MACARİSTAN'DA MÜLK KORUMA ARAÇLARI: Trust & Özel Varlık Fonu (AMF)

1. Giriş

Macaristan, 2013 yılında Medeni Kanunu'nda (Civil Code) yapılan bir değişiklik ile aslen Anglo-Amerikan hukuk sistemine ait olan Trust kavramını kendi hukukuna uyarlayarak varlık planlaması alanında önemli bir çağ başlatmıştır. 2019 yılında ise Özel Varlık Yönetim Fonu'nun (Asset Management Foundation - AMF) eklenmesiyle, mülk sahiplerine mal varlıklarını koruyabilmek ve aile içerisinde kuşaklar arası aktarımını sağlayacak varlık koruma ve yönetim imkanı sunan hibrit bir araç daha eklenmiştir.

Bilhassa malvarlığının tek bir noktada toplamayarak risk dağıtımını amaçlayan yatırımcılar Trust ve Amf gibi kurumsal yapıları tercih etmektedirler. Bunun yanı sıra vasiyetname ya da miras sözleşmesi gibi miras hukukuna özgü yöntemlerin aile içinde yaratabileceği çatışma ve ihtilafları önlemek adına, sözleşmeyle kurulan, şartlarının malik tarafından önceden belirlendiği Trust ve AMF gibi araçlar aile mallarının nesilden nesile sorunsuz geçişini sağlamakla oldukça popüler hale gelmektedir.

2. Trust ve Özel Varlık Fonu (AMF): Özellikleri ve Farkları

2.1 Macar Hukukunda Trust Kavramı

Macaristan'da Trust, Kurucu (Settlor) tarafından varlıkların hukuki mülkiyetinin Yöneticiye (Trustee) devredildiği ve Trustee'nin bu varlıkları, sözleşme şartlarına uygun olarak Lehtarın (Beneficiary) menfaatine yönetmekle yükümlü olduğu sözleşmeye dayalı bir hukuki ilişkidir.

Macaristan'da Trust sözleşmesel bir ilişki üzerine kurulur. Ergin ve fiil ehliyetine sahip herhangi bir gerçek kişi ya da tüzel kişi Kurucu (Settlor) olabilir. Birden fazla Kurucunun birlikte bir Trust kurması mümkündür; bu durumda, aralarındaki hukuki ilişkiye Macar Medeni Kanunu'nun genel sözleşme kuralları uygulanır. Trust, Kurucu ve Yönetici (Trustee) arasında yapılan bir yazılı sözleşme ile tesis edilebileceği gibi, Kurucunun tek taraflı bir beyanı veya bir vasiyetname aracılığıyla da oluşturulabilir.

Trust kurumunun esas fonksiyonu ve sağladığı hukuki güvence mülklerin devridir. Trust'a konu varlıklar Settlor tarafından Trustee'ye devredildikten sonra, Trustee'nin hem şahsi hem de (eğer varsa) yönettiği diğer Trust varlıklarından ayrılır. Bu ayrım, Trust'a konu varlıkları hem Trustee hem de Settlor'ın alacaklılarına karşı korur. Türk hukuku ile ilişkilendirmek gerekirse örneğin borçlu aleyhine başlatılacak bir icra takibinde borçlunun malvarlıkları sorgulandığında, Trust'a aktarılmış bir varlık artık borçlunun mülkiyetinde olmadığından takibe konu olamayacaktır.

Trust, sözleşmeyle kurulduğundan oldukça esnektir. Dolayısıyla trust kurulduktan sonra Settlor Trust sözleşmesini tadil edebilir, trusta konu mal varlıklarına ekleme ya da bu mal varlıklarından çıkarma yapabilir. Önemle belirtmek gerekir ki Macaristan'da bir Trust'ın süresi 50 yılı geçemeyecektir.

2.2 Macar Hukukunda Özel Varlık Fonu Kavramı

2019'da Medeni Kanun'a eklenen Özel Varlık Fonu (AMF), Trust ve Vakıf özelliklerini birleştirmiş melez bir yapı oluşturmuştur.

AMF, Trust'a benzemekte fakat bazı nüanslarla birbirlerinden ayrılmaktadır. AMF'ler Trust'ın aksine tüzel kişiliğe sahiptir ve sözleşmenin aksine Mahkeme kararı ile kurulur. Fon'a aktarılan varlıklar Settlor'ın mülkiyetinden çıkar ve Fon'un malı haline gelir. Tıpkı bir vakıf gibi kuruluş senedi ile kurulan AMF'ler Trust gibi varlık koruması, nesillerden nesillere aktarılması özelliklerinin hepsini taşır. Fakat trust aksine AMF kurulabilmesi parasal bir sınıra tabiidir. Bu da 2025 yılı için 600 Milyon Macar Forintidir (1.563.925,80 EUR)

AMF'nin temel amacı, Settlor tarafından atanan varlıkları yönetmek ve kuruluş senedinde belirtilen amaçlara ulaşmaktır, bu nedenle esas olarak aile varlıklarının bölünmesini önlemek ve gelecekteki nesiller için varlıkları yönetmek amacıyla kurulan bir kuşaklar arası yönetim aracıdır.

3. Trust ve AMF'lerin Vergilendirilmesi: Kurallar ve İstisnaları

Hem Trust hem de Özel Varlık Fonu (AMF), Macaristan'da kurumlar vergisi mükellefi olarak değerlendirilip %9 vergiye tabiidirler. Trust başlı başına tüzel kişiliğe sahip değildir, fakat vergisel yönden tıpkı bir tüzel kişiymiş gibi kurumlar vergisi mükellefidir.

Trust'a varlık devri, kural olarak vergiyi doğuran bir işlem sayılmamakta; bu aşamada gelir veya kurumlar vergisi doğmamaktadır. Bu özellik, özellikle servet planlaması ve varlıkların yeniden yapılandırılması açısından önemli bir avantaj sağlamaktadır. Vergisel sonuçlar esas olarak trust bünyesinde gelir elde edilmesi veya yararlananlara dağıtım yapılması aşamasında ortaya çıkmaktadır.

Trust tarafından elde edilen gelirlerin vergilendirilmesi, kurumlar vergisi için tanınan istisnalar ve indirimlere tabiidir. Trust'ın gelir elde etmesi halinde, şayet bu gelirler finansal araçlardan elde ediliyorsa (financial instruments) kurumlar vergisinden muaf olacaktır. Tahvil, bono, kredi ve türev sözleşmeler buna örnek gösterilebilir. Trust'ın elde ettiği bu geliri yararlanıcı lehdarlara aktarması halindeyse kişisel gelir vergisi söz konusu olabilecektir.

Trust'ın vergilendirilmesine ilişkin açıklamalar Özel Varlık Fonları için de geçerlidir.

4. Macaristan Vergi Sisteminin Temel Avantajları: Vergi Muafiyetleri ve Teşvikler

Yatırımcılar ve mülk sahiplerinin Macaristan'ı tercih etmesinde en belirgin sebep Macar vergi hukukunun pasif gelir (passive income) üzerinde uyguladığı geniş kapsamlı muafiyet rejimidir. Hem Macar şirketleri hem de Trust ve Özel Varlık Fonları bu istisna ve muafiyetlerden yararlanmaktadır. Bu muafiyetlerden en önemlileri;

• 100% Temettü (Dividend, Kar payı) Muafiyeti: Bir Macar şirketi/trust/fonu tarafından elde edilen temettüler, Kurumlar Vergisinden %100 oranında muaftır, kurumlar vergisi matrahına dahil edilmez. Bu muafiyet, temettünün kaynağına bakılmaksızın uygulanır. Temettü dağıtan yerel veya yabancı (örneğin bir Türk Anonim Şirketi) bir şirket veya trust/fon olabilir.
• %100 Sermaye Kazancı Muafiyeti (Declaration of Participation) Beyan Edilen İştirak olarak adlandırılan, nitelikli bir hissenin satışından elde edilen sermaye kazançları da benzer şekilde Kurumlar Vergisinden %100 oranında muaftır. Bir Macar şirketi Macaristan'da veya dünyanın herhangi bir yerindeki bir şirketin en az %1 hissesine en az 1 yıl süre ile kesintisiz sahip olursa ve bu hisse iktisabını takip eden 75 gün içine NAV'a bildirimde bulunursa bu hissenin satışından doğan kazanç vergiden muaf olacaktır.

Önemle belirtmek gerekir ki Macaristan vergi hukuku uyarınca pasif gelirim dağıtımında bu gelirlerin alıcısı tüzel bir kişi ise stopaj kesintisi yapılmamaktadır.

• Bir Macar şirketi tarafından başka bir şirkete (Örneğin bir Türk Limited Şirketine) yapılan temettü, faiz veya telif hakkı ödemelerinin hiçbirinden stopaj kesintisi yapılmamaktadır. Bu vergi uygulaması şirketler arası kar paylarının dağıtımını kolaylaştırmaktadır.
• Bir Macar şirket temettü, faiz ya da telif hakkı (royalty) ödemelerini şahıslara yaptığı noktada bu gelirler %15'lik Şahsi Gelir Vergisi'ne (PIT) tabidir. Bununla birlikte, bu %15'lik oran, Macaristan ile alıcının ikamet ettiği ülke arasındaki geçerli bir Çifte Vergilendirmeyi Önleme Anlaşması (DTT) hükümlerinin daha düşük bir oran öngörmesi durumunda indirime veya kimi zaman tamamen istisnaya tabidir.

5. Çifte Vergilendirme Anlaşmalarının Stratejik Kullanımı

Macaristan ile Türkiye arasında imzalanan Çifte Vergilendirme Anlaşması uyarınca dağıtılan temettü üzerinden alınacak vergi aşağıdaki oranları aşmayacaktır;

"a) Temettü elde eden, temettü ödeyen şirketin sermayesinin doğrudan doğruya en az yüzde 25 ini elinde tutan bir şirket ise (ortaklıklar hariç) gayrisafı temettü tutarının yüzde 10'u;

1. b) Tüm diğer durumlarda gayrisafi temettü tutarının yüzde 15'i."

Açıkça görülmektedir ki, temettüler için anlaşmada iki farklı stopaj oranı uygulanmaktadır: alıcının şirket hisselerinin %25'inden fazlasına sahip olması durumunda %10 ve diğer tüm durumlarda %15.

Ancak, temettü gelirinin kaynak ülkesi Türkiye ise (yani bir Türk şirketi Macar pay sahiplerine (gerçek ya da tüzel kişi) temettü dağıtıyorsa), öncelikle Şahsi Gelir Vergisi Kanunu ve Kurumlar Vergisi Kanunu'nda (Türk mevzuatı) belirlenen oranlar gözden geçirilmelidir. Bu oranlar, uygulanabilir Çifte Vergilendirmeyi Önleme Anlaşmasında belirtilen oranlarla karşılaştırılacak ve bu iki orandan daha düşük olanı uygulanacaktır.

Bunun nedeni, Çifte Vergilendirmeyi Önleme Anlaşmalarının yalnızca vergilendirme için bir maksimum eşik belirlemesi (maximum threshold) ve uygulanabilecek vergiyi sınırlandırmasıdır. Ancak, yerel vergi mevzuatı daha düşük ve daha avantajlı bir vergi oranı öngörüyorsa, anlaşmadaki oran yerine bu oran uygulanacaktır.

Macaristan örneğinde ise, Macar yerel vergi yasası bir tüzel kişi (şirket) tarafından alınan temettü (diğer pasif gelirler gibi) üzerinde stopaj kesintisi uygulanmadığından Çifte Vergilendirmeyi Önleme Anlaşması yerine iç vergi hukuk kuralları geçerli olacaktır.

V. Genel Değerlendirme

Yabancı yatırımcılar için Macaristan'da şirket kurmak, Avrupa pazarına kolaylıkla ulaşmak ve vergi avantajlarından yararlanmak için stratejik ve mali açıdan avantajlı bir yol olabilir. Macaristan'ı komşu ülkelerden üç temel noktada ayrılmakta ve yatırımcılarına avantaj sağlamaktadır.

• En Düşük Kurumlar Vergisi Oranı: %9 sabit Kurumlar Vergisi (CIT) oranı ile AB içerisinde en düşük kurumlar vergisi oranına sahiptir.
• Avantajlı Holding Yapılanması: Yerel vergi mevzuatı alınan temettü ve sermaye artış kazançlarında %100 vergi muafiyeti sağlamasıyla pasif gelirlerdeki Kurumlar Vergisi yükünü en aza indirmektedir.
• Stopaj Uygulanmaması ve Çifte Vergilendirme Anlaşmaları: Şirket alıcılara ödenen temettü, faiz ve telif haklarında stopaj uygulanmaması, şirketler arası kâr transferini kolaylaştırmaktadır. Ayrıca Macaristan'ın çeşitli ülkeler ile akdettiği Çifte Vergilendirmeyi Önleme Anlaşmaları (ÇVÖA) aracılığıyla elde edilen gelirler üzerinde çifte vergilendirmenin önüne geçilmekte, çoğu durumda vergiden muafiyet sağlanmaktadır.

Yukarıdaki açıklamalar uyarınca görülecektir ki Macaristan'da şirket kurmaya karar vermek pek çok unsuru, yerel ve uluslararası mevzuatın takibini gerektiren bir süreçtir.

The content of this article is intended to provide a general guide to the subject matter. Specialist advice should be sought about your specific circumstances.