Een persoonlijk logo, een sponsorcontract en een groeiend bereik op sociale media kunnen een sporter al vroeg in de carrière commerciële waarde geven. Maar wie bezit het logo en de geproduceerde content? Welke portretrechten zijn al aan de club gegeven? En hoeveel commerciële vrijheid blijft er na het tekenen van een sponsorovereenkomst over?
In de sport worden naam, portret, reputatie en digitale content steeds belangrijker. Toch wordt de bescherming daarvan vaak pas besproken wanneer de eerste contracten al zijn getekend of rechten al aan anderen zijn toegekend.
Peter Verbeke kent deze problematiek van beide kanten. Als voormalig CEO van RSC Anderlecht werkte hij jarenlang vanuit het perspectief van de club. Tegenwoordig begeleidt hij bij sportrechtkantoor PowerPlay sporters, clubs en makelaars. In gesprek met Nicolas Maes van Novagraaf legt hij uit waarom sporters al vroeg over hun intellectuele-eigendomsrechten moeten nadenken.
PowerPlay richt zich daarbij vooral op de contractuele positie van de sporter. Novagraaf ondersteunt bij het opbouwen, internationaal beschermen, beheren en handhaven van het merk.
“Een jonge speler zou zichzelf moeten zien als een start-up: iemand die niet alleen een sportieve carrière, maar ook een commercieel merk opbouwt.”
1. De club krijgt vaak vergaande IP rechten
Wanneer een profvoetballer een arbeidsovereenkomst tekent, krijgt de club doorgaans ruime mogelijkheden om de naam en het portret van de speler commercieel te gebruiken. Denk aan campagnes, merchandising, sociale media en gezamenlijke promotionele activiteiten met het team.
Voor de speler blijft meestal een beperktere ruimte over om de eigen portretrechten zelfstandig te exploiteren, bijvoorbeeld via persoonlijke sponsorovereenkomsten die niet aan de club zijn gekoppeld.
Bij individuele sporters buiten het professionele voetbal kan die commerciële ruimte aanzienlijk groter zijn. Zij zijn voor inkomsten vaak sterker afhankelijk van persoonlijke sponsors, partnerships en de commerciële exploitatie van hun publieke profiel.
Het is daarom belangrijk om vanaf het begin te bepalen:
- welke rechten de club mag gebruiken;
- voor welke activiteiten dat gebruik is toegestaan;
- welke rechten de sporter zelf behoudt;
- of het gebruik individueel of alleen als onderdeel van het team is toegestaan;
- wat er met de verleende rechten gebeurt wanneer het contract eindigt.
Zonder een duidelijke afbakening kan een sporter later ontdekken dat er veel minder ruimte beschikbaar is voor persoonlijke commerciële samenwerkingen dan verwacht.
2. De sporter bezit een logo, foto of video niet automatisch
Jonge sporters investeren steeds eerder in een eigen identiteit. Ze laten een persoonlijk logo ontwerpen, bouwen een socialemediaprofiel op en werken met fotografen, videomakers en andere contentproducenten.
Daarbij wordt vaak aangenomen dat degene die voor het materiaal betaalt, er automatisch ook juridisch eigenaar van is. Dat is niet noodzakelijk het geval. Zonder goede afspraken kunnen de auteursrechten op een logo, foto of video bij de ontwerper of maker blijven liggen.
Dat kan problemen opleveren wanneer de sporter het materiaal later wil:
- aanpassen of opnieuw laten ontwerpen;
- gebruiken voor merchandising;
- aan een sponsor in licentie geven;
- internationaal commercieel inzetten;
- als onderdeel van een merkregistratie beschermen;
- gebruiken om tegen kopieën of misbruik op te treden.
Afspraken over eigendom, overdracht en gebruik moeten daarom worden gemaakt voordat de content wordt geproduceerd en niet pas wanneer de sporter internationaal doorbreekt.
Ook een tijdige merkregistratie kan belangrijk zijn. Een naam, bijnaam of persoonlijk logo kan uitgroeien tot een waardevol commercieel bezit. Wie de registratie uitstelt, loopt het risico dat een derde een vergelijkbaar of zelfs identiek teken aanvraagt.
Lees hierover meer in het artikel Bescherm je sportieve imago: merkregistratie voor atleten.
Een concreet voorbeeld is Erling Haaland, die de consequenties ondervond van het niet eerder laten registreren van zijn merk.
3. Eén sponsorcontract kan toekomstige deals blokkeren
Een eerste sponsorovereenkomst is voor een jonge sporter vaak een belangrijk moment. De samenwerking met een bekend kleding-, schoenen- of lifestylemerk biedt producten, zichtbaarheid en inkomsten.
Het enthousiasme over de deal kan er echter toe leiden dat onvoldoende wordt gekeken naar de rechten die de sporter weggeeft.
Volgens Verbeke ligt het grootste probleem in de praktijk vaak bij slecht afgebakende contracten. Sponsors worden doorgaans bijgestaan door gespecialiseerde juristen, terwijl een sporter soms alleen wordt begeleid door een makelaar die niet gespecialiseerd is in contractenrecht of intellectueel eigendom.
Vooral de volgende bepalingen verdienen aandacht:
Exclusiviteit
Een exclusiviteitsclausule kan verder gaan dan concurrerende merken en complete productcategorieën of verbonden ondernemingen omvatten. Hierdoor kunnen andere interessante samenwerkingen onmogelijk worden.
Reikwijdte
Het contract moet precies bepalen welke naam-, portret- en merkrechten de sponsor mag gebruiken, in welke media en voor welke campagnes.
Duur
Een overeenkomst die aantrekkelijk is aan het begin van een carrière kan te beperkend worden wanneer de commerciële waarde van de sporter snel stijgt.
Grondgebied
Een nationale overeenkomst kan ongemerkt rechten bevatten voor meerdere landen of zelfs voor wereldwijd gebruik.
Reputatieclausules
Bepalingen over gedrag en reputatie moeten zowel de sponsor als de sporter voldoende bescherming en duidelijkheid bieden.
Gebruik na afloop
Ook moet worden geregeld wanneer campagnes, beelden en andere content na het einde van de samenwerking moeten worden verwijderd.
Het doel is niet alleen om een goede vergoeding te onderhandelen. De sporter moet ook voldoende commerciële controle behouden voor toekomstige sponsors en activiteiten.
4. Overdracht aan een makelaar kan een belangenconflict veroorzaken
Ook in de relatie tussen een sporter en een makelaar spelen intellectuele-eigendomsrechten een steeds grotere rol.
PowerPlay krijgt bijvoorbeeld vragen van makelaars die de portret- of andere commerciële rechten van hun spelers willen verkrijgen. De makelaar betaalt de sporter voor die rechten en probeert deze vervolgens zelf te exploiteren.
Een dergelijke constructie is niet per definitie onmogelijk, maar kan wel een belangenconflict veroorzaken. Een makelaar moet bij contractonderhandelingen in het belang van de speler handelen. Tegelijkertijd kan hij een eigen financieel belang hebben bij de inkomsten uit de portret- en merkrechten van diezelfde speler.
Ook kan een te ruime positie van de makelaar gevolgen hebben voor een toekomstige transfer. Wanneer een derde controle heeft over belangrijke commerciële rechten, kan dit de bewegingsvrijheid van de sporter beperken.
De oplossing ligt volgens Verbeke in een nauwkeurige afbakening. Een eventuele licentie aan de makelaar moet beperkt blijven tot de commerciële ruimte die de speler zelf bezit en die niet al aan de club of een sponsor is toegekend.
Daarbij moeten onder meer de looptijd, vergoeding, toegestane activiteiten, beëindiging en gevolgen voor transfers duidelijk worden vastgelegd.
5. Bescherming moet meegroeien met de internationale carrière
Een sporter die vandaag in België of Nederland actief is, kan morgen in een andere Europese competitie spelen. Sponsorovereenkomsten kunnen bovendien vanaf het begin meerdere landen of continenten bestrijken.
Daarom moet een beschermingsstrategie niet alleen worden gebaseerd op de huidige situatie. Ook markten waarin de sporter waarschijnlijk actief of bekend zal worden, moeten worden meegenomen.
Een internationale sportcarrière brengt daarnaast meerdere juridische lagen samen:
- nationale wet- en regelgeving;
- afspraken met clubs en sponsors;
- reglementen van nationale en internationale sportbonden;
- FIFA-regels voor spelers en makelaars;
- merken- en auteursrechten in verschillende landen.
Ook de regels van een sportfederatie kunnen invloed hebben op persoonlijke sponsorafspraken. Een gedragscode voor deelname aan een kampioenschap of de Olympische Spelen kan bijvoorbeeld beperkingen bevatten die botsen met een bestaande overeenkomst van de atleet.
Merkbescherming moet daarom vooruitkijken. Niet ieder land hoeft onmiddellijk in een internationale registratie te worden opgenomen, maar de verwachte carrière, relevante competities, potentiële sponsors en belangrijkste commerciële markten moeten wel vroeg worden besproken.
Hoe internationale merkbescherming er in de sportsector in de praktijk uitziet, leest u in ASICS en Novagraaf: al meer dan 20 jaar partners in merkbescherming.
Sociale media maken contracten onderdeel van de dagelijkse praktijk
Sociale media geven sporters meer controle over hun eigen zichtbaarheid, maar vergroten ook het risico op contractuele overtredingen.
Een foto, video of merkvermelding op Instagram of TikTok kan in strijd zijn met afspraken met de club of een persoonlijke sponsor. Jonge sporters realiseren zich bovendien niet altijd wie eigenaar is van de content die voor hun kanalen wordt geproduceerd.
De juridische begeleiding stopt daarom niet bij het onderhandelen van het contract. Een sporter moet ook begrijpen wat de gemaakte afspraken in de praktijk betekenen:
- welke merken wel en niet zichtbaar mogen zijn;
- welke content met sponsors moet worden afgestemd;
- welke beelden de club mag gebruiken;
- welke verplichtingen gelden bij persoonlijke posts;
- wie de rechten bezit op geproduceerde content.
Dit wordt nog belangrijker nu sporters steeds vaker verschijnen in documentaires, realityseries en andere langdurig beschikbare mediaproducties. Beelden en uitspraken kunnen jaren later nog invloed hebben op hun reputatie en commerciële positie.
PowerPlay en Novagraaf: complementaire expertise
PowerPlay ondersteunt sporters bij de juridische en contractuele afspraken rond hun portret- en intellectuele-eigendomsrechten. Voor de daadwerkelijke ontwikkeling en bescherming van een merk is gespecialiseerde IE-expertise nodig.
“Bij het bouwen van een merk hebben we sterke partners nodig. Novagraaf beschikt over de expertise om de risico’s in kaart te brengen, het merk te beschermen en de rechten later te handhaven.”
Verbeke benadrukt daarbij ook het belang van internationale ondersteuning. Een sporter of club kan vandaag in België actief zijn en morgen in een andere markt terechtkomen. De bescherming moet die ontwikkeling kunnen volgen.
Novagraaf ondersteunt sporters, clubs en hun adviseurs onder meer bij:
- onderzoek naar de beschikbaarheid van namen en logo’s;
- nationale en internationale merkregistraties;
- bescherming van persoonlijke merken en visuele identiteiten;
- licentie- en overdrachtsafspraken;
- strategisch beheer van merkenportfolio’s;
- merkbewaking;
- handhaving tegen ongeoorloofd gebruik.
Behandel een sporttalent vanaf dag één als een merk
De belangrijkste boodschap uit het gesprek is duidelijk: wacht niet tot een sporter internationaal doorbreekt voordat de intellectuele-eigendomsrechten worden onderzocht en beschermd.
Een vroege strategie helpt voorkomen dat een naam, logo of belangrijk stuk content onbedoeld bij een club, sponsor, makelaar of externe maker terechtkomt. Tegelijkertijd ontstaat een juridisch fundament waarop toekomstige sponsorcontracten, licenties en internationale commerciële activiteiten kunnen worden gebouwd.
Een sporter ontwikkelt niet alleen sportieve prestaties. Hij of zij bouwt ook aan een reputatie, een identiteit en een merk.
The content of this article is intended to provide a general guide to the subject matter. Specialist advice should be sought about your specific circumstances.
[View Source]