Turkey: Türkiye'de Patent Haklarına İlişkin Önemli Reformlar

Last Updated: 17 January 2017
Article by Işık Özdoğan, LL.M. and Merve Altınay
Most Read Contributor in Turkey, July 2017

Türkiye, Sınai Mülkiyet Kanunu'nun ("SMK") yürürlüğü girişiyle birlikte, fikri ve sınai mülkiyet hakları bakımından yeni dönemin eşiğinde bulunmakta olup, bunun doğal sonucu olarak da çokça tartışılan patent hukuku uygulaması da önemli değişikliklerle yüz yüzedir. Meclisin onayından geçmiş SMK Resmi Gazete'de 10 Ocak 2017 tarihinde yayınlanmış olup, çoğu hükmü de bu tarih itibarıyla yürürlüğe girmiştir.

SMK Türkiye'de fikir ve sınai haklara ilişkin düzenlemeleri bir araya bir kanun altında toplaması ve bu sebeple de son yıllarda fikri ve sınai hakların karşılığını kanunda değil, kanun hükmünde kararnamelerde bulmasından doğan sorunlardan dolayı büyük bir heyecanla beklenmekteydi. Bilindiği üzere, Türkiye Cumhuriyeti Anayasası'na göre, mülkiyet hakkı da dahil olmak üzere, temel haklar, kişi hakları ve ödevleri ile siyasî haklar ve ödevler kanun hükmünde kararnamelerle düzenlenemez. Söz konusu düzenlemeye dayanarak Anayasa Mahkemesi son yıllarda patent, marka ve endüstriyel tasarımlara ilişkin kanun hükmünde kararnamelerin bazı maddelerini iptal etmiş olup, bu şekilde maddelerin iptal edilmesi Türkiye'de fikri ve sınai haklara ilişkin hukuki çerçevesinin daralmasına ve zayıflamasına sebebiyet vermiştir.

SMK ile getirilen patent haklarına ilişkin önemli değişiklikler aşağıdaki başlıklarda toplanmaktadır:

Patent Verilmesinden Sonra Yapılacak İtirazlar:

SMK ile birlikte ön görülen yeni "tescil kararı sonrası itiraz" sistemine göre, üçüncü kişiler patentin verilmesi kararının Bültende yayımlanmasından itibaren altı ay içinde itiraz edebileceklerdir. Söz konusu itiraz ise;

– Patentin patent verilebilirlik şartlarını taşımadığı,

– Buluşun yeterince açıklanmadığı,

– Patent konusunun, başvurunun ilk hâlinin kapsamını aştığı sebeplerine dayanabilecektir.

Türk Patent ve Marka Kurumu'nun ("Türk Patent") söz konusu itirazı patent sahibine bildirim tarihinden itibaren üç ay içinde, patent sahibi itiraza karşı görüşlerini sunabilir veya patentte değişiklikler yapabilir.

Yeniden İnceleme ve Değerlendirme Kurulu ("Kurul") itirazı inceleyecek ve patentin SMK'ya uygun olduğuna karar vermesi halinde, itirazı reddedecektir. Kurul, patentin veya değiştirilmiş hâlinin SMK'ya kısmen uygun olduğu görüşündeyse patentin bu kısım itibarıyla devamına karar vererek patent sahibinden bildirim tarihinden itibaren iki ay içinde gerekli değişiklikleri yapmasını isteyecektir. Söz konusu değişikliğin yapılmaması veya yapılan değişikliğin kabul edilmemesi hâlinde patentin hükümsüzlüğüne karar verilecektir.

Yüksek Öğretim Kurumlarında Gerçekleştirilen Buluşlar:

SMK'ya göre, yüksek öğretim kurumlarında gerçekleştirilen buluşlar (öğrenciler tarafından yapılanlar da dahil olmak üzere), hizmet buluşu sayılacak ve üniversite buluş üzerinde hak iddia edebilecektir. 551 Sayılı Patent Haklarının Korunması Hakkında Kanun Hükmünde Kararname'ye ("Patent KHK") göre, Üniversitelere bağlı fakülte ve yüksekokullarda bilimsel çalışma yapmakta olan öğretim elemanlarının yaptığı buluşlar, serbest buluş sayılmaktaydı. Bu sebeple de başvuru hakkının sahibi üniversite değil, doğrudan buluş sahibi olmaktaydı.

SMK'da bu değişikliklerle birlikte, yükseköğretim kurumlarında yapılan bilimsel çalışmalar veya araştırmalar sonucunda bir buluş gerçekleştiğinde buluşu yapan, buluşunu yazılı olarak ve geciktirmeksizin yükseköğretim kurumuna bildirmekle yükümlüdür. Yükseköğretim kurumu, buluş üzerinde hak sahipliği talebinde bulunmazsa buluş serbest buluş sayılacak olup, yükseköğretim kurumunun bu yönde bir talebi bulunması durumunda, patent başvurusu yapmakla yükümlüdür. Bildirim üzerine, yükseköğretim kurumunun patent başvurusu yapmaması halinde, buluş sahibi buluşu kendi adına tescil ettirmek için başvuruda bulunma imkânını elde edecektir.

Zorunlu Lisans Verilme Şartlarının Genişletilmesi:

Patent KHK'ya göre, zorunlu lisans aşağıdaki şartlar altında verilmekteydi:

– Patent konusu buluşun kullanılmaması

– Patent konularının bağımlılığının söz konusu olması

– Kamu yararının söz konusu olması.

SMK bu zorunlu lisans şartlarını tutmakla birlikte, aşağıdaki şartların bulunması halinde de zorunlu lisans verilmesini mümkün kılmıştır:

– TRIPS sözleşmesi uyarınca başka ülkelerdeki kamu sağlığı sorunları sebebiyle eczacılık ürünlerinin ihracatının söz konusu olması

– Islahçının, önceki bir patente tecavüz etmeden yeni bir bitki çeşidi geliştirememesi

– Patent sahibinin, patent kullanılırken rekabeti engelleyici, bozucu veya kısıtlayıcı faaliyetlerde bulunması 

Patent KHK'da öngörülen sisteme göre, zorunlu lisans verilmesi için talepte bulunmak isteyen kişi, önce, aynı patent için sözleşmeye dayalı lisans verilmesi amacıyla Türk Patent'ten arabuluculuk etmesini isteyebilmekteydi. Ancak, SMK zorunlu lisanstan doğan ihtilafları Türk Patent'in arabuluculuğuna başvurmadan doğrudan ilk derece mahkemelerine göndermektedir.

İncelemesiz Patentlere Yer Verilmemesi:

SMK'ya göre araştırma raporunun tebliğinden itibaren 3 ay içerisinde inceleme raporu talep edilmesi zorunlu olup, aksi takdirde başvuru geri çekilmiş sayılır. Dolayısıyla, SMK ile birlikte incelemesiz patentlere veda edilmektedir.

Patent KHK'ya göre, başvuru sahipleri araştırma raporu sonrasında inceleme raporu talep etmeden doğrudan tescil işlemlerine devam edebilmekteydi. Bu şekilde verilen incelemesiz patentler ise, inceleme ile verilmiş patentlerin koruma süresinden (20 yıl), daha kısa bir koruma süresine sahip olmaktaydı (7 yıl).  

Patentlenemeyecek Biyoteknolojik Buluşlar:

SMK patentlenemeyen buluşların kapsamını genişletmektedir. Şöyle ki; mikrobiyolojik işlemler veya bu işlemler sonucu elde edilen ürünler hariç olmak üzere bitki çeşitleri veya hayvan ırkları ile bitki veya hayvan üretimine yönelik esas olarak biyolojik işlemler patentlenebilirliğin dışında kalmaktadır. 

Aşağıda belirtilen buluşlar da kısmen Patent KHK'da yer almakla birlikte, ayrıntılı şekilde SMK'ya eklenmiştir:

– İnsan klonlama işlemleri

– İnsan eşey hattının genetik kimliğini değiştirme işlemleri

– İnsan embriyosunun sınai ya da ticari amaçlarla kullanılması

– İnsan ya da hayvanlara önemli bir tıbbi fayda sağlamaksızın hayvanlara acı çektirebilecek genetik kimlik değiştirme işlemleri ve bu işlemler sonucu elde edilen hayvanlar

– Oluşumunun ve gelişiminin çeşitli aşamalarında insan bedeni ve bir gen dizisi veya kısmi gen dizisi de dâhil olmak üzere insan bedeninin öğelerinden birinin sadece keşfi

Ancak, SMK'nın halen "biyoteknolojik buluşlar" şeklinde EPC'nin 52. Maddesi ve EPC'nin uygulanmasına ilişkin Yönetmelik'in 27 ve 29 no.lu kurallarında yer verildiği şekilde bir tanıma yer vermediği ve bu konuyu halen açık bıraktığının altını çizmek gerekmektedir.

İkinci veya Daha Sonraki Tıbbi Kullanım Patentleri:

EPC 2000'in 5. Ve 54/4 no.lu maddelerine karşılık gelen ikincil ve daha sonraki tıbbi kullanım patentlerinin tesciline açık şekilde izin veren bir istisna hükmü SMK'da yer almamaktadır. Bu sebeple, Türk Hukuku halen ikincil veya daha sonraki kullanım patentlerine ne açık şekilde izin vermekte ne de bu tip buluşların patentlenmesini engellemektedir.

Yıllık Ücretlerin Ödenmemesi Nedeniyle Düşen Patentlerin Yeniden Varlık Kazanması:

SMK'ya göre, yıllık ücretlerin belirtilen sürede (cezalı ödeme süresi de dahil olmak üzere) ödenmemesi sebebiyle sona eren patent hakkı, sona erdiğine ilişkin durumun yayınlanmasından itibaren iki ay içerisinde telafi ücretinin ödenmesi hâlinde, ücretin ödendiği tarih itibarıyla yeniden geçerlilik kazanır.

Patent Tecavüzünde Cezai Hükümlerin Bulunmaması:

Bilindiği üzere, Patent KHK ilk yürürlüğe girdiğinde, patent hakkı sahipleri tecavüz halinde cezai yollara başvurabilmekteydi. Ancak, daha sonra Anayasa Mahkemesi söz konusu KHK hükümlerini iptal etmişti ve uzun süredir ceza hükümleri uygulanamamaktaydı.

Maalesef, SMK, marka hakkı bakımından cezai hükümleri düzenlemekteyse de, devam eden pratiği patent hakları bakımından değiştirmedi. Bu kapsamda, patent hakkının tecavüze uğradığını düşünen hak sahipleri cezai yollara başvuramayacaklardır.

Tecavüzün Mevcut Olmadığına İlişkin Davalar:

İlk derece mahkemelerinden alınan ve tecavüzün var olmadığını tespit eden kararlar fikri ve sınai mülkiyet haklarının korumasında kilit önlem ve savunma mekanizmalarından biridir. Söz konusu prosedür başlatılmadan önce, talepte bulunan taraf ciddi ve fiili girişimlerin sınai mülkiyet hakkına tecavüz teşkil edip etmediği hususunda, hak sahibine görüşlerini bildirmesi için ihtarname göndermekteydi. Ancak Patent KHK'nın lafzı bu adımın dava açılması için zorunlu bir ön şart olup olmadığı konusunda net değildi. SMK ise, bu belirsizliği netleştirmekte olup, buna göre menfi tespit davaları açılırken, hak sahibine yapılacak bu bildirim zorunlu değildir. 

*          *          *

Yeni SMK Patent KHK'da yer alan pek çok hükmü bütünleştirdiğinden, Patent KHK'da yer alan pek çok hükmü değiştirmiştir. SMK da artık yürürlüğe girdiğine göre, bundan sonra Türk Patent'in ve ilk derece mahkemelerinin yeni maddeleri ne şekilde uygulayacağı ve ikincil tıbbi kullanımlar ve biyoteknolojik buluşlar gibi müphem bırakılan hususlara ne şekilde yaklaşacakları yakın zamanda belli olacaktır.

The content of this article is intended to provide a general guide to the subject matter. Specialist advice should be sought about your specific circumstances.

To print this article, all you need is to be registered on Mondaq.com.

Click to Login as an existing user or Register so you can print this article.

Authors
Işık Özdoğan, LL.M.
Merve Altınay
 
Some comments from our readers…
“The articles are extremely timely and highly applicable”
“I often find critical information not available elsewhere”
“As in-house counsel, Mondaq’s service is of great value”

Up-coming Events Search
Tools
Print
Font Size:
Translation
Channels
Mondaq on Twitter
 
Register for Access and our Free Biweekly Alert for
This service is completely free. Access 250,000 archived articles from 100+ countries and get a personalised email twice a week covering developments (and yes, our lawyers like to think you’ve read our Disclaimer).
 
Email Address
Company Name
Password
Confirm Password
Position
Mondaq Topics -- Select your Interests
 Accounting
 Anti-trust
 Commercial
 Compliance
 Consumer
 Criminal
 Employment
 Energy
 Environment
 Family
 Finance
 Government
 Healthcare
 Immigration
 Insolvency
 Insurance
 International
 IP
 Law Performance
 Law Practice
 Litigation
 Media & IT
 Privacy
 Real Estate
 Strategy
 Tax
 Technology
 Transport
 Wealth Mgt
Regions
Africa
Asia
Asia Pacific
Australasia
Canada
Caribbean
Europe
European Union
Latin America
Middle East
U.K.
United States
Worldwide Updates
Check to state you have read and
agree to our Terms and Conditions

Terms & Conditions and Privacy Statement

Mondaq.com (the Website) is owned and managed by Mondaq Ltd and as a user you are granted a non-exclusive, revocable license to access the Website under its terms and conditions of use. Your use of the Website constitutes your agreement to the following terms and conditions of use. Mondaq Ltd may terminate your use of the Website if you are in breach of these terms and conditions or if Mondaq Ltd decides to terminate your license of use for whatever reason.

Use of www.mondaq.com

You may use the Website but are required to register as a user if you wish to read the full text of the content and articles available (the Content). You may not modify, publish, transmit, transfer or sell, reproduce, create derivative works from, distribute, perform, link, display, or in any way exploit any of the Content, in whole or in part, except as expressly permitted in these terms & conditions or with the prior written consent of Mondaq Ltd. You may not use electronic or other means to extract details or information about Mondaq.com’s content, users or contributors in order to offer them any services or products which compete directly or indirectly with Mondaq Ltd’s services and products.

Disclaimer

Mondaq Ltd and/or its respective suppliers make no representations about the suitability of the information contained in the documents and related graphics published on this server for any purpose. All such documents and related graphics are provided "as is" without warranty of any kind. Mondaq Ltd and/or its respective suppliers hereby disclaim all warranties and conditions with regard to this information, including all implied warranties and conditions of merchantability, fitness for a particular purpose, title and non-infringement. In no event shall Mondaq Ltd and/or its respective suppliers be liable for any special, indirect or consequential damages or any damages whatsoever resulting from loss of use, data or profits, whether in an action of contract, negligence or other tortious action, arising out of or in connection with the use or performance of information available from this server.

The documents and related graphics published on this server could include technical inaccuracies or typographical errors. Changes are periodically added to the information herein. Mondaq Ltd and/or its respective suppliers may make improvements and/or changes in the product(s) and/or the program(s) described herein at any time.

Registration

Mondaq Ltd requires you to register and provide information that personally identifies you, including what sort of information you are interested in, for three primary purposes:

  • To allow you to personalize the Mondaq websites you are visiting.
  • To enable features such as password reminder, newsletter alerts, email a colleague, and linking from Mondaq (and its affiliate sites) to your website.
  • To produce demographic feedback for our information providers who provide information free for your use.

Mondaq (and its affiliate sites) do not sell or provide your details to third parties other than information providers. The reason we provide our information providers with this information is so that they can measure the response their articles are receiving and provide you with information about their products and services.

If you do not want us to provide your name and email address you may opt out by clicking here .

If you do not wish to receive any future announcements of products and services offered by Mondaq by clicking here .

Information Collection and Use

We require site users to register with Mondaq (and its affiliate sites) to view the free information on the site. We also collect information from our users at several different points on the websites: this is so that we can customise the sites according to individual usage, provide 'session-aware' functionality, and ensure that content is acquired and developed appropriately. This gives us an overall picture of our user profiles, which in turn shows to our Editorial Contributors the type of person they are reaching by posting articles on Mondaq (and its affiliate sites) – meaning more free content for registered users.

We are only able to provide the material on the Mondaq (and its affiliate sites) site free to site visitors because we can pass on information about the pages that users are viewing and the personal information users provide to us (e.g. email addresses) to reputable contributing firms such as law firms who author those pages. We do not sell or rent information to anyone else other than the authors of those pages, who may change from time to time. Should you wish us not to disclose your details to any of these parties, please tick the box above or tick the box marked "Opt out of Registration Information Disclosure" on the Your Profile page. We and our author organisations may only contact you via email or other means if you allow us to do so. Users can opt out of contact when they register on the site, or send an email to unsubscribe@mondaq.com with “no disclosure” in the subject heading

Mondaq News Alerts

In order to receive Mondaq News Alerts, users have to complete a separate registration form. This is a personalised service where users choose regions and topics of interest and we send it only to those users who have requested it. Users can stop receiving these Alerts by going to the Mondaq News Alerts page and deselecting all interest areas. In the same way users can amend their personal preferences to add or remove subject areas.

Cookies

A cookie is a small text file written to a user’s hard drive that contains an identifying user number. The cookies do not contain any personal information about users. We use the cookie so users do not have to log in every time they use the service and the cookie will automatically expire if you do not visit the Mondaq website (or its affiliate sites) for 12 months. We also use the cookie to personalise a user's experience of the site (for example to show information specific to a user's region). As the Mondaq sites are fully personalised and cookies are essential to its core technology the site will function unpredictably with browsers that do not support cookies - or where cookies are disabled (in these circumstances we advise you to attempt to locate the information you require elsewhere on the web). However if you are concerned about the presence of a Mondaq cookie on your machine you can also choose to expire the cookie immediately (remove it) by selecting the 'Log Off' menu option as the last thing you do when you use the site.

Some of our business partners may use cookies on our site (for example, advertisers). However, we have no access to or control over these cookies and we are not aware of any at present that do so.

Log Files

We use IP addresses to analyse trends, administer the site, track movement, and gather broad demographic information for aggregate use. IP addresses are not linked to personally identifiable information.

Links

This web site contains links to other sites. Please be aware that Mondaq (or its affiliate sites) are not responsible for the privacy practices of such other sites. We encourage our users to be aware when they leave our site and to read the privacy statements of these third party sites. This privacy statement applies solely to information collected by this Web site.

Surveys & Contests

From time-to-time our site requests information from users via surveys or contests. Participation in these surveys or contests is completely voluntary and the user therefore has a choice whether or not to disclose any information requested. Information requested may include contact information (such as name and delivery address), and demographic information (such as postcode, age level). Contact information will be used to notify the winners and award prizes. Survey information will be used for purposes of monitoring or improving the functionality of the site.

Mail-A-Friend

If a user elects to use our referral service for informing a friend about our site, we ask them for the friend’s name and email address. Mondaq stores this information and may contact the friend to invite them to register with Mondaq, but they will not be contacted more than once. The friend may contact Mondaq to request the removal of this information from our database.

Security

This website takes every reasonable precaution to protect our users’ information. When users submit sensitive information via the website, your information is protected using firewalls and other security technology. If you have any questions about the security at our website, you can send an email to webmaster@mondaq.com.

Correcting/Updating Personal Information

If a user’s personally identifiable information changes (such as postcode), or if a user no longer desires our service, we will endeavour to provide a way to correct, update or remove that user’s personal data provided to us. This can usually be done at the “Your Profile” page or by sending an email to EditorialAdvisor@mondaq.com.

Notification of Changes

If we decide to change our Terms & Conditions or Privacy Policy, we will post those changes on our site so our users are always aware of what information we collect, how we use it, and under what circumstances, if any, we disclose it. If at any point we decide to use personally identifiable information in a manner different from that stated at the time it was collected, we will notify users by way of an email. Users will have a choice as to whether or not we use their information in this different manner. We will use information in accordance with the privacy policy under which the information was collected.

How to contact Mondaq

You can contact us with comments or queries at enquiries@mondaq.com.

If for some reason you believe Mondaq Ltd. has not adhered to these principles, please notify us by e-mail at problems@mondaq.com and we will use commercially reasonable efforts to determine and correct the problem promptly.