Turkey: Milletlerarası Tahkim Kanunu Çerçevesinde Hakem Kararına Karşı İptal Davası

Last Updated: 11 June 2018
Article by Abdulkadir Guzeloglu and Tarik Kurban

Kanun yolu, tarafların yanlış olduklarını düşündükleri kararları tekrar incelenip düzeltilmesini sağlamak ve böylelikle adaletin tecellisini güvence altına almak için taraflara tanınmış hukuki imkandır.

Hakem kararlarına karşı başvurulması öngörülen hukuki yolların kötüye kullanılması suretiyle yargılama süresini uzatmanın da önüne geçilmek istenmektedir. Bu amaçla tahkime önem veren yasa koyucular tahkim yargılaması sonucunda verilen hakem kararının temyiz yolu ile kararın üst mahkeme tarafından esasına girilmek suretiyle incelenmesi yolunu değil, sadece yargılamanın gerekli muhakeme kurallarının gözetilerek yapılıp yapılmadığı hususunu incelemeleri hakkında düzenlemeler gerçekleştirmektedirler.
 

4686 sayılı Milletlerarası Tahkim Kanun'a ("MTK") göre hakem kararlarına karşı başvurulabilmesi öngörülen tek kanun yolu iptal davasıdır.

İptal nedenleri MTK'nın 15.maddesi hükmünde sınırlayıcı olarak sayılmaktadır. Böylelikle tahkim hukukunun temel ilkesi olan "esasa girme yasağı" teminat altına alınmaya çalışılmıştır.

A. MTK Uyarınca İptal Davası Açma Nedenleri

1. Re'sen İncelenen İptal Nedenleri

a. Uyuşmazlığın Tahkime Elverişli Olması

MTK'nın 15/A/2-a maddesi hakem veya hakem kurulu kararına konu uyuşmazlığın Türk hukukuna göre tahkime elverişli olmadığının belirlenmesi durumunda, hakem kararının iptal edilmesi gerektiğini belirtmektedir.

Kanun kotucu, MTK'nın amaç ve kapsamını düzenleyen 1.maddesi hükmünde iki ayrı konuya ilişkin uyuşmazlıkların tahkime elverişli olmadığını düzenlemektedir. Buna göre Türkiye'de bulunan taşınmaz mallar üzerindeki aynî haklara ilişkin uyuşmazlıklar ile iki tarafın iradelerine tâbi olmayan uyuşmazlıklarda tahkim yolunun uygulanamayacağını belirtmektedir.

Mahkeme önüne gelen somut olaydaki uyuşmazlığın bu şartı haiz olup olmadığını re'sen denetlemekle yükümlüdür.

b. Kararın Kamu Düzenine Aykırı Olması

MTK mahkemenin hakem kararının kamu düzenine aykırı olduğunu tespit etmesi halinde hakem kararını iptal etmekle yükümlü olduğunu belirtmektedir. Mahkeme buna ilişkin incelemeyi re'sen gerçekleştirmekle yükümlüdür. Kanun koyucu, kamu düzeni kavramını mevzuatımızda sıkça kullanmasına rağmen bu kavramın tanımının içtihatlar aracılığıyla mahkemeler tarafından geliştirilmesini amaçlamıştır. Yargıtay içtihatlarına göre kamu düzeni, Türk toplumunun temel yapısı ve temel çıkarlarını koruyan, Anayasa'da yer alan temel hak ve özgürlüklere aykırılık, Türk kanunlarının esas prensiplerine aykırılık, Türk adap ev ahlak anlayışına aykırılık olarak özetlenebilmektedir.
 

2. Taraflarca İspatlanması Gereken İptal Nedenleri

a. Tarafların Ehliyetsizliği veya Tahkim Anlaşmasının Geçersiz Olması

Alternatif bir uyuşmazlık çözüm yöntemi olan tahkim yargılamasına başvurabilmeleri için tarafların arasında geçerli bir tahkim anlaşması bulunması gerekmektedir. Tarafların arasında tahkim anlaşmasının bulunması şartı sadece şeklen gerçekleşmesi yeterli olamamakta, tarafların aralarında doğmuş veya doğabilecek uyuşmazlığı tahkimde çözme hususunda niyetlerinin şüphe götürmeyecek kadar sahih olması gerekmektedir.

Bunun için araştırılması gereken ilk husus, anlaşmayı akdeden tarafların, anlaşmayı akdetme ehliyetlerinin olmasıdır.

Yabancı unsurlu bir uyuşmazlıkta tarafların tahkim anlaşması bakımından ehliyete sahip olup olmadıkları hususu Türk kanunlar ihtilafı kuralları çerçevesinde belirlenecektir. 5718 sayılı Milletlerarası Özel Hukuk ve Usul Hukuku Hakkında Kanun'un 9.maddesi gereğince ehliyet hususuna ilgilinin milli hukuku uygulanması gerektiğini belirtmektedir.

Tahkim anlaşmasının geçerli olup olmadığının hangi hukuka göre belirleneceğinin incelemesi MTK uyarınca öncelikle tarafların kararlaştırdıkları hukuka göre yapılacaktır. Eğer taraflar bu yönde bir anlaşma yapmamışlar ise tahkim anlaşmasının geçerliliği Türk hukukuna göre belirlenecektir.

b. Hakem Seçiminde Usulsüzlük

MTK'nın 15.maddesi, hakem veya hakem kurulunun seçiminde tarafların anlaşmasında kararlaştırılmış veya MTK tarafından belirlenen usule uyulmaması hususunun bir iptal nedeni olarak düzenlemektedir.

MTK hakem sayısı konusunda taraflara özgürlük tanımaktadır. Lakin MTK hakem sayısının tek olması gerektiğini belirterek bu özgürlüğe bir istisna getirmektedir.

MTK, hakemlerin sayısının taraflarca kararlaştırılmamış olması durumunda uyuşmazlığa üç hakemin bakacağını kararlaştırmaktadır.

c. Kararın Süresi İçinde Verilmesi

MTK'nın 10.maddesi taraflar aksini kararlaştırmadıkça, tek hakemli davalarda hakemin seçildiği, birden çok hakemli davalarda ise hakem kurulunun ilk toplantı tutanağını düzenlediği tarihten itibaren bir yıl içerisinde kararın verilmesi gerektiğini belirtmektedir.

Bu süreye uyulmaması MTK uyarınca bir iptal nedeni teşkil etmektedir.

d. Hakemlerin Kendi Yetkilerine İlişkin Kararlarının Yanlış Olması

MTK, hakem veya hakem kurulunun, tahkim anlaşmasının mevcut veya geçerli olup olmadığına ilişkin itirazlarda dahil olmak üzere, kendi yetkisi hakkında karar verebileceğini belirtmektedir.

MTK'nın 15/A/1-d hükmü uyarınca taraflardan birisi hakem veya hakem kurulunun hukuka aykırı olarak yetkili veya yetkisiz olduğuna karar verdiğini kanıtlaması durumunda mahkeme, hakem kararının iptaline hükmedebilmektedir.

e. Hakemlerin Tahkim Anlaşması Dışında Kalan Bir Konu Hakkında Karar Vermeleri veya Yetkilerini Aşmaları ya da İstemin Tamamı Hakkında Karar Vermemeleri

Tarafların hakem veya hakem kurulunun karar vermesini istediği konuları aralarında akdedilmiş olan anlaşma ile sınırlamış olmaları halinde hakem veya hakem kurulu ancak bu konulara ilişkin karar verebilme yetkisini haiz olmaktadır. Aksi halde hakem kararının kısmen veya tamamen iptali gündeme gelebilmektedir.

Uyuşmazlığı inceleyen hakem veya hakem kurulu uyuşmazlık ile ilgili olarak vereceği kararda, iki tarafın talep ve iddialarından her birini ayrı ayrı hükme bağlamak ile yükümlü tutulmaktadırlar. Talep edilen bir husus hakkında hüküm verilmemiş olması hakem kararının iptaline eden olabilmektedir.

MTK, hakem veya hakemler kurulunun yetkisini aşmalarını bir iptal nedeni olarak düzenlemektedir. Buna göre tarafların aralarında akdetmiş oldukları tahkim anlaşmasında hakemlerin yetkilerinin sınırları belirlendi ise hakemler bu sınırların içinde karar vermeleri gerekmektedir. Hakem veya hakem kurulu vermiş olduğu karar ile bu sınırlar aşılmış ise kararın iptal edilmesi gündeme gelebilmektedir.

f. Tahkim Yargılamasının, Usule Aykırı Olarak Gerçekleştirilmesi ve Bu Durumun Kararın Esasına Etkili Olması

MTK, tahkim usulünde gerçekleştirilen aykırılıklar hakem kararlarının iptali sonucunu doğurabilmektedir.  Ancak kanun koyucu, bu hususun bir iptal nedeni olarak değerlendirilebilmesi için, usulde gerçekleştirilen aykırılığın kararın esasına etkili olmasını şart koşmaktadır.

Hakemlerin ihlal ettikleri tahkim usulü kuralının tarafların akdetmiş oldukları anlaşma ile belirlenmiş olabileceği gibi kanun koyucu tarafından emredici olarak da belirlenmiş olabilmektedir. Bu husus usulü aykırılığın, kararın iptaline sebep olup olmayacağı noktasında önem taşımamaktadır.

Hangi usul kurallarına aykırılığın uyuşmazlığın esasına etki ettiğine ilişkin değerlendirme, her bir somut olay bakımından hâkim tarafından belirlenmektedir.

g. Tarafların Eşitliği İlkesinin Gözetilmemiş Olması

MTK, tahkim yargılamasında taraflar arasında eşitlik ilkesinin gözetilmemiş olmasını bir iptal nedeni olarak düzenlemektedir.

Taraflar arasında eşitlik ilkesi temel olarak usul hukuku bakımından eşitliği ifade etmektedir. Tarafların iddia ve savunmalarını ileri sürerken eşit imkanlara sahip olmaları gerekmektedir.

B. İptal Davasında Yetkili Mahkeme

İptal davasında yetkili mahkeme MTK'nın 15.maddesinde belirtilmektedir. Buna göre iptal davası yetkili asliye hukuk mahkemesinde açılmaktadır.

MTK'nın 3.maddesi, tahkim yolunun uygulandığı durumlarda mahkemeye başvurulması gereken haller için hangi mahkemenin görevli ve yetkili olduğunu belirtmektedir. Buna göre yetkili mahkeme davalının yerleşim yeri veya olağan oturma yeri ya da işyerinin bulunduğu yer asliye hukuk mahkemesi; davalının Türkiye'de yerleşim yeri, olağan oturma yeri veya işyerinin olmaması durumunda ise İstanbul Asliye Hukuk Mahkemesinin görevli ve yetkili olduğu düzenlenmektedir.

MTK'nın aynı maddesi görevli mahkemeyi Asliye Hukuk Mahkemesi olarak belirtmektedir. Ancak, yeni HMK ile Asliye Hukuk ve Asliye Ticaret Mahkemeleri arasındaki ayrım görev ayrımı haline geldiği için iş bölümü açısından asliye ticaret mahkemesinin bulunduğu yerlerde yetkili mahkeme Asliye Ticaret Mahkemesi olmaktadır.

C. İptal Davası Açma Süresi

MTK, hakem kararlarına karşı iptal davasının, otuz gün içinde açılabileceğini belirtmektedir. Bu süre, hakem kararının veya düzeltme, yorum ya da tamamlama kararının taraflara bildirildiği tarihten itibaren işlemeye başlamaktadır.

MTK iptal davasının açılması halinde hakem kararının icrasının kendiliğinden duracağını belirtmektedir.

The content of this article is intended to provide a general guide to the subject matter. Specialist advice should be sought about your specific circumstances.

To print this article, all you need is to be registered on Mondaq.com.

Click to Login as an existing user or Register so you can print this article.

Authors
 
Some comments from our readers…
“The articles are extremely timely and highly applicable”
“I often find critical information not available elsewhere”
“As in-house counsel, Mondaq’s service is of great value”

Related Topics
 
Related Articles
 
Up-coming Events Search
Tools
Print
Font Size:
Translation
Channels
Mondaq on Twitter
 
Register for Access and our Free Biweekly Alert for
This service is completely free. Access 250,000 archived articles from 100+ countries and get a personalised email twice a week covering developments (and yes, our lawyers like to think you’ve read our Disclaimer).
 
Email Address
Company Name
Password
Confirm Password
Position
Mondaq Topics -- Select your Interests
 Accounting
 Anti-trust
 Commercial
 Compliance
 Consumer
 Criminal
 Employment
 Energy
 Environment
 Family
 Finance
 Government
 Healthcare
 Immigration
 Insolvency
 Insurance
 International
 IP
 Law Performance
 Law Practice
 Litigation
 Media & IT
 Privacy
 Real Estate
 Strategy
 Tax
 Technology
 Transport
 Wealth Mgt
Regions
Africa
Asia
Asia Pacific
Australasia
Canada
Caribbean
Europe
European Union
Latin America
Middle East
U.K.
United States
Worldwide Updates
Registration (you must scroll down to set your data preferences)

Mondaq Ltd requires you to register and provide information that personally identifies you, including your content preferences, for three primary purposes (full details of Mondaq’s use of your personal data can be found in our Privacy and Cookies Notice):

  • To allow you to personalize the Mondaq websites you are visiting to show content ("Content") relevant to your interests.
  • To enable features such as password reminder, news alerts, email a colleague, and linking from Mondaq (and its affiliate sites) to your website.
  • To produce demographic feedback for our content providers ("Contributors") who contribute Content for free for your use.

Mondaq hopes that our registered users will support us in maintaining our free to view business model by consenting to our use of your personal data as described below.

Mondaq has a "free to view" business model. Our services are paid for by Contributors in exchange for Mondaq providing them with access to information about who accesses their content. Once personal data is transferred to our Contributors they become a data controller of this personal data. They use it to measure the response that their articles are receiving, as a form of market research. They may also use it to provide Mondaq users with information about their products and services.

Details of each Contributor to which your personal data will be transferred is clearly stated within the Content that you access. For full details of how this Contributor will use your personal data, you should review the Contributor’s own Privacy Notice.

Please indicate your preference below:

Yes, I am happy to support Mondaq in maintaining its free to view business model by agreeing to allow Mondaq to share my personal data with Contributors whose Content I access
No, I do not want Mondaq to share my personal data with Contributors

Also please let us know whether you are happy to receive communications promoting products and services offered by Mondaq:

Yes, I am happy to received promotional communications from Mondaq
No, please do not send me promotional communications from Mondaq
Terms & Conditions

Mondaq.com (the Website) is owned and managed by Mondaq Ltd (Mondaq). Mondaq grants you a non-exclusive, revocable licence to access the Website and associated services, such as the Mondaq News Alerts (Services), subject to and in consideration of your compliance with the following terms and conditions of use (Terms). Your use of the Website and/or Services constitutes your agreement to the Terms. Mondaq may terminate your use of the Website and Services if you are in breach of these Terms or if Mondaq decides to terminate the licence granted hereunder for any reason whatsoever.

Use of www.mondaq.com

To Use Mondaq.com you must be: eighteen (18) years old or over; legally capable of entering into binding contracts; and not in any way prohibited by the applicable law to enter into these Terms in the jurisdiction which you are currently located.

You may use the Website as an unregistered user, however, you are required to register as a user if you wish to read the full text of the Content or to receive the Services.

You may not modify, publish, transmit, transfer or sell, reproduce, create derivative works from, distribute, perform, link, display, or in any way exploit any of the Content, in whole or in part, except as expressly permitted in these Terms or with the prior written consent of Mondaq. You may not use electronic or other means to extract details or information from the Content. Nor shall you extract information about users or Contributors in order to offer them any services or products.

In your use of the Website and/or Services you shall: comply with all applicable laws, regulations, directives and legislations which apply to your Use of the Website and/or Services in whatever country you are physically located including without limitation any and all consumer law, export control laws and regulations; provide to us true, correct and accurate information and promptly inform us in the event that any information that you have provided to us changes or becomes inaccurate; notify Mondaq immediately of any circumstances where you have reason to believe that any Intellectual Property Rights or any other rights of any third party may have been infringed; co-operate with reasonable security or other checks or requests for information made by Mondaq from time to time; and at all times be fully liable for the breach of any of these Terms by a third party using your login details to access the Website and/or Services

however, you shall not: do anything likely to impair, interfere with or damage or cause harm or distress to any persons, or the network; do anything that will infringe any Intellectual Property Rights or other rights of Mondaq or any third party; or use the Website, Services and/or Content otherwise than in accordance with these Terms; use any trade marks or service marks of Mondaq or the Contributors, or do anything which may be seen to take unfair advantage of the reputation and goodwill of Mondaq or the Contributors, or the Website, Services and/or Content.

Mondaq reserves the right, in its sole discretion, to take any action that it deems necessary and appropriate in the event it considers that there is a breach or threatened breach of the Terms.

Mondaq’s Rights and Obligations

Unless otherwise expressly set out to the contrary, nothing in these Terms shall serve to transfer from Mondaq to you, any Intellectual Property Rights owned by and/or licensed to Mondaq and all rights, title and interest in and to such Intellectual Property Rights will remain exclusively with Mondaq and/or its licensors.

Mondaq shall use its reasonable endeavours to make the Website and Services available to you at all times, but we cannot guarantee an uninterrupted and fault free service.

Mondaq reserves the right to make changes to the services and/or the Website or part thereof, from time to time, and we may add, remove, modify and/or vary any elements of features and functionalities of the Website or the services.

Mondaq also reserves the right from time to time to monitor your Use of the Website and/or services.

Disclaimer

The Content is general information only. It is not intended to constitute legal advice or seek to be the complete and comprehensive statement of the law, nor is it intended to address your specific requirements or provide advice on which reliance should be placed. Mondaq and/or its Contributors and other suppliers make no representations about the suitability of the information contained in the Content for any purpose. All Content provided "as is" without warranty of any kind. Mondaq and/or its Contributors and other suppliers hereby exclude and disclaim all representations, warranties or guarantees with regard to the Content, including all implied warranties and conditions of merchantability, fitness for a particular purpose, title and non-infringement. To the maximum extent permitted by law, Mondaq expressly excludes all representations, warranties, obligations, and liabilities arising out of or in connection with all Content. In no event shall Mondaq and/or its respective suppliers be liable for any special, indirect or consequential damages or any damages whatsoever resulting from loss of use, data or profits, whether in an action of contract, negligence or other tortious action, arising out of or in connection with the use of the Content or performance of Mondaq’s Services.

General

Mondaq may alter or amend these Terms by amending them on the Website. By continuing to Use the Services and/or the Website after such amendment, you will be deemed to have accepted any amendment to these Terms.

These Terms shall be governed by and construed in accordance with the laws of England and Wales and you irrevocably submit to the exclusive jurisdiction of the courts of England and Wales to settle any dispute which may arise out of or in connection with these Terms. If you live outside the United Kingdom, English law shall apply only to the extent that English law shall not deprive you of any legal protection accorded in accordance with the law of the place where you are habitually resident ("Local Law"). In the event English law deprives you of any legal protection which is accorded to you under Local Law, then these terms shall be governed by Local Law and any dispute or claim arising out of or in connection with these Terms shall be subject to the non-exclusive jurisdiction of the courts where you are habitually resident.

You may print and keep a copy of these Terms, which form the entire agreement between you and Mondaq and supersede any other communications or advertising in respect of the Service and/or the Website.

No delay in exercising or non-exercise by you and/or Mondaq of any of its rights under or in connection with these Terms shall operate as a waiver or release of each of your or Mondaq’s right. Rather, any such waiver or release must be specifically granted in writing signed by the party granting it.

If any part of these Terms is held unenforceable, that part shall be enforced to the maximum extent permissible so as to give effect to the intent of the parties, and the Terms shall continue in full force and effect.

Mondaq shall not incur any liability to you on account of any loss or damage resulting from any delay or failure to perform all or any part of these Terms if such delay or failure is caused, in whole or in part, by events, occurrences, or causes beyond the control of Mondaq. Such events, occurrences or causes will include, without limitation, acts of God, strikes, lockouts, server and network failure, riots, acts of war, earthquakes, fire and explosions.

By clicking Register you state you have read and agree to our Terms and Conditions