Turkey: Türkiye'de Patent Haklarına İlişkin Önemli Reformlar

Last Updated: 17 January 2017
Article by Işık Özdoğan, LL.M. and Merve Altınay

Türkiye, Sınai Mülkiyet Kanunu'nun ("SMK") yürürlüğü girişiyle birlikte, fikri ve sınai mülkiyet hakları bakımından yeni dönemin eşiğinde bulunmakta olup, bunun doğal sonucu olarak da çokça tartışılan patent hukuku uygulaması da önemli değişikliklerle yüz yüzedir. Meclisin onayından geçmiş SMK Resmi Gazete'de 10 Ocak 2017 tarihinde yayınlanmış olup, çoğu hükmü de bu tarih itibarıyla yürürlüğe girmiştir.

SMK Türkiye'de fikir ve sınai haklara ilişkin düzenlemeleri bir araya bir kanun altında toplaması ve bu sebeple de son yıllarda fikri ve sınai hakların karşılığını kanunda değil, kanun hükmünde kararnamelerde bulmasından doğan sorunlardan dolayı büyük bir heyecanla beklenmekteydi. Bilindiği üzere, Türkiye Cumhuriyeti Anayasası'na göre, mülkiyet hakkı da dahil olmak üzere, temel haklar, kişi hakları ve ödevleri ile siyasî haklar ve ödevler kanun hükmünde kararnamelerle düzenlenemez. Söz konusu düzenlemeye dayanarak Anayasa Mahkemesi son yıllarda patent, marka ve endüstriyel tasarımlara ilişkin kanun hükmünde kararnamelerin bazı maddelerini iptal etmiş olup, bu şekilde maddelerin iptal edilmesi Türkiye'de fikri ve sınai haklara ilişkin hukuki çerçevesinin daralmasına ve zayıflamasına sebebiyet vermiştir.

SMK ile getirilen patent haklarına ilişkin önemli değişiklikler aşağıdaki başlıklarda toplanmaktadır:

Patent Verilmesinden Sonra Yapılacak İtirazlar:

SMK ile birlikte ön görülen yeni "tescil kararı sonrası itiraz" sistemine göre, üçüncü kişiler patentin verilmesi kararının Bültende yayımlanmasından itibaren altı ay içinde itiraz edebileceklerdir. Söz konusu itiraz ise;

– Patentin patent verilebilirlik şartlarını taşımadığı,

– Buluşun yeterince açıklanmadığı,

– Patent konusunun, başvurunun ilk hâlinin kapsamını aştığı sebeplerine dayanabilecektir.

Türk Patent ve Marka Kurumu'nun ("Türk Patent") söz konusu itirazı patent sahibine bildirim tarihinden itibaren üç ay içinde, patent sahibi itiraza karşı görüşlerini sunabilir veya patentte değişiklikler yapabilir.

Yeniden İnceleme ve Değerlendirme Kurulu ("Kurul") itirazı inceleyecek ve patentin SMK'ya uygun olduğuna karar vermesi halinde, itirazı reddedecektir. Kurul, patentin veya değiştirilmiş hâlinin SMK'ya kısmen uygun olduğu görüşündeyse patentin bu kısım itibarıyla devamına karar vererek patent sahibinden bildirim tarihinden itibaren iki ay içinde gerekli değişiklikleri yapmasını isteyecektir. Söz konusu değişikliğin yapılmaması veya yapılan değişikliğin kabul edilmemesi hâlinde patentin hükümsüzlüğüne karar verilecektir.

Yüksek Öğretim Kurumlarında Gerçekleştirilen Buluşlar:

SMK'ya göre, yüksek öğretim kurumlarında gerçekleştirilen buluşlar (öğrenciler tarafından yapılanlar da dahil olmak üzere), hizmet buluşu sayılacak ve üniversite buluş üzerinde hak iddia edebilecektir. 551 Sayılı Patent Haklarının Korunması Hakkında Kanun Hükmünde Kararname'ye ("Patent KHK") göre, Üniversitelere bağlı fakülte ve yüksekokullarda bilimsel çalışma yapmakta olan öğretim elemanlarının yaptığı buluşlar, serbest buluş sayılmaktaydı. Bu sebeple de başvuru hakkının sahibi üniversite değil, doğrudan buluş sahibi olmaktaydı.

SMK'da bu değişikliklerle birlikte, yükseköğretim kurumlarında yapılan bilimsel çalışmalar veya araştırmalar sonucunda bir buluş gerçekleştiğinde buluşu yapan, buluşunu yazılı olarak ve geciktirmeksizin yükseköğretim kurumuna bildirmekle yükümlüdür. Yükseköğretim kurumu, buluş üzerinde hak sahipliği talebinde bulunmazsa buluş serbest buluş sayılacak olup, yükseköğretim kurumunun bu yönde bir talebi bulunması durumunda, patent başvurusu yapmakla yükümlüdür. Bildirim üzerine, yükseköğretim kurumunun patent başvurusu yapmaması halinde, buluş sahibi buluşu kendi adına tescil ettirmek için başvuruda bulunma imkânını elde edecektir.

Zorunlu Lisans Verilme Şartlarının Genişletilmesi:

Patent KHK'ya göre, zorunlu lisans aşağıdaki şartlar altında verilmekteydi:

– Patent konusu buluşun kullanılmaması

– Patent konularının bağımlılığının söz konusu olması

– Kamu yararının söz konusu olması.

SMK bu zorunlu lisans şartlarını tutmakla birlikte, aşağıdaki şartların bulunması halinde de zorunlu lisans verilmesini mümkün kılmıştır:

– TRIPS sözleşmesi uyarınca başka ülkelerdeki kamu sağlığı sorunları sebebiyle eczacılık ürünlerinin ihracatının söz konusu olması

– Islahçının, önceki bir patente tecavüz etmeden yeni bir bitki çeşidi geliştirememesi

– Patent sahibinin, patent kullanılırken rekabeti engelleyici, bozucu veya kısıtlayıcı faaliyetlerde bulunması 

Patent KHK'da öngörülen sisteme göre, zorunlu lisans verilmesi için talepte bulunmak isteyen kişi, önce, aynı patent için sözleşmeye dayalı lisans verilmesi amacıyla Türk Patent'ten arabuluculuk etmesini isteyebilmekteydi. Ancak, SMK zorunlu lisanstan doğan ihtilafları Türk Patent'in arabuluculuğuna başvurmadan doğrudan ilk derece mahkemelerine göndermektedir.

İncelemesiz Patentlere Yer Verilmemesi:

SMK'ya göre araştırma raporunun tebliğinden itibaren 3 ay içerisinde inceleme raporu talep edilmesi zorunlu olup, aksi takdirde başvuru geri çekilmiş sayılır. Dolayısıyla, SMK ile birlikte incelemesiz patentlere veda edilmektedir.

Patent KHK'ya göre, başvuru sahipleri araştırma raporu sonrasında inceleme raporu talep etmeden doğrudan tescil işlemlerine devam edebilmekteydi. Bu şekilde verilen incelemesiz patentler ise, inceleme ile verilmiş patentlerin koruma süresinden (20 yıl), daha kısa bir koruma süresine sahip olmaktaydı (7 yıl).  

Patentlenemeyecek Biyoteknolojik Buluşlar:

SMK patentlenemeyen buluşların kapsamını genişletmektedir. Şöyle ki; mikrobiyolojik işlemler veya bu işlemler sonucu elde edilen ürünler hariç olmak üzere bitki çeşitleri veya hayvan ırkları ile bitki veya hayvan üretimine yönelik esas olarak biyolojik işlemler patentlenebilirliğin dışında kalmaktadır. 

Aşağıda belirtilen buluşlar da kısmen Patent KHK'da yer almakla birlikte, ayrıntılı şekilde SMK'ya eklenmiştir:

– İnsan klonlama işlemleri

– İnsan eşey hattının genetik kimliğini değiştirme işlemleri

– İnsan embriyosunun sınai ya da ticari amaçlarla kullanılması

– İnsan ya da hayvanlara önemli bir tıbbi fayda sağlamaksızın hayvanlara acı çektirebilecek genetik kimlik değiştirme işlemleri ve bu işlemler sonucu elde edilen hayvanlar

– Oluşumunun ve gelişiminin çeşitli aşamalarında insan bedeni ve bir gen dizisi veya kısmi gen dizisi de dâhil olmak üzere insan bedeninin öğelerinden birinin sadece keşfi

Ancak, SMK'nın halen "biyoteknolojik buluşlar" şeklinde EPC'nin 52. Maddesi ve EPC'nin uygulanmasına ilişkin Yönetmelik'in 27 ve 29 no.lu kurallarında yer verildiği şekilde bir tanıma yer vermediği ve bu konuyu halen açık bıraktığının altını çizmek gerekmektedir.

İkinci veya Daha Sonraki Tıbbi Kullanım Patentleri:

EPC 2000'in 5. Ve 54/4 no.lu maddelerine karşılık gelen ikincil ve daha sonraki tıbbi kullanım patentlerinin tesciline açık şekilde izin veren bir istisna hükmü SMK'da yer almamaktadır. Bu sebeple, Türk Hukuku halen ikincil veya daha sonraki kullanım patentlerine ne açık şekilde izin vermekte ne de bu tip buluşların patentlenmesini engellemektedir.

Yıllık Ücretlerin Ödenmemesi Nedeniyle Düşen Patentlerin Yeniden Varlık Kazanması:

SMK'ya göre, yıllık ücretlerin belirtilen sürede (cezalı ödeme süresi de dahil olmak üzere) ödenmemesi sebebiyle sona eren patent hakkı, sona erdiğine ilişkin durumun yayınlanmasından itibaren iki ay içerisinde telafi ücretinin ödenmesi hâlinde, ücretin ödendiği tarih itibarıyla yeniden geçerlilik kazanır.

Patent Tecavüzünde Cezai Hükümlerin Bulunmaması:

Bilindiği üzere, Patent KHK ilk yürürlüğe girdiğinde, patent hakkı sahipleri tecavüz halinde cezai yollara başvurabilmekteydi. Ancak, daha sonra Anayasa Mahkemesi söz konusu KHK hükümlerini iptal etmişti ve uzun süredir ceza hükümleri uygulanamamaktaydı.

Maalesef, SMK, marka hakkı bakımından cezai hükümleri düzenlemekteyse de, devam eden pratiği patent hakları bakımından değiştirmedi. Bu kapsamda, patent hakkının tecavüze uğradığını düşünen hak sahipleri cezai yollara başvuramayacaklardır.

Tecavüzün Mevcut Olmadığına İlişkin Davalar:

İlk derece mahkemelerinden alınan ve tecavüzün var olmadığını tespit eden kararlar fikri ve sınai mülkiyet haklarının korumasında kilit önlem ve savunma mekanizmalarından biridir. Söz konusu prosedür başlatılmadan önce, talepte bulunan taraf ciddi ve fiili girişimlerin sınai mülkiyet hakkına tecavüz teşkil edip etmediği hususunda, hak sahibine görüşlerini bildirmesi için ihtarname göndermekteydi. Ancak Patent KHK'nın lafzı bu adımın dava açılması için zorunlu bir ön şart olup olmadığı konusunda net değildi. SMK ise, bu belirsizliği netleştirmekte olup, buna göre menfi tespit davaları açılırken, hak sahibine yapılacak bu bildirim zorunlu değildir. 

*          *          *

Yeni SMK Patent KHK'da yer alan pek çok hükmü bütünleştirdiğinden, Patent KHK'da yer alan pek çok hükmü değiştirmiştir. SMK da artık yürürlüğe girdiğine göre, bundan sonra Türk Patent'in ve ilk derece mahkemelerinin yeni maddeleri ne şekilde uygulayacağı ve ikincil tıbbi kullanımlar ve biyoteknolojik buluşlar gibi müphem bırakılan hususlara ne şekilde yaklaşacakları yakın zamanda belli olacaktır.

The content of this article is intended to provide a general guide to the subject matter. Specialist advice should be sought about your specific circumstances.

To print this article, all you need is to be registered on Mondaq.com.

Click to Login as an existing user or Register so you can print this article.

Authors
Işık Özdoğan, LL.M.
Merve Altınay
 
Some comments from our readers…
“The articles are extremely timely and highly applicable”
“I often find critical information not available elsewhere”
“As in-house counsel, Mondaq’s service is of great value”

Related Topics
 
Related Articles
 
Up-coming Events Search
Tools
Print
Font Size:
Translation
Channels
Mondaq on Twitter
 
Register for Access and our Free Biweekly Alert for
This service is completely free. Access 250,000 archived articles from 100+ countries and get a personalised email twice a week covering developments (and yes, our lawyers like to think you’ve read our Disclaimer).
 
Email Address
Company Name
Password
Confirm Password
Position
Mondaq Topics -- Select your Interests
 Accounting
 Anti-trust
 Commercial
 Compliance
 Consumer
 Criminal
 Employment
 Energy
 Environment
 Family
 Finance
 Government
 Healthcare
 Immigration
 Insolvency
 Insurance
 International
 IP
 Law Performance
 Law Practice
 Litigation
 Media & IT
 Privacy
 Real Estate
 Strategy
 Tax
 Technology
 Transport
 Wealth Mgt
Regions
Africa
Asia
Asia Pacific
Australasia
Canada
Caribbean
Europe
European Union
Latin America
Middle East
U.K.
United States
Worldwide Updates
Registration (you must scroll down to set your data preferences)

Mondaq Ltd requires you to register and provide information that personally identifies you, including your content preferences, for three primary purposes (full details of Mondaq’s use of your personal data can be found in our Privacy and Cookies Notice):

  • To allow you to personalize the Mondaq websites you are visiting to show content ("Content") relevant to your interests.
  • To enable features such as password reminder, news alerts, email a colleague, and linking from Mondaq (and its affiliate sites) to your website.
  • To produce demographic feedback for our content providers ("Contributors") who contribute Content for free for your use.

Mondaq hopes that our registered users will support us in maintaining our free to view business model by consenting to our use of your personal data as described below.

Mondaq has a "free to view" business model. Our services are paid for by Contributors in exchange for Mondaq providing them with access to information about who accesses their content. Once personal data is transferred to our Contributors they become a data controller of this personal data. They use it to measure the response that their articles are receiving, as a form of market research. They may also use it to provide Mondaq users with information about their products and services.

Details of each Contributor to which your personal data will be transferred is clearly stated within the Content that you access. For full details of how this Contributor will use your personal data, you should review the Contributor’s own Privacy Notice.

Please indicate your preference below:

Yes, I am happy to support Mondaq in maintaining its free to view business model by agreeing to allow Mondaq to share my personal data with Contributors whose Content I access
No, I do not want Mondaq to share my personal data with Contributors

Also please let us know whether you are happy to receive communications promoting products and services offered by Mondaq:

Yes, I am happy to received promotional communications from Mondaq
No, please do not send me promotional communications from Mondaq
Terms & Conditions

Mondaq.com (the Website) is owned and managed by Mondaq Ltd (Mondaq). Mondaq grants you a non-exclusive, revocable licence to access the Website and associated services, such as the Mondaq News Alerts (Services), subject to and in consideration of your compliance with the following terms and conditions of use (Terms). Your use of the Website and/or Services constitutes your agreement to the Terms. Mondaq may terminate your use of the Website and Services if you are in breach of these Terms or if Mondaq decides to terminate the licence granted hereunder for any reason whatsoever.

Use of www.mondaq.com

To Use Mondaq.com you must be: eighteen (18) years old or over; legally capable of entering into binding contracts; and not in any way prohibited by the applicable law to enter into these Terms in the jurisdiction which you are currently located.

You may use the Website as an unregistered user, however, you are required to register as a user if you wish to read the full text of the Content or to receive the Services.

You may not modify, publish, transmit, transfer or sell, reproduce, create derivative works from, distribute, perform, link, display, or in any way exploit any of the Content, in whole or in part, except as expressly permitted in these Terms or with the prior written consent of Mondaq. You may not use electronic or other means to extract details or information from the Content. Nor shall you extract information about users or Contributors in order to offer them any services or products.

In your use of the Website and/or Services you shall: comply with all applicable laws, regulations, directives and legislations which apply to your Use of the Website and/or Services in whatever country you are physically located including without limitation any and all consumer law, export control laws and regulations; provide to us true, correct and accurate information and promptly inform us in the event that any information that you have provided to us changes or becomes inaccurate; notify Mondaq immediately of any circumstances where you have reason to believe that any Intellectual Property Rights or any other rights of any third party may have been infringed; co-operate with reasonable security or other checks or requests for information made by Mondaq from time to time; and at all times be fully liable for the breach of any of these Terms by a third party using your login details to access the Website and/or Services

however, you shall not: do anything likely to impair, interfere with or damage or cause harm or distress to any persons, or the network; do anything that will infringe any Intellectual Property Rights or other rights of Mondaq or any third party; or use the Website, Services and/or Content otherwise than in accordance with these Terms; use any trade marks or service marks of Mondaq or the Contributors, or do anything which may be seen to take unfair advantage of the reputation and goodwill of Mondaq or the Contributors, or the Website, Services and/or Content.

Mondaq reserves the right, in its sole discretion, to take any action that it deems necessary and appropriate in the event it considers that there is a breach or threatened breach of the Terms.

Mondaq’s Rights and Obligations

Unless otherwise expressly set out to the contrary, nothing in these Terms shall serve to transfer from Mondaq to you, any Intellectual Property Rights owned by and/or licensed to Mondaq and all rights, title and interest in and to such Intellectual Property Rights will remain exclusively with Mondaq and/or its licensors.

Mondaq shall use its reasonable endeavours to make the Website and Services available to you at all times, but we cannot guarantee an uninterrupted and fault free service.

Mondaq reserves the right to make changes to the services and/or the Website or part thereof, from time to time, and we may add, remove, modify and/or vary any elements of features and functionalities of the Website or the services.

Mondaq also reserves the right from time to time to monitor your Use of the Website and/or services.

Disclaimer

The Content is general information only. It is not intended to constitute legal advice or seek to be the complete and comprehensive statement of the law, nor is it intended to address your specific requirements or provide advice on which reliance should be placed. Mondaq and/or its Contributors and other suppliers make no representations about the suitability of the information contained in the Content for any purpose. All Content provided "as is" without warranty of any kind. Mondaq and/or its Contributors and other suppliers hereby exclude and disclaim all representations, warranties or guarantees with regard to the Content, including all implied warranties and conditions of merchantability, fitness for a particular purpose, title and non-infringement. To the maximum extent permitted by law, Mondaq expressly excludes all representations, warranties, obligations, and liabilities arising out of or in connection with all Content. In no event shall Mondaq and/or its respective suppliers be liable for any special, indirect or consequential damages or any damages whatsoever resulting from loss of use, data or profits, whether in an action of contract, negligence or other tortious action, arising out of or in connection with the use of the Content or performance of Mondaq’s Services.

General

Mondaq may alter or amend these Terms by amending them on the Website. By continuing to Use the Services and/or the Website after such amendment, you will be deemed to have accepted any amendment to these Terms.

These Terms shall be governed by and construed in accordance with the laws of England and Wales and you irrevocably submit to the exclusive jurisdiction of the courts of England and Wales to settle any dispute which may arise out of or in connection with these Terms. If you live outside the United Kingdom, English law shall apply only to the extent that English law shall not deprive you of any legal protection accorded in accordance with the law of the place where you are habitually resident ("Local Law"). In the event English law deprives you of any legal protection which is accorded to you under Local Law, then these terms shall be governed by Local Law and any dispute or claim arising out of or in connection with these Terms shall be subject to the non-exclusive jurisdiction of the courts where you are habitually resident.

You may print and keep a copy of these Terms, which form the entire agreement between you and Mondaq and supersede any other communications or advertising in respect of the Service and/or the Website.

No delay in exercising or non-exercise by you and/or Mondaq of any of its rights under or in connection with these Terms shall operate as a waiver or release of each of your or Mondaq’s right. Rather, any such waiver or release must be specifically granted in writing signed by the party granting it.

If any part of these Terms is held unenforceable, that part shall be enforced to the maximum extent permissible so as to give effect to the intent of the parties, and the Terms shall continue in full force and effect.

Mondaq shall not incur any liability to you on account of any loss or damage resulting from any delay or failure to perform all or any part of these Terms if such delay or failure is caused, in whole or in part, by events, occurrences, or causes beyond the control of Mondaq. Such events, occurrences or causes will include, without limitation, acts of God, strikes, lockouts, server and network failure, riots, acts of war, earthquakes, fire and explosions.

By clicking Register you state you have read and agree to our Terms and Conditions