İhraç Kayıtlı İade Talebinin İndirim Yoluyla Giderilmesi

GİRİŞ

İhraç kayıtlı teslim uygulaması, imalatçıların ihracatçılara KDV tahsil etmeksizin mal teslim etmelerine olanak sağlayan ve ihracatı teşvik et-meyi amaçlayan bir sistemdir. Bu sistemde, ima-latçı tarafından hesaplanan ancak ihracatçıdan tahsil edilmeyen KDV, vergi dairesince tecil edi-lir; ihracatın süresi içinde gerçekleşmesi halinde ise terkin olunur. İmalatçının bu teslim nedeniyle yüklendiği ve tecil/terkin işleminden arta kalan ve indirim yoluyla telafi edilememiş KDV tutarı bulunması durumunda ise bu tutar kural olarak imalatçıya iade edilir.

Uygulamada mükellefler genellikle bu iade hakkını nakden veya mahsuben kullanmayı ter-cih etmektedir. Ancak KDV mevzuatı, iade hakkı doğuran işlemler nedeniyle yüklenilen vergilerin, iade yerine “indirim yoluyla giderilmesi” seçeneği-ni de barındırmaktadır.

Bu seçenek, özellikle işlemlerin azaltılması ve gelecek dönemlerdeki ödenecek KDV tutarının dü-şürülmesi açısından önem arz etmektedir.

1.           YASAL ÇERÇEVE VE İHRAÇ KAYITLI TESLİM

3065 sayılı Katma Değer Vergisi Kanunu’nun 11/1-c maddesi uyarınca “ihraç edilmek şartıyla ima-latçılar tarafından kendilerine teslim edilen mallara ait KDV, ihracatçılar tarafından ödenmez. Mükelleflerce tah-sil edilmeyen ancak beyannamede beyan edilen bu vergi, vergi dairesince tarh ve tahakkuk ettirilerek tecil olunur. Söz konusu malların, ihracatçıya teslim tarihini takip eden ay başından itibaren üç ay içinde ihraç edilmesi ha-linde, tecil edilen vergi terkin olunur.”¹

İhraç kayıtlı teslimlerde, imalatçının iade ala-cağına hak kazanabilmesi için;

• Teslimi yapan satıcının imalatçı vasfına haiz olması,
• Teslim edilen malların satıcının üretim ka-pasitesine göre bizzat imal ettiği mallar ol-ması (veya bu kapsamda fason olarak imal ettirilen mallar olması),
• Malların teslim alındığı haliyle (aynen) yurt dışı edilmesi ve ihraç edilen malın ni-hai mamul olması gerekmektedir.

İhracatın gerçekleşmesiyle birlikte, imalatçının tecil edilen vergisinin terkininden sonra kalan iade edilebilir KDV tutarı ortaya çıkarsa, bu tutar ima-latçının talebine istinaden iade edilir.

2.           İADE HAKKININ İNDİRİM YOLUYLA KULLANILMASI

Mükellefler, ihraç kayıtlı teslimlerden do-ğan iade alacaklarını nakden veya mahsuben iade olarak talep edebilecekleri gibi bu tutarla-rı indirim hesaplarında kullanmak suretiyle de değerlendirebilirler.

Bu husus, KDV Genel Uygulama Tebliği’nde açıkça düzenlenmiştir. Tebliğ’in ilgili bölümlerin-de, 3065 sayılı Kanun’un 11/1-c ve geçici 17. madde-leri kapsamındaki ihraç kayıtlı teslimlerden doğan KDV iade alacaklarının, indirim yoluyla telafi edi-lebilmesinin mümkün olduğu belirtilmiştir”²

Bu düzenleme ile mükelleflere, KDV iade ta-lebine ilişkin listelerin girilmesi, listelere ilişkin olumsuzlukların giderilmesi, YMM raporu tevsik edilmesi vb. yükümlülüklerle uğraşmak yerine, alacaklarını doğrudan beyanname üzerinde indi-rim mekanizmasıyla kullanma hakkı tanınmıştır.

3.           UYGULAMA ESASLARI VE BEYANNAME DÜZENİ

İhraç kayıtlı teslimden doğan iade alacağını in-dirim yoluyla gidermeyi tercih eden mükellefler, bu tercihlerini ilgili dönem KDV beyannamesinde belirtmek zorundadır. Bu kapsamda yapılması ge-reken işlemler aşağıda detaylandırılmıştır.

3.1. Beyanname Satırı ve Tevsik Edici Evraklar

İhraç kayıtlı teslimler nedeniyle doğan iade alacağının indirim yoluyla giderilmesi, en er-ken ihracatın gerçekleştiği dönem KDV beyan-namesinin “İndirimler” kulakçığında yer alan 107 kod numaralı satırda “Kanunun (11/1-c) ve Geçici 17. Maddelerinden Doğan İadelerin İndirim Yoluyla Telafisi Nedeniyle İndirilecek KDV” beyan edilerek yapılabilmektedir.

Örnek 1: 31.03.2025 tarihinde 500.000 TL tu-tarında ihraç kayıtlı teslim gerçekleştiren (A) A.Ş. hesapladığı ancak tahsil etmeyip tecil ettirdiği 100.000 TL (%20) KDV’nin tamamını iadeye konu olabileceğini varsayalım.

Mükellef, 100.000 TL’lik alacağını nakit almak /mahsup etmek yerine indirim yoluyla kullanmak isterse, ihracatın gerçekleştiği döneme ait KDV be-yannamesindeki gösterim aşağıdaki tabloda yer aldığı şekilde olacaktır:

Tablo 1 : İhraç Kayıtlı Teslim İadesinin İndirim Yoluyla Giderilmesinin Gösterimi

Tabloda görüldüğü üzere, 107 no.lu satıra ya-zılan tutar, mükellefin “İndirimler Toplamı” tutarına dahil olarak, varsa ödenecek vergisini azaltacak, ödenecek vergisi çıkmıyorsa “Sonraki Döneme Devreden KDV” tutarını artıracaktır.

Bu işlemin gerçekleştirilmesi için öncelikle, bu teslimin ihraç kayıtlı teslim kapsamında olması gerekmektedir.

Konuyla ilgili olarak, KDV Genel Uygulama Tebliği’nin IV. D bölümü altındaki İade Hakkının İndirim Yoluyla Kullanılması başlığında, “Bu şekilde beyanda bulunan mükelleflerin, iade için istenenler hariç, iade hakkı doğuran işlemi tevsik eden belgeleri beyanname ekinde ibraz etmeleri gerekir.” denilmektedir. Ayrıca konuyla ilgili olarak Ankara Vergi Dairesi Başkan-lığı’nın 27.10.2011 tarih ve B.07.1.GİB.4.06.17.01-KDV

2:2010-14011-21-937 sayılı özelgesinde, “Buna göre, ihraç kayıtlı teslimlerden doğan KDV iadesi alacağınızı nakden ve/veya mahsuben iade olarak talep etmek yerine indirim yoluyla gidermeniz mümkün bulunmakta olup, bu durumda iade için istenilenler hariç olmak üzere ihraç kaydıyla teslimlerinizi tevsik eden belgelerinizi beyanname ekinde ibraz etmeniz gerekmektedir. İade hakkı doğuran iş-lemi tevsik eden diğer belgelerin (ihraç kayıtlı satış faturası, gümrük beyannamesi vb.) beyanname ekinde vergi dairesi-ne ibraz edilmesi zorunludur.” ifadelerine yer verilmiş olup istisnanın tevsiki için gerekli evrakların da ibraz edilmesi gerekmektedir.

Ancak bu şekilde indirim yoluyla telafi seçene-ğini kullanan mükelleflerin, nakden veya mahsu-ben iade taleplerinde aranan İndirilecek KDV liste-sinin tevsikine ise gerek bulunmamaktadır.³

3.2. İhraç Kayıtlı Teslimlere İlişkin Bildirim

Söz konusu tutarların, beyannamenin “Ek-ler” bölümünde yer alan “İhraç Kayıtlı Teslim-lere İlişkin Bildirim” formu ile uyumlu olması ve iade hakkının doğru dönemle eşleştirilmesi gerekmektedir.

Bu satırda ihraç kayıtlı faturanın ait olduğu ay ve yıl bilgisi ile girilen döneme ait toplam ihraç kayıtlı teslime ilişkin hesaplanan KDV tutarı ve bu tutar içerisinden indirim konusu yapılan tutar bilgileri girilmelidir.

Aynı dönemde yer alan ihraç kayıtlı teslim-lere ilişkin hesaplanan ve tecil edilemeyen KDV birden fazla dönemde indirim konusu yapılabi-lecektir. Ancak birden fazla dönemde indirim konusu yapılan tutarların toplamının, o dönem-de yer alan ihraç kayıtlı teslimlere ilişkin KDV’yi aşamayacağı tabiidir. Yine aynı döneme ait ihraç kayıtlı teslimlerin bir kısmının indirim konusu yapılıp bir kısmının iade talebine konu edilmesi ise mümkün değildir.⁴

Tablo 2: İhraç Kayıtlı Teslimlere İlişkin KDV’nin İndirim Yoluyla Giderilmesi İçin Yapı-lacak Bildirim

3.3.  Düzeltme Beyanı ile Tercih Değişikliği ve Fazla Ödenen Verginin İadesi

Mükelleflerin ihraç kayıtlı teslimlerden do-ğan KDV iade alacaklarının “nakden/mahsuben iade” veya “indirim” şeklinde kullanılmasının unutul-ması sık karşılaşılan bir durumdur. Bu sebeple geçmiş dönemlere ait ihraç kayıtlı teslimlerine ilişkin KDV iade alacağı bulunmasına rağmen talep edilmediği durumlarda, bu tutarların ne şe-kilde kullanılacağına karar verilebilmesi için cari döneme kadar KDV beyannameleri incelenerek ödenecek KDV oluşup oluşmadığının kontrolü-nün yapılması gerekmektedir.

Bu kontrol ile cari dönemde ve gelecek dönem-lerde -hatta geçmiş bir ara dönemde- ödenecek KDV oluşmuş/oluşacak olması durumunda, mü-kellefin nakden/mahsuben iade talep etmesi ye-rine indirim yoluyla bu KDV’nin giderilmesi daha verimli olabilecektir.

Konuyu bir örnek ile açıklamak gerekirse:

Örnek 2: Bir firmanın 2023-2024 yıllarında ihraç kayıtlı teslime ait toplam 2.000.000 TL KDV iade alacağı bulunduğu halde talep edilmediği ve bu taleplerin Şubat/2025 döneminde yapılmasına karar verilmiştir.

Bu sırada, Şubat/2025 dönem beyannamesi verilirken 4.000.000 TL Ödenecek KDV hesapla-dığını varsayalım.

Mükellefin öncelikle 2025/Şubat KDV be-yannamesinde ihraç kayıtlı teslimlerden doğan

2.000.000 TL tutarındaki iade alacağının, beyan-namenin “İndirimler” kulakçığında yer alan 107 kodlu satıra eklenmesi durumunda:

Toplam indirim tutarı artacağından “Öden-mesi Gereken KDV”, bu tutar kadar azalacak ve 1.000.000 TL olarak yeniden hesaplana-caktır. Bu durumda 2023-2024 dönemleri için KDV iade taleplerinin gerçekleştirilmesi yeri-ne –diğer şartların uygun olması durumunda-bu tutarın Ödenecek KDV’nin oluştuğu Şubat / 2025 döneminde indirim yoluyla kullanılarak Ödenecek KDV tutarının azaltılması işlem ve-rimliliği açısından daha uygundur.

Ancak örneğimizi biraz değiştirerek mükel-lefin bir önceki dönem olan Ocak / 2025 döne-minde Ödenecek KDV tutarının 3.000.000 TL olduğunu, Şubat / 2025 döneminde Sonraki Dö-neme Devreden KDV çıktığını (ve devam dönem-lerde de Sonraki Döneme Devreden KDV pozis-yonunda olacağı) varsayarsak:

2023-2024 dönem KDV iade alacağının (2.000.000 TL), geçmiş dönem (Ocak / 2025) KDV beyannamesinde indirim konusu yapılması ile bu sefer vergi dairesi kayıtlarında mükellefin fiilen ödediği 3.000.000 TL’ye karşılık, düzeltilmiş ve kesinleşmiş borcunun 1.000.000 TL’ye düşeceği görülecektir.

Böylece  aradaki  fazla  ödenmiş  olan 2.000.000 TL tutarındaki fark, mevzuat gereği “fazla veya yersiz ödenen vergi” niteliği ka-zanacak ve iade/mahsup işlemleri bu çerçevede yürütülecektir.

Mükellefin Hazine hesaplarına fazladan gi-ren bu 1.000.000 TL’yi geri alabilmesi, 213 sayı-lı Vergi Usul Kanunu’nun 120. maddesinde yer alan, “Vergi hatalarının düzeltilmesine, ilgili vergi dai-resi müdürü karar verir.

Bu hatalar düzeltme fişine dayanılarak düzeltilir. Hatanın mükellef aleyhine yapılmış olması halinde, fazla vergi aynı fişe dayanılarak terkin ve tahsil olun-muş ise mükellefe reddolunur. Düzeltme fişinin bir nüshası, reddedilecek miktarla müracaat edeceği mu-hasebe ve müracaat süresi zikredilmek suretiyle mükel-lefe tebliğ edilir. Mükellef tebliğ tarihinden başlayarak bir yıl içinde parasını geri almak üzere müracaat etme-diği takdirde hakkı sâkıt olur. 

Nakden veya mahsuben tahsil edilen ancak fazla veya yersiz olarak tahsil edildiği anlaşılan vergilerde ve kanunları gereğince mükelleflere yapılacak iade ve mahsup işlemlerinde, düzeltmeye dayanak teşkil edecek belgeler ile bu işlemlere ait usul ve esaslar Maliye Bakan-lığınca belirlenir.”⁵ hükmü uyarınca vergi dairesine vereceği bir dilekçe ile mümkündür.

Sonuç olarak Ödenecek KDV oluşan ve ödemesi yapılmış bir tahakkuk için düzeltme vererek ihraç kayıtlı iadeyi indirime eklemek, mükellefe “vergi alacağı” doğuracaktır. Mükellef bu tutar için mah-sup dilekçesi ile doğmuş/doğacak diğer vergi borç-larına mahsup talep edebilecektir.

Mükellefin bu yöntemi bir “nakit iade alma aracı” olarak kullanması ise teknik olarak müm-kün olsa da indirim yoluyla giderme tercihine aykırı bir durum oluşturabilecek veya inceleme riski de doğurabilecektir.

SONUÇ

İhraç kayıtlı teslimlerde KDV iade alacakları-nın indirim yoluyla giderilmesi, mükelleflere ko-laylık sağlayan ve vergi dairesi nezdindeki iş yükü-nü hafifleten yasal bir seçenektir. Bu yöntemi seçen mükellefler, İndirilecek KDV listesi gibi detaylı lis-teleri hazırlama yükümlülüğünden kurtulmakta, iade alacaklarını doğrudan sonraki dönem vergi ödemelerinden düşebilmektedir.

Özellikle geçmiş dönemlere/yıllara ait çok fazla sayıda dönem için ihraç kayıtlı teslimleri nedeniyle KDV iade alacağı bulunan mükelleflerce mutlaka cari döneme kadar olan dönemlere ilişkin tutar-ların kontrollerinin yapılması ve indirim yoluyla giderilme imkânının olup olmadığının bilinmesi gerekmektedir. Ancak bu tercihten vazgeçilmesi durumunda, bu dönemden son dönem beyanna-mesine kadar düzeltme verilmesi gerektiğini de hatırlatmak isteriz.

Footnotes

^{1   3065 sayılı Katma Değer Vergisi Kanunu, 11/1-c maddesi.}

^{2 Hazine ve Maliye Bakanlığı, Katma Değer Vergisi Genel Uygulama Tebliği, IV/D Bölümü.}

^{3 Hazine ve Maliye Bakanlığı, Katma Değer Vergisi Genel Uygulama Tebliği, IV/D Bölümü.}

^{4 Hazine ve Maliye Bakanlığı, Katma Değer Vergisi Genel Uygulama Tebliği, IV/D Bölümü.}

^{5 213 sayılı Vergi Usul Kanunu’nun maddesi kapsamında}

The content of this article is intended to provide a general guide to the subject matter. Specialist advice should be sought about your specific circumstances.