Anayasa Mahkemesinin Yerinde İnceleme Yetkisine İlişkin Beklenen Kararı Yayımlandı

Şubat 2026 – Rekabet Kurumunun (“Kurum”) yerinde inceleme yetkisini düzenleyen 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun'un (“4054 sayılı Kanun”) 15. maddesi, Anayasa'ya aykırılık iddiasıyla Anayasa Mahkemesi (“AYM”) gündemine taşınmıştı. Yapıldığı günden bu yana sonucu merakla beklenen başvuru, AYM'nin 6 Kasım 2025 tarihli ve 2023/174 E., 2025/224 K. sayılı kararı ile 17 Şubat 2026 tarihli Resmî Gazete'de yayımlandı. İlgili karar uyarıncaAYM, söz konusu hükmün Anayasa'ya aykırı olmadığına kanaat getirdi.

Hukuki Arka Plan

AYM, Ford Otosan tarafından yapılan bireysel başvuru üzerine 2023 yılında verdiği kararı doğrultusunda, hâkim kararı olmaksızın yerinde inceleme yapılmasının konut dokunulmazlığı hakkını ihlal ettiğine hükmetmişti.¹ İlgili kararla birlikte, 4054 saylı Kanun'un 15. maddesinde sayılan yetkiler çerçevesinde, yerinde incelemenin gerçekleştirildiği, teşebbüslerin yönetim işlerinin yürütüldüğü bölümler ile çalışma odaları gibi herkesin serbestçe giremediği alanların “konut” olarak kabul edileceği tespit edilmişti. Söz konusu karar ile iş yerinde gerçekleştirilen yerinde incelemenin yeterli kanuni güvenceleri içermediğinin anlaşılması üzerine, ilgili hükmün iptali talebiyle Danıştay 13. Dairesi ve Ankara 11. İdare Mahkemesi somut norm denetimi başvurusu yaptı.

AYM Kararında Öne Çıkan Hususlar

Somut norm denetimine ilişkin yayımlanan kararda AYM, bireysel başvuru kararının aksine, 4054 sayılı Kanun'un 15. maddesinin birinci fıkrasındaki “gerekli gördüğü hallerde” ifadesinin Anayasa'nın 2. maddesinde yer alan cumhuriyetin nitelikleri ve 167. maddesinde yer alan piyasaların denetimi ve dış ticaretin düzenlenmesi hükümlerine aykırı olmadığına karar verdi. Ayrıca AYM, Kurum'un gerekli gördüğü hallerde yerinde inceleme yapma yetkisinin, Anayasa'nın 167. maddesiyle devlete yüklenen piyasa denetimine yönelik pozitif yükümlülüğün bir gereği olduğuna hükmetti. Kararda daha önce verilmiş Ford Otosan kararına ilişkin herhangi bir ifadeye yer verilmemiştir. Bununla birlikte gerekçede, Kurum'un yerinde inceleme yetkisinin, Anayasa'nın temel hak ve özgürlüklerin sınırlandırılmasını düzenleyen 13. maddesi ve konut dokunulmazlığına ilişkin 21. maddesi yönünden ilgili olmadığı değerlendirilmiştir.

4054 sayılı Kanun'un yerinde inceleme sürecinde sulh ceza hâkimi kararı alınmasını öngören 15. maddesinin üçüncü fıkrasına yönelik iptal talebi ise usuli gerekçelerle reddedilmiştir. AYM, uyuşmazlığın yerinde incelemenin engellenmesi nedeniyle kesilen idari para cezalarına ilişkin olduğunu, somut olayda yerinde incelemenin engellenmesine ilişkin bir durum bulunmadığını ve dolayısıyla bu hükmün “davada uygulanacak kural” niteliği taşımadığını belirterek yetkisizlik kararı vermiştir.

Karar, AYM tarafından oy çokluğu ile alınmış olup beş karşı oy bulunmaktadır. Karşı oy yazılarında, kararın yeterince gerekçelendirilmemiş olması ve daha önce verilmiş Ford Otosan kararında yer alan Anayasa'ya aykırılık sonucunun tersi yönde olması sebebiyle içtihat tutarlılığının sağlanamaması detaylı şekilde ele alınmıştır. Nitekim, Ford Otosan kararı 4054 Sayılı Kanun'un 15. maddesinin Anayasa'nın konut dokunulmazlığına ilişkin 21. maddesi ile uyuşmadığı yönünde pozisyon alınırken, eldeki somut norm denetimi kararında 21. madde çerçevesinde bir değerlendirme yapılmamış ve ilave bir gerekçelendirme yapılmaksızın ilgili kuralın 21. Madde açısından ilgili olmadığına hükmedilmiştir. 

Sonuç itibarıyla uzun süredir beklenen AYM kararının yankılarının uzun süre devam edeceği beklenebilecekse de ilgili karar ile Rekabet Kurumu'nun yerinde inceleme yetkisi ve buna ilişkin mevcut usulün anayasaya aykırı olup olmadığına ilişkin hukuki belirsizliğin giderildiği söylenebilir. Diğer yandan Anayasa'nın 152. maddesi gereğince aynı hüküm uyarınca önümüzdeki on yıl boyunca norm denetimi yapılamayacaktır.

Footnote

1. AYM, Ford Otomotiv Sanayi AŞ, Bireysel Başvuru No. 2019/40991, 23.03.2023.

The content of this article is intended to provide a general guide to the subject matter. Specialist advice should be sought about your specific circumstances.