Türkiye İkinci Ulusal Katkı Niyet Beyanı (NDC 3.0)

Türkiye 2035 ve 2053 yılları için iklim hedeflerini belirleyerek İkinci Ulusal Niyet Beyanını (“The Second Nationally Determined Contribution” veya “NDC”) Birleşmiş Milletler nezdinde düzenlenen Taraflar Konferansı COP30'da Birleşmiş Milletler İklim Değişikliği Çerçeve Sözleşmesi (“UNFCCC”) kapsamında sunmuştur. Kasım 2025'te Brezilya'nın Belem kentinde yer alan COP30'da Türkiye'nin iklim hedeflerini ortaya koyduğu NDC'nin giriş bölümüne hızlıca göz atmak gerekirse, hedefler ve kazanımlar aşağıdaki gibi özetlenebilir;

1.  Dünya iklim krizi karşısında Paris Anlaşması küresel sıcaklık artışını 1,5°C ile sınırlamak için kolektif eylemi teşvik etmektedir.
2.  Türkiye 2053 net-sıfır hedefini benimsemiş ve 2030 için Mevcut Gidişat Senaryosuna (“BAU”)' göre %41 azaltım öngören iddialı bir NDC sunmuştur.
3.  Türkiye'nin Azaltım Stratejisi ve Eylem Planı 7 sektörde 49 strateji ve 260 eylem tanımlayarak döngüsel ekonomi ve Emisyon Ticaret Sistemi (“ETS”) hazırlıklarını kapsamaktadır.
4.  Uyum Stratejisi ve Eylem Planı 11 öncelik alanında 129 eylem belirleyerek ulusal iklim direncini artırmayı hedeflemektedir.
5.  İklim Kurulu azaltım ve uyum politikalarının koordinasyonunu ve izleme sistemini yürütmektedir.
6.  Türkiye COP29'da uzun dönemli stratejisini (“LTS”) sunmuş ve 2053 net-sıfır vizyonunu açıklamıştır.
7.  İklim Kanunu; ETS, raporlama ve kurumlar arası koordinasyon için hukuki altyapıyı oluşturmuştur.
8.  ETS'nin kapsamı, metodolojisi ve uyum düzenlemeleri tamamlanmakta olup ilk aşamada enerji ve sanayi sektörlerini kapsayacaktır.
9.  Türkiye 800'den fazla tesisi kapsayan ulusal karbon izleme sistemi oluşturmuştur.
10.  Türkiye enerji, tarım, sanayi ve şehircilik alanında kapsamlı çevre ve iklim düzenlemeleri geliştirmiştir.

İklim Kanunu ayrıca Türkiye Yeşil Taksonomisi için gerekli hukuki altyapıyı da kurmuş olup, 2026 sonunda yürürlüğe girmesi ve AB Taksonomisi ile uyumlu olması beklenmektedir. Çerçeve; sera gazı azaltımı, iklim uyumu, su/deniz kaynaklarının sürdürülebilir kullanımı, döngüsel ekonomiye geçiş, kirlilik kontrolü ve önlenmesi ve biyoçeşitlilik ve ekosistemlerin korunması gibi altı çevresel hedefi kapsayacaktır.

11.  Yerel yönetimlerin uyum ve azaltım rolü güçlendirilmiş, bölgesel koordinasyon mekanizmaları yaygınlaştırılmıştır.

İklim Kanunu, tüm illerde kapsayıcı Yerel İklim Eylem Planları hazırlanmasını zorunlu kılarak kamu kurumları, yerel yönetimler, akademi, özel sektör ve sivil toplumun birlikte sürece katılmasını güvence altına almaktadır. İl düzeyindeki koordinasyon kurulları ve NDC, bu katılımcı yapıyı hazırlık, uygulama ve izleme aşamalarında uyumlu şekilde yürütmek üzere yapılandırılmıştır.

12.  Türkiye çok sayıda ulusal strateji ve eylem planıyla iklim politikası çerçevesini genişletmektedir.
13.  Enerji, finans, kadın, çocuk, afet yönetimi ve benzeri konuları kapsayan ek ulusal strateji belgeleri NDC ile uyumludur. Bunlardan bazıları;

Orta Vadeli Program (2026-2028)

Enerji Verimliliği 2030 Stratejisi ve İkinci Ulusal Enerji Verimliliği Aksiyon Planı (2024-2030)

Türkiye Ulusal Enerji Planı

Türkiye Bina Sektörü Karbonsuzlaşma Yol Haritası (2023)

Yeşil Mutabakat Eylem Planı (revizyon sürecinde)

Adil Geçiş Stratejisi (revizyon sürecinde)

14.  Bu geniş politika seti Türkiye'nin LTS ile uyumlu düşük karbonlu kalkınma mimarisini desteklemektedir.
15.  Sektörel geçiş yaklaşımı tüm ana sektörleri kapsayan entegre bir düşük karbon dönüşüm planına dayanmaktadır.

Türkiye'nin iklim politikaları, adil ve kapsayıcı bir dönüşümü merkeze alarak özellikle kadınlar, çocuklar, düşük gelirli gruplar ve finansman ile teknolojiye erişimde zorluk yaşayan KOBİ'ler için hedefli destekler öngörmektedir. Bu çerçevede, KOBİ'lere yönelik erişim engellerinin azaltılması, yeşil işlere yönelik beceri geliştirme programları ve iklim risklerine dayanıklı altyapı gibi önlemlerle tüm kesimlerin eşit ve etkin katılımı amaçlanmaktadır.

Türkiye, iklim değişikliğiyle mücadele ve hava kalitesinin iyileştirilmesini bütüncül bir yaklaşımla ele alırken, 14 Ocak 2025'te yayımlanan Endüstriyel Emisyonların Yönetimi Yönetmeliği'nin 1 Aralık 2025'te yürürlüğe girmiş olmasıyla endüstriyel emisyonların azaltılmasında da önemli bir eşik oluşmaktadır. Bu çerçeve, çevresel ve kamu sağlığı açısından çeşitli ortak faydalar sağlarken, Türkiye aynı zamanda sağlık hizmetlerinin sürekliliğini güvence altına almak ve iklim kaynaklı risklere karşı hazırlığı güçlendirmek için önleyici adımlara öncelik vermektedir.

16.  16. 2035 hedefi bilim temelli süreçlerle uyumlu olup 2053 net-sıfır doğrultusunda kapasite artırımı gerektirmekte; 12. Kalkınma Planı enerji, sanayi ve ulaşım sektörlerinde yıllık GSYH'nin %1,7'si kadar yatırım öngörmektedir.

Türkiye'nin yeni NDC hedefi, ülkenin kapasite ve koşullarını dikkate alan iddialı ancak gerçekçi bir yaklaşımı yansıtırken, 2053 net-sıfır stratejisi ve ilk Küresel Durum Değerlendirmesi (“GST”) sonuçlarıyla uyumlu şekilde oluşturulmuştur. Bu hedefe ulaşmak için uluslararası finansman, teknoloji transferi ve kapasite geliştirme desteği kritik önem taşırken, 2053'e giden yolda enerji, binalar, sanayi, ulaşım ve tarım-orman sektörlerinde yıllık en az %1,7 GSYH tutarında ek yatırım gerekmektedir.

17.  17. Türkiye düşük karbonlu ve iklim değişikliğine dayanıklı bir gelecek için kapsamlı koordinasyon ve paydaş katılımına dayalı bir NDC ortaya koymuştur.

Türkiye'nin NDC'sinde, 2053 net-sıfır hedefine giden yol bakımından iddialı bir çerçeve ortaya konulduğu vurgulanmakla birlikte, söz konusu belge çeşitli gerekçelerle farklı çevreler tarafından eleştirilere de konu olmaktadır. Bu eleştirileri, ilerleyen çalışmalarımızda ayrıca konu edip, değerlendireceğiz.

Öte yandan, COP31 Başkanlığını ve ev sahipliğini Türkiye'nin üstlenmiş olması ve konferansın Antalya'da düzenlenecek olması sebebiyle, aday ülkeler arasında dünyanın en büyük kömür ihracatçısı konumundaki Avustralya'nın da yer almış olduğu bu sürecin, Türkiye'nin iklim hedeflerine olası katkılarının değerlendirilmesi açısından da önem arz ettiği görülmektedir. Bu çerçevede, söz konusu gelişmenin Türkiye'nin iklim politikaları bakımından ne anlama geldiğini de ilerideki çalışmalarımızda ele alacağız.

The content of this article is intended to provide a general guide to the subject matter. Specialist advice should be sought about your specific circumstances.