- within Energy and Natural Resources, Criminal Law and Employment and HR topic(s)
- with readers working within the Banking & Credit industries
Giriş
2021 yılında yürürlüğe giren 34 sayılı kararname ile Dubai Uluslararası Finans Merkezi (DIFC) adı verilen finans bölgesinde faaliyet gösteren ve Londra Uluslararası Tahkim Mahkemesi (LCIA) ile ortak bir girişim olan son derece saygın DIFC-LCIA lağvedilmiştir. Lağvedilen kurumların tüm varlıkları, yükümlülükleri, mevcut davaları ve personeli doğrudan Dubai Uluslararası Tahkim Merkezine (DIAC) devredildi. Bu konsolidasyonun stratejik amacı, Dubai'deki tahkim hizmetlerini tek, birleşik ve modernize edilmiş bir mega kurum (DIAC) altında toplamaktı.Ancak, bu tepeden inme birleştirme, özellikle mevcut sözleşmelerinde uyuşmazlık çözüm yeri olarak DIFC-LCIA'i seçmiş olan taraflar için ciddi bir hukuki belirsizlik yarattı. Bu taraflar, DIAC'da tahkimerıza göstermemişlerdi. Bu durum bir icra edilebilirlik sorununa yol açtı.
34 Sayılı Kararname'nin yarattığı bu kaotik ortamda ve Dubai'nin tahkim merkezi itibarını koruma zorunluluğu altında, DIAC'ın 2007 tarihli eskiyen kurallarınıhızla güncellemesi bir zorunluluk haline geldi. 21 Mart 2022'de yürürlüğe giren DIAC 2022 Kuralları, DIAC'ı International Chamber of Commerce (ICC), LCIA gibi önde gelen uluslararası kurumların modern standartlarıyla aynı çizgiye getirmeyi amaçlayan kapsamlı bir reform paketidir. DIAC 2022 Kuralları'nın belki de en önemli stratejik değişikliği, tahkim yerinin belirlenmesiyle ilgilidir. Taraflar arasında aksine bir anlaşma bulunmadığı takdirde, tahkiminvarsayılan yeri (default seat)artık Dubai Uluslararası Finans Merkezi (DIFC) olarak belirlenmiştir. Bu değişikliklere birlikte Dubai'nin "kara" (onshore) hukuk sisteminden bağımsız, İngilizce konuşulan, Common Law (İngiliz Hukuku) ilkelerine dayanan DIFC hukuk sistemi esas alınmaya başlanmıştır.
2022 Değişikliklerinin DIAC'taki Etkisi
2022 değişiklikleriyle birlikte yargılamanın usulünde kapsamlı değişiklikler yapılmıştır. Duruşmaların sanal iletişim araçlarıyla yapılmasının önü açılmıştır. Elektronik imza kullanımı öngörülmüştür. Bu değişikliklerle eskiden yaşanan lojistik engelleri bertaraf etmek amaçlanmıştır. Ayrıca davaların birleştirilmesi ve taraf değişikliği gibi usuli işlemler 2022 değişiklikleriyle beraber gelmiştir.
Maliyet hesaplamada önemli bir değişikliğe gidilmiştir. Lağvedilen DIFC-LCIA, ortağı LCIA gibi,saatlik ücret modelini kullanmaktaydı.DIAC 2022 Kuralları ise bu modeli terk ederek, ICC ve İstanbul Tahkim Merkezi (ISTAC) tarafından da kullanılandeğere dayalı bir maliyet tablosu benimsemiştir. Davaların üçüncü taraflarca finanse edilmesine açıkça izin verilmiş ancak bu izin, şeffaflık şartına bağlanmıştır.
DIAC 2022 kuralları, hakemlere, DIAC'a ve çalışanlarına tahkimle bağlantılı herhangi bir eylem veya ihmallerinden dolayısorumsuzluk tanımıştır.
Uyuşmazlık tutarı 1 milyon AED'nin (yaklaşık 270.000 USD) altındaysa uyuşmazlığı kısa sürede çözmeyi hedefleyen seri yargılama usulü öngörülmüştür. Ayrıca taraflar meblağdan bağımsız olarak anlaşırsa veya tahkim divanı tarafından karar alınırsa seri yargılama usulü uygulanabilmektedir.
DIAC 2007 kurallarındaki önemli bir eksiklik giderilerek, ana hakem heyeti kurulmadanönceacil geçici tedbirlere (ihtiyati haciz, delil tespiti, belirli bir eylemin durdurulması vb.) ihtiyaç duyan taraflar için bir "Acil Durum Hakemi" mekanizması getirilmiştir.
Karşılaştırmalı Analiz: DIAC, ISTAC, ICC VE LCIA
DIAC, ICC, ve ISTAC, hakem ücretleri ve idari masrafları uyuşmazlık tutarına göre belirlenen bir tarife üzerinden hesaplar. Fakat LCIA'da ücret sekreterya ve hakemlerin fiilen harcadığı zamana göre belirlenir. DIAC'ın, eski ortağı DIFC-LCIA'nın saatlik modelini bırakıp ICC/ISTAC modeline geçmiştir. Ayrıca merkezlerin seri yargılama usulünü uygulama parasal sınırlarına bakarsak:
ICC:3 Milyon USD.Orta ölçekli ticari uyuşmazlıklar için varsayılan usul olarak tasarlanmıştır.
DIAC:1 Milyon AED (Yaklaşık 270.000 USD).Sadece küçük alacaklar için bir araçtır.
ISTAC:5 Milyon TL (Yaklaşık 120.000 USD). ISTAC, 3 aylık karar süresi hedefiyle bu kategoride hız açısından iddialıdır.
LCIA'da ise herhangi bir parasal sınırlama bulunmamaktadır. Onun yerine dayanaktan yoksun istemlerde hakem heyeti tarafından derhal reddetme mekanizması öngörülmüştür.
DIAC 2022 Kuralları, ICC'den ilham alarak bir "karar denetimi" (scrutiny) mekanizması getirmiştir. Yeni kurulan DIAC Tahkim Divanı, hakem heyeti kararını imzalamadan önce taslağı inceler. Ancak, bu mekanizma ICC'nin ünlü "scrutiny" sürecinden kasıtlı olarak daha zayıf ve daha hızlı olacak şekilde tasarlanmıştır. DIAC Divanının denetimi ICC aksine kararın esasına girmez usuli bir denetimle sınırlıdır. ICC'de ise kararın kalitesini ve icra edilebilirliğini artıran bir esas incelemesi mevcuttur.
Stratejik Değerlendirme ve Sonuç
Uluslararası bir sözleşmeye tahkim şartı eklerken bu dört kurum arasında yapılacak seçim, uyuşmazlığın niteliğine, meblağına ve tarafların önceliklerine bağlıdır:
DIAC:Orta Doğu ve Afrika (MENA) bölgesiyle ilgili işlemlerde; uluslararası standartlara (Common Law, İngilizce) sahip ancak bölgesel bir merkezde (Dubai) çözüm arandığında idealdir. ICC'ye göre daha hızlı ve potansiyel olarak daha az bürokratik bir süreç vaat eder.
ICC:Milyarlarca dolarlık, son derece karmaşık ve kararın küresel olarak (özellikle riskli yargı bölgelerinde) icra edilmesinin kritik olduğu durumlarda tercih edilmelidir. ICC'nin "scrutiny" mekanizması, olası hakem hatalarına karşı paha biçilmez bir güvenlik ağı sağlar.
LCIA:İki senaryoda öne çıkar: (1) Çok yüksek meblağlı ancak hukuken basit davalarda, "saatlik ücret" modelinin maliyet avantajından faydalanmak için; veya (2) Karşı tarafın "dayanaksız" veya "taciz amaçlı" iddialarla davayı uzatmasından endişe edildiğinde, "Erken Ret" (Early Determination) mekanizmasından yararlanmak için tercih edilmelidir.
ISTAC:Türkiye veya yakın coğrafyadaki (Orta Asya, Doğu Avrupa) taraflarla yapılan işlemlerde, düşük maliyetli, verimlive güvenilir bir bölgesel alternatif olarak öne çıkmaktadır. Özellikle 5 Milyon TL (~120K USD) altındaki davalar için Seri Tahkim usulü, hız ve maliyet açısından oldukça rekabetçidir.
DIAC 2022 Kuralları, Dubai'yi uluslararası tahkim haritasına güçlü bir şekilde geri döndürmüş ve onu ICC ile LCIA'ya karşı dikkate alınması gereken, rekabetçi ve modern bir alternatif olarak konumlandırmıştır. DIAC'ın gelecekteki başarısı, bu yeni kuralları ne kadar verimli işleteceğine, uluslararası saygınlığa sahip hakem havuzunu ne kadar genişletebileceğine ve özellikle 34 Sayılı Kararname'nin yarattığı icra belirsizliklerini uluslararası alanda ne kadar giderebileceğine bağlı olacaktır.
The content of this article is intended to provide a general guide to the subject matter. Specialist advice should be sought about your specific circumstances.
