Turkey: Eşya Taşıma Sözleşmesi Ile Taahhüt Olunan Taşıma İşinin İcrası - Yükleme Aşaması

Last Updated: 5 October 2017
Article by Abdulkadir Guzeloglu and Tarik Kurban

Bir sözleşme ile yükümlülük altına girilen eşya taşıma işinin ifası temel olarak üç aşamada gerçekleşmektedir. Bunlar, taşınması taahhüt olunan eşyanın taşıma vasıtasına yüklenmesi, taşıma ve taşınanın varma yerinde gönderilene teslimidir.

Yükleme Aşaması

Yükleme işinin kime ait olacağı meselesi 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu'nun 863. Maddesi ile düzenlenmektedir.  Bunda göre yükleme işi sözleşmeden, halin icabından veya ticari teamülden aksi anlaşılmadıkça gönderene ait olmaktadır. Gönderen, eşyayı, taşıma güvenliğine uygun biçimde araca koyarak, istifleyerek, bağlayarak, sabitleyerek yüklemek ve aynı şekilde boşaltmak ile yükümlüdür.          

Aynı maddeye göre Taşıyıcı sadece yüklemenin işletme güvenliğine uygun olmasını sağlamakla yükümlü kılınmıştır.                

Yükleme işinin taşıyana ait olduğu hallerde ise gönderen, TTK 867 uyarınca, sadece eşyayı yüklemeye hazır hale getirmekle yükümlüdür.

Yükleme Süresi                

Taşıma işleminin bir an evvel tamamlanması, sözleşmenin iki tarafı içinde önem arz etmektedir. Taşınması gereken eşyanın yüklenmesinde geçecek olan sürenin hangi tarafa yükleneceği, taşıyıcının bu süreden de para alıp almayacağı bu açıdan önemli bir sorundur.                

Bekleme süresi (Astarya/ Laytime), yükleme işleminin tamamlanması için beklenmesi gereken süredir. Türk Ticaret Kanunu'nun 863. Maddesi uyarınca yükleme ve boşaltma ile ilgili olarak, durumun gereklerine göre belirlenecek makul bir süre için, aksi kararlaştırılmadıkça, ayrıca ücret istenememektedir.                

Hal böyle olmakla birlikte, yükleme süresinin başlangıç anı kanun tarafından açıkça belirtilmemektedir. Doktrinde bu sürenin, eğer taraflarca belirlenmemiş ise, en erken vasıtanın yükleme yerinde yüklemeye hazır hale getirilmiş bir şekilde bulunduğu andan itibaren başlaması gerektiği ifade edilmektedir.

Fazla Bekleme Süresi (Sürastarya/ Demurrage)                

Yükleme işleminin zamanında tamamlanamaması neticesinde fazla beklemenin vuku bulduğu durumlarda, taşıyıcı sözleşme ile kararlaştırılmamış olsa bile, ilave bir ücrete hak kazanmaktadır.                

Türk Ticaret Kanunu'nun 863. Maddesi " Taşıyıcı, sözleşme hükümlerine dayanarak veya kendi risk alanından kaynaklanmayan nedenlerle makul yükleme veya boşaltma süresinden daha fazla beklerse, bekleme ücreti olarak uygun bir ücrete hak kazanır." hükmü ile bu hususu düzenlemektedir. Belirtmek gerekir ki kanunun lafzından çıkan anlama göre taraflar sözleşme ile bu ücretin istenebileceğini kararlaştırdıkları vakit taşıyıcı, makul yükleme veya boşaltma süresinden fazla beklemesinin "kendi risk alanından kaynaklanmayan nedenlerle" dahi vuku bulmuş olsa bu ücreti isteyebileceği anlamı çıkmaktadır. Doktrinde belirtildiği gibi bu hüküm uyarınca lafzi yorum yapmak bizi isabetli olmayan sonuca çıkarmaktadır. Sözleşme ile kararlaştırılmış olsa dahi, taşıyıcının risk alanından kaynaklı nedenlerden ötürü gecikme yaşanması durumunda sürastarya ücreti istenememektedir. Nitekim TTK 867(4) "Yükleme süresine uyulmaması, taşıyıcının riziko alanına giren bir sebepten kaynaklanıyorsa, taşıyıcının istem hakkı yoktur." hükmü bu görüşü destekler niteliktedir.

Yükleme Süresine Uyulmaması Halinde Taşıyıcının Hakları                

Türk Ticaret Kanunu 867. Maddesi yükleme süresine uyulmaması halinde taşıyıcının sahip olacağı hakları düzenlemektedir.                

Buna göre gönderen, eşyayı süresi içinde yüklemezse veya yükleme yükümlülüğünün bulunmadığı hâllerde eşyayı hazır bulundurmazsa, taşıyıcı, makul bir süre vererek gönderene eşyanın yüklenmesini veya hazır bulundurulmasını ihtar etmelidir.                

Her ne kadar kanun, ihtarın ne şekilde yapılacağını belirtmemiş olsa da, TTK madde 18 hükmü gereğince tacirler arasında, diğer tarafı temerrüde düşürmeye, sözleşmeyi feshe, sözleşmeden dönmeye ilişkin ihbarlar veya ihtarlar noter aracılığıyla, taahhütlü mektupla, telgrafla veya güvenli elektronik imza kullanılarak kayıtlı elektronik posta sistemi ile yapılmak zorunluluğu öngörülmektedir. Buna göre, bu ihtarında TTK 18'de yer alan şekil koşullarına uyması gerekmektedir.                

Verilen süre içerisinde eşya yüklenmez veya yüklemeye hazır hale getirilmezse, taşıyıcı sözleşmeyi feshedebilmekte ve TTK 865(2) ile belirtilen haklarını kullanabilmektedir.               

TTK 865(2) hükmüne göre, taşıyıcı,                 

  1. Kararlaştırılan taşıma ücreti ile bekleme ücretinden ve tazmini gereken giderlerden, sözleşmenin feshi sonucunda tasarruf ettiği giderlerin veya başka bir şekilde elde ettiği veya kötüniyetli olarak elde etmeyi ihmal ettiği menfaatlerin indirilmesiyle kalan tutarı veya;               
  2. Kararlaştırılan taşıma ücretinin üçte birini isteyebilmektedir.                

Verilen süre içerisinde eşya yüklenir veya yüklemeye hazır hale getirilirse taşıyıcı, yukarıda bahsedilen sürastarya ücretini talep edebilmektedir.                

Verilen süre içerisinde eşyanın kısmen yüklenmesi veya kısmen yüklenmeye hazır hale getirilmesi durumunda taşıyıcı sözleşmeyi feshedememekte ve eksik yüklenen eşya ile yola çıkıp, TTK'nın 866'ncı maddesinin birinci fıkrasının (a) ilâ (d) bentlerine göre istem haklarını kullanabilir                

TTK 866(1) hükmüne göre,  Taşıyıcı, taşınması kararlaştırılan eşyanın tamamı yüklenmiş olmasa bile, gönderenin istemi üzerine yola çıkmak zorundadır. Bu durumda taşıyıcı;                

a) Sözleşmede kararlaştırılmış olan taşıma ücretinin tamamını,

d) Alacakları, eksik yükleme sebebiyle kısmen veya tamamen teminatsız kalmışsa, kendisine ek teminat gösterilmesini, isteyebilmektedir.                

Ancak belirtmek gerekir ki aynı madde uyarınca kısmen yüklenmeyen eşyanın yerine başka bir sözleşme uyarınca eşya taşınmışsa, bu eşya için alınacak taşıma ücreti, (a) bendine göre istenecek ücrete mahsup edilmektedir.

TTK'nın 867. maddesinin son fıkrası "Yükleme süresine uyulmaması, taşıyıcının riziko alanına giren bir sebepten kaynaklanıyorsa, taşıyıcının istem hakkının olmadığını" düzenlemektedir.        

Kısmi Taşımayı İstem Hakkı                

Türk Ticaret Kanunu 866. madde gönderenin talebi halinde taşıyıcının, anlaşılan eşyanın tamamen yüklenmemiş olması halinde bile taşımasının zorunlu olduğunu düzenlemektedir. Maddede ayrıca bu durumda taşıyıcının sahip olduğu haklar düzenlenmektedir. Buna göre eksik yükleme halinde taşıyıcı,               

  1. Sözleşmede kararlaştırılmış olan taşıma ücretinin tamamını,                 
  2. Doğmuş bekleme ücretini,                
  3. Eksik yükleme sebebiyle yapmak zorunda kaldığı giderleri ve uğradığı zararı,                
  4. Alacakları, eksik yükleme sebebiyle kısmen veya tamamen teminatsız kalmışsa, kendisine ek teminat gösterilmesini, isteyebilmektedir.                

Belirtmek gerekir ki, kısmen yüklenmeyen eşyanın yerine başka bir sözleşme uyarınca eşya taşınmışsa, bu eşya için alınacak taşıma ücreti, (a) bendine göre istenecek ücrete mahsup edilmektedir.               

Ayrıca eksik yükleme, taşıyıcının faaliyet sahasına (riziko alanına) giren sebeplerden kaynaklanıyorsa, taşıyıcı, ilk ihtimaldeki haklara, fiilen yüklenen eşya nispetinde sahip olmaktadır.

Gönderenin Eşyayı Yükleme veya Yüklemeye Hazır Hale Getirme Dışındaki Yükümlülükleri

1. Refakat Belgelerinin ve Resmi İşlemler İçin Gerekli Bilgilerin Verilmesi Yükümlülüğü

TTK'nın 860. Maddesi "Gönderen, eşyanın tesliminden önce, resmî nitelik taşıyan, özellikle gümrük işlemleri için gerekli bulunan bilgileri taşıyıcıya vermek ve söz konusu belgeleri taşıyıcının tasarrufuna bırakmak zorunda" olduğunu düzenlemektedir. (CMR 11)                

2. Taşıma Senedi Düzenlenirken Doğru Bilgi Verme Yükümlülüğü

TTK'nın 864. Maddesinin 1. Fıkrası uyarınca gönderen kusuru olmasa dahi, taşıma senedine yazılan bilgilerdeki gerçeğe aykırılıklar ile yanlışlık ve eksikliklerden kaynaklanan taşıyıcının zararları ile giderlerini tazminle yükümlü tutulmaktadır. (CMR 7)                

3. Eşyanın Tehlikeli Niteliğinin ve Buna İlişkin Alınması Gereken Tedbirlerin Bildirilmesi Yükümlülüğü

TTK'nın 861. Maddesi hükmüne göre tehlikeli eşya taşınacaksa gönderen, taşıyıcıya zamanında açık, anlaşılabilir içerikte ve yazılı şekilde, tehlikenin türü ve gerekiyorsa alınması gereken önlemler konusunda bildirimde bulunmakla yükümlü kılınmıştır. (CMR 10)                

Aynı maddenin 2. Fıkrasında ise taşıyıcının taşınan eşyanın tehlikeli olduğunu sonradan öğrenmesi durumunda sahip olduğu haklar düzenlenmektedir. Taşıyıcı, eşyayı teslim alırken tehlikenin türünü bilmiyorsa veya kendisine herhangi bir bildirimde bulunulmamışsa, gönderene karşı herhangi bir tazmin yükümlülüğü doğmaksızın, tehlikeli malın boşaltılmasını, depolanmasını, geri taşınmasını veya gerektiğinde imhasını ve zararsız duruma getirilmesini ve bu önlemler sebebiyle gerekli giderlerin karşılanmasını, gönderenden isteyebileceği öngörülmektedir.                

4. Eşyanın Ambalajının ve İşaretlerinin Taşıma Güvenliği İçin Uygun Olması Yükümlülüğü

TTK'nın 862. Maddesi hükmü gereği Gönderen, eşyanın niteliği, kararlaştırılan taşıma dikkate alındığında, ambalaj yapılmasını gerektiriyorsa, gönderen, eşyayı zıya ve hasardan koruyacak ve taşıyıcıya zarar vermeyecek şekilde ambalajlamak zorunda tutulmaktadır. Ayrıca gönderen, eşyanın sözleşme hükümlerine uygun şekilde işleme tabi tutulabilmesi için işaretlenmesi gerekiyorsa, bu işaretleri de koymakla da yükümlü kılınmaktadır. (CMR 7)

Gönderenin Eşyayı Yükleme veya Yüklemeye Hazır Hale Getirme Dışındaki Yükümlülüklerden Doğan Sorumluluğu

Gönderenin yukarıda ele aldığımız yükümlülüklerin yerinde getirilmemesi sebebiyle ortaya çıkan zarardan ötürü doğan sorumluluğu, gönderenin tüketici olup olmadığına göre değişiklik arz etmektedir.                

Gönderen Tüketici Değil ise: TTK'nın 864. Maddesine göre gönderen şu hallerden kaynaklanan zararlardan kusursuz sorumluluk esasına göre sorumlu tutulmaktadır: 

  1. Yetersiz ambalajlamadan ve işaretlemeden,         
  2. Taşıma senedine yazılan bilgilerdeki gerçeğe aykırılıklar ile yanlışlık ve eksikliklerden,                
  3. Tehlikeli malın bu niteliği hakkında bildirimde bulunmamaktan,                
  4. Refakat belgelerinin ve resmi işlemler için gerekli belge ve bilgilerdeki eksikliklerden, gerçeğe aykırılıklardan, belge ve bilgilerin yokluğundan.                

Gönderen Tüketici ise: TTK'nın 864(4) hükmüne göre gönderenin tüketici olması halinde gönderenin sorumluluğu kusur esasına dayandırılmaktadır. Buna göre tüketici sadece kendisine kusur izafe edilebilen hallerde sorumlu olmaktadır.                

Belirtmek gerekir ki CMR, gönderenin sorumluluğu açısından tüketici olup olmamaya dayalı bir ayırım yapmamaktadır.

The content of this article is intended to provide a general guide to the subject matter. Specialist advice should be sought about your specific circumstances.

To print this article, all you need is to be registered on Mondaq.com.

Click to Login as an existing user or Register so you can print this article.

Authors
 
Some comments from our readers…
“The articles are extremely timely and highly applicable”
“I often find critical information not available elsewhere”
“As in-house counsel, Mondaq’s service is of great value”

Related Topics
 
Related Articles
 
Up-coming Events Search
Tools
Print
Font Size:
Translation
Channels
Mondaq on Twitter
 
Register for Access and our Free Biweekly Alert for
This service is completely free. Access 250,000 archived articles from 100+ countries and get a personalised email twice a week covering developments (and yes, our lawyers like to think you’ve read our Disclaimer).
 
Email Address
Company Name
Password
Confirm Password
Position
Mondaq Topics -- Select your Interests
 Accounting
 Anti-trust
 Commercial
 Compliance
 Consumer
 Criminal
 Employment
 Energy
 Environment
 Family
 Finance
 Government
 Healthcare
 Immigration
 Insolvency
 Insurance
 International
 IP
 Law Performance
 Law Practice
 Litigation
 Media & IT
 Privacy
 Real Estate
 Strategy
 Tax
 Technology
 Transport
 Wealth Mgt
Regions
Africa
Asia
Asia Pacific
Australasia
Canada
Caribbean
Europe
European Union
Latin America
Middle East
U.K.
United States
Worldwide Updates
Registration (you must scroll down to set your data preferences)

Mondaq Ltd requires you to register and provide information that personally identifies you, including your content preferences, for three primary purposes (full details of Mondaq’s use of your personal data can be found in our Privacy and Cookies Notice):

  • To allow you to personalize the Mondaq websites you are visiting to show content ("Content") relevant to your interests.
  • To enable features such as password reminder, news alerts, email a colleague, and linking from Mondaq (and its affiliate sites) to your website.
  • To produce demographic feedback for our content providers ("Contributors") who contribute Content for free for your use.

Mondaq hopes that our registered users will support us in maintaining our free to view business model by consenting to our use of your personal data as described below.

Mondaq has a "free to view" business model. Our services are paid for by Contributors in exchange for Mondaq providing them with access to information about who accesses their content. Once personal data is transferred to our Contributors they become a data controller of this personal data. They use it to measure the response that their articles are receiving, as a form of market research. They may also use it to provide Mondaq users with information about their products and services.

Details of each Contributor to which your personal data will be transferred is clearly stated within the Content that you access. For full details of how this Contributor will use your personal data, you should review the Contributor’s own Privacy Notice.

Please indicate your preference below:

Yes, I am happy to support Mondaq in maintaining its free to view business model by agreeing to allow Mondaq to share my personal data with Contributors whose Content I access
No, I do not want Mondaq to share my personal data with Contributors

Also please let us know whether you are happy to receive communications promoting products and services offered by Mondaq:

Yes, I am happy to received promotional communications from Mondaq
No, please do not send me promotional communications from Mondaq
Terms & Conditions

Mondaq.com (the Website) is owned and managed by Mondaq Ltd (Mondaq). Mondaq grants you a non-exclusive, revocable licence to access the Website and associated services, such as the Mondaq News Alerts (Services), subject to and in consideration of your compliance with the following terms and conditions of use (Terms). Your use of the Website and/or Services constitutes your agreement to the Terms. Mondaq may terminate your use of the Website and Services if you are in breach of these Terms or if Mondaq decides to terminate the licence granted hereunder for any reason whatsoever.

Use of www.mondaq.com

To Use Mondaq.com you must be: eighteen (18) years old or over; legally capable of entering into binding contracts; and not in any way prohibited by the applicable law to enter into these Terms in the jurisdiction which you are currently located.

You may use the Website as an unregistered user, however, you are required to register as a user if you wish to read the full text of the Content or to receive the Services.

You may not modify, publish, transmit, transfer or sell, reproduce, create derivative works from, distribute, perform, link, display, or in any way exploit any of the Content, in whole or in part, except as expressly permitted in these Terms or with the prior written consent of Mondaq. You may not use electronic or other means to extract details or information from the Content. Nor shall you extract information about users or Contributors in order to offer them any services or products.

In your use of the Website and/or Services you shall: comply with all applicable laws, regulations, directives and legislations which apply to your Use of the Website and/or Services in whatever country you are physically located including without limitation any and all consumer law, export control laws and regulations; provide to us true, correct and accurate information and promptly inform us in the event that any information that you have provided to us changes or becomes inaccurate; notify Mondaq immediately of any circumstances where you have reason to believe that any Intellectual Property Rights or any other rights of any third party may have been infringed; co-operate with reasonable security or other checks or requests for information made by Mondaq from time to time; and at all times be fully liable for the breach of any of these Terms by a third party using your login details to access the Website and/or Services

however, you shall not: do anything likely to impair, interfere with or damage or cause harm or distress to any persons, or the network; do anything that will infringe any Intellectual Property Rights or other rights of Mondaq or any third party; or use the Website, Services and/or Content otherwise than in accordance with these Terms; use any trade marks or service marks of Mondaq or the Contributors, or do anything which may be seen to take unfair advantage of the reputation and goodwill of Mondaq or the Contributors, or the Website, Services and/or Content.

Mondaq reserves the right, in its sole discretion, to take any action that it deems necessary and appropriate in the event it considers that there is a breach or threatened breach of the Terms.

Mondaq’s Rights and Obligations

Unless otherwise expressly set out to the contrary, nothing in these Terms shall serve to transfer from Mondaq to you, any Intellectual Property Rights owned by and/or licensed to Mondaq and all rights, title and interest in and to such Intellectual Property Rights will remain exclusively with Mondaq and/or its licensors.

Mondaq shall use its reasonable endeavours to make the Website and Services available to you at all times, but we cannot guarantee an uninterrupted and fault free service.

Mondaq reserves the right to make changes to the services and/or the Website or part thereof, from time to time, and we may add, remove, modify and/or vary any elements of features and functionalities of the Website or the services.

Mondaq also reserves the right from time to time to monitor your Use of the Website and/or services.

Disclaimer

The Content is general information only. It is not intended to constitute legal advice or seek to be the complete and comprehensive statement of the law, nor is it intended to address your specific requirements or provide advice on which reliance should be placed. Mondaq and/or its Contributors and other suppliers make no representations about the suitability of the information contained in the Content for any purpose. All Content provided "as is" without warranty of any kind. Mondaq and/or its Contributors and other suppliers hereby exclude and disclaim all representations, warranties or guarantees with regard to the Content, including all implied warranties and conditions of merchantability, fitness for a particular purpose, title and non-infringement. To the maximum extent permitted by law, Mondaq expressly excludes all representations, warranties, obligations, and liabilities arising out of or in connection with all Content. In no event shall Mondaq and/or its respective suppliers be liable for any special, indirect or consequential damages or any damages whatsoever resulting from loss of use, data or profits, whether in an action of contract, negligence or other tortious action, arising out of or in connection with the use of the Content or performance of Mondaq’s Services.

General

Mondaq may alter or amend these Terms by amending them on the Website. By continuing to Use the Services and/or the Website after such amendment, you will be deemed to have accepted any amendment to these Terms.

These Terms shall be governed by and construed in accordance with the laws of England and Wales and you irrevocably submit to the exclusive jurisdiction of the courts of England and Wales to settle any dispute which may arise out of or in connection with these Terms. If you live outside the United Kingdom, English law shall apply only to the extent that English law shall not deprive you of any legal protection accorded in accordance with the law of the place where you are habitually resident ("Local Law"). In the event English law deprives you of any legal protection which is accorded to you under Local Law, then these terms shall be governed by Local Law and any dispute or claim arising out of or in connection with these Terms shall be subject to the non-exclusive jurisdiction of the courts where you are habitually resident.

You may print and keep a copy of these Terms, which form the entire agreement between you and Mondaq and supersede any other communications or advertising in respect of the Service and/or the Website.

No delay in exercising or non-exercise by you and/or Mondaq of any of its rights under or in connection with these Terms shall operate as a waiver or release of each of your or Mondaq’s right. Rather, any such waiver or release must be specifically granted in writing signed by the party granting it.

If any part of these Terms is held unenforceable, that part shall be enforced to the maximum extent permissible so as to give effect to the intent of the parties, and the Terms shall continue in full force and effect.

Mondaq shall not incur any liability to you on account of any loss or damage resulting from any delay or failure to perform all or any part of these Terms if such delay or failure is caused, in whole or in part, by events, occurrences, or causes beyond the control of Mondaq. Such events, occurrences or causes will include, without limitation, acts of God, strikes, lockouts, server and network failure, riots, acts of war, earthquakes, fire and explosions.

By clicking Register you state you have read and agree to our Terms and Conditions