Taslak ETS Yönetmeliği Ve Uygulama Prensipleri Hakkında Değerlendirme

22 Temmuz 2025 tarihinde T.C. Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı İklim Değişikliği Başkanlığı (“Başkanlık”) tarafından yayımlanan Taslak Emisyon Ticareti Sistemi Yönetmeliği (“Taslak Yönetmelik”), Türkiye'de sera gazı emisyonlarının izlenmesi, izinlendirilmesi, tahsisatların dağıtımı ve emisyon ticareti piyasalarının işleyişine ilişkin kapsamlı bir çerçeve sunmaktadır. Taslak Yönetmelik; kapsam dahilindeki tesislerin kategorilere ayrılması, emisyon izin süreçleri, izleme ve raporlama yükümlülükleri, tahsisat mekanizmaları ve yaptırımlar gibi temel unsurları detaylandırmaktadır. Kurumsal işletmeler bakımından, yönetmelik taslağının getirdiği yükümlülükler; izin ve raporlama rejiminin entegrasyonu, tahsisat planlaması ve piyasaya katılım stratejileriyle doğrudan ilişkilidir.

Taslak Yönetmelik ve ilgili süreçler, Avrupa Birliği'nin Sınırda Mekanizması Karbon yükümlülüklerinin Düzenleme devreye gireceği Ocak 2026 tarihi esas alınarak kurgulanmıştır ve bu çerçevede süreç iki ana döneme ayrılmıştır. İlk aşama olan Pilot Dönem, 2026 ile 2027 yıllarını kapsamakta olup; bu süreçte sistemin test edilmesi ve veri toplanması hedeflenirken, şirketlerin emisyon izni alma yükümlülüğü geçici bir madde ile bertaraf edilmiş ve işletmelerin izinli sayılması öngörülmüştür. Taslak Yönetmelik'in fiilen uygulanmaya başlanacağı ve esas yükümlülüklerin devreye gireceği Uygulama Dönemi ise 2028 yılında başlayıp 2035'e kadar devam edecek süreci ifade eder; bu tarihten itibaren Kategori B ve C kapsamındaki şirketler için emisyon izni alma zorunluluğu ve piyasa temelli karbon fiyatlandırması resmen başlayacaktır.

Kapsam ve Tesis Kategorileri

Taslak Yönetmelik, tesisleri yıllık emisyon miktarlarına göre üç kategoriye ayırmaktadır:

Emisyon Ticaret Sistemi (“ETS”) yalnızca Kategori B ve Kategori C tesislerini kapsar ve bu kapsamda yer alan işletmelerin, sera gazı emisyonuna neden olan faaliyetlerini yürütebilmeleri için Başkanlık'tan izin alması zorunludur.

Sera gazı emisyon izni, ETS kapsamındaki işletmelerin emisyona yol açan faaliyetlerini icra edebilmelerinin ön şartı olarak düzenlenmiştir.

Söz konusu iznin her tesis için ayrı ayrı alınması gerekmekte olup aynı adreste birden fazla tesis bulunması halinde ortak izin alınabilmektedir. İzinler 5 yıl süreyle geçerli olup, iznin süresi dolmadan en az 6 ay önce yenilenmesi gerekmektedir. Kurumsal planlama açısından, izinlerin süre ve yenileme döngülerinin üretim ve yatırım takvimleriyle uyumlandırılması önerilir.

İzin Başvuru ve İptal Süreçleri

Taslak Yönetmelik kapsamında usul hükümlerine ağırlık verildiği, izin başvurusunun hangi kriterler çerçevesinde uygun bulunacağı veya reddedileceğine dair açık ve somut ölçütlerin sınırlı ölçüde netleştirildiği görülmektedir. Bu kapsamda izin başvuruları elektronik ortamda yapılmakta olup, başvuru bedeli ve gerekli belgelerle birlikte sunulması gerekmektedir. Değerlendirme süresi 60 gün olup, eksik veya hatalı bilgi/belge sunulması halinde başvurana 3 aylık ek süre tanınmaktadır. Eksikliklerin giderilmemesi durumunda başvuru reddedilmektedir.

İzin iptali belirlenen ihlaller gerçekleştiğinde söz konusu olmaktadır. Yanlış/yanıltıcı belge sunulması, işyeri açma ve çalışma ruhsatının iptali, tesisin faaliyetine son vermesi veya tahsisat teslim yükümlülüğünün üst üste üç yıl yerine getirilmemesi gibi durumlarda izin iptal edilebilmektedir. Kurumsal uyum bakımından, belge yönetimi ve tahsisat teslim performansının iç kontrol süreçlerine dahil edilmesi kritik risk azaltım adımıdır.

İzleme, Raporlama ve Doğrulama

İşletmeler, emisyon izni aldıktan sonra izleme metodolojisi planı ve sera gazı emisyon izleme planı hazırlamakla yükümlüdür. Bu planlar, emisyonların izlenmeye başlandığı tarihten en az 6 ay önce Başkanlık'a sunulmalı ve uygun bulunmayan planlar 60 gün içinde düzeltilmelidir. Emisyonlar yıllık olarak izlenip, takip eden yılın 30 Nisan'ına kadar raporlanmalıdır. Taslak Yönetmelik kapsamında, raporlama yükümlülüğü iki başlık altında düzenlenmiştir: (i) sera gazı emisyon raporu ve (ii) yıllık faaliyet seviyesi raporu. Yıllık faaliyet seviyesi raporu, Avrupa Birliği Emisyon Ticaret Sistemi yapısına paralel hazırlamış olup, işletmenin dönem içerisindeki faaliyetleri sonucunda meydana gelen toplam sera gazı emisyonlarını ölçmeyi ve belgelemeyi amaçlamaktadır. Raporlamalar; veri bütünlüğü, metodolojik tutarlılık ve doğrulanabilirlik ilkeleri gözetilerek yürütülmelidir.

İzleme metodolojisi planı, verilerin toplanmasında hangi yöntemlerin izleneceği ve ölçüm süreçlerinin nasıl yürütüleceğine ilişkin esasları; sera gazı izleme planı ise, emisyonların izleneceği ve raporlanacağı yöntemlerin yürütülmesine ilişkin esasları belirlemektedir. İşletmeler, her iki planın birbirine uygunluk arz etmesi ve hazırlanmasından sorumludur.

Raporlar, bağımsız akredite kuruluşlarca doğrulanarak Başkanlık'a iletilir. Yıllık faaliyet seviyesi raporu da emisyon raporuyla birlikte sunulmaktadır. Kurumsal ekipler için, ölçüm altyapısının standartlaştırılması ve üçüncü taraf doğrulayıcılarla takvimsel uyumun sağlanması operasyonel gecikmeleri önler.

Tahsisat ve Piyasa Mekanizmaları

Her sistem yılı için ETS kapsamındaki toplam emisyonlar için bir üst sınır (cap) belirlenmekte ve Ulusal Tahsisat Planı ile ilan edilmektedir. Tahsisatlar, İşlem Kayıt Sistemi üzerinden ihraç edilmekte; birincil piyasada ihale yoluyla veya ücretsiz olarak işletmelere dağıtılabilmektedir. Ücretsiz tahsisatlar, kıyas değerleri ve faaliyet seviyeleri dikkate alınarak verilmektedir. Ayrıca, ikincil piyasada tahsisatların alım-satımı mümkün kılınarak piyasa likiditesi ve esnekliği sağlanmaktadır. Kurumsal şirketler açısından, ücretsiz tahsisatların faydasının en üst düzeye çıkarılması için faaliyet seviyesi optimizasyonu ve kıyas değerlerine uyum esastır; ikincil piyasaya katılım ise riskten korunma ve fiyat keşfi araçlarını güçlendirir.

Ek Mekanizmalar ve Esneklik Araçları

Taslak Yönetmelik, bankalama (kullanılmayan tahsisatların sonraki yıllara devri), ödünç alma (gelecek yıllara ait tahsisatların erken kullanımı) ve denkleştirme (Türkiye'de gerçekleşen projelerden elde edilen karbon kredilerinin %10'a kadar kullanımı) gibi esneklik mekanizmaları öngörmektedir. Piyasa istikrarı için rezerv ayrılması ve tamamlayıcı karbon fiyatı uygulamaları da düzenlenmiştir. Esneklik araçlarının kurumsal karbon bütçesi ve tahsisat stratejisiyle koordinasyonu, nakit akışı ve uyum maliyetlerinin yönetimini kolaylaştırır; tamamlayıcı fiyat sinyalleri ise yatırım ve tedarik kararlarında öngörülebilirliği artırır.

Yaptırımlar

Taslak Yönetmelik'in 35. maddesi uyarınca; 7552 sayılı İklim Kanunu (“İklim Kanunu”) yükümlülüklerin yerine getirilmemesi halinde çeşitli idari para cezaları ve tedbirler öngörmektedir:

Ulusal gönüllü karbon piyasası projelerini belirtilen sürede kayıt ettirmeyen proje sahiplerine 150.588TL idari para cezası uygulanır; İklim Kanunu kapsamındaki bilgi/veri verme yükümlülüklerini yerine getirmeyen veya yanıltıcı beyanda bulunanlara 213.333TL ceza verilir.

Kurumsal uyum ve risk yönetimi çerçevesinde; ceza matrisinin operasyonel ve finansal etkileri iç kontrol, hukuk ve finans ekipleri tarafından birlikte değerlendirilmelidir. Tekrarlayan uyumsuzluk riski, tahsisat teslim performans göstergeleri ve erken uyarı mekanizmalarıyla proaktif yönetilmelidir.

Sonuç

Taslak Yönetmelik ile Türkiye'de karbon piyasasının işleyişine ilişkin detaylı bir düzenleme getirilmesi planlanmakta olup işletmelerin uyum süreçlerini yakından takip etmeleri ve yeni yükümlülüklere hazırlıklı olmaları önem arz etmektedir. Nihai düzenlemelerin ve ikincil mevzuatın yayımlanmasıyla uygulama esaslarının netleşmesi beklenmekle birlikte, kurumsal işletmelerin şimdiden izin-raporlama hazırlıklarını başlatması, tahsisat ve piyasa stratejilerini ve iç kontrol mekanizmalarını etkinleştirmesi rekabetçilik ve uyum maliyetleri bakımından avantaj sağlayacaktır

The content of this article is intended to provide a general guide to the subject matter. Specialist advice should be sought about your specific circumstances.