Turkey: Yargıtay: "Bakıma Muhtaç Kayınpederin, Kendisine Bakan Gelinine Bedelsiz Olarak Devrettiği Gayrimenkuller, Mirastan Mal Kaçırma Olarak Değerlendirilemez"

Last Updated: 2 December 2015
Article by Akdogan | Uslas Attorneys At Law

Yargıtay 1. Hukuk Dairesi, 24.11.2014 tarihli bir kararında, halk arasında "mirastan mal kaçırma" olarak adlandırılan "muris muvazaası" konusunda önemli bir kıstas ortaya koydu. Dava konusu olayda, birçok gayrimenkulü olan bir kayınpeder (muris), ölmeden önce birkaç gayrimenkulünü (davacı) kızına satmış, birkaç gayrimenkulünü ise kendisine bakan (davalı) gelinine tapuda satış göstermek suretiyle ve fakat bedelsiz olarak devretmiştir. Murisin ölümünden sonra davacı kızı, davalı geline karşı "muris muvazaası sebebiyle tapu iptal ve tescil talepli" bir dava açarak, muris babasının, gelinine yaptığı devirlerin iptalini talep etmiştir. Yerel mahkeme, muvazaa olgusunun (tapu devirlerinin bedel ödenmeksizin yapıldığının, dolayısıyla ortada bir satış değil, gizlenen bir bağış olduğunun) kanıtlandığı gerekçesiyle davanın kabulüne karar vermiş, diğer bir deyişle davacı kızı haklı bularak davalı geline yapılan devirleri iptal etmiştir. Temyiz merci olan Yargıtay ise yerel mahkemenin bu kararını bozarak, "somut olayda murisin iradesinin mirastan mal kaçırmak değil, gelininin hizmetleri karşılığında gayrimenkul satışı olduğu" gerekçesiyle geline yapılan devirlerin geçerli olduğuna işaret etmiştir.

Söz konusu Yargıtay kararının özeti aşağıdaki gibidir:

"Uygulamada ve öğretide "muris muvazaası" olarak tanımlanan muvazaa, niteliği itibariyle nispi (mevsuf-vasıflı) muvazaa türüdür.

Miras bırakanın asıl irade ve amacının duraksamaya yer bırakmayacak biçimde ortaya çıkarılması için ülke ve yörenin görenekleri, toplumsal eğilimleri, olayların olağan akışı, miras bırakanın sözleşmeyi yapmakta haklı ve makul bir nedeninin bulunup bulunmadığı, davalı yanın alış gücünün olup olmadığı, satış bedeli ile sözleşme tarihindeki gerçek değer arasındaki fark, taraflar ile miras bırakan arasındaki beşeri ilişki gibi olgulardan yararlanılmasında zorunluluk vardır. Malın bedelinin ise mutlaka para olması şart olmayıp belirli bir hizmet ya da emek de olabileceği kabul edilmelidir. Akitte gösterilen bedel ile gerçek bedel arasında fark var ise de, bu hususun tek başına muvazaanın kanıtı sayılamayacağı da gözetilmelidir.

Miras bırakanın daha önceki tarihlerde dava konusu olmayan taşınmazlarını, satış yoluyla davacı olan kızına devrettiği, tanık anlatımları ve yapılan zabıta araştırmasına göre murisin yürümekte zorlandığı ve bakıma muhtaç olup bakımının davalı gelini ve dava dışı oğlu tarafından yapıldığı, kızı olan davacının murisle ilgilenmediği, öte yandan murisin terekesinde dava dışı taşınmazların olduğu anlaşılmış olup, dava konusu taşınmazları temlikinde gerçek irade ve amacının diğer mirasçılardan mal kaçırma olmadığı, kendisi ile ilgilenen, bakımını yapan gelinine bakılmasından duyduğu minnet sonucu devri yaptığı kabul edilmeli ve davanın reddine karar verilmelidir."

Yargıtay'ın bu kararı özellikle "muvazaalı olduğu iddia edilen taşınmaz satışlarında bedelin para olmasının şart olmaması" kuralının açıkça kabul edilmiş olması açısından önemlidir. Gerçekten de dava konusu olayda davalı gelinin, kendisine devredilen taşınmazlar karşılığında miras bırakan kayınpederine para ödemediği tartışmasız olmasına rağmen Yargıtay bu devirleri muvazaalı olarak nitelendirmemiş, "gelinin kayınpederine bakması" şeklindeki hizmet ve emekleri "bedel" kabul ederek tapudaki satış sözleşmesini, gizlenen bir bağış olarak değil, geçerli bir satış olarak kabul etmiştir. Yargıtay'ın bu yaklaşımı eleştiriye açık olmakla birlikte "somut dava adaleti" açısından isabetli olduğu da pekâlâ savunulabilir. Söz konusu Yargıtay kararının, muris muvazaası davalarında davalı tarafta yer alan kişilere önemli bir savunma imkânı verdiği aşikârdır. Şöyle ki bu kişiler bundan böyle "Devirler karşılığında para ödemediğimi kabul ediyorum ama ölümünden önce murise yıllarca ben baktım, ona hizmet ettim, muris de bu emeklerimin karşılığında taşınmazı/taşınmazları bana para almaksızın devretti." şeklinde bir savunma kurgulayıp, bunu tanık ifadeleriyle de desteklemeleri durumunda, davanın reddini sağlama ihtimalleri azımsanmayacak derecede yüksek olacaktır.

Hatırlatmakta fayda var ki Yargıtay, öteden beri verdiği kararlarda "Tapudaki sözleşmede gösterilen bedel ile gerçek bedel arasında fark var ise de, bu hususun tek başına muvazaanın kanıtı sayılamayacağı" kuralının altını çizmekteydi. Bu kapsamda Yargıtay, 29.04.2009 tarihli Hukuk Genel Kurulu kararında;

"Miras bırakanın kanser hastalığına yakalandığı, özel hastanede ameliyat geçirdiği, sağlık harcamalarının arttığı, emekli maaşı dışında başkaca bir gelirinin bulunmadığı, karşılaştığı sağlık harcamalarına kaynak yaratmak için çekişmeli dairesini hastalığı boyunca yanında kalıp kendisiyle ilgilenen ve destek olan davalıya sattığı; her ne kadar taşınmazın akitteki bedeli ile gerçek değeri arasında fark bulunsa da, bu hususun tek başına muvazaanın kanıtı sayılamayacağı kabul edilerek davanın reddine karar verilmelidir."

şeklinde hüküm kurmuştu. Burada dikkat edilmesi gereken husus şudur: 2009 tarihli kararda murisin (davalının kendisine bakmış olmasından dolayı) taşınmazını piyasa değerinden daha düşük bir bedelle davalıya satmış olması (tabiri caizse "ucuza bırakmış" olması) muvazaa olarak kabul edilmemişti. Diğer bir deyişle muvazaalı olduğu iddia edilen bir taşınmaz satışında bedelin "para+emek" şeklinde karma nitelikte olabileceği kuralı benimsenmişti. 2014 tarihli yeni kararda ise hiç para ödenmemiş olsa bile (somut olayın özelliklerine göre) taşınmaz satışının muvazaalı olmayabileceği, taşınmaz satışında bedelin "sadece emek" niteliğinde dahi olabileceğinin altı çizilmiştir. Böylelikle Yargıtay, önceki içtihadını bir adım daha ileriye taşımış, somut olayın özelliklerinin (bilhassa miras bırakanın gerçek iradesinin) muris muvazaası davalarının çözümlenmesinde en önemli kıstas olduğunu ortaya koymuştur.

Son olarak bir hususu daha belirtmekte fayda vardır: Yukarıda alıntılanan 2014 tarihli Yargıtay kararına konu olayda muris (kayınpeder), dava konusu taşınmazları gelinine tapuda satmak yerine, kendisiyle "ölünceye kadar bakma sözleşmesi" yapsaydı veya (kızının saklı payına tecavüz etmemek kaydıyla) söz konusu taşınmazları gelinine "belirli mal vasiyeti" şeklinde vasiyet etseydi, davacı kızın davası daha yerel mahkeme aşamasında doğrudan reddedilirdi. Burada söylenmek istenen şudur: Herkes, çeşitli sebeplerden ötürü belirli mirasçılarını müstakbel miras haklarından mahrum bırakmak isteyebilir. Türk hukukunda bu istek, belirli sınırları ihlal etmemek kaydıyla korunmaktadır. Uygulamada kişiler (müstakbel miras bırakanlar) doğrudan tapu sicil müdürlüklerine gitmekte ve taşınmazlarını diledikleri kişiye bedelsiz olarak (ancak satış göstermek suretiyle) devretmektedir. Hakları ihlal edilen yasal mirasçılar ise murisin ölümünden sonra bu devirlerin iptali için davalar açmakta ve çoğu zaman olumlu sonuç almaktadır. Oysaki çoğu olayda miras bırakanlar, sağlıklarında gerekli hukuki desteği alarak, çok daha sağlam ve ölümlerinden sonra iptal edilemeyecek tasarruflarda bulunma imkânına sahiptirler. Çarpıcı bir örnek vermek gerekirse; Ali, Ayşe ve Fatma (ana babaları hayatta olmayan, bekâr ve çocuksuz) üç kardeş olsun. Ali, ölmeden önce sahibi olduğu tüm gayrimenkulleri tapuda bedelsiz olarak Ayşe'ye devrederse, Fatma, Ali'nin ölümünden sonra kardeşi Ayşe'ye karşı "muris muvazaası" davası açarak söz konusu gayrimenkullerin yarı hissesinin kendisi adına tescilini sağlayabilir. Söz konusu davada Fatma'nın eli çok kuvvetli olacaktır. Oysaki Ali, Ayşe'ye tapuda devir yapmak yerine noterde resmi şekilde bir vasiyetname düzenleterek tüm mirasını Ayşe'ye bırakmış olsa, Fatma'nın buna karşı yapabileceği tek şey, söz konusu vasiyetnamenin iptalini dava etmek olacaktır ki bu davada Fatma'nın şansı -istisnai birkaç durum haricinde- yok denecek kadar azdır. Diğer bir deyişle konu miras olunca kişilerin, henüz hayatta ve sağlıklıyken, amaçlarına en uygun hukuki araçları bulmak için azami çaba sarf etmeleri, kendi zihinlerinde kurguladıkları miras düzeninin ölümlerinden sonra "tepetaklak" edilmemesi açısından büyük önem arz etmektedir.

The content of this article is intended to provide a general guide to the subject matter. Specialist advice should be sought about your specific circumstances.

To print this article, all you need is to be registered on Mondaq.com.

Click to Login as an existing user or Register so you can print this article.

Authors
 
Some comments from our readers…
“The articles are extremely timely and highly applicable”
“I often find critical information not available elsewhere”
“As in-house counsel, Mondaq’s service is of great value”

Related Topics
 
Related Articles
 
Up-coming Events Search
Tools
Print
Font Size:
Translation
Channels
Mondaq on Twitter
 
Register for Access and our Free Biweekly Alert for
This service is completely free. Access 250,000 archived articles from 100+ countries and get a personalised email twice a week covering developments (and yes, our lawyers like to think you’ve read our Disclaimer).
 
Email Address
Company Name
Password
Confirm Password
Position
Mondaq Topics -- Select your Interests
 Accounting
 Anti-trust
 Commercial
 Compliance
 Consumer
 Criminal
 Employment
 Energy
 Environment
 Family
 Finance
 Government
 Healthcare
 Immigration
 Insolvency
 Insurance
 International
 IP
 Law Performance
 Law Practice
 Litigation
 Media & IT
 Privacy
 Real Estate
 Strategy
 Tax
 Technology
 Transport
 Wealth Mgt
Regions
Africa
Asia
Asia Pacific
Australasia
Canada
Caribbean
Europe
European Union
Latin America
Middle East
U.K.
United States
Worldwide Updates
Registration (you must scroll down to set your data preferences)

Mondaq Ltd requires you to register and provide information that personally identifies you, including your content preferences, for three primary purposes (full details of Mondaq’s use of your personal data can be found in our Privacy and Cookies Notice):

  • To allow you to personalize the Mondaq websites you are visiting to show content ("Content") relevant to your interests.
  • To enable features such as password reminder, news alerts, email a colleague, and linking from Mondaq (and its affiliate sites) to your website.
  • To produce demographic feedback for our content providers ("Contributors") who contribute Content for free for your use.

Mondaq hopes that our registered users will support us in maintaining our free to view business model by consenting to our use of your personal data as described below.

Mondaq has a "free to view" business model. Our services are paid for by Contributors in exchange for Mondaq providing them with access to information about who accesses their content. Once personal data is transferred to our Contributors they become a data controller of this personal data. They use it to measure the response that their articles are receiving, as a form of market research. They may also use it to provide Mondaq users with information about their products and services.

Details of each Contributor to which your personal data will be transferred is clearly stated within the Content that you access. For full details of how this Contributor will use your personal data, you should review the Contributor’s own Privacy Notice.

Please indicate your preference below:

Yes, I am happy to support Mondaq in maintaining its free to view business model by agreeing to allow Mondaq to share my personal data with Contributors whose Content I access
No, I do not want Mondaq to share my personal data with Contributors

Also please let us know whether you are happy to receive communications promoting products and services offered by Mondaq:

Yes, I am happy to received promotional communications from Mondaq
No, please do not send me promotional communications from Mondaq
Terms & Conditions

Mondaq.com (the Website) is owned and managed by Mondaq Ltd (Mondaq). Mondaq grants you a non-exclusive, revocable licence to access the Website and associated services, such as the Mondaq News Alerts (Services), subject to and in consideration of your compliance with the following terms and conditions of use (Terms). Your use of the Website and/or Services constitutes your agreement to the Terms. Mondaq may terminate your use of the Website and Services if you are in breach of these Terms or if Mondaq decides to terminate the licence granted hereunder for any reason whatsoever.

Use of www.mondaq.com

To Use Mondaq.com you must be: eighteen (18) years old or over; legally capable of entering into binding contracts; and not in any way prohibited by the applicable law to enter into these Terms in the jurisdiction which you are currently located.

You may use the Website as an unregistered user, however, you are required to register as a user if you wish to read the full text of the Content or to receive the Services.

You may not modify, publish, transmit, transfer or sell, reproduce, create derivative works from, distribute, perform, link, display, or in any way exploit any of the Content, in whole or in part, except as expressly permitted in these Terms or with the prior written consent of Mondaq. You may not use electronic or other means to extract details or information from the Content. Nor shall you extract information about users or Contributors in order to offer them any services or products.

In your use of the Website and/or Services you shall: comply with all applicable laws, regulations, directives and legislations which apply to your Use of the Website and/or Services in whatever country you are physically located including without limitation any and all consumer law, export control laws and regulations; provide to us true, correct and accurate information and promptly inform us in the event that any information that you have provided to us changes or becomes inaccurate; notify Mondaq immediately of any circumstances where you have reason to believe that any Intellectual Property Rights or any other rights of any third party may have been infringed; co-operate with reasonable security or other checks or requests for information made by Mondaq from time to time; and at all times be fully liable for the breach of any of these Terms by a third party using your login details to access the Website and/or Services

however, you shall not: do anything likely to impair, interfere with or damage or cause harm or distress to any persons, or the network; do anything that will infringe any Intellectual Property Rights or other rights of Mondaq or any third party; or use the Website, Services and/or Content otherwise than in accordance with these Terms; use any trade marks or service marks of Mondaq or the Contributors, or do anything which may be seen to take unfair advantage of the reputation and goodwill of Mondaq or the Contributors, or the Website, Services and/or Content.

Mondaq reserves the right, in its sole discretion, to take any action that it deems necessary and appropriate in the event it considers that there is a breach or threatened breach of the Terms.

Mondaq’s Rights and Obligations

Unless otherwise expressly set out to the contrary, nothing in these Terms shall serve to transfer from Mondaq to you, any Intellectual Property Rights owned by and/or licensed to Mondaq and all rights, title and interest in and to such Intellectual Property Rights will remain exclusively with Mondaq and/or its licensors.

Mondaq shall use its reasonable endeavours to make the Website and Services available to you at all times, but we cannot guarantee an uninterrupted and fault free service.

Mondaq reserves the right to make changes to the services and/or the Website or part thereof, from time to time, and we may add, remove, modify and/or vary any elements of features and functionalities of the Website or the services.

Mondaq also reserves the right from time to time to monitor your Use of the Website and/or services.

Disclaimer

The Content is general information only. It is not intended to constitute legal advice or seek to be the complete and comprehensive statement of the law, nor is it intended to address your specific requirements or provide advice on which reliance should be placed. Mondaq and/or its Contributors and other suppliers make no representations about the suitability of the information contained in the Content for any purpose. All Content provided "as is" without warranty of any kind. Mondaq and/or its Contributors and other suppliers hereby exclude and disclaim all representations, warranties or guarantees with regard to the Content, including all implied warranties and conditions of merchantability, fitness for a particular purpose, title and non-infringement. To the maximum extent permitted by law, Mondaq expressly excludes all representations, warranties, obligations, and liabilities arising out of or in connection with all Content. In no event shall Mondaq and/or its respective suppliers be liable for any special, indirect or consequential damages or any damages whatsoever resulting from loss of use, data or profits, whether in an action of contract, negligence or other tortious action, arising out of or in connection with the use of the Content or performance of Mondaq’s Services.

General

Mondaq may alter or amend these Terms by amending them on the Website. By continuing to Use the Services and/or the Website after such amendment, you will be deemed to have accepted any amendment to these Terms.

These Terms shall be governed by and construed in accordance with the laws of England and Wales and you irrevocably submit to the exclusive jurisdiction of the courts of England and Wales to settle any dispute which may arise out of or in connection with these Terms. If you live outside the United Kingdom, English law shall apply only to the extent that English law shall not deprive you of any legal protection accorded in accordance with the law of the place where you are habitually resident ("Local Law"). In the event English law deprives you of any legal protection which is accorded to you under Local Law, then these terms shall be governed by Local Law and any dispute or claim arising out of or in connection with these Terms shall be subject to the non-exclusive jurisdiction of the courts where you are habitually resident.

You may print and keep a copy of these Terms, which form the entire agreement between you and Mondaq and supersede any other communications or advertising in respect of the Service and/or the Website.

No delay in exercising or non-exercise by you and/or Mondaq of any of its rights under or in connection with these Terms shall operate as a waiver or release of each of your or Mondaq’s right. Rather, any such waiver or release must be specifically granted in writing signed by the party granting it.

If any part of these Terms is held unenforceable, that part shall be enforced to the maximum extent permissible so as to give effect to the intent of the parties, and the Terms shall continue in full force and effect.

Mondaq shall not incur any liability to you on account of any loss or damage resulting from any delay or failure to perform all or any part of these Terms if such delay or failure is caused, in whole or in part, by events, occurrences, or causes beyond the control of Mondaq. Such events, occurrences or causes will include, without limitation, acts of God, strikes, lockouts, server and network failure, riots, acts of war, earthquakes, fire and explosions.

By clicking Register you state you have read and agree to our Terms and Conditions