Telif Hakkı Perspektifinden Yapay Zeka: Küresel Gelişmeler ve Türkiye’ye Yansımalar

Yapay zeka teknolojileri günümüzde neredeyse herkes tarafından kullanılmaya başlanmış ve günlük yaşamın ayrılmaz bir parçası haline gelmiştir. Metin, görüntü ve benzeri girdileri işleyerek yeni çıktılar üretebilen bu teknolojilerin yaygınlaşmasıyla birlikte, önceki yıllarda olduğu gibi geçtiğimiz yılda da yapay zeka modelleri tarafından oluşturulan çıktıların eser niteliği taşıyıp taşımadığı ve üçüncü kişilere ait telif haklarının ihlal edilip edilmediği hususları yoğun biçimde tartışılmaya devam etmiştir. Bu tartışmalar artık yalnızca teorik düzeyde kalmamakta, yargı kararlarına da konu olmaktadır.

Telif hukukunun merkezinde yer alan “eser sahibi” kavramı, yapay zeka tarafından üretilen içerikler bakımından en tartışmalı alanlardan biridir. Bu konu dünya çapında çeşitli kararlara da konu olmuştur. Nitekim, 19 Mart 2025 tarihinde Çin Halk Cumhuriyeti Jiangsu Eyaleti Zhangjiagang Halk Mahkemesi tarafından verilen karara konu olayda¹, tasarımcı Feng Runjuan, yapay zeka destekli görseller üreten Midjourney platformuna “Jöle dokusuna sahip çocuk sandalyesi, sevimli pembe kelebek şekli, cam dokusu, açık arka plan” şeklinde bir metin komutu girerek bir görsel oluşturmuş ve bu görseli bir platform üzerinden paylaşmıştır. Bunun ardından, davalı Kuashi Plastic şirketi yetkilisi, söz konusu tasarımın üretimini gerçekleştirmek amacıyla Feng’e bir teklifte bulunmuş ancak Feng bu teklifi reddetmiştir. Ardından davalı şirket, Feng’in tasarımına oldukça benzer olduğunu iddia ettiği bazı çocuk sandalyesi modellerini üretmeye ve satmaya başlamıştır.

Bunun üzerine Feng, Kuashi Plastic şirketine karşı telif hakkı ihlali ve haksız rekabet iddialarıyla dava açmıştır. Davalılar, davacı tarafından yapay zekaya girilen komutların korunmaya değer fikri nitelik taşımadığını ve söz konusu görselin benzerlerinin daha önce var olduğunu belirtmişlerdir. Ayrıca ilgili davada, yapay zeka çıktılarının öngörülemez olduğu ve aynı komutlar yeniden girildiğinde dahi aynı sonucun elde edilemeyebileceği sonucu ortaya çıkmıştır.

Mahkeme, ilgili kararında içeriğin büyük ölçüde yapay zeka tarafından oluşturulduğu durumlarda telif hakkı korumasının söz konusu olmayacağını belirtmiş ve yapay zeka aracılığıyla oluşturulan çıktıların telif korumasından yararlanabilmesi için, kişi tarafından komutlar eklenerek orijinal görseller üzerinde kasıtlı ve belirleyici seçimler yapılması, perspektif, renk ve düzenleme gibi unsurların bireyselleştirilmesi ve bu katkıların açıkça kanıtlanması gerektiğini vurgulamıştır. Mahkeme tarafından, Feng’in bu kriterleri karşılayamadığı sonucuna varılmış ve hem telif hakkı ihlali hem de haksız rekabet iddiaları reddedilmiştir.

Benzer şekilde, davacı tarafından bir yapay zeka uygulaması kullanılarak “kristal kedi kolyesi” şeklinde bir görsel oluşturulduğu ve davalı tarafın bu görseli izinsiz şekilde çeşitli platformlarda tanıtım amacıyla kullandığı iddiasıyla açılan davada, Pekin İnternet Mahkemesi, bir çıktının eser niteliği taşıyıp taşımadığının belirlenebilmesi için (i) edebiyat, sanat veya bilim alanlarından birine girip girmediği, (ii) özgün olup olmadığı, (iii) belirli bir biçimde ifade edilip edilmediği ve (iv) fikri bir ürün niteliği taşıyıp taşımadığı hususlarının birlikte değerlendirilmesi gerektiğini belirtmiştir. Özgünlük kriteri bakımından ise mahkeme yaratım sürecinin davacı tarafından somut delillerle ortaya konulması gerektiğini vurgulamıştır.

Mahkemenin 16 Eylül 2025 tarihli kararı ile, davacı tarafından yaratım sürecine ilişkin herhangi bir delil sunulamadığı gerekçesiyle özgünlük unsurunun gerçekleşmediği sonucuna varılmış, davacının talepleri reddedilmiş ve söz konusu karar onanmıştır. ²

İlgili kararlar incelendiğinde, girdi sonucunu yapay zeka tarafından oluşturulan çıktıların eser niteliğine haiz olup olmadığı değerlendirilirken, Çin Mahkemeleri tarafından yaratım sürecinde kişinin belirgin katkısının arandığı ve girilen girdilerin çıktının oluşumunda ne ölçüde belirleyici olduğunun ispatının dikkate alındığı görülmektedir. Bu çerçevede, küresel ölçekte baskın yaklaşımın, telif korumasının ancak insan yaratıcılığı içeren ürünler bakımından söz konusu olabileceği yönünde olduğu görülmektedir.

Öte yandan, yapay zeka sistemlerinin eğitimi sırasında telifli eserlerin kullanılması meselesi de telif hukukunun sıcak başlıklarından biri olmayı sürdürmektedir. Özellikle büyük veri setleri üzerinden eğitilen üretken yapay zeka modellerinin, telif hakkıyla korunan eserlerden izinsiz şekilde yararlanıp yararlanmadığı dünya çapında çok sayıda davaya konu olmaktadır. Örneğin, görsel içerik üreticisi olan Getty Images tarafından, eserlerinin Stability AI tarafından yapay zeka modelinin eğitimi ve geliştirilmesi sırasında izinsiz kullanıldığı ve bu nedenle çoğaltma hakkının ihlali olduğu iddiasıyla açılan davada, İngiltere Yüksek Mahkemesi 4 Kasım 2025 tarihli kararında, yapay zeka modelinin eğitiminde telif hakkıyla korunan eserlere maruz kalmış olmasının tek başına telif ihlali oluşturmadığını, yapay zeka modelinin kendisinin bu eserleri saklamadığını, dolayısıyla eserlerin ihlale konu bir kopya olmadığını belirtmiş ve telif hakkına dayalı iddiaların reddine karar vermiştir. ³

Bu karar, yapay zeka sistemlerinin eğitim sürecinde telif hakkıyla korunan eserlerin kullanılmasında her durumda otomatik olarak bir telif ihlali oluşturmadığına işaret etmekle birlikte, söz konusu kullanımın kapsamı ve çıktılar üzerindeki etkisi bakımından tartışmaları sona erdirmemektedir. Nitekim farklı yargı çevrelerinde, özellikle yapay zekâ çıktılarının özgün eserlerle benzerlik göstermesi veya bu eserleri yeniden üretmesi hâlinde telif ihlali değerlendirmesinin değişebileceği kabul edilmektedir.

Nitekim, ülkemizde Fikir ve Sanat Eserleri Kanununun 22. maddesinde çoğaltma hakkı düzenlenmiş olup, bir eserin aslını veya kopyalarını, herhangi bir şekil veya yöntemle, tamamen veya kısmen, doğrudan veya dolaylı, geçici veya sürekli olarak çoğaltma hakkı münhasıran eser sahibine aittir. Buna göre, İngiltere Yüksek Mahkemesi kararının aksine, ülkemizde söz konusu kopyalama geçici veya dolaylı çoğaltma kapsamında değerlendirilebilir.

Ülkemizde henüz bilgimiz dahilinde olan, yapay zeka ve telif hakkını kapsayan verilmiş bir mahkeme kararı bulunmamakla birlikte, yapay zeka modellerinin yaygın kullanımı düşünüldüğünde, önümüzdeki yıllarda bu alanda gelişmelerin yaşanacak olması kaçınılmazdır.

Sonuç olarak, yapay zeka ve telif hakkı arasındaki ilişki 2026 yılı itibarıyla statik değil, sürekli gelişen bir yapıdadır. Telif hukukunun temel ilkeleri korunmaya çalışılırken, teknolojik gelişmelerin devam etmesi de amaçlanmaktadır. Bu denge arayışında gerek hak sahipleri gerekse yapay zeka geliştiricileri açısından hukuki risklerin doğru yönetilmesi ve mevcut düzenlemelerin dikkatle takip edilmesi büyük önem arz etmektedir.

Footnotes

1. https://www.iam-media.com/article/chinese-court-denies-copyright-protection-ai-generated-content-insufficient-human-input-in-first-of-its-kind-ruling

2. https://mp.weixin.qq.com/

3. https://www.judiciary.uk/wp-content/uploads/2025/11/Getty-Images-v-Stability-AI.pdf

The content of this article is intended to provide a general guide to the subject matter. Specialist advice should be sought about your specific circumstances.