Turkey: Kefalet Sözleşmesi

Last Updated: 16 March 2018
Article by Derya Kandil Şener

Kefalet sözleşmesi; Türk Borçlar Kanunu ("TBK") m.581 uyarınca, kefilin alacaklıya karşı, borçlunun borcunu ifa etmemesinin sonuçlarından kişisel olarak sorumlu olmayı üstlendiği sözleşme niteliğini taşımaktadır. Bu görüşümüzde kefalet sözleşmesini TBK'da düzenlenen önemli belirleyici kıstaslarına değinerek yasada düzenlenen başlıklar altında ele almaktayız.

Şekil

Kefalet sözleşmesinin geçerli olabilmesi için uyulması gereken şekil şartları "kefilin sorumlu olacağı azami miktarın" - "kefalet tarihinin" - "müteselsil kefil olunmuşsa bunu gösteren ifadenin" - "kefilin el yazısı ile" yazılmış olması olarak düzenlenmiştir. Sözleşmenin nitelikli yazılı şekilde yapılmış olmasının yanısıra, TBK m 583/1 uyarınca kefilin belirli unsurlarda el yazısı zorunluluğu bulunmakta olup, sorumlu olduğu azamî miktarı(kefalet limiti), kefalet tarihini ve müteselsil kefil olması durumunda, bu sıfatla veya bu anlama gelen herhangi bir ifadeyle yükümlülük altına girdiğini kefalet sözleşmesinde kendi el yazısıyla belirtilmesi, geçerli bir asıl borç bulunması, asıl borcun gösterilmesi ve kefilin hangi borç için sorumlu olacağını belirtilmesi gerekir.

Şekil şartı tüzelkişinin kefaletinde tüzelkişinin yetkili organını oluşturan gerçek kişinin sözleşmesinde de uygulanacaktır. Kefilin sorumluluğunu arttıran değişiklikler de aynı şekil şartına tabidir. Kefilin sorumluluğunu sınırlandıran anlaşma ise adi yazılı şekilde yapılabilecektir. (TBK m583)

Şekil şartına uyulmayan kefalet sözleşmeleri hakim görüşe göre kesin hükümsüzdür. Kefilin asıl borçlu ile hukuksal ve ekonomik bağlantısı nedeniyle bir yarar elde ettiği durum söz konusu ise yahut kefil sonradan şekil eksikliğine dayanmak için bilerek şekil eksikliğe sebebiyet vermiş ise, kefilin kefalet sözleşmesinin şekle aykırılığını ileri sürmesi hakkın kötüye kullanılması olarak kabul edilmektedir.

Eşin Rızası

TBK ile getirilen yeni hükümlerden birisi de kefilin evli olması durumunda, 6098 sayılı Borçlar Kanunu m. 584/1 uyarınca eşlerden biri mahkemece verilmiş bir ayrılık kararı olmadıkça veya yasal olarak ayrı yaşama hakkı doğmadıkça, ancak diğer eşin yazılı rızasıyla kefil olabilmesi, bu rızanın sözleşmenin kurulmasından önce ya da en geç kurulması anında verilmiş olması şartıdır. Burada kanun koyucunun amacı ticari ilişkiyi sekteye uğratmadan aile birliğini borçtan korumaktır. Evli bir gerçek kişinin kefil olmasında en geç kefalet ilişkisinin kurulması esnasında eşin yazılı rızasının alınmasının şart olduğu düzenlenmiştir. Sonradan verilen yazılı rıza olsa dahi kefil geçersizliği ileri sürebilecektir.

Kefilin sorumluluk miktarının artması, adi yazılı kefaletin müteselsil kefalete dönüşmesi, kefil yararına olan güvencelerin azaltılması aleyhe durumları hariç sonradan yapılan değişiklikler için ise eş rızası aranmayacaktır. (TBK m584)

Ancak ticari iş ilişkisi söz konusu olduğunda Borçlar Kanunu m. 584/3 uyarınca ticaret siciline kayıtlı ticari işletmenin sahibi veya ticaret şirketinin ortak ya da yöneticisi tarafından işletme veya şirketle ilgili olarak verilecek kefaletler, mesleki faaliyetleri ile ilgili olarak esnaf ve sanatkârlar siciline kayıtlı esnaf veya sanatkârlar tarafından verilecek kefaletler, 27/12/2006 tarihli ve 5570 sayılı Kamu Sermayeli Bankalar Tarafından Yürütülen Faiz Destekli Kredi Kullandırılmasına Dair Kanun kapsamında kullanılacak kredilerde verilecek kefaletler ile tarım kredi, tarım satış ve esnaf ve sanatkârlar kredi ve kefalet kooperatifleri ile kamu kurum ve kuruluşlarınca kooperatif ortaklarına kullandırılacak kredilerde verilecek kefaletler için eşin rızası aranmayarak şahsi kefaletin geçerliliği eşin rızası olmadan sağlanabilmektedir.

Kefalet Çeşitleri

TBK m585, m586 ve m587de sırasıyla adi kefalet müteselsil kefalet ve birlikte kefalet düzenlenmiştir. Adi kefalette, alacaklının kefilden alacağını tahsil edebilmesi için öncelikle asıl borçluya başvurması gerekir eğer bu sonuçsuz kalırsa kefile başvurabilecektir. Alacaklı asıl borçluya başvurmadan kefile başvurursa kefil ileri süreceği "tartışma def'i" ile borcu ödemekten kaçınabilir.

Müteselsil kefalette ise alacaklının borçluya başvurmadan sahip olduğu alacağı sebebiyle kefile başvurma imkanı bulunmaktadır. TTK madde 7/2 uyarınca ticari işlerde asıl olan müteselsil kefalettir. Müteselsil kefalette alacaklının borçluyu takip etmeden veya taşınmaz rehnini paraya çevirmeden kefile doğrudan başvurmak için "borçlunun ifada gecikmesi ve kendisine yapılacak ihtarın sonuçsuz kalması"  veya "açıkça ödeme güçsüzlüğü içinde olması"nın gerektiği düzenlenmiştir. (TBK m586)

Birlikte kefile, kendisi ile birlikte kefalet sorumluluğu olan ve Türkiye'de takip edilebilen bütün kefillere karşı takibe girişilmiş olmadıkça kendi payından fazlasını ödemekten kaçınma yönünde def'i kullanma hakkı  (TBK m587) ve aksine anlaşma olmadıktan sonra borcu ödeyen kefil borçluya rücudan önce kendi paylarını ödemeyen diğer kefillere başvurma hakkına haizdir.

Kefil İle Alacaklı Arasındaki İlişki

Kefilin azami miktara kadar olan sorumluluğunun kapsamı yasada belirginleştirilmiş ve "gerektiğinde rehinlerin kefile tesliminin ve rehin haklarının devrinin gerektirdiği masraflar" "gerektiğinde tahvil karşılığında ödünç verilen anaparanın işlemiş bir yıllık ve işlemekte olan yıla ait faizleri" kapsama eklenmiştir.

Sorumluluğun kapsamı belirlenirken, aksine anlaşma olmadıkça kefilin borçlunun sadece kefalet sözleşmesi kurulduktan sonra ki borçlarından sorumlu olacağı kabul edilmiştir. (TBK m589)

Kefilin Alacaklıya karşı sahip olduğu savunma vasıtaları olan def'iler başlığında asıl borçlu kendisine ait bir def'i den vazgeçmiş olsa bile kefil yine de bu def'i yi alacaklıya karşı kullanabileceği ifadesine yer verilmiştir. (TBK m591) Kefil def'iler dışında asıl borcun geçerli olarak doğmadığını, yahut asıl borcun sonra erdiğini, borçlunun kusur olmaksızın sonradan imkansızlaştığını, borçlunun alacaklı tarafından ibra edildiğini itiraz olarak ileri sürebilecektir.

Alacaklı teminatları kefilin aleyhine olacak şekilde azaltması halinde zararın daha az olduğu alacaklı tarafından ispat edilmedikçe kefilin sorumluluğunun da buna uygun düşen bir miktarda azalması ve kefilin fazladan ödediği miktarın geri verilmesini isteme hakkı olacağı hükme bağlanmıştır.

Alacaklı haklı bir sebep olmaksızın yükümlülüklerini yerine getirmez ağır kusuru ile mevcut belgeleri rehinleri veya güvenceleri elinden çıkartırsa kefilin borcundan kurtulması, ödediğini ve zararını isteyebilecektir. (TBK m592)

Alacaklının teminatların ve rüçhan korunması yönelik sorumluluğu, alacak hakkını güvence altına alan teminatların korunması amacını güder zira Kefilin kefalet borcunu ödemesi ile alacağa halef olması mevcut teminatları da kapsamaktadır. (TBK m592)

Birden çok kefilde alacaklı kefillerden biri tarafından yapılacak kısmi ödemeyi öneren kefilin payından az olmayacak şekilde kabul etmek zorundadır, kabul etmez ise kefil borcundan kurtulur.

Kefilin muaccel olan borca ilişkin ödeme teklifinin alacaklı tarafından haklı sebep olmaksızın kabul edilmemesi halinde kefalet borcu kendiliğinden ortadan kalkar.  (TBK m593) Birlikte müteselsil kefalette kefillerin sorumluluğu kendilerine düşen pay miktarınca azalır.

Alacaklının rızası varsa, kefil asıl borcu muaccel olmasından önce de ödeyebilecek; ancak bu durumda asıl borçluya karşı rücu hakkını borcun muaccel olmasından önce kullanamayacaktır. (TBK m593)

Kefil alacaklıya ifada bulunduğu sürece borçluya karşı alacaklının haklarına halef olur. Ancak ifada bulunmuş olan kefil yapmış olduğu ifa edimini borçluya bildirmez ve borçlu habersiz olarak alacaklıya karşı olan ifasını yerine getirirse borçlunun yerine getirmiş olduğu ifa miktarı kadarıyla kefil borçluya rücu edemeyecektir. Bu durumda kefilin başvurabileceği yol alacaklıya karşı sebepsiz zenginleşmeden doğan dava yoludur.

Kefil İle Borçlu Arasındaki İlişki

Kefilin asıl borçludan güvence verilmesini ve borç muaccel olmuşsa kurtarılmasını isteyebileceği hallere "borçlunun yerleşim yerini diğer bir ülkeye nakletmesi yüzünden takibatın önemli ölçüde güçleşmesi" "asıl borçlunun mali durumunun kötüleşmesi, güvencelerin değer kaybetmesi" durumları eklenmiştir. (TBK m595)

Kefilin kefalet borcunu bildirim yükümü (TBK m597) mükerrer ödemenin önüne geçilebilmesi için borçlunun haberdar edilmesi gereğidir. Bildirimin yerine getirilmemesi asıl borçlunun kefilin ödemesinden habersiz asıl borcu ödemesi haline, TBK m596'ya dayalı yasal rücu hakkının yitirilmesi sonucu bağlamıştır.

Sona Erme

Borçlu ile kefil sıfatı aynı kişide birleşmiş olursa alacaklı için kefaletten doğan yararların saklı kalacağı düzenlenmiştir. Gerçek kişinin kefaleti buna ilişkin sözleşmenin kurulmasından başlayarak on yılın geçmesi ile kendiliğinden ortadan kalkar. Kefaletin sona ermesinden bir yıl önce aynı şekil şartına uyarak kefalet en fazla on yıl için uzatılabilir. Kefalet süresi uzatılmamış ve yeni kefalet verilmemişse kefalete ilişkin sözleşmede on yıldan fazla bir süre öngörülmüş olsa dahi ancak on yıllık süre doluncaya kadar kefil takip edilebilecektir. (TBK m598)

Gelecekte doğacak borca kefalette "borçlunun borcun doğumundan önceki mali durumu kefalet sözleşmesinden sonra önemli ölçüde bozulmuşsa" veya "borçlunun mali durumunun kefalet sırasında kefilin iyiniyetle varsaydığından çok daha kötü olduğu ortaya çıkmışsa" kefil borç doğmadan önce alacaklıya yazılı bir bildirimde bulunarak kefalet sözleşmesinden dönebilir. Bu durumda kefil alacaklının kefalete güvenmesi nedeniyle uğradığı olumsuz zararı gidermekle yükümlü olacaktır. (TBK m599)

Belirsiz süreli kefalette alacaklının alacağını hukuki olarak ileri sürmekte, bu hakkını takipte özensizlik göstermesi ihmalkar olması durumunda kefilin borçtan kurtulması mümkündür. (TBK m601) Kefil, alacaklıdan bir ay içerisinde borçluya karşı dava ve takip haklarını kullanmasını varsa rehnin paraya çevrilmesini ve ara vermeden takibe devam etmesini, borç muacceliyet gerektiriyor ise öncelikle  sözleşmenin kurulmasından bir yıl sonra muacceliyet bildirimi yapmasını isteyebilir. Alacaklı kefilin bu istemlerini yerine getirmediğinde kefil borcundan kurtulabilecektir. Süreli kefalette ise süre hitamı ile kefil borcundan kurtulacaktır. (TBK m600)

Kefalet sözleşmesinden doğan kefilin borcu asıl alacağa bağlı olmakla, asıl alacağın sona ermesi durumunda kefalet de sona ermektedir.

Uygulama Alanı

Şekil, ehliyet ve eş rızası hükümleri gerçek kişilerin kişisel güvence verdiği sözleşmelere de uygulanır, böylece kefaletin belirtilen hükümlerini "üçüncü kişinin fiilini üstlenme" "borca katılma" vb sözleşmelere de uygulanması gerekecektir. (TBK m603)

The content of this article is intended to provide a general guide to the subject matter. Specialist advice should be sought about your specific circumstances.

To print this article, all you need is to be registered on Mondaq.com.

Click to Login as an existing user or Register so you can print this article.

Authors
 
Some comments from our readers…
“The articles are extremely timely and highly applicable”
“I often find critical information not available elsewhere”
“As in-house counsel, Mondaq’s service is of great value”

Related Topics
 
Related Articles
 
Up-coming Events Search
Tools
Print
Font Size:
Translation
Channels
Mondaq on Twitter
 
Register for Access and our Free Biweekly Alert for
This service is completely free. Access 250,000 archived articles from 100+ countries and get a personalised email twice a week covering developments (and yes, our lawyers like to think you’ve read our Disclaimer).
 
Email Address
Company Name
Password
Confirm Password
Position
Mondaq Topics -- Select your Interests
 Accounting
 Anti-trust
 Commercial
 Compliance
 Consumer
 Criminal
 Employment
 Energy
 Environment
 Family
 Finance
 Government
 Healthcare
 Immigration
 Insolvency
 Insurance
 International
 IP
 Law Performance
 Law Practice
 Litigation
 Media & IT
 Privacy
 Real Estate
 Strategy
 Tax
 Technology
 Transport
 Wealth Mgt
Regions
Africa
Asia
Asia Pacific
Australasia
Canada
Caribbean
Europe
European Union
Latin America
Middle East
U.K.
United States
Worldwide Updates
Registration (you must scroll down to set your data preferences)

Mondaq Ltd requires you to register and provide information that personally identifies you, including your content preferences, for three primary purposes (full details of Mondaq’s use of your personal data can be found in our Privacy and Cookies Notice):

  • To allow you to personalize the Mondaq websites you are visiting to show content ("Content") relevant to your interests.
  • To enable features such as password reminder, news alerts, email a colleague, and linking from Mondaq (and its affiliate sites) to your website.
  • To produce demographic feedback for our content providers ("Contributors") who contribute Content for free for your use.

Mondaq hopes that our registered users will support us in maintaining our free to view business model by consenting to our use of your personal data as described below.

Mondaq has a "free to view" business model. Our services are paid for by Contributors in exchange for Mondaq providing them with access to information about who accesses their content. Once personal data is transferred to our Contributors they become a data controller of this personal data. They use it to measure the response that their articles are receiving, as a form of market research. They may also use it to provide Mondaq users with information about their products and services.

Details of each Contributor to which your personal data will be transferred is clearly stated within the Content that you access. For full details of how this Contributor will use your personal data, you should review the Contributor’s own Privacy Notice.

Please indicate your preference below:

Yes, I am happy to support Mondaq in maintaining its free to view business model by agreeing to allow Mondaq to share my personal data with Contributors whose Content I access
No, I do not want Mondaq to share my personal data with Contributors

Also please let us know whether you are happy to receive communications promoting products and services offered by Mondaq:

Yes, I am happy to received promotional communications from Mondaq
No, please do not send me promotional communications from Mondaq
Terms & Conditions

Mondaq.com (the Website) is owned and managed by Mondaq Ltd (Mondaq). Mondaq grants you a non-exclusive, revocable licence to access the Website and associated services, such as the Mondaq News Alerts (Services), subject to and in consideration of your compliance with the following terms and conditions of use (Terms). Your use of the Website and/or Services constitutes your agreement to the Terms. Mondaq may terminate your use of the Website and Services if you are in breach of these Terms or if Mondaq decides to terminate the licence granted hereunder for any reason whatsoever.

Use of www.mondaq.com

To Use Mondaq.com you must be: eighteen (18) years old or over; legally capable of entering into binding contracts; and not in any way prohibited by the applicable law to enter into these Terms in the jurisdiction which you are currently located.

You may use the Website as an unregistered user, however, you are required to register as a user if you wish to read the full text of the Content or to receive the Services.

You may not modify, publish, transmit, transfer or sell, reproduce, create derivative works from, distribute, perform, link, display, or in any way exploit any of the Content, in whole or in part, except as expressly permitted in these Terms or with the prior written consent of Mondaq. You may not use electronic or other means to extract details or information from the Content. Nor shall you extract information about users or Contributors in order to offer them any services or products.

In your use of the Website and/or Services you shall: comply with all applicable laws, regulations, directives and legislations which apply to your Use of the Website and/or Services in whatever country you are physically located including without limitation any and all consumer law, export control laws and regulations; provide to us true, correct and accurate information and promptly inform us in the event that any information that you have provided to us changes or becomes inaccurate; notify Mondaq immediately of any circumstances where you have reason to believe that any Intellectual Property Rights or any other rights of any third party may have been infringed; co-operate with reasonable security or other checks or requests for information made by Mondaq from time to time; and at all times be fully liable for the breach of any of these Terms by a third party using your login details to access the Website and/or Services

however, you shall not: do anything likely to impair, interfere with or damage or cause harm or distress to any persons, or the network; do anything that will infringe any Intellectual Property Rights or other rights of Mondaq or any third party; or use the Website, Services and/or Content otherwise than in accordance with these Terms; use any trade marks or service marks of Mondaq or the Contributors, or do anything which may be seen to take unfair advantage of the reputation and goodwill of Mondaq or the Contributors, or the Website, Services and/or Content.

Mondaq reserves the right, in its sole discretion, to take any action that it deems necessary and appropriate in the event it considers that there is a breach or threatened breach of the Terms.

Mondaq’s Rights and Obligations

Unless otherwise expressly set out to the contrary, nothing in these Terms shall serve to transfer from Mondaq to you, any Intellectual Property Rights owned by and/or licensed to Mondaq and all rights, title and interest in and to such Intellectual Property Rights will remain exclusively with Mondaq and/or its licensors.

Mondaq shall use its reasonable endeavours to make the Website and Services available to you at all times, but we cannot guarantee an uninterrupted and fault free service.

Mondaq reserves the right to make changes to the services and/or the Website or part thereof, from time to time, and we may add, remove, modify and/or vary any elements of features and functionalities of the Website or the services.

Mondaq also reserves the right from time to time to monitor your Use of the Website and/or services.

Disclaimer

The Content is general information only. It is not intended to constitute legal advice or seek to be the complete and comprehensive statement of the law, nor is it intended to address your specific requirements or provide advice on which reliance should be placed. Mondaq and/or its Contributors and other suppliers make no representations about the suitability of the information contained in the Content for any purpose. All Content provided "as is" without warranty of any kind. Mondaq and/or its Contributors and other suppliers hereby exclude and disclaim all representations, warranties or guarantees with regard to the Content, including all implied warranties and conditions of merchantability, fitness for a particular purpose, title and non-infringement. To the maximum extent permitted by law, Mondaq expressly excludes all representations, warranties, obligations, and liabilities arising out of or in connection with all Content. In no event shall Mondaq and/or its respective suppliers be liable for any special, indirect or consequential damages or any damages whatsoever resulting from loss of use, data or profits, whether in an action of contract, negligence or other tortious action, arising out of or in connection with the use of the Content or performance of Mondaq’s Services.

General

Mondaq may alter or amend these Terms by amending them on the Website. By continuing to Use the Services and/or the Website after such amendment, you will be deemed to have accepted any amendment to these Terms.

These Terms shall be governed by and construed in accordance with the laws of England and Wales and you irrevocably submit to the exclusive jurisdiction of the courts of England and Wales to settle any dispute which may arise out of or in connection with these Terms. If you live outside the United Kingdom, English law shall apply only to the extent that English law shall not deprive you of any legal protection accorded in accordance with the law of the place where you are habitually resident ("Local Law"). In the event English law deprives you of any legal protection which is accorded to you under Local Law, then these terms shall be governed by Local Law and any dispute or claim arising out of or in connection with these Terms shall be subject to the non-exclusive jurisdiction of the courts where you are habitually resident.

You may print and keep a copy of these Terms, which form the entire agreement between you and Mondaq and supersede any other communications or advertising in respect of the Service and/or the Website.

No delay in exercising or non-exercise by you and/or Mondaq of any of its rights under or in connection with these Terms shall operate as a waiver or release of each of your or Mondaq’s right. Rather, any such waiver or release must be specifically granted in writing signed by the party granting it.

If any part of these Terms is held unenforceable, that part shall be enforced to the maximum extent permissible so as to give effect to the intent of the parties, and the Terms shall continue in full force and effect.

Mondaq shall not incur any liability to you on account of any loss or damage resulting from any delay or failure to perform all or any part of these Terms if such delay or failure is caused, in whole or in part, by events, occurrences, or causes beyond the control of Mondaq. Such events, occurrences or causes will include, without limitation, acts of God, strikes, lockouts, server and network failure, riots, acts of war, earthquakes, fire and explosions.

By clicking Register you state you have read and agree to our Terms and Conditions