Dijital Telif Hakları Kanun Teklifi

Çevrimiçi kullanımda basın haklarına ilişkin geçtiğimiz yıllarda kaleme aldığımız yazımızda¹ da vurgulandığı üzere, dijitalleşmenin medya ve yayıncılık sektörleri üzerindeki dönüştürücü etkisi, telif hukuku bakımından köklü değişiklikleri zorunlu kılmıştır. Bu çerçevede, dijital ortamlarda telif haklarını korumayı amaçlayan Dijital Telif Hakları Kanun Teklifi (“Teklif”) 11 Aralık 2025’te TBMM’ye sunulmuş olup, hâlihazırda komisyonda inceleme altındadır.

Teklif; dijital ortamlarda telif haklarının etkin biçimde korunmasını sağlamak, kamu yararı taşıyan içeriklerin erişilebilirliğini güvence altına almak ve ifade özgürlüğü ile telif hakları arasındaki hassas dengeyi gözetmek amacıyla hazırlanmıştır.

Aracı Hizmet Sağlayıcıların Telif Haklarına İlişkin Sorumluluklarının Belirlenmesi

Teklif, özellikle günlük 250.000 tekil kullanıcıyı aşan platformlar için yükümlülükler öngörmektedir. Platformlar, otomatik içerik tanıma sistemleri kurmak, telif ihlallerini tespit edip kaldırmak, hak sahipleriyle lisans müzakereleri yürütmek ve içerik gelirlerini paylaşmakla yükümlü kılınmıştır. Bu yaklaşım, platformları yalnızca teknik aracı konumundan çıkarıp, telif haklarının korunmasında aktif bir rol üstlenmelerini öngörmektedir. Ancak bu durum ise ifade özgürlüğü ve bilgiye erişim hakkı bakımından bazı riskleri beraberinde getirebilir. Platformların hukuki sorumluluktan kaçınmak amacıyla ihtilaflı içerikleri kaldırma eğiliminde olması, kamu yararı taşıyan içeriklerin de erişimden kaldırılması sonucunu doğurabilir. Bu nedenle telif haklarının korunması ve ifade özgürlüğü arasındaki dengenin gözetilmesi önemlidir.

Basın ve Medya İçeriklerinin Dijital Ortamlarda Kullanımına İlişkin Lisans Mekanizmalarının Oluşturulması

Teklif, dijital platformların haber içeriklerinden elde ettiği ekonomik değerin yayıncılarla paylaşılmasını sağlamayı amaçlamaktadır. Bu çerçevede platformlar ile hak sahipleri arasında lisans ilişkilerinin kurulması öngörülmekte; böylece dijital ortamlarda yaratılan ekonomik değerin daha dengeli bir şekilde dağıtılması hedeflenmektedir. Bu yaklaşım, Avrupa Birliği Dijital Tek Pazar Telif Hakları Direktifi ile Avustralya² ve Kanada³’daki benzer düzenlemelerle paralellik göstermektedir. Ancak İspanya⁴ örneğinde görüldüğü üzere, bu tür düzenlemelerin platformların hizmetlerini sınırlamasına yol açma riski de bulunmaktadır. Bu nedenle lisans müzakerelerinin nasıl yürütüleceği ve taraflar arasındaki pazarlık gücünün nasıl dengeleneceği, uygulama açısından belirleyici olacaktır.

“Adil Kullanım” İstisnasının Tanınması

Teklif, aynı zamanda “adil kullanım” istisnasını tanımaktadır. Eğitim, bilimsel araştırma, eleştiri, yorum, parodi, haber bildirimi, arşivleme ve engellilerin erişimi bu kapsamda sayılmıştır. Adil kullanımın sınırları, kullanım amacı, niteliği, kullanılan kısmın önemi ve telif sahibinin ekonomik pazarına etkisi kriterleriyle belirlenecektir.

Uyar-Kaldır ve Bildirim ile İçerik Kaldırma

Hak sahiplerinin ihlale konu içerikleri platformlara bildirmesi ve platformların belirli süreler içinde gerekli incelemeyi yaparak bu içerikleri kaldırması öngörülmektedir. Bu yükümlülük, belirli eşiklerin altında kalan aracı hizmet sağlayıcılar bakımından da geçerli olacaktır.

Telif Uyuşmazlıklarının Çözümü İçin Kurumsal ve Yargısal Mekanizmaların Oluşturulması

Teklif, Telif Hakkı İzleme Kurumu ve Yönetim Kurulu ile Telif Uyuşmazlık Tahkim Komisyonu’nun kurulmasını öngörmektedir. Kurum, dijital platformların yükümlülüklerini izlemek ve sektörel gelişmeleri değerlendirmekle görevlidir. Komisyon ise özellikle lisans ve gelir paylaşımı süreçlerinden kaynaklanan uyuşmazlıkların hızlı ve uzmanlık temelli şekilde çözülmesine yönelik alternatif bir mekanizma olarak tasarlanmıştır. Komisyon kararları bağlayıcı olmakla birlikte, tarafların yargı yoluna başvurma hakları saklı tutulmuştur.

İdari Yaptırımlar

Teklif, yükümlülüklerini ihlal eden aracı hizmet sağlayıcılara yıllık Türkiye gelirlerinin %1 ila %5’i arasında idari para cezası uygulanmasını öngörmekte; tekrarlanan ihlaller veya ağır kusur halinde bu oranın %10’a kadar artırılabileceğini düzenlemektedir. Bununla birlikte, özellikle büyük platformlarda yüksek sayıda ihlal gerçekleştiği dikkate alındığında, öngörülen yaptırımların orantılılığı tartışmaya açıktır. Bu nedenle yaptırım mekanizmasının, telif haklarının korunmasını sağlayacak ölçüde caydırıcı, ancak dijital ekosistemin gelişimini engellemeyecek ölçüde dengeli olması önem taşımaktadır. Ayrıca teşvik mekanizmalarıyla hak sahipleri ile platformlar arasında sürdürülebilir bir iş birliği zemini oluşturulması hedeflenmektedir.

Sonuç olarak Teklif, Türkiye’de dijital içerik üretimi ve dağıtımına ilişkin hukuki çerçevenin yeniden yapılandırılmasına yönelik önemli bir adım niteliğindedir. Bununla birlikte uygulama aşamasında; aracı hizmet sağlayıcıların sorumluluklarının kapsamı, otomatik içerik denetim sistemlerinin ifade özgürlüğüne etkisi, lisans müzakerelerinde taraflar arasındaki güç dengesi ve adil kullanım istisnasının sınırları gibi hususlar belirleyici olacaktır. Ayrıca yeni kurumsal yapıların mevcut idari ve yargısal sistemle ilişkisi de uygulamada netlik kazanması gereken konular arasındadır.

Bu çerçevede, Dijital Telif Hakları Kanun Teklifi, dijital telif hukukunun gelişimi açısından önemli bir girişim olmakla birlikte, nihai etkisi düzenlemenin uygulama pratiğinde telif hakları ile ifade özgürlüğü ve bilgiye erişim hakkı arasındaki dengenin nasıl kurulacağına bağlı olacaktır.

Footnotes

1. https://gun.av.tr/insights/articles/publishing-rights-in-online-use-recent-developments 

2. https://www.copyright.org.au/browse/book/ACC-Licences-for-Digital-Resources-INFO102

3. https://ised-isde.canada.ca/site/canadian-intellectual-property-office/en/guide-copyright#benefitsRegistration

4. https://europe.googleblog.com/2014/12/an-update-on-google-news-in-spain.html ve https://blog.google/products-and-platforms/products/news/google-news-returns-spain/

The content of this article is intended to provide a general guide to the subject matter. Specialist advice should be sought about your specific circumstances.