Turkey: İşçinin Bilgi Uçurmasinin (Whistleblowing) İş Hukuku Kapsaminda Değerlendirilmesi

Last Updated: 27 July 2016
Article by Özge Mızrak

"Whistleblowing" işçinin iş sözleşmesi devam ederken işyerinde öğrendiği bazı yolsuzlukları, hukuka aykırılıkları ya da ihmal niteliği taşıyan eylem ve işlemlere ilişkin bilgileri ifşa etmesi, açığa çıkarmasıdır. Özellikle Anglo Sakson Hukukunda oldukça geniş bir uygulama alanı bulunan bu kavramın Türk hukukunda tam bir karşılığı bulunmadığı gibi konu hakkında özel bir düzenleme de yapılmış değildir. Literatürde "işçinin ifşa ve ihbarı" "bilgi uçurma" gibi birçok farklı şekilde ifade edilen bu kavramın iş hukuku ile kesişme noktası işçinin sadakat borcudur ve İş Hukuku açısından önemli etkileri bulunmaktadır.

İşçinin sadakat borcu Türk Borçlar Kanununda "Özen ve Sadakat Borcu" başlığı altında düzenlenmiştir. Buna göre; İşçi iş ilişkisi devam ettiği sürece yüklendiği işi özenle yapmak ve işverenin haklı menfaatinin korunmasında sadakatle davranmak zorundadır. İşçinin sır saklama yükümlülüğü de sadakat borcu yükümlülüğünün sonucu olup bilgi uçuran işçinin hukuken korunup korunmayacağı da merak konusudur. Sadakat borcunun kapsamına işçinin işvereni veya işyerini zarara uğratacak davranışlardan kaçınması, doğruluk ve bağlılığa uymayan davranışlarda bulunmaması, işverenin şöhret ve itibarını sarsacak davranışlardan uzak kalması, işyerinde gördüğü aksaklıkları ve tehlikeleri işverenine bildirmesi, üstlendiği işi gereği gibi ve özenle yerine getirmesi, iş ilişkisi sırasında öğrendiği ve işle ya da işyeri ile ilgili ticari bilgilerin üçüncü kişilere bildirilmemesi gibi yükümlülükler girer. Yazımızın konusunu oluşturan ise işyerinde öğrenilen tüm bilgilerin sır saklama yükümlülüğü içine girip girmeyeceğidir.

İşçinin işyerinde öğrendiği bilgilerden bazılarının ifşa edilmesi halinde bu durumun bilgi uçurma kapsamına alınması ve hukuken korunması mümkündür. Hukuken korunan bir bilgi uçurmadan söz edebilmek için öncelikle bilgi uçuran kişinin işyerinin içinden olması, hukuka aykırı bir durum bulunması ve bu durumun hukuka aykırılığı gerçekleştirenin dışındakilere ifşa ediliyor olması gerekir.

Hukuka aykırı davranışlar öncelikle iş mevzuatına aykırılıklar olarak düşünülebilir ve bu kapsamda, iş sağlığı ve güvenliği kurallarına, sosyal güvenlik hukukuna, çocuk veya kaçak işçi çalıştırma yasaklarına aykırılıklar düşünülebilir. Ancak aykırılıklar bunlarla da sınırlı değildir. Yolsuzluk, rüşvet başta olmak üzere ekonomik suçlar, vergi, rekabet veya sermaye piyasası kurallarına aykırılıklar, gıda, sağlık ve çevre mevzuatına aykırılıklar da hukuka aykırılık olarak ifşa edilebilecek örneklerdir. Devletin getirdiği kurallar yanında, işletmelerin üye olduğu kurumların, mesleki örgütlerin, sivil toplum kuruluşlarının veya bizzat işletmenin kendisinin koyduğu etik kurallara aykırılıklar da bilgi uçurma kapsamındadır. Somut örnekler vermek gerekir ise işyerinde üretilen mallarda gıda sağlığı ile ilgili mevzuata aykırılıklar bulunması, üretimde çevre kirliliğine neden olacak şekilde gerekli önlemlerin alınmaması, muhasebe kayıtlarında usulsüzlük yapılarak vergi zıyaına neden olunması bilgi uçurmaya verilebilecek birkaç örnektir.

İşçinin işyerinde gördüğü hukuka aykırılıkları ifşa etmesi ancak bazı nitelikleri taşıması halinde hukuken korunabilecektir. Bu niteliklerden ilki, uçurulan bilginin doğru ve önemli olmasıdır. İkincisi işçinin edindiği bilgiyi öncelikle amirlerine duyurması, sonuç alamaması halinde ve varsa o konudaki yetkili otoriteye bildirmesi ve nihayet kamuoyuna medyaya duyurmasıdır. Ancak işçinin durumu işverenine bildirmesi halinde delillerin karartılacağına inanması halinde doğrudan kamuoyuna başvurması mümkündür. Üçüncüsü ise bilgi uçuran işçinin işle ilgili edindiği bilgileri uçurmakta kişisel bir düşmanlıkla hareket etmemesi, kişisel bir kazanç elde etme amacının bulunmaması gerekliliğidir.

Ülkemizde Bilgi uçurma kavramı ile ilgili sorunların çözümü ile ilgili özel bir düzenleme bulunmamakla birlikte sınırlı da olsa kavramı içine alan hukuki düzenlemelere değinmek gerekir. ILO'nun 158 sayılı sözleşmesinde iş sözleşmesinin sona erdirilmesinde geçerli neden olarak kabul edilmeyen hallerin sayıldığı 5. maddesinde (c) bendinde "İşvereni şikâyet etmek veya işveren aleyhine mevzuata aykırılık iddiasıyla başlatılmış sürece katılım veya işveren aleyhine idari makamlar nezdinde müracaatta bulunmak," şeklindeki düzenleme ile işçinin işverenini şikâyet etmesi ya da hukuki süreçlere katılması iş sözleşmesinin feshedilmesi için geçerli bir neden olarak kabul edilmemiştir. Bu düzenleme her ne kadar bilgi uçurmaya ilişkin özel koruma sağlamasa da yorum ilkesi ile bilgi uçurmaya dair uyuşmazlıklarda işçilerin genel hükümlere göre korunmasını sağlayacaktır.

İş Kanunumuzun 18. maddesinin c bendine göre ise işçinin mevzuattan veya sözleşmeden doğan haklarını takip veya yükümlülüklerini yerine getirmek için işveren aleyhine idari veya adli makamlara başvurmak veya bu hususta başlatılmış sürece katılmak da iş sözleşmesinin feshi için geçerli bir neden sayılmamaktadır. Bu düzenleme işçinin sadece mevzuattan doğan haklarını korumak için adli ve idari makamlara başvurusunu düzenlemiş olduğundan bilgi uçurma kavramını tam olarak karşılamamaktadır. Bu madde kapsamında iş sözleşmesi feshedilen işçi sadece genel olarak iş güvencesi hükümleri ile korunacaktır. İş güvencesi kapsamında bulunmayan işçinin ise bilgi uçurmak nedeni ile iş sözleşmesinin feshi halinde kötü niyet tazminatı talep hakkı söz konusu olacaktır. Ancak kamuoyunu ilgilendiren önemli konuların ifşa edilmesi halinde bu hükümlerin ne kadar koruyucu olacağı tartışmalıdır. Konu ile ilgili Türk Hukukunda detaylı bir düzenleme bulunmadığını tekrarla son dönemde ülkemizde İş Sağlığı ve Güvenliği alanında yapılan düzenlemelerde işçinin ifşa ve ihbarına yaklaşan durumlara özel düzenlemeler yapıldığı da görülmektedir. 23 Nisan 2015 tarihli Resmi Gazetede yayımlanan Torba Yasa ile İş Sağlığı ve Güvenliği uzmanlarının işverenin güvenlik tedbirlerine uymaması halinde durumu önce işverene sonra ise yetkili kurumlara bildirim yükümlülüğünün ve bu bildirim nedeni iş güvenliği uzmanının korunmasına yönelik düzenlemelerin yürürlüğe girdiğini belirtmek gerekir. Bu sadece iş güvenliği uzmanları ve İş güvenliği konuları ile sınırlı bir düzenleme olduğundan bilgi uçurmaya dair yeterli koruma içermemektedir.

Bilgi uçurmanın bilgiyi uçuran işçi bakımından en önemli etkisi ve korunmasının nedeni, ayırımcı ve kötü muameleye maruz kalmak, hatta işten çıkarılmaktır; İşveren açısından etkisi ise işverenlerin mevzuata, etik kurallara daha uygun çalışmaya teşvik etmektir.

Son olarak işçinin iş sözleşmesi devam ederken sır saklama yükümlülüğüne dair işveren ile arasında bir sözleşme yapılmışsa sözleşmede yer alan gizli bilgilerin üçüncü kişilere açıklanamayacağına dair hükümler işvereni koruyucu olacak ve sözleşmede belirtilen cezai şartlar uygulama alanı bulabilecektir. Ayrıca imzalanan bu sözleşmeler ile gizli bilginin iş sözleşmesi sona erdikten sonra da koruma altına alınması mümkündür

The content of this article is intended to provide a general guide to the subject matter. Specialist advice should be sought about your specific circumstances.

To print this article, all you need is to be registered on Mondaq.com.

Click to Login as an existing user or Register so you can print this article.

Authors
 
Some comments from our readers…
“The articles are extremely timely and highly applicable”
“I often find critical information not available elsewhere”
“As in-house counsel, Mondaq’s service is of great value”

Related Topics
 
Related Articles
 
Up-coming Events Search
Tools
Print
Font Size:
Translation
Channels
Mondaq on Twitter
 
Register for Access and our Free Biweekly Alert for
This service is completely free. Access 250,000 archived articles from 100+ countries and get a personalised email twice a week covering developments (and yes, our lawyers like to think you’ve read our Disclaimer).
 
Email Address
Company Name
Password
Confirm Password
Position
Mondaq Topics -- Select your Interests
 Accounting
 Anti-trust
 Commercial
 Compliance
 Consumer
 Criminal
 Employment
 Energy
 Environment
 Family
 Finance
 Government
 Healthcare
 Immigration
 Insolvency
 Insurance
 International
 IP
 Law Performance
 Law Practice
 Litigation
 Media & IT
 Privacy
 Real Estate
 Strategy
 Tax
 Technology
 Transport
 Wealth Mgt
Regions
Africa
Asia
Asia Pacific
Australasia
Canada
Caribbean
Europe
European Union
Latin America
Middle East
U.K.
United States
Worldwide Updates
Registration (you must scroll down to set your data preferences)

Mondaq Ltd requires you to register and provide information that personally identifies you, including your content preferences, for three primary purposes (full details of Mondaq’s use of your personal data can be found in our Privacy and Cookies Notice):

  • To allow you to personalize the Mondaq websites you are visiting to show content ("Content") relevant to your interests.
  • To enable features such as password reminder, news alerts, email a colleague, and linking from Mondaq (and its affiliate sites) to your website.
  • To produce demographic feedback for our content providers ("Contributors") who contribute Content for free for your use.

Mondaq hopes that our registered users will support us in maintaining our free to view business model by consenting to our use of your personal data as described below.

Mondaq has a "free to view" business model. Our services are paid for by Contributors in exchange for Mondaq providing them with access to information about who accesses their content. Once personal data is transferred to our Contributors they become a data controller of this personal data. They use it to measure the response that their articles are receiving, as a form of market research. They may also use it to provide Mondaq users with information about their products and services.

Details of each Contributor to which your personal data will be transferred is clearly stated within the Content that you access. For full details of how this Contributor will use your personal data, you should review the Contributor’s own Privacy Notice.

Please indicate your preference below:

Yes, I am happy to support Mondaq in maintaining its free to view business model by agreeing to allow Mondaq to share my personal data with Contributors whose Content I access
No, I do not want Mondaq to share my personal data with Contributors

Also please let us know whether you are happy to receive communications promoting products and services offered by Mondaq:

Yes, I am happy to received promotional communications from Mondaq
No, please do not send me promotional communications from Mondaq
Terms & Conditions

Mondaq.com (the Website) is owned and managed by Mondaq Ltd (Mondaq). Mondaq grants you a non-exclusive, revocable licence to access the Website and associated services, such as the Mondaq News Alerts (Services), subject to and in consideration of your compliance with the following terms and conditions of use (Terms). Your use of the Website and/or Services constitutes your agreement to the Terms. Mondaq may terminate your use of the Website and Services if you are in breach of these Terms or if Mondaq decides to terminate the licence granted hereunder for any reason whatsoever.

Use of www.mondaq.com

To Use Mondaq.com you must be: eighteen (18) years old or over; legally capable of entering into binding contracts; and not in any way prohibited by the applicable law to enter into these Terms in the jurisdiction which you are currently located.

You may use the Website as an unregistered user, however, you are required to register as a user if you wish to read the full text of the Content or to receive the Services.

You may not modify, publish, transmit, transfer or sell, reproduce, create derivative works from, distribute, perform, link, display, or in any way exploit any of the Content, in whole or in part, except as expressly permitted in these Terms or with the prior written consent of Mondaq. You may not use electronic or other means to extract details or information from the Content. Nor shall you extract information about users or Contributors in order to offer them any services or products.

In your use of the Website and/or Services you shall: comply with all applicable laws, regulations, directives and legislations which apply to your Use of the Website and/or Services in whatever country you are physically located including without limitation any and all consumer law, export control laws and regulations; provide to us true, correct and accurate information and promptly inform us in the event that any information that you have provided to us changes or becomes inaccurate; notify Mondaq immediately of any circumstances where you have reason to believe that any Intellectual Property Rights or any other rights of any third party may have been infringed; co-operate with reasonable security or other checks or requests for information made by Mondaq from time to time; and at all times be fully liable for the breach of any of these Terms by a third party using your login details to access the Website and/or Services

however, you shall not: do anything likely to impair, interfere with or damage or cause harm or distress to any persons, or the network; do anything that will infringe any Intellectual Property Rights or other rights of Mondaq or any third party; or use the Website, Services and/or Content otherwise than in accordance with these Terms; use any trade marks or service marks of Mondaq or the Contributors, or do anything which may be seen to take unfair advantage of the reputation and goodwill of Mondaq or the Contributors, or the Website, Services and/or Content.

Mondaq reserves the right, in its sole discretion, to take any action that it deems necessary and appropriate in the event it considers that there is a breach or threatened breach of the Terms.

Mondaq’s Rights and Obligations

Unless otherwise expressly set out to the contrary, nothing in these Terms shall serve to transfer from Mondaq to you, any Intellectual Property Rights owned by and/or licensed to Mondaq and all rights, title and interest in and to such Intellectual Property Rights will remain exclusively with Mondaq and/or its licensors.

Mondaq shall use its reasonable endeavours to make the Website and Services available to you at all times, but we cannot guarantee an uninterrupted and fault free service.

Mondaq reserves the right to make changes to the services and/or the Website or part thereof, from time to time, and we may add, remove, modify and/or vary any elements of features and functionalities of the Website or the services.

Mondaq also reserves the right from time to time to monitor your Use of the Website and/or services.

Disclaimer

The Content is general information only. It is not intended to constitute legal advice or seek to be the complete and comprehensive statement of the law, nor is it intended to address your specific requirements or provide advice on which reliance should be placed. Mondaq and/or its Contributors and other suppliers make no representations about the suitability of the information contained in the Content for any purpose. All Content provided "as is" without warranty of any kind. Mondaq and/or its Contributors and other suppliers hereby exclude and disclaim all representations, warranties or guarantees with regard to the Content, including all implied warranties and conditions of merchantability, fitness for a particular purpose, title and non-infringement. To the maximum extent permitted by law, Mondaq expressly excludes all representations, warranties, obligations, and liabilities arising out of or in connection with all Content. In no event shall Mondaq and/or its respective suppliers be liable for any special, indirect or consequential damages or any damages whatsoever resulting from loss of use, data or profits, whether in an action of contract, negligence or other tortious action, arising out of or in connection with the use of the Content or performance of Mondaq’s Services.

General

Mondaq may alter or amend these Terms by amending them on the Website. By continuing to Use the Services and/or the Website after such amendment, you will be deemed to have accepted any amendment to these Terms.

These Terms shall be governed by and construed in accordance with the laws of England and Wales and you irrevocably submit to the exclusive jurisdiction of the courts of England and Wales to settle any dispute which may arise out of or in connection with these Terms. If you live outside the United Kingdom, English law shall apply only to the extent that English law shall not deprive you of any legal protection accorded in accordance with the law of the place where you are habitually resident ("Local Law"). In the event English law deprives you of any legal protection which is accorded to you under Local Law, then these terms shall be governed by Local Law and any dispute or claim arising out of or in connection with these Terms shall be subject to the non-exclusive jurisdiction of the courts where you are habitually resident.

You may print and keep a copy of these Terms, which form the entire agreement between you and Mondaq and supersede any other communications or advertising in respect of the Service and/or the Website.

No delay in exercising or non-exercise by you and/or Mondaq of any of its rights under or in connection with these Terms shall operate as a waiver or release of each of your or Mondaq’s right. Rather, any such waiver or release must be specifically granted in writing signed by the party granting it.

If any part of these Terms is held unenforceable, that part shall be enforced to the maximum extent permissible so as to give effect to the intent of the parties, and the Terms shall continue in full force and effect.

Mondaq shall not incur any liability to you on account of any loss or damage resulting from any delay or failure to perform all or any part of these Terms if such delay or failure is caused, in whole or in part, by events, occurrences, or causes beyond the control of Mondaq. Such events, occurrences or causes will include, without limitation, acts of God, strikes, lockouts, server and network failure, riots, acts of war, earthquakes, fire and explosions.

By clicking Register you state you have read and agree to our Terms and Conditions