Turkey: Anonim Şirketlerde Pay Sahiplerinin Özel Denetim İsteme Hakkı

Last Updated: 15 August 2018
Article by Aslı Görmez Bulcak

Türk Ticaret Kanunu, 438. maddesi ile her pay sahibine, pay sahipliği haklarını kullanabilmesi için gerekli olduğu takdirde ve bilgi alma veya inceleme hakkı daha önce kullanılmışsa, belirli olayların özel bir denetimle açıklığa kavuşturulmasını genel kuruldan isteme hakkını tanımıştır.

Talebin kötüye kullanılması ve şirkete zarar vermesi tehlikesinin azaltılması amacıyla pay sahibinin bu öneriyi yapabilmesi bazı şartlara bağlanmıştır. Önşart özel denetim istenen konuda bilgi alma veya inceleme hakkının önceden kullanılmış olmasıdır. Madde gerekçesine göre bu şartın gerçekleştiği genel kurul tutanağıyla ispatlanacaktır.

Bu önşarttan başka hakkın kullanılabilmesi için gerekli olan ilk maddi şart; özel denetimin pay sahipliği haklarının, özellikle oy hakkının kullanımı yönünden gerekli olmasıdır. Yani pay sahibinin bu öneriyi yapabilmesi için oyunu kullanabilmesi yönünden bilgi alması gerekli olmalıdır. Bu şart ile şirket dışı menfaat sağlanması, bir kararın önlenmesi veya taktik bir üstünlük elde etmek amacıyla talepte bulunularak hakkın kötüye kullanılmasının önlenmesi amaçlanmıştır. İkinci şart ise özel denetimin konusunu belirli olayların oluşturmasıdır. Yani pay sahibi içeriği ve sınırları belli olan olaylarla ilgili özel denetim talebinde bulunabilecektir. Madde gerekçesine göre belirli konu; şirketin herhangi bir işi, işlemi, kararı, finansal durumu, finansman ihtiyacı, hakim şirketin kararları veya şirkete verdiği kayıplar olabilir.

Özel denetim talebinde bulunma hakkı sadece pay sahibine tanınmıştır. İntifa hakkı ve tahvil sahibine ve alacaklılara bu hak tanınmamıştır. Talepte bulunulması için gerekli olan önşart gereği daha önce kullanılmış olması gereken bilgi alma veya inceleme hakkını kullanan pay sahibi ile özel denetim isteyen pay sahibinin aynı kişi olması zorunlu değildir. Önemli olan özel denetim istenen konu hakkında bilgi alma ve inceleme hakkının herhangi bir pay sahibi tarafından kullanılmış olmasıdır. 

Pay sahibinin genel kuruldan özel denetim talebinde bulunabilmesi için gündemde bu konuda bir maddenin bulunması gerekli değildir. Bu hakkın kullanımı, gündeme bağlılık ilkesinin bir istisnasını oluşturur. Pay sahibince özel denetim talebinde bulunulduğunda, talebin gündeme alınıp alınmayacağına ilişkin herhangi bir oylama yapılmaksızın, genel kurul toplantı başkanı konuyu doğrudan gündeme alacak, sırası geldiğinde de konu genel kurulda görüşülerek karara bağlanacaktır. Bu hususta Kanunda özel bir nisap öngörülmediği için talebin kabulü, TTK 418. maddesi çerçevesinde, genel kurulda hazır bulunan payların çoğunluğunun oylarıyla gerçekleşecektir. Genel kurul, söz konusu talebin kabulü ya da reddi yönünde bir karar verecektir.

Genel kurul özel denetim talebini kabul ederse, yönetim kurulu ya da pay sahiplerinden herhangi biri otuz gün içinde (Otuz günlük dava açma süresinin hak düşürücü özelliği bulunmamaktadır.) şirket merkezinin bulunduğu yerdeki asliye ticaret mahkemesinden özel denetçi atanmasını isteyebilir. Pay sahiplerinin genel kurula müracaat etmeden doğrudan mahkemeye başvurabilme hakkı yoktur. Genel kurul aşaması tüketilmeden mahkemeye başvurulamaz.  Denetçinin mahkemece atanması usulü ile tarafsızlık sağlanmaya çalışılmış, özel denetim kurumuna güven kazandırılmıştır. Zira bu şekilde genel kurulun talebi kabul edip istediği kişiyi özel denetçi seçerek denetimin istediği gibi yapılmasını sağlama imkanı olamayacaktır.

Genel kurulun özel denetim talebini reddetmesi halinde ise ortaya bir azlık hakkı çıkar.  Bu şekilde genel kurul özel denetim talebini reddetmiş olsa bile talebin etkisiz kalması önlenmiş, denetim mekanizmasının harekete geçmesi sağlanmış olur. Azlığa tanınan bu hak esas sözleşme veya genel kurul kararıyla kaldırılamaz ya da kısıtlanamaz. Yine söz konusu oranların ve sabit miktarın pay sahiplerinin aleyhine olacak şekilde esas sözleşme ile artırılması geçersizdir. Genel kurulun reddi üzerine sermayenin en az onda birini, halka açık şirketlerde yirmide birini oluşturan pay sahipleri veya paylarının itibari değeri toplamı en az bir milyon TL olan pay sahipleri, genel kurulun özel denetim talebini reddettiği tarihten itibaren üç ay içinde şirket merkezinin bulunduğu yer asliye ticaret mahkemesinden özel denetçi atanmasını isteyebilirler. Kanunda belirtilen üç aylık süre hak düşümü süresi olup süre geçirildikten sonra dava açılması mümkün değildir. 

Mahkemenin, azlığın talebi üzerine özel denetçi atayabilmesi için istem sahiplerinin; kurucuların veya şirket organlarının, kanunu veya esas sözleşmeyi ihlal ederek, şirketi veya pay sahiplerini zarara uğrattıklarını, ikna edici bir şekilde ortaya koymaları gerekmektedir. Zarar ile borçlar hukuku anlamında malvarlığı eksilmesi kastedilmiştir.  Kanunda, şirketin veya pay sahiplerinin zarara uğratıldığı konusunun, azlık tarafından delillerle ispat edilmesi istenmemiş, ikna edici olgularla veya inandırıcı bir şekilde ortaya konulması yeterli görülmüştür. Mahkeme talebi değerlendirirken öncelikle başvuru sahiplerinin pay sahibi olup olmadığı ile azlık oluşturup oluşturmadığına ya da paylarının itibari değeri toplamının en az bir milyon TL olup olmadığına bakacak ayrıca, özel denetim talebinde bulunulan olayların, belirli bir olay kapsamında olup olmadığı ve bu konuda bilgi alma veya inceleme hakkının daha önce kullanılıp kullanılmadığını da tespit edecektir. Daha sonra da istemde bulunanların; kurucuların veya şirket organlarının, kanunu veya esas sözleşmeyi ihlal ederek şirketi veya pay sahiplerini zarara uğrattıklarını, ikna edici bir şekilde ortaya koyup koymadığını tetkik edecektir.

Mahkeme, şirketi ve istem sahiplerini dinledikten sonra kararını verecektir. İstem sahiplerinin talebinin ikna edici olup olmadığı ise bu aşamada değerlendirilecektir. Mahkeme istemi yerinde görürse istem çerçevesinde inceleme konusunu belirleyerek bir veya birden fazla bağımsız uzmanı görevlendirecektir. Mahkemenin istemi yerinde görme veya görmeme kararı kesin olup bu karar için kanun yoluna başvurulamayacaktır. Kanunda özel denetçi olarak kimlerin atanabileceği açıklanmamış, ancak bunlarla ilgili "bağımsız uzman" ibaresi kullanılmıştır. Bu kapsamda, özel denetçi olarak yeminli mali müşavirler, serbest muhasebeci mali müşavirler, avukatlar ya da konusunda uzman başka bir kimse atanabilecektir. Atanacak olan özel denetçinin sayısını belirleme yetkisi de mahkemeye aittir. Özel denetçi atanmasına ilişkin davalarda basit yargılama usulü uygulanır.

Kanun özel denetimin amaca yararlı bir süre içinde ve şirket işleri gereksiz yere aksatılmadan yapılmasını düzenlemiştir. Gerekçede amaca "yararlı süre"den kastın makul süre olmadığı bu ibarenin bilinçli olarak kullanıldığı, özel denetim pay sahipliği haklarının kullanılması ile bağlantılı olduğundan bu denetimin amaca yararlı olabilecek bir süre içinde bitirilmesi ve aynı süre içinde raporun verilmesi gerektiği, raporun gecikmesinin özel denetimden beklenen yararın ortadan kalkmasına sebep olabileceği belirtilmiştir.

TTK 441. maddesinde, özel denetçinin şirkette inceleme yapabilmesi ve ilgililerden bilgi alabilmesine ilişkin hükümlere yer verilmiştir. Buna göre, inceleme hakkı çerçevesinde, şirket yönetim kurulu, şirketin defterlerinin, yazışmaları dahil yazılarının, kasa, kıymetli evrak ve mallar başta olmak üzere varlıklarının özel denetçi tarafından incelenmesine izin verecektir. Öte yandan Kanunda, kurucular, organlar, vekiller, çalışanlar, kayyımlar ve tasfiye memurlarının önemli olgular konusunda özel denetçiye bilgi vermekle yükümlü olduğu ifade edilmiştir. Bununla beraber, özel denetçinin şirkette incelemesini yapmakta ve bilgi almakta güçlükle karşılaşması, hatta şirkete sokulmaması, defterlere ve diğer belgelere ulaşmasının engellenmesi gibi hallerde kanun koyucu özel denetçiye kendisini özel denetçi olarak seçen mahkemeye başvurabilme hakkı tanımıştır. Mahkeme, özel denetçiyi haklı bulması durumunda, denetçinin gerekli incelemeyi yapabilmesini sağlayacak ve yaşanan sorunu giderecek şekilde karar alacaktır. Mahkemenin vermiş olduğu karar kesindir.

TTK 441/4'e göre özel denetçi yanlış anlama ve yönlendirilmeleri önlemek amacıyla raporun verilmesinden önce saptadığı sonuçları şirket yönetim kurulu ile görüşür, rapor taslağını yönetim kurulu ile paylaşır. Böylece varılan sonuçların doğru olup olmadığı, yanlış anlamalara dayanıp dayanmadığı, hatalı belirlemeler içerip içermediği karşılıklı tartışılır ve yönetim kurulunun görüşü alınır. 442. maddeye göre özel denetçi, incelemenin sonucu hakkında, şirketin sırlarını da koruyarak mahkemeye ayrıntılı bir rapor verir. Mahkeme, raporu şirkete tebliğ eder ve şirketin, raporun açıklanmasının şirket sırlarını veya şirketin korunmaya değer diğer menfaatlerini zarara uğratıp uğratmayacağına ve bu sebeple istem sahiplerine sunulmamasına ilişkin istemi hakkında karar verir. Mahkeme ayrıca şirket ve istem sahiplerine açıklanan rapor hakkında, değerlendirmeleri bildirmek ve ek soru sormak imkanını tanır.  Gerekçeye göre özel denetçi kendisine verilen görev çerçevesinde her şeyi inceler, fakat her bilgiyi ve tespiti raporuna koyamaz; şirket sırlarını ve şirketin korunacak menfaatlerini gözetmek zorundadır. Şirket sırlarının başında müşteri ve tedarikçi firmaları listesi, maliyetler, fiyat oluşumları, patentler ve diğer fikri mülkiyet hakları ile ilgili bilgiler gelir. Şirket sırları, özel denetimin amacı ve konusu yönünden zorunlu ise ve zorunlu olduğu ölçüde açıklanabilir. Hüküm neyin açıklanıp neyin açıklanmayacağını özel denetçiye değil, şirketin talebi üzerine mahkemeye bırakmıştır.

Genel kurul özel denetim yapılmasına ilişkin öneriyi kabul etmemiş olsa bile yönetim kurulu, özel denetim raporunu ve buna ilişkin değerlendirmeleri ilk genel kurula sunacaktır. Ancak bunun için genel kurulun olağanüstü toplantıya çağrılmasına gerek olmayıp rapor yapılacak olan ilk olağan genel kurul toplantısında görüşülebilecektir. Bununla beraber, azlığın genel kurulu olağanüstü toplantı çağırması mümkündür. Konuya ilişkin olarak madde gerekçesinde, raporun yönetim kurulu veya azlık talep etmedikçe bir genel kurulun kararına konu olmayacağı, çünkü raporun bir yönlendirme, başvuru ve bilgi alma kaynağı, bir mütalaa olduğu, bağlayıcılığının bulunmadığı, bir sorumluluk davası açıldığında da bu niteliğini koruyacağı belirtilmiştir. Diğer taraftan, her pay sahibi, genel kurul toplantısını izleyen bir yıllık süre içinde şirketten raporun ve yönetim kurulunun görüşünün bir suretinin verilmesini isteyebilme hakkına sahiptir.

The content of this article is intended to provide a general guide to the subject matter. Specialist advice should be sought about your specific circumstances.

To print this article, all you need is to be registered on Mondaq.com.

Click to Login as an existing user or Register so you can print this article.

Authors
 
Some comments from our readers…
“The articles are extremely timely and highly applicable”
“I often find critical information not available elsewhere”
“As in-house counsel, Mondaq’s service is of great value”

Related Topics
 
Related Articles
 
Up-coming Events Search
Tools
Print
Font Size:
Translation
Channels
Mondaq on Twitter
 
Register for Access and our Free Biweekly Alert for
This service is completely free. Access 250,000 archived articles from 100+ countries and get a personalised email twice a week covering developments (and yes, our lawyers like to think you’ve read our Disclaimer).
 
Email Address
Company Name
Password
Confirm Password
Position
Mondaq Topics -- Select your Interests
 Accounting
 Anti-trust
 Commercial
 Compliance
 Consumer
 Criminal
 Employment
 Energy
 Environment
 Family
 Finance
 Government
 Healthcare
 Immigration
 Insolvency
 Insurance
 International
 IP
 Law Performance
 Law Practice
 Litigation
 Media & IT
 Privacy
 Real Estate
 Strategy
 Tax
 Technology
 Transport
 Wealth Mgt
Regions
Africa
Asia
Asia Pacific
Australasia
Canada
Caribbean
Europe
European Union
Latin America
Middle East
U.K.
United States
Worldwide Updates
Registration (you must scroll down to set your data preferences)

Mondaq Ltd requires you to register and provide information that personally identifies you, including your content preferences, for three primary purposes (full details of Mondaq’s use of your personal data can be found in our Privacy and Cookies Notice):

  • To allow you to personalize the Mondaq websites you are visiting to show content ("Content") relevant to your interests.
  • To enable features such as password reminder, news alerts, email a colleague, and linking from Mondaq (and its affiliate sites) to your website.
  • To produce demographic feedback for our content providers ("Contributors") who contribute Content for free for your use.

Mondaq hopes that our registered users will support us in maintaining our free to view business model by consenting to our use of your personal data as described below.

Mondaq has a "free to view" business model. Our services are paid for by Contributors in exchange for Mondaq providing them with access to information about who accesses their content. Once personal data is transferred to our Contributors they become a data controller of this personal data. They use it to measure the response that their articles are receiving, as a form of market research. They may also use it to provide Mondaq users with information about their products and services.

Details of each Contributor to which your personal data will be transferred is clearly stated within the Content that you access. For full details of how this Contributor will use your personal data, you should review the Contributor’s own Privacy Notice.

Please indicate your preference below:

Yes, I am happy to support Mondaq in maintaining its free to view business model by agreeing to allow Mondaq to share my personal data with Contributors whose Content I access
No, I do not want Mondaq to share my personal data with Contributors

Also please let us know whether you are happy to receive communications promoting products and services offered by Mondaq:

Yes, I am happy to received promotional communications from Mondaq
No, please do not send me promotional communications from Mondaq
Terms & Conditions

Mondaq.com (the Website) is owned and managed by Mondaq Ltd (Mondaq). Mondaq grants you a non-exclusive, revocable licence to access the Website and associated services, such as the Mondaq News Alerts (Services), subject to and in consideration of your compliance with the following terms and conditions of use (Terms). Your use of the Website and/or Services constitutes your agreement to the Terms. Mondaq may terminate your use of the Website and Services if you are in breach of these Terms or if Mondaq decides to terminate the licence granted hereunder for any reason whatsoever.

Use of www.mondaq.com

To Use Mondaq.com you must be: eighteen (18) years old or over; legally capable of entering into binding contracts; and not in any way prohibited by the applicable law to enter into these Terms in the jurisdiction which you are currently located.

You may use the Website as an unregistered user, however, you are required to register as a user if you wish to read the full text of the Content or to receive the Services.

You may not modify, publish, transmit, transfer or sell, reproduce, create derivative works from, distribute, perform, link, display, or in any way exploit any of the Content, in whole or in part, except as expressly permitted in these Terms or with the prior written consent of Mondaq. You may not use electronic or other means to extract details or information from the Content. Nor shall you extract information about users or Contributors in order to offer them any services or products.

In your use of the Website and/or Services you shall: comply with all applicable laws, regulations, directives and legislations which apply to your Use of the Website and/or Services in whatever country you are physically located including without limitation any and all consumer law, export control laws and regulations; provide to us true, correct and accurate information and promptly inform us in the event that any information that you have provided to us changes or becomes inaccurate; notify Mondaq immediately of any circumstances where you have reason to believe that any Intellectual Property Rights or any other rights of any third party may have been infringed; co-operate with reasonable security or other checks or requests for information made by Mondaq from time to time; and at all times be fully liable for the breach of any of these Terms by a third party using your login details to access the Website and/or Services

however, you shall not: do anything likely to impair, interfere with or damage or cause harm or distress to any persons, or the network; do anything that will infringe any Intellectual Property Rights or other rights of Mondaq or any third party; or use the Website, Services and/or Content otherwise than in accordance with these Terms; use any trade marks or service marks of Mondaq or the Contributors, or do anything which may be seen to take unfair advantage of the reputation and goodwill of Mondaq or the Contributors, or the Website, Services and/or Content.

Mondaq reserves the right, in its sole discretion, to take any action that it deems necessary and appropriate in the event it considers that there is a breach or threatened breach of the Terms.

Mondaq’s Rights and Obligations

Unless otherwise expressly set out to the contrary, nothing in these Terms shall serve to transfer from Mondaq to you, any Intellectual Property Rights owned by and/or licensed to Mondaq and all rights, title and interest in and to such Intellectual Property Rights will remain exclusively with Mondaq and/or its licensors.

Mondaq shall use its reasonable endeavours to make the Website and Services available to you at all times, but we cannot guarantee an uninterrupted and fault free service.

Mondaq reserves the right to make changes to the services and/or the Website or part thereof, from time to time, and we may add, remove, modify and/or vary any elements of features and functionalities of the Website or the services.

Mondaq also reserves the right from time to time to monitor your Use of the Website and/or services.

Disclaimer

The Content is general information only. It is not intended to constitute legal advice or seek to be the complete and comprehensive statement of the law, nor is it intended to address your specific requirements or provide advice on which reliance should be placed. Mondaq and/or its Contributors and other suppliers make no representations about the suitability of the information contained in the Content for any purpose. All Content provided "as is" without warranty of any kind. Mondaq and/or its Contributors and other suppliers hereby exclude and disclaim all representations, warranties or guarantees with regard to the Content, including all implied warranties and conditions of merchantability, fitness for a particular purpose, title and non-infringement. To the maximum extent permitted by law, Mondaq expressly excludes all representations, warranties, obligations, and liabilities arising out of or in connection with all Content. In no event shall Mondaq and/or its respective suppliers be liable for any special, indirect or consequential damages or any damages whatsoever resulting from loss of use, data or profits, whether in an action of contract, negligence or other tortious action, arising out of or in connection with the use of the Content or performance of Mondaq’s Services.

General

Mondaq may alter or amend these Terms by amending them on the Website. By continuing to Use the Services and/or the Website after such amendment, you will be deemed to have accepted any amendment to these Terms.

These Terms shall be governed by and construed in accordance with the laws of England and Wales and you irrevocably submit to the exclusive jurisdiction of the courts of England and Wales to settle any dispute which may arise out of or in connection with these Terms. If you live outside the United Kingdom, English law shall apply only to the extent that English law shall not deprive you of any legal protection accorded in accordance with the law of the place where you are habitually resident ("Local Law"). In the event English law deprives you of any legal protection which is accorded to you under Local Law, then these terms shall be governed by Local Law and any dispute or claim arising out of or in connection with these Terms shall be subject to the non-exclusive jurisdiction of the courts where you are habitually resident.

You may print and keep a copy of these Terms, which form the entire agreement between you and Mondaq and supersede any other communications or advertising in respect of the Service and/or the Website.

No delay in exercising or non-exercise by you and/or Mondaq of any of its rights under or in connection with these Terms shall operate as a waiver or release of each of your or Mondaq’s right. Rather, any such waiver or release must be specifically granted in writing signed by the party granting it.

If any part of these Terms is held unenforceable, that part shall be enforced to the maximum extent permissible so as to give effect to the intent of the parties, and the Terms shall continue in full force and effect.

Mondaq shall not incur any liability to you on account of any loss or damage resulting from any delay or failure to perform all or any part of these Terms if such delay or failure is caused, in whole or in part, by events, occurrences, or causes beyond the control of Mondaq. Such events, occurrences or causes will include, without limitation, acts of God, strikes, lockouts, server and network failure, riots, acts of war, earthquakes, fire and explosions.

By clicking Register you state you have read and agree to our Terms and Conditions