Turkey: ANAYASA MAHKEMESİ: İptal davalarında, davanın sonucundan menfaati doğrudan etkilenecek kişilere davanın ihbar edilmemesi hak ihlalidir.

Last Updated: 7 March 2019
Article by LBF Partners

Anayasa Mahkemesi 29/6/2018 tarih ve 30463 sayılı Resmî Gazetede yayımlanan 24/5/2018 tarih ve 2015/13950 başvuru numaralı kararında mülk sahiplerinin mahkemeye erişim hakkının ihlal edildiği gerekçesiyle imar planının iptaline ilişkin davada yeniden yargılama yapılmasına hükmetmiştir. Başvuru, bir taşınmaza ilişkin imar planının iptali istemiyle üçüncü kişi tarafından idareye karşı açılan davanın taşınmaz malikine ihbar edilmeyerek yargılamaya katılımının sağlanmaması nedeniyle mahkemeye erişim hakkının ihlal edildiği iddiasına ilişkindir. Paylı maliklerinden oldukları taşınmazın dâhil olduğu imar planının iptali için üçüncü kişi tarafından İstanbul Büyükşehir ve Maltepe Belediyelerine karşı açılan dava kendilerine ihbar edilmemiş olan başvurucular, 19/8/2015 tarihinde Anayasa Mahkemesine yaptıkları bireysel başvuruda imar planının iptal edilmesi nedeniyle hem taşınmazların değerinin düştüğünü hem de sağladığı kira gelirinden yoksun kaldıklarını belirtmiş, davaya katılımlarının sağlanmamış olması nedeniyle hukuki menfaatlerini korumaya yönelik bu iddialarını dile getiremediklerini ve mahkemeye erişememe dolayısıyla da adil yargılanma haklarının ihlal edildiğini ileri sürmüşlerdir.

Anayasa Mahkemesi, başvurucuların şikâyetlerinin özünün "sonucundan doğrudan etkilendikleri bir idari davada taraflarına tanınması gereken savunma hakkını etkin bir şekilde kullanabilmeleri amacıyla yargılamaya katılımlarının sağlanamamış olması" olduğunu belirterek, ihlal iddialarını mahkemeye erişim hakkı kapsamında incelemiştir.

Anayasa Mahkemesi, mahkemeye erişim hakkının, Anayasa'nın 36 ncı maddesinde güvence altına alınan hak arama özgürlüğünün bir unsuru olduğunu ifade etmiş ve temel bir hak olmanın yanında diğer temel hak ve özgürlüklerden gereken şekilde yararlanılmayı ve bunların korunmasını sağlayan en etkili güvencelerden biri olduğuna dikkat çekmiştir. Mahkemeye göre, bireylere menfaatlerini etkileyen işlemlere karşı dava açabilmelerinin yanı sıra üçüncü şahıslarca açılmış ve doğrudan taraf olmadıkları ancak sonucu itibarıyla menfaatlerini etkileyen bir davada iddia ve savunmalarını dile getirebilmeleri amacıyla davaya katılma olanağının sağlanması, mahkemeye erişim hakkı kapsamında değerlendirilmesi gereken güvencelerden biridir. Bir davanın sonucundan menfaati etkilenecek olan kişilerin bu yargılama hakkında bilgi sahibi olabilmelerine, uyuşmazlığın çözümü için gerekli ve sonuca etkili olduğunu düşündükleri hususlarda açıklamada bulunabilmelerine, iddialarını ispata yönelik delil sunabilmelerine imkân sağlanması gerekir. Mahkemece bu husus aynı zamanda yargı mercilerinin tüm verileri dikkate alıp değerlendirme yaptıktan sonra gerekçeli karar vermesini sağlayacağından silahların eşitliği ve çekişmeli yargılama ilkesi ile de ilgili bulunmuştur. Bireysel başvuruya konu iptal hükmü, etki ve sonuçlarını doğrudan başvurucular üzerinde gösterdiğinden, mahkemeye erişim hakkına yönelik bir müdahalenin bulunduğu sonucuna varılmıştır.

Söz konusu müdahalenin ihlal oluşturup oluşturmadığı, Anayasa'nın 13 üncü maddesi çerçevesinde incelenmiştir. Anılan maddeye göre temel hak ve hürriyetlerle ilgili sınırlamaların kanun tarafından öngörülmesi, haklı bir sebebe dayanması ve ölçülülük ilkesine uygun olması gerekir. 2577 sayılı Kanun'un 37 nci maddesine göre davanın ihbarı mahkemece resen yapılır. Mahkemeye göre bu düzenleme, davanın üçüncü kişiye ihbar edilip edilmemesi hususunda yargı merciine tanınan takdir yetkisini de bünyesinde barındırmakta olduğundan müdahalenin kanuni dayanağının olduğu sonucuna varılmıştır. Davanın ihbarının, usul ekonomisi ilkesini gerçekleştirmek düşüncesiyle belli koşullara ve usul kurallarına bağlanması Mahkemeye göre mümkündür. Ancak usul ekonomisindeki kamu yararı ile bireylerin mahkemeye erişim hakkından yararlanmalarındaki bireysel yarar arasında makul bir denge gözetilmesi beklenir. Somut olayda başvuruya konu kararın, başvurucuların menfaatini doğrudan etkilediği dikkate alındığında başvurucuların mahkemeye erişim hakkına müdahalede usul ekonomisinin sağlanmasındaki kamusal yararın başvurucuların davaya katılmalarındaki bireysel yararlarının görmezden gelinmesini gerektirecek önem ve ağırlıkta olduğu hususunda ciddi kuşkular oluştuğu ifade edilmiş ve meşru amaç ile ölçülülük unsurlarının birlikte ele alınmasının daha uygun olacağına kanaat getirilmiştir. Ölçülülük ilkesi, alt ilkelerinden biri olan orantılılık kapsamında incelenmiş ve üçüncü kişilerin kendi menfaatlerini etkileyen bir davaya katılmaları için belli koşul ve kurallar öngörülmesinin, davaya katılmayı imkânsızlaştırmadığı veya önemli ölçüde zorlaştırmadığı sürece mahkemeye erişim hakkına aykırılık oluşturmayacağı ifade edilmiştir. Mahkemeye göre ihbar müessesesine ilişkin usul hükümlerinin işletilmesi ilk derece mahkemelerinin takdir yetkisi kapsamındadır ve takdir yetkisi yargılamanın hakkaniyetine aykırı düşecek biçimde kullanılmadığı sürece bunun denetimi Anayasa Mahkemesinin görevi değildir. Ancak somut olayda başvurucuların taşınmaza malik sıfatını haiz olmalarından ötürü sadece kendileri tarafından ileri sürülebilecek ve ilave değerlendirmeler/incelemeler yapılmasını gerektirecek birtakım iddialarda bulunabilecekleri de gözetilmiştir. Başvurucular, davanın kendilerine ihbar edilmemesi sebebiyle uyuşmazlıkla tamamen irtibatsız kalmış ve uyuşmazlığın esasına ilişkin ve sonuca etkili olduğunu düşündükleri hususlarda görüşlerini dile getirme ve delil sunma imkânından yoksun kalmışlardır. Ayrıca başvurucuların, haklarını doğrudan ilgilendiren söz konusu davadan haberdar edilmelerindeki bireysel yarar, usul ekonomisinin gözetilmesindeki kamu yararına göre baskın bir nitelik taşımaktadır. Mahkeme, başvuruculara aşırı ve orantısız bir külfet yüklendiği ve müdahalenin ölçüsüz olduğu sonucuna varmıştır. Açıklanan nedenlerle Mahkeme başvurucuların ihlale ilişkin iddialarını haklı bulmuş ve yeniden yargılama yapılmak üzere dosyanın İstanbul 1. İdare Mahkemesine gönderilmesine karar vermiştir.  

Sonuç olarak, Anayasa Mahkemesi, bu kararı ile, idare tarafından kişiler lehine tesis edilen bir idari işlemin (imar planı, ruhsat, izin vb) iptali için üçüncü taraflarca idareye karşı açılan davalarda, İdare Mahkemelerinin, açılan davayı, davanın sonucundan menfaatleri etkilenecek kişilere de ihbar etmesi ve Mahkemeye erişimlerini sağlaması gerektiğini ortaya koymaktadır.  

Karar metnine https://kararlarbilgibankasi.anayasa.gov.tr/BB/2015/13950

adresinden ulaşılabilmektedir.

The content of this article is intended to provide a general guide to the subject matter. Specialist advice should be sought about your specific circumstances.

To print this article, all you need is to be registered on Mondaq.com.

Click to Login as an existing user or Register so you can print this article.

Authors
 
Some comments from our readers…
“The articles are extremely timely and highly applicable”
“I often find critical information not available elsewhere”
“As in-house counsel, Mondaq’s service is of great value”

Related Topics
 
Related Articles
 
Up-coming Events Search
Tools
Print
Font Size:
Translation
Channels
Mondaq on Twitter
 
Mondaq Sign Up
Gain free access to lawyers expertise from more than 250 countries.
 
Email Address
Company Name
Password
Confirm Password
Country
Position
Industry
Mondaq Newsalert
Select Topics
Select Regions
Registration (please scroll down to set your data preferences)

Mondaq Ltd requires you to register and provide information that personally identifies you, including your content preferences, for three primary purposes (full details of Mondaq’s use of your personal data can be found in our Privacy and Cookies Notice):

  • To allow you to personalize the Mondaq websites you are visiting to show content ("Content") relevant to your interests.
  • To enable features such as password reminder, news alerts, email a colleague, and linking from Mondaq (and its affiliate sites) to your website.
  • To produce demographic feedback for our content providers ("Contributors") who contribute Content for free for your use.

Mondaq hopes that our registered users will support us in maintaining our free to view business model by consenting to our use of your personal data as described below.

Mondaq has a "free to view" business model. Our services are paid for by Contributors in exchange for Mondaq providing them with access to information about who accesses their content. Once personal data is transferred to our Contributors they become a data controller of this personal data. They use it to measure the response that their articles are receiving, as a form of market research. They may also use it to provide Mondaq users with information about their products and services.

Details of each Contributor to which your personal data will be transferred is clearly stated within the Content that you access. For full details of how this Contributor will use your personal data, you should review the Contributor’s own Privacy Notice.

Please indicate your preference below:

Yes, I am happy to support Mondaq in maintaining its free to view business model by agreeing to allow Mondaq to share my personal data with Contributors whose Content I access
No, I do not want Mondaq to share my personal data with Contributors

Also please let us know whether you are happy to receive communications promoting products and services offered by Mondaq:

Yes, I am happy to received promotional communications from Mondaq
No, please do not send me promotional communications from Mondaq
Terms & Conditions

Mondaq.com (the Website) is owned and managed by Mondaq Ltd (Mondaq). Mondaq grants you a non-exclusive, revocable licence to access the Website and associated services, such as the Mondaq News Alerts (Services), subject to and in consideration of your compliance with the following terms and conditions of use (Terms). Your use of the Website and/or Services constitutes your agreement to the Terms. Mondaq may terminate your use of the Website and Services if you are in breach of these Terms or if Mondaq decides to terminate the licence granted hereunder for any reason whatsoever.

Use of www.mondaq.com

To Use Mondaq.com you must be: eighteen (18) years old or over; legally capable of entering into binding contracts; and not in any way prohibited by the applicable law to enter into these Terms in the jurisdiction which you are currently located.

You may use the Website as an unregistered user, however, you are required to register as a user if you wish to read the full text of the Content or to receive the Services.

You may not modify, publish, transmit, transfer or sell, reproduce, create derivative works from, distribute, perform, link, display, or in any way exploit any of the Content, in whole or in part, except as expressly permitted in these Terms or with the prior written consent of Mondaq. You may not use electronic or other means to extract details or information from the Content. Nor shall you extract information about users or Contributors in order to offer them any services or products.

In your use of the Website and/or Services you shall: comply with all applicable laws, regulations, directives and legislations which apply to your Use of the Website and/or Services in whatever country you are physically located including without limitation any and all consumer law, export control laws and regulations; provide to us true, correct and accurate information and promptly inform us in the event that any information that you have provided to us changes or becomes inaccurate; notify Mondaq immediately of any circumstances where you have reason to believe that any Intellectual Property Rights or any other rights of any third party may have been infringed; co-operate with reasonable security or other checks or requests for information made by Mondaq from time to time; and at all times be fully liable for the breach of any of these Terms by a third party using your login details to access the Website and/or Services

however, you shall not: do anything likely to impair, interfere with or damage or cause harm or distress to any persons, or the network; do anything that will infringe any Intellectual Property Rights or other rights of Mondaq or any third party; or use the Website, Services and/or Content otherwise than in accordance with these Terms; use any trade marks or service marks of Mondaq or the Contributors, or do anything which may be seen to take unfair advantage of the reputation and goodwill of Mondaq or the Contributors, or the Website, Services and/or Content.

Mondaq reserves the right, in its sole discretion, to take any action that it deems necessary and appropriate in the event it considers that there is a breach or threatened breach of the Terms.

Mondaq’s Rights and Obligations

Unless otherwise expressly set out to the contrary, nothing in these Terms shall serve to transfer from Mondaq to you, any Intellectual Property Rights owned by and/or licensed to Mondaq and all rights, title and interest in and to such Intellectual Property Rights will remain exclusively with Mondaq and/or its licensors.

Mondaq shall use its reasonable endeavours to make the Website and Services available to you at all times, but we cannot guarantee an uninterrupted and fault free service.

Mondaq reserves the right to make changes to the services and/or the Website or part thereof, from time to time, and we may add, remove, modify and/or vary any elements of features and functionalities of the Website or the services.

Mondaq also reserves the right from time to time to monitor your Use of the Website and/or services.

Disclaimer

The Content is general information only. It is not intended to constitute legal advice or seek to be the complete and comprehensive statement of the law, nor is it intended to address your specific requirements or provide advice on which reliance should be placed. Mondaq and/or its Contributors and other suppliers make no representations about the suitability of the information contained in the Content for any purpose. All Content provided "as is" without warranty of any kind. Mondaq and/or its Contributors and other suppliers hereby exclude and disclaim all representations, warranties or guarantees with regard to the Content, including all implied warranties and conditions of merchantability, fitness for a particular purpose, title and non-infringement. To the maximum extent permitted by law, Mondaq expressly excludes all representations, warranties, obligations, and liabilities arising out of or in connection with all Content. In no event shall Mondaq and/or its respective suppliers be liable for any special, indirect or consequential damages or any damages whatsoever resulting from loss of use, data or profits, whether in an action of contract, negligence or other tortious action, arising out of or in connection with the use of the Content or performance of Mondaq’s Services.

General

Mondaq may alter or amend these Terms by amending them on the Website. By continuing to Use the Services and/or the Website after such amendment, you will be deemed to have accepted any amendment to these Terms.

These Terms shall be governed by and construed in accordance with the laws of England and Wales and you irrevocably submit to the exclusive jurisdiction of the courts of England and Wales to settle any dispute which may arise out of or in connection with these Terms. If you live outside the United Kingdom, English law shall apply only to the extent that English law shall not deprive you of any legal protection accorded in accordance with the law of the place where you are habitually resident ("Local Law"). In the event English law deprives you of any legal protection which is accorded to you under Local Law, then these terms shall be governed by Local Law and any dispute or claim arising out of or in connection with these Terms shall be subject to the non-exclusive jurisdiction of the courts where you are habitually resident.

You may print and keep a copy of these Terms, which form the entire agreement between you and Mondaq and supersede any other communications or advertising in respect of the Service and/or the Website.

No delay in exercising or non-exercise by you and/or Mondaq of any of its rights under or in connection with these Terms shall operate as a waiver or release of each of your or Mondaq’s right. Rather, any such waiver or release must be specifically granted in writing signed by the party granting it.

If any part of these Terms is held unenforceable, that part shall be enforced to the maximum extent permissible so as to give effect to the intent of the parties, and the Terms shall continue in full force and effect.

Mondaq shall not incur any liability to you on account of any loss or damage resulting from any delay or failure to perform all or any part of these Terms if such delay or failure is caused, in whole or in part, by events, occurrences, or causes beyond the control of Mondaq. Such events, occurrences or causes will include, without limitation, acts of God, strikes, lockouts, server and network failure, riots, acts of war, earthquakes, fire and explosions.

By clicking Register you state you have read and agree to our Terms and Conditions