Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı (“Bakanlık”) tarafından 18 Ağustos 2026 tarihinde yayımlanan 2026–2030 Türkiye Yapay Zekâ Eylem Planı (“Eylem Planı”), Türkiye'nin yapay zekâ ekosistemini kapsayıcı bir hukuki, teknik ve ekonomik çerçevede yapılandırmayı hedefleyen 16 öncelikli eylemi ortaya koymaktadır. “Fark Et”, “İstifade Et”, “Üret” ve “Yönet” şeklinde dört temel eksen üzerine inşa edilen Eylem Planı; insan odaklılık, etik sorumluluk, güvenilirlik, sürdürülebilir kalkınma ve dijital egemenlik ilkelerini benimsemektedir. Bu çalışma, Eylem Planı'nın sunduğu hukuki-etik çerçeveyi, veri yönetişimi ve açık veri politikalarını, dijital altyapı ile yatırım teşviklerinin hukuki rejimini ve uluslararası hukuki entegrasyon boyutlarını kapsamlı bir yaklaşımla incelemektedir.
Bilindiği üzere, yapay zekâ teknolojilerinin küresel ölçekte hızlı gelişimi, hukuki sistemlerin ve kamu politikalarının adaptasyonunu zorunlu kılmaktadır. Dünya genelinde, Avrupa Birliği'nin Yapay Zekâ Yasası (EU AI Act) ile öncülük ettiği orantılı risk yaklaşımı ve güvenilir yapay zekâ standartları benimsenirken, Türkiye de dijital egemenlik ve teknolojik bağımsızlık hedefleri doğrultusunda çeşitli stratejik adımlar öngörmektedir. Eylem Planı, düzenleyici çerçevenin yapay zekâ alanındaki teknolojik gelişme ve ölçeklendirme süreçleriyle uyumlu şekilde oluşturulmasını ve pazar odaklı uygulamaların geliştirilmesini amaçlamaktadır.
1. Yapay Zekâ Eylem Planı’nın Temel İlkeleri
Esas itibarıyla “Fark Et”, “İstifade Et”, “Üret” ve “Yönet” şeklinde dört ana eksen çerçevesinde kurgulanan Eylem Planı, her bir eksene özgülenmiş dörder öncelikli eylemle birlikte toplam on altı eylemi bünyesinde barındırmaktadır. Söz konusu eksenlerin eyleme dönüştürülebilmesi ve hedeflenen altyapının tesis edilebilmesi için kamu kaynaklarının, özel sektör yatırımlarının, uluslararası fonların, teşvik enstrümanlarının ve kamu-özel iş birliklerinin devreye alınması elzemdir.
Eylem Planı uyarınca; işbu planın en üst düzey karar organı olma ve kurumlar arası koordinasyonu tesis etme görevi Ulusal Yapay Zekâ Kurulu'na tevdi edilmiştir.
Bu doğrultuda Eylem Planı bünyesinde, yapay zekâ ekosistemini teşkil eden temel unsurlar; katmanlar ve kesişen bileşenler matrisi üzerinden tahlil edilmektedir.
Bu minvalde;
- “Enerji” katmanı, yapay zekâ altyapısının zorunlu kıldığı düşük karbon emisyonlu ve ölçeklenebilir enerji tedarikini;
- “Hesaplama Donanımı” katmanı, grafik işleme birimi (“GPU”), çip teknolojileri, hızlandırıcılar ile çoklu tedarikçi prensibi uyarınca çeşitlendirilmiş ve direngenliği sağlanmış donanım kapasitesini;
- “Altyapı” katmanı, salt hesaplama kapasitesini değil, aynı zamanda veri depolama, ağ sistemleri, veri merkezleri ile yapay zekâ fabrikası konseptlerini;
- “Modeller ve Veri” katmanı, sektörel spesifik temel modelleri, veri ekosistemlerini ve uluslararası pazara ihraca hazır paketleri;
- “Uygulamalar” katmanı ise kamu ve özel sektör nezdinde bilfiil sahada katma değer yaratan yapay zekâ odaklı çözümleri ihtiva etmektedir.
Eylem Planı'nın icrasına yön veren ve temel dayanak noktasını oluşturan dört ana uygulama ilkesi aşağıda açıklanmaktadır:
- Hız ve Netlik: Sınırlı sayıda ancak yüksek etki potansiyeline sahip alanların tespiti ile niceliksel olarak ölçülebilir hedefler önceliklenidirilecektir.
- Pazar Odaklılık: Kamu ve özel sektör nezdinde icra edilecek pilot uygulamalar vasıtasıyla sahada değer doğrulamasının yapılması ve başarı sağlanan çözümlerin ivedilikle ölçeklendirilmesi amaçlanmaktadır.
- Güven ve Sorumluluk: Orantılı risk yaklaşımı, kurumsal şeffaflık ve bağımsız değerlendirme mekanizmaları temel alınmış; öngörülen hukuki düzenleme çerçevesi, teknolojik yeniliği sekteye uğratan katı bir engel olarak değil, aksine güvenli ölçeklendirmeyi teminat altına alan esnek bir yapı olarak kurgulanmıştır.
- Fazlı Uygulama ve Önceliklendirme: Öngörülen eylemlerin; kurumların kapasiteleri, teknik altyapı yeterlilikleri, bütçe tahsisatları ve mevzuatın uygunluk seviyesi dikkate alınarak kademeli bir yaklaşımla uygulanması benimsenmiştir. Bu bağlamda, başlangıç aşamasında; yönetişim yapılarının teşkili, veri paylaşım mekanizmalarının kurulması, hesaplama kapasitelerine erişim imkânlarının artırılması, kamu pilot projeleri ile güvenilir yapay zekâ çerçevesinin oluşturulmasına öncelik verilecektir.
2. Eylem Planının Zamanlaması
Eylem Planı'nın zaman planlaması uyarınca; 2026–2027 periyodunda temel yönetişim mekanizmalarının tesisi, veri alanlarına ilişkin pilot uygulamaların icrası, kamu tüzel kişileri nezdinde ilk yapay zekâ entegrasyonlarının hayata geçirilmesi ve hesaplama kapasitesine matuf yatırım süreçlerinin hukuki ve fiili sınırlarının netleştirilmesi hususlarına öncelik atfedilecektir. Buna mukabil, 2028–2030 döneminde ise söz konusu pilot projelerin ölçeklendirilmesi, sektörel temel modellerin ticari birer değere dönüştürülmesi, uluslararası hukuki ve ticari iş birliklerinin konsolide edilmesi ile nihai yatırım hedeflerinin gerçekleştirilmesi hususları ana odak noktasını oluşturacaktır.
3. Eylem Planı’nın Temel Eksenleri
3.1. Eksen 1: Fark Et
Eksen 1 kapsamında kurgulanan eylemlerin temel amacı; yapay zekâ sistemlerinin barındırdığı potansiyel fırsat ve risklere dair farkındalığın artırılması, temel yetkinliklerin tesisi, veri ekosistemi ile normatif çerçevenin olgunlaştırılmasıdır. Söz konusu hedefler doğrultusunda, yapay zekâ okuryazarlığının toplumun bütününe yaygınlaştırılması ve nitelikli insan kaynağının sisteme entegre edilmesi maksadıyla bir dizi stratejik adımın atılması planlanmaktadır.
- Eylem 1: “Ulusal Yapay Zekâ Okuryazarlığı ve Güvenli Kullanım Programı"
Program kapsamında; ilk 12 aylık periyotta asgari 1,5 milyon, 24 aylık sürecin nihayetinde ise 5 milyon vatandaşın söz konusu eğitimi tamamlaması hedeflenmektedir. Bu doğrultuda, 81 ilde periyodik olarak yapay zekâ okuryazarlığı atölyelerinin organize edilmesi ve ilk altı aylık safhada en az 1.000 eğitmenin yetiştirilmesi öngörülmektedir.
Öte yandan, programın başarısı salt niceliksel katılımcı verileriyle değil; elde edilen niteliksel öğrenme çıktıları üzerinden tahlil edilecektir. Bu bağlamda, eğitim süreçlerinin öncesi ve sonrasında tatbik edilecek ölçme-değerlendirme testleri aracılığıyla iştirakçilerin; güvenli kullanım, kişisel verilerin korunması farkındalığı, yanlış bilgiyle mücadele, üretken yapay zekâ sistemlerinin kullanımı ve etik kullanım ilkelerine uyum hususlarındaki kazanımları izlenecektir.
Programlar kapsamında tasarlanan mikro sertifikalar ise yalnızca program içeriğine erişimi göstermekle kalmayıp, aranan asgari yeterlilik eşiğinin karşılandığını da gösterecektir. Eylemin yürütme sorumluluğu Bakanlık uhdesinde olup; uygulama süreçlerinde Millî Eğitim Bakanlığı, Siber Güvenlik Başkanlığı, İletişim Başkanlığı ve Türkiye Bilimsel ve Teknolojik Araştırma Kurumu (“TÜBİTAK”) iş birliği içerisinde görev ifa edecektir.
- Eylem 2: Yapay Zekâ Alanında İleri Düzey Araştırma Yetkinliği Programı
2027 yılı sonuna dek asgari 50 üniversitede temel yapay zekâ müfredatının hayata geçirilmesi, "10.000 İleri Düzey Yapay Zekâ Uzmanı" programının nihayete erdirilmesi ve söz konusu program mezunlarının en az %70'inin yapay zekâ odaklı istihdam yahut ürün geliştirme süreçlerine entegre edilmesi hedeflenmektedir.
Eşzamanlı olarak, 100.000 yapay zekâ uygulama uzmanının mikro-yeterlilik ve sektörel sertifika programlarını tamamlaması öngörülmekte olup; "Çalışan Dönüşümü Programı" çerçevesinde 24 aylık periyot zarfında en az 100.000 personelin sektöre özgü yapay zekâ yetkinlik modüllerini bitirmesi planlanmaktadır. Bununla birlikte, "Mesleki Yeniden Yönlendirme Programı" dâhilinde ilk 12 aylık safhada ikame etkisi haritasının yayımlanması; plan döneminin sonuna kadar en az 1 milyon çalışanın mesleki dönüşüm değerlendirmesine tabi tutulması ve yönlendirilen işgücünün en az %60'ının yeni bir göreve, mesleğe, kapasitesi artırılmış mevcut pozisyonuna yahut ilave sertifikasyon sürecine geçişinin tesisi amaçlanmaktadır.
İlaveten, "Yapay Zekânın Öncüleri" programı vasıtasıyla en az 500 lisansüstü ve doktora sonrası bursiyerin desteklenerek yekûn asgari 1.000 aktif bursiyere ulaşılması; "Global Yapay Zekâ Yetenek Programı" aracılığıyla da asgari 500 uluslararası uzmanın Türkiye'deki araştırma, girişim veya eğitim faaliyetlerine iştirak etmesi hedeflenmektedir. İşbu eylemlerin koordinasyonu asli olarak Bakanlık uhdesinde yürütülecek olup; uygulama aşamasında Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı, Siber Güvenlik Başkanlığı, Yükseköğretim Kurulu (“YÖK”), TÜBİTAK, Yatırım ve Finans Ofisi, Türkiye İş Kurumu (İŞKUR), Mesleki Yeterlilik Kurumu ve ilgili sair otoriteler iş birliği içerisinde görev ifa edecektir.
- Eylem 3: Veri Temelli Yapay Zekâ Atılımı
Sektörel yol haritalarının ilan edilmesini müteakip; asgari 3 pilot veri alanı ile 25 ortak veri setinin uygulamaya konulması ve en az 2.000 kamu veri setinin Ulusal Veri Kütüphanesi nezdinde makine okunabilir formatta, standart meta veri ve açık lisans bilgileriyle yayımlanması hedeflenmektedir. İlaveten, veri setlerinin en az %80’inin güncelliğinin muhafaza edilmesi ve en az 100’ünün uygulama programlama arayüzü (API) vasıtasıyla yüksek katma değerli veri ürünü sıfatıyla erişime açılması öngörülmektedir.
Söz konusu veri setlerinin başarısı yalnızca niceliksel hedefler üzerinden tahlil edilmeyecek olup, kalite ve kullanılabilirlik göstergeleri çerçevesinde de denetime tabi tutulacaktır.
Bu bağlamda veri setlerinin başarısını ölçmek üzere; makine okunabilirliği, meta veri bütünlüğü, güncellik, API erişilebilirliği, lisans açıklığı, veri anonimleştirme prosedürlerine uygunluk ve kullanıcı geri bildirimleri gibi kriterleri barındıran bir veri kalite skoru ihdas edilecektir. Ulusal Veri Kütüphanesi bünyesinde erişime sunulan yüksek katma değerli veri setlerine ilişkin işbu kalite skorları, şeffaflık ilkesi gereği kamuoyu ile düzenli olarak paylaşılacaktır.
İlgili eylemin asli yürütücülüğü Bakanlık ve Siber Güvenlik Başkanlığı uhdesinde bulunmakta olup; icra süreçlerinde Kişisel Verileri Koruma Kurumu (KVKK), Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK), Küçük ve Orta Ölçekli İşletmeleri Geliştirme ve Destekleme İdaresi Başkanlığı (“KOSGEB”), TÜBİTAK, Türkiye İhracatçılar Meclisi (“TİM”) ve ilgili sektörel düzenleyici idareler eşgüdüm ve iş birliği içerisinde görev ifa edecektir.
3.2 Eksen 2: İstifade Et
Eksen 2 bünyesinde tasarlanan adımlar çerçevesinde; ilgili altyapının tesis edilerek işlevsel kılınması, elde edilen farkındalık düzeyi ve nitelikli insan kaynağından istifade edilmek suretiyle yapay zekâ uygulamalarının kamu idareleri, özel sektör ve bireysel kullanım alanlarında yaygınlaştırılması öngörülmektedir. Bu doğrultuda, söz konusu teknolojik entegrasyon vasıtasıyla operasyonel verimliliğin ve yaratılan katma değerin maksimize edilmesi hedeflenmektedir.
- Eylem 5: Rekabetçi ve Düşük Karbonlu Ulusal Hesaplama Omurgasının Tesisi
Eylemin uygulanmaya başlandığı ilk 6 aylık periyotta; Ulusal Yapay Zekâ Hesaplama Stratejisi ile uzun vadeli Yatırım Planı'nın yayımlanması ve Hesaplama Portföyü'nün yürürlüğe konulması öngörülmektedir. Bu doğrultuda 2030 yılına kadar; en az 1 GW yapay zekâ/veri merkezi kurulu gücüne, yıllık en az 10 TWh düşük karbonlu elektrik satın alma anlaşması (PPA) hacmine, yekûn asgari 1 EB depolama kapasitesine ve omurga bağlantılarında en az 100 Tb/sn ulusal kapasiteye ulaşılması hedeflenmekte olup, söz konusu göstergeler şeffaflık ilkesi gereği kamuya açık bir biçimde izlenebilecektir.
Bahsi geçen izleme çerçevesi salt toplam kurulu gücü değil; aynı zamanda yapay zekâ hızlandırıcı kapasitesini, kamu rezerv GPU-saat hacmini, eğitim ve çıkarım iş yükü dağılımını, Güç Kullanım Etkinliği (PUE) ile Su Kullanım Etkinliği (WUE) performanslarını, düşük karbonlu elektrik tedarik oranını ve kullanıcı erişim metriklerini de bünyesinde barındıracaktır.
İşbu eylemin yürütücülüğü Bakanlık uhdesinde bulunmakta olup; uygulama süreçlerinde Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı, Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı, Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı, Cumhurbaşkanlığı Yatırım ve Finans Ofisi, TÜBİTAK, Türkiye Elektrik İletim A.Ş. (TEİAŞ) ve Enerji Piyasası Düzenleme Kurumu (“EPDK”) eşgüdüm ve iş birliği içerisinde görev ifa edecektir.
- Eylem 6: Herkes İçin GPU Programı
İlk 6 ay içerisinde programın ilk çağrısının açılması ve ilk fazda en az beş akredite yerli veri merkeziyle kapasite sözleşmesi akdedilerek araştırmacılara, girişimlere ve KOBİ'lere yıllık bazda en az 2 milyon GPU-saat hesaplama kredisi tahsis edilmesi hedeflenmektedir. Söz konusu tahsisatın en az %40'lık diliminin teknogirişimlere ve 2028 yılı sonuna dek yıllık toplam tahsis hacminin en az 20 milyon GPU-saat seviyesine yükseltilmesi amaçlanmaktadır. Aynı zamanda, yapay zekâ geliştirme süreçlerinde yetkinlik arz eden kullanıcılara, birim kullanım (token) kredisini de ihtiva eden esnek erişim modellerinin sunulması planlanmaktadır.
İşbu eylemin yürütülmesine ve koordinasyonuna ilişkin asli sorumluluk Bakanlık ve Siber Güvenlik Başkanlığı’ndadır.
- Eylem 7: Kamunun Yapay Zekâ Dönüşümüne Öncülük Etmesi ve Kamu Alımları Yoluyla Pazarın Şekillendirilmesi
İlk 12 aylık safhada asgari 2 pilot uygulama dalgası çerçevesinde, en az 10 bakanlık nezdinde yekûn asgari 30 pilot projenin hayata geçirilmesi amaçlanmaktadır. Bu minvalde, kamu hizmetleri bünyesindeki asgari 10 kritik hizmet kalemi için uçtan uca pilot-ölçek hattının tesis edilmesi ve kamu kurumları nezdinde entegre edilen yüksek etki potansiyeline sahip yapay zekâ sistemlerinin belgelendirme ve değerlendirme prosedürlerine tabi tutulması hedeflenmektedir.
İlaveten, e-Devlet altyapısı üzerinden vatandaşların kullanımına sunulacak asgari 5 yapay zekâ destekli kamu hizmeti uygulamasının pilot testlerinin icra edilerek akabinde ölçeklendirilmesi öngörülmektedir.
İşbu eylemin asli yürütücülüğü Siber Güvenlik Başkanlığı uhdesinde bulunmakta olup; icra süreçlerinde Bakanlık, Hazine ve Maliye Bakanlığı ile Strateji ve Bütçe Başkanlığı eşgüdüm ve iş birliği içerisinde görev ifa edecektir.
- Eylem 8: Sektörel Yapay Zekâ Programları ve KOBİ Kuponları Vasıtasıyla Fikirden Ürüne Uzanan Öngörülebilir Bir Destek Mekanizmasının Tesisi
İlk 12 aylık periyotta, tespit edilen öncelikli alanlar nezdinde pilot programların hayata geçirilmesi amaçlanmaktadır. Bu kapsamda asgari 1.000 adet kuponun tahsis edilmesi, destek kapsamına alınan projelerin en az yarısının sahada pilot uygulamasına geçilmesi ve bu uygulamaların da asgari üçte birinin kalıcı birer ürün yahut hizmete dönüştürülmesi hedeflenmektedir. İlaveten, söz konusu pilot projelerde başlangıç seviyesine nispetle ortalama en az %10 oranında verimlilik veya kalite artışı sağlanması; deneme safhasından pilot safhasına geçiş süresinin azami 4 ay, pilot safhasından nihai ürüne dönüşüm sürecinin ise azami 6 ay ile sınırlandırılması öngörülmektedir. Sahada başarı sağlayan çözümlerin, 12 aylık süreç zarfında asgari iki kurum veya tesise teşmil edilerek yaygınlaştırılması hedeflenmektedir.
İşbu eylemin asli yürütücülüğü Bakanlık uhdesinde bulunmakta olup; KOSGEB, TÜBİTAK, TİM ve ilgili sektörel düzenleyici idareler iş birliği içerisinde görev ifa edecektir.
3.3 Eksen 3: Üret
Eksen 3 kapsamında kurgulanan eylemler vasıtasıyla; toplumun tüm kesimlerinin yapay zekâ teknolojilerinden istifade ederek katma değer üretmesi, yenilikçi çözümler ve uygulamalar geliştirmesi, finansman kaynaklarını mobilize etmesi, özgün modeller kurgulaması ve fiziksel yapay zekâ üretimine dair yetkinlik iktisap etmesi hedeflenmektedir. Bu bağlamda, "Yapay Zekâ Büyüme Bölgeleri" ile "Bölgesel Mükemmeliyet Merkezleri"nin tesis edilmesi; temel araştırmalardan girişimcilik ekosistemine uzanan fon mekanizmalarının ihdas edilmesi; sektörel yapay zekâ modellerinin geliştirilmek suretiyle küresel pazarlara entegre edilmesi ve fiziksel yapay zekâ ile robotik alanlarındaki yerli üretim kapasitesinin tahkim edilmesi öngörülmektedir.
- Eylem 9: Yapay Zekâ Büyüme Bölgeleri ve Bölgesel Mükemmeliyet Merkezleri
İlk 12 aylık periyotta; "enerji, arazi ve telekomünikasyon altyapısı önceden ihdas edilmiş, hızlandırılmış izin prosedürleri ve yedekli fiber bağlantı imkânlarıyla teçhiz edilmiş, büyük ölçekli veri merkezi ve yapay zekâ yatırımlarına özgülenmiş özel statülü alan" şeklinde tanımlanan Yapay Zekâ Büyüme Bölgesi'nin ilan edilmesi ve ankraj yatırımcıların seçim sürecinin tekemmül ettirilmesi amaçlanmaktadır. Bu kapsamda, 2027 yılı sonuna dek asgari bir Yapay Zekâ Büyüme Bölgesi'nin ilk faz kapasitesiyle faaliyete geçirilmesi; 2028 yılı nihayetine kadar ise asgari beş Yapay Zekâ Büyüme Bölgesi'nin ilan edilerek bunlardan en az üçünün operasyonel hâle getirilmesi hedeflenmektedir.
İlaveten, mezkûr bölgelerde faaliyete alınan kapasite nezdinde 2028 yılı sonu itibarıyla asgari %70 oranında bir kullanım seviyesine ulaşılması öngörülmektedir. Öte yandan, üniversiteler, araştırma kurumları ve yerel sanayi paydaşlarıyla müştereken faaliyet gösterecek olan; KOBİ'lere ve araştırmacılara GPU erişimi, güvenli veri alanları ile prototipleme imkânları tahsis eden Bölgesel Mükemmeliyet Merkezlerinden asgari üçünün ve en az altı erişim noktasının faaliyete geçirilmesi planlanmaktadır.
İşbu eylemin yürütülmesine ilişkin asli sorumluluk ise Bakanlık’tadır.
- Eylem 10 – Temel Araştırmadan Girişimciliğe Uzanan Fon Mekanizması
Ulusal Yapay Zekâ Araştırma Fonu vasıtasıyla, temel ve uygulamalı araştırma alanlarında yürütülen projelere toplam asgari 10 milyar TL tutarında finansman tahsis edilmesi ve destek kapsamına alınan projelerin en az %40'ının pilot uygulama yahut prototip safhasına intikal ettirilmesi hedeflenmektedir.
Aynı zamanda, 15 milyar TL hacmindeki Yapay Zekâ Büyüme Fonu aracılığıyla asgari 20 yapay zekâ girişiminin Seri A/B veya ölçeklendirme yatırımlarının desteklenmesi ve tahsis edilen her bir birim kamu kaynağına mukabil asgari iki birim özel sektör sermayesinin mobilize edilmesi amaçlanmaktadır.
İşbu eylemin asli yürütücülüğü Bakanlık uhdesinde bulunmakta olup; icra süreçlerinde Hazine ve Maliye Bakanlığı, Strateji ve Bütçe Başkanlığı, TÜBİTAK ve Türkiye Varlık Fonu iş birliği içerisinde görev ifa edecektir.
- Eylem 11: Sektörel Yapay Zekâ Modellerinin Geliştirilmesi ve Güvenli İhracat Hattıyla Küresel Pazara Açılması
Uygulamanın ilk 12 aylık periyodunda teşvik ve ihracat çerçevesinin ilan edilmesi, ilk çağrı sürecinin başlatılması ve kamu nezdindeki ilk pilot uygulamalar ile stratejik ortaklıkların hayata geçirilmesi planlanmaktadır.
Bu minvalde, 2027 yılı sonuna dek ilk lisanslama ve ihracat sözleşmelerinin tekemmül ettirilmesi; 2028 yılı nihayetine kadar ise asgari 10 adet lisanslama yahut ortak geliştirme anlaşmasının akdedilmesi, üç öncelikli pazarda aktif ortaklık tesis edilmesi ve yurt dışında en az 25 kurumsal konuşlandırma seviyesine ulaşılması amaçlanmaktadır.
Bu süre zarfında, Ulusal Hesaplama Portföyü bünyesinden tahsis edilmek suretiyle yıllık asgari 10 milyon GPU-saat pilot kullanım hacmine ve model ihracatı kaynaklı gelirlerde en az 100 milyon TL düzeyine erişilmesi hedeflenmektedir. İhraca konu edilecek her bir model sürümü; model kartı ve güvenlik testi paketini muhtevi bir biçimde piyasaya arz edilecektir.
İşbu eylemin asli yürütücülüğü Bakanlık uhdesinde bulunmakta olup; Ticaret Bakanlığı iş birliği içerisinde görev ifa edecektir.
- Eylem 12: Fiziksel Yapay Zekâ ve Robotik Alanında Yerli Üretim Kapasitesi ile Küresel Rekabet Gücünün Artırılması
2027 yılı sonuna dek en az üç öncelikli alanda fiziksel yapay zekâ pilot projelerinin başlatılması, en az üç test sahasının kurulması ve en az üç savunma sanayiinden sivil sektöre teknoloji transferi projesinin hayata geçirilmesi amaçlanmaktadır.
Aynı zamanda, en az iki üniversite-sanayi ortak robotik merkezinin faaliyete geçirilmesi planlanmakta olup; 2030 yılına kadar fiziksel yapay zekâ ve robotik alanında asgari beş ihracat yahut ortak geliştirme sözleşmesinin akdedilmesi hedeflenmektedir.
İşbu eylemin yürütülmesine ilişkin asli sorumluluk Bakanlık uhdesinde bulunmakta olup; icra süreçlerinde Savunma Sanayii Başkanlığı, Ticaret Bakanlığı, TÜBİTAK ve YÖK iş birliği içerisinde görev ifa edecektir.
3.4 Eksen 4: Yönet
Bu eksen kapsamında kurgulanan eylemler vasıtasıyla; egemen yapay zekâ kapasitesinin teminat altına alınması, yapay zekâ güvenliğinin tesis edilmesi, küresel ölçekteki yatırımların Türkiye’ye çekilmesi, uluslararası yapay zekâ diplomasisinin etkin bir biçimde sürdürülmesi ve adil, etik ile güvenilir yapay zekâ yönetişim ilkeleri doğrultusunda bölgesel öncülük üstlenilmesi hedeflenmektedir.
- Eylem 13: Yapay Zekâ ve Veri Merkezi Yatırımlarında Hukuki Öngörülebilirlik, Teşvik ve Altyapı Taahhütlerinin Tek Çatı Altında Sunulması
2027 yılı sonuna dek yerli ekosisteme hesaplama kapasitesi, bilgi transferi ve pazar erişim imkânları temin edecek uluslararası bulut işletmeleri ile Türkiye nezdinde bölge merkezi, kapasite sözleşmesi yahut stratejik ortaklıkların tesis edilmesi planlanmaktadır. Eylem 5 ve Eylem 9 kapsamındaki hedeflerle tam bir mutabakat içinde, 2030 yılına kadar özel sektör ağırlıklı olmak üzere yekûn asgari 10 milyar ABD doları tutarındaki yapay zekâ ve veri merkezi yatırımlarının mobilize edilmesinin desteklenmesi amaçlanmaktadır. İlgili süreçte uluslararası yatırımcılara mahsus tek pencere başvurularında ön uygunluk ve yatırım yol haritası çıkarma süresinin azami 30 iş günü ile sınırlandırılması hedeflenmektedir.
İşbu eylemin asli yürütücülüğü Bakanlık uhdesinde bulunmakta olup; Hazine ve Maliye Bakanlığı ile Cumhurbaşkanlığı Yatırım ve Finans Ofisi iş birliği içerisinde görev ifa edecektir.
- Eylem 14: Yapay Zekâ Diplomasisi ve Uluslararası İş Birlikleriyle Küresel Standartların Belirlenmesinde Etkin Rol Üstlenilmesi
2027 yılı sonuna dek asgari beş ülke ile ikili yapay zekâ iş birliği çerçeve anlaşmasının akdedilmesi; Ekonomik İş Birliği ve Kalkınma Örgütü (OECD), G20, Birleşmiş Milletler (BM), Uluslararası Standardizasyon Örgütü/Uluslararası Elektroteknik Komisyonu (ISO/IEC), Uluslararası Telekomünikasyon Birliği (ITU) ve Birleşmiş Milletler Eğitim, Bilim ve Kültür Örgütü (UNESCO) nezdindeki süreçlerde Türkiye tarafından teknik mütalaa, pozisyon belgesi, ortak bildiri katkısı yahut çalışma grubu iştirakinin sağlanması planlanmaktadır. Bu doğrultuda en az üç uluslararası teşkilat ile mutabakat zaptı imzalanması ve asgari üç hedef pazarda yapay zekâ ürün ve model ihracatına matuf karşılıklı tanıma yahut uygunluk değerlendirme iş birliğinin tesis edilmesi amaçlanmaktadır.
Bu iş birliklerinin başarısı yalnızca akdedilen sözleşme sayısı üzerinden değerlendirilmeyecek olup; her bir iş birliği çerçevesinde teknik çalışma grubu, müşterek test protokolü, karşılıklı tanıma mekanizması, ortak proje çağrısı, veri veya hesaplama paylaşımı çerçevesi yahut ihracatı kolaylaştırıcı somut çıktıların geliştirilmesi hedeflenmektedir. İşbu çıktılar, yıllık ilerleme raporları vasıtasıyla mütemadiyen izlenecektir.
İlgili eylemin asli yürütücülüğü müştereken Bakanlık ve Siber Güvenlik Başkanlığı’nda olup; Dışişleri Bakanlığı, Ticaret Bakanlığı ve TÜBİTAK eşgüdüm ve iş birliği içerisinde görev ifa edecektir.
- Eylem 15: Bölgesel Ortaklıklar ve Çok Taraflı Platformlar Yoluyla Ortak Yapay Zekâ Altyapısı, Modelleri ve Kapasite Geliştirme Programlarının Yürütülmesi
2027 yılı sonuna kadar Türk Devletleri Teşkilatı (“TDT”) nezdinde müşterek Türk dilleri modelinin ilk versiyonunun üretim ortamına intikal ettirilmesi; TDT, Gelişen Sekiz Ülke Teşkilatı (“D-8”) yahut İslam İşbirliği Teşkilatı (“İİT”) çatısı altında asgari bir bölgesel yapay zekâ iş birliği programının tesis edilmesi ve anılan programlar vasıtasıyla en az 500 bölgesel kamu personeli, araştırmacı veya girişimcinin eğitim ve yetkinlik transferi faaliyetlerinden istifade etmesi hedeflenmektedir.
Bu kapsamda, en az üç bölgesel ortakla kapasite geliştirme programının başlatılması ve asgari iki stratejik ortakla müşterek hesaplama altyapısı yahut veri merkezi iş birliğine matuf çerçeve sözleşmesinin akdedilmesi planlanmaktadır. İlaveten, en az iki sektörde ortak veri kataloğu yahut model adaptasyon programının oluşturulması amaçlanmaktadır.
İşbu eylemin yürütülmesine ilişkin asli sorumluluk müştereken Bakanlık, Dışişleri Bakanlığı ve Siber Güvenlik Başkanlığı’ndadır.
- Eylem 16: Bölgesel Ortaklıklar ve Çok Taraflı Platformlar Vasıtasıyla Müşterek Yapay Zekâ Altyapısı, Modelleri ve Kapasite Geliştirme Faaliyetlerinin İcrası
Yapay zekâ güvenliği alanında kamu sektörü ile özel sektöre rehberlik edecek standartlara ve kılavuzlara ilişkin bir yol haritasının ihdas edilmesi planlanmaktadır. Bu doğrultuda, en az beş öncelikli sektörde icra edilen düzenleyici deney alanı programlarından mezun olan projelerin asgari dörtte birinin 12 aylık periyot zarfında lisanslama yahut kamu alımı mekanizmaları vasıtasıyla ölçeklendirilmesi amaçlanmaktadır.
İlaveten, regülasyona tabi sektörlerde güvenli bulut bilişim kullanımına matuf tahkikat ve incelemelerin tamamlanarak ilgili aksiyon planının azami 6 ay içinde ilan edilmesi hedeflenmektedir.
İşbu eylemin yürütülmesine ilişkin asli sorumluluk Bakanlık, Siber Güvenlik Başkanlığı, İletişim Başkanlığı ve TÜBİTAK’tadır.
4. Sonuç
Türkiye 2026-2030 Yapay Zekâ Eylem Planı, dijital dönüşümü teknolojik ve somut hedeflerin ötesinde kapsamlı bir normatif ve hukuki çerçeveye oturtarak yapay zekanın kullanımını kamu kurumlarında, özel sektörde ve bireysel kullanımda yaygınlaştırmayı ve kullanım güvenliğini de amaçlamaktadır. Eylem Planı’nda benimsenen orantılı risk yaklaşımı, inovasyonu ve teknolojik gelişmeyi sekteye uğratmadan esnek bir düzenleme ortamı sunmayı hedeflerken; veri koruma mevzuatı ve etik ilkeler ile uyumluluğu da önemsemektedir.
Bütün bu unsurların uluslararası standartlar ve iş birliği ağlarıyla bütünleşmiş biçimde hayata geçirilmesi, ulusal yapay zekâ ekosisteminin hem hukuki güvenliğe sahip hem de küresel normlarla uyumlu bir yapıda sürdürülebilir bir şekilde yapılandırılması bakımından önem taşımaktadır.
Eylem Planı’nın öngördüğü güvenli kullanım ilkeleri, etik değerlerle uyumluluk ve hayata geçirilecek şeffaflık portalı gibi mekanizmalar, süreçlerin kamu denetimine açık, hesap verebilir ve öngörülebilir bir hukuki zeminde yürütülmesini hedeflemektedir. Bu doğrultuda, Ulusal Yapay Zekâ İlerleme ve Şeffaflık Portalı üzerinden izlenecek süreçlerin yanı sıra, eylem planı kapsamındaki düzenleyici çerçeve ve standartlara ilişkin gelişmeler yakından takip edilmelidir.
The content of this article is intended to provide a general guide to the subject matter. Specialist advice should be sought about your specific circumstances.
