Turkey: Doğal Gaz Piyasasında İthalat Faaliyeti ve Lisans Şartları

Last Updated: 19 June 2019
Article by Mehmet Suat Kayikci

1. Türkiye Doğal Gaz Piyasasında İthalat

Türkiye doğal gaz piyasasına ilişkin hukuki sürecin, 350 sayılı Kanun Hükmünde Kararname'nin 1988 yılında yürürlüğe girmesiyle başladığı kabul edilmektedir. Bu KHK çerçevesinde Boru Hatları ile Petrol Taşıma A.Ş. (BOTAŞ), doğal gaz ithalatı konusunda tek yetkili kuruluş olarak belirlenmiştir. Bilahare çıkarılan 397 sayılı Kanun Hükmünde Kararname ile 1990 yılından itibaren, doğal gaz ithalatı, satış fiyatının tespiti ve ülke içinde dağıtımı yetkisi de BOTAŞ'a verilmiştir.

Doğal gaz ithalat için ilk anlaşma 1986 yılında Rusya'yla imzalanmıştır. 2011 yılında sona eren yıllık 6 milyar m3 miktarındaki bu ilk anlaşmanın ardından, artan tüketim miktarının karşılanabilmesi amacıyla imzalanan diğer alım anlaşmaları kapsamında sırasıyla Rusya (İlave Batı Hattı), İran ve Rusya'dan (Mavi Akım Hattı) doğal gaz alımına devam edilmiştir. 2001 yılında imzalanan alım anlaşması kapsamında 2007 yılından itibaren de Azerbaycan'dan doğal gaz alımına başlanmıştır.

Türkiye doğal gaz piyasasında serbestleşme sürecinin en önemli dönüm noktası hiç şüphesiz 18/04/2001 tarihli ve 4646 sayılı Doğal Gaz Piyasası Kanunu olmuştur. 4646 sayılı Kanun, doğal gaz piyasasının serbestleştirilmesini, doğal gazın sürekli, ucuz ve yeterli, kaliteli ve çevre ile uyumlu bir şekilde tüketicilerin kullanımına sunulmasını, rekabet ortamında faaliyet gösterecek şeffaf ve finansal acıdan istikrarlı bir doğal gaz piyasasının oluşturulmasını amaçlamakta ve bu amaçlar doğrultusunda piyasada Enerji Piyasası Düzenleme Kurumu tarafından bağımsız bir düzenleme ve denetimin sağlanmasını öngörmektedir.

2001 yılına kadar doğrudan kamu teşebbüsleri eliyle devlet tarafından yürütülen doğal gaz faaliyetleri bakımından 4646 sayılı Kanun ile devletin rolünde ve müdahale seviyesinde değişikliğe gidilmiş ve özel sektör oyuncularına piyasaya giriş imkanı sağlanmıştır. Türkiye doğal gaz piyasasının hukuki altyapısını oluşturan 4646 sayılı Kanun ile BOTAŞ'ın, doğal gazın ithalatı, dağıtımı, satışı ve fiyatlandırması konularındaki tekel hakkına son verilmiştir.

4646 sayılı Kanun rekabetçi bir doğal gaz piyasasının oluşumu için BOTAŞ'ın ithalat tekelini kaldırmakta yetinmemiş, ayrıca BOTAŞ'a her yıl en geç 2009 yılına kadar toplam yıllık ithalat miktarını yıllık ulusal tüketiminin yüzde yirmisine düşürünceye kadar, mevcut doğal gaz alım veya satış sözleşmelerini ihaleyle lisans sahibi özel kişilere kısmi veya bütün olarak tüm hak ve yükümlülükleri ile birlikte devredilmesini öngörmüştür. Kanun'un Geçici 2 nci maddesinde ayrıca BOTAŞ'ın Kanunun yayımlandığı tarihten sonra ithalatı ulusal tüketimin yüzde yirmisi oranına düşünceye kadar yeni doğal gaz alım sözleşmesi yapması da yasaklanmıştır.

4646 sayılı Kanunda öngörülen kontrat devri mekanizması çerçevesinde gerçekleştirilen ihale sonucunda Shell Enerji A.Ş. Aralık 2007'de, Bosphorus Gaz Corporation A.Ş. 3 Ocak 2009'da, Enerco Enerji Sanayi ve Ticaret A.Ş. ve Avrasya Gaz A.Ş. ise 1 Nisan 2009'da ithalat ve toptan satış faaliyetine başlamıştır. Öte yandan 09/07/2008 tarihli ve 5784 sayılı Elektrik Piyasası Kanunu ve Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun ile gerek BOTAŞ ve gerekse ithalat lisansı sahipleri için LNG ithalatı serbest bırakılmış ve daha önce 4646 sayılı Kanun ile düzenlenmemiş olan spot LNG ithalatı faaliyeti düzenleme kapsamına alınmıştır. Ayrıca, alınacak tek bir ithalat lisansı kapsamında birden fazla ülkeden spot LNG ithalatı yapılabilmesinin önü açılmıştır.

2008-2018 yıllarında yapılan doğal gaz ithalatına ilişkin veriler aşağıdaki gibidir (Sm3)1:

Ülke Rusya İran Azerbaycan Cezayir Nijerya Diğer* Toplam Bir Önceki Yıla Göre Yüzde Değişim
Yıllar Miktar Pay (%) Miktar Pay (%) Miktar Pay (%) Miktar Pay (%) Miktar Pay (%) Miktar Pay (%) Miktar
2008 23.159 62,01 4.113 11,01 4.580 12,26 4.148 11,11 1.017 2,72 333 0,89 37.350 4,21
2009 19.473 54,31 5.252 14,65 4.960 13,83 4.487 12,51 903 2,52 781 2,18 35.856 -4
2010 17.576 46,21 7.765 20,41 4.521 11,89 3.906 10,27 1.189 3,13 3.079 8,09 38.036 6,08
2011 25.406 57,91 8.190 18,67 3.806 8,67 4.156 9,47 1.248 2,84 1.069 2,44 43.874 15,35
2012 26.491 57,69 8.215 17,89 3.354 7,3 4.076 8,88 1.322 2,88 2.464 5,37 45.922 4,67
2013 26.212 57,9 8.730 19,28 4.245 9,38 3.917 8,65 1.274 2,81 892 1,97 45.269 -1,42
2014 26.975 54,76 8.932 18,13 6.074 12,33 4.179 8,48 1.414 2,87 1.689 3,43 49.262 8,82
2015 26.783 55,31 7.826 16,16 6.169 12,74 3.916 8,09 1.240 2,56 2.493 5,15 48.427 -1,7
2016 24.540 52,94 7.705 16,62 6.480 13,98 4.284 9,24 1.220 2,63 2.124 4,58 46.352 -4,28
2017 28.690 51,93 9.251 16,74 6.544 11,85 4.617 8,36 1.344 2,43 4.804 8,7 55.250 19,2
2018 23.642 46,95 7.863 15,61 7.527 14,95 4.521 8,98 1.668 3,31 5.140 10,21 50.361 -8,85

* Spot LNG ithalatının yapıldığı ülkeleri temsil etmektedir.

2. Doğal Gaz İthalata Lisansı İçin Gerekli Şartlar

Türkiye'de toptan satış şirketlerine, serbest tüketicilere veya ihracatçı şirketlere veya yurt dışına doğrudan satmak amacıyla yurt dışından doğal gaz temin edilmesi için 4646 sayılı Doğalgaz Piyasası Kanunu uyarınca Enerji Piyasası Düzenleme Kurumu'ndan (EPDK) "ithalat lisansı" alınması gerekmektedir. Lisans, en az 10 ve en fazla 30 yıl olmak üzere ithalat anlaşmasının süresi kadar verilmekte ve süre sonunda ithalat sözleşmesinin yenilenmesi halinde uzatılabilmektedir.

4646 sayılı Doğalgaz Piyasası Kanunu'nun Geçici 2 nci maddesinde BOTAŞ'ın mevcut sözleşmelerinin var olduğu ülkeler ile bu sözleşme süreleri sona erinceye kadar hiç bir ithalatçı şirket tarafından yeni gaz alım sözleşmesi yapılamayacağı düzenlenmiştir.

BOTAŞ'ın sözleşmesinin devam ettiği ülkelerden ithalat yapılamayacağına ilişkin genel kurala rağmen aynı maddede ihraç amaçlı veya Kurumca tespit edilecek yurt içi doğal gaz arz açığının olması durumunda söz konusu ülkelerle yeni gaz alım bağlantıları yapılabileceği yönünde bir istisnaya yer verilmiştir.

EPDK, BOTAŞ'ın doğalgaz alım sözleşmesinin olduğu bir ülkeden ithalat yapmak için kendisine yapılan başvuruları değerlendirmeye almakta, başvuru ile ilgili kararını vermeden önce ülkenin gaz açığı olup olmadığı konusunda Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığından görüş almaktadır. Gaz açığı bulunduğuna dair görüş gelmesi halinde EPDK ayrıca BOTAŞ'tan boru hattının uygun olup olmadığı konusunda görüş istemektedir. BOTAŞ'ın uygun görüş vermesi halinde de başvuru sahibine lisans verilebilmektedir. İhraç amacıyla ithalat lisansı başvurularında ise sadece BOTAŞ'tan boru hattının uygun olup olmadığı konusunda görüş istenmektedir.

İthalat lisansı, sahibine bir satım sözleşmesine bağlı olarak yurt dışından temin ettiği doğalgazı boru hattı vasıtasıyla Türkiye'ye getirmek ve bu doğalgazı, ithal yoluyla ve yurt içinden temin ettikleri doğal gazı yurt içinde toptan satış şirketlerine, ihracatçı şirketlere, dağıtım şirketlerine, CNG satış şirketlerine ve serbest tüketicilere veya "ihracat lisansı" almak kaydıyla doğrudan yurt dışına satma hakkı vermektedir. 

İthalat lisansı sahibi şirket, satış taahhütlerini yerine getirmek amacıyla ayrıca ihtiyaç duyması halinde yurt içindeki üretim şirketlerinden, toptan satış şirketlerinden ve diğer ithalatçı şirketlerden de doğal gaz satın alabilmektedir.

Lisans başvurusunda bulunacak kişinin;

  • Sermaye şirketi olması
    Sadece, Anonim veya Limited statüsünde kurulmuş şirketler, ithalat lisansı alabilir. Şirketin asgari ödenmiş sermayesinin 2019 yılı için 7.662.385,00 TL olması gerekmektedir. Ayrıca hisselerin tamamının nama yazılı olması şartı bulunmaktadır.
  • Türkiye'de yerleşik olması,
    Şirket merkezinin Türkiye'de olması gerekir.
  • Ticaret veya sanayi siciline kayıtlı olması,
  • Gelir veya kurumlar vergisi yükümlüsü olması,
  • Şirkette yüzde on ve üzerinde doğrudan veya dolaylı pay sahibi olan gerçek kişilerin; taksirli suçlar hariç olmak üzere, ağır hapis veya beş yıldan fazla hapis, basit veya nitelikli zimmet, cürüm işlemek için teşekkül oluşturmak, irtikap, rüşvet, hırsızlık, dolandırıcılık, sahtecilik, inancı kötüye kullanma, hileli iflas gibi yüz kızartıcı suçları işlemediği; istimal ve istihlak kaçakçılığı dışında kalan kaçakçılık suçları, resmi ihale ve alım satımlara fesat karıştırma, kara para aklama, Devlet sırlarını açığa vurma veya vergi kaçakçılığı suçlarından dolayı hüküm giymemiş olması

gerekmektedir.

Lisans başvurusunda bulunacak tüzel kişilerin başvuru kapsamında EPDK'ya sunması gereken bilgi ve belgeler Doğal Gaz Piyasası Lisans Yönetmeliği'nin EK-3'ünde belirlenmiş olup, lisans bedeli 2019 yılı için toplam 211.600,00 TL'dir. Bu bedelin, %1'lik kısmı başvuru inceleme ve değerlendirmeye alındığında, %99'luk kısmi ise EPDK'nın lisans kararı vermesinden önce yatırılmaktadır.

Footnote

1. Enerji Piyasası Düzenleme Kurumu, Doğal Gaz Piyasası 2018 Yılı Sektör Raporu, Ankara-2019, s.8 Erişim: http://www.epdk.gov.tr/Detay/Icerik/5-5847/2018-yillik-sektor-raporlari-yayinlanmistir

The content of this article is intended to provide a general guide to the subject matter. Specialist advice should be sought about your specific circumstances.

To print this article, all you need is to be registered on Mondaq.com.

Click to Login as an existing user or Register so you can print this article.

Authors
 
Some comments from our readers…
“The articles are extremely timely and highly applicable”
“I often find critical information not available elsewhere”
“As in-house counsel, Mondaq’s service is of great value”

Related Topics
 
Related Articles
 
Up-coming Events Search
Tools
Print
Font Size:
Translation
Channels
Mondaq on Twitter
 
Mondaq Free Registration
Gain access to Mondaq global archive of over 375,000 articles covering 200 countries with a personalised News Alert and automatic login on this device.
Mondaq News Alert (some suggested topics and region)
Select Topics
Registration (please scroll down to set your data preferences)

Mondaq Ltd requires you to register and provide information that personally identifies you, including your content preferences, for three primary purposes (full details of Mondaq’s use of your personal data can be found in our Privacy and Cookies Notice):

  • To allow you to personalize the Mondaq websites you are visiting to show content ("Content") relevant to your interests.
  • To enable features such as password reminder, news alerts, email a colleague, and linking from Mondaq (and its affiliate sites) to your website.
  • To produce demographic feedback for our content providers ("Contributors") who contribute Content for free for your use.

Mondaq hopes that our registered users will support us in maintaining our free to view business model by consenting to our use of your personal data as described below.

Mondaq has a "free to view" business model. Our services are paid for by Contributors in exchange for Mondaq providing them with access to information about who accesses their content. Once personal data is transferred to our Contributors they become a data controller of this personal data. They use it to measure the response that their articles are receiving, as a form of market research. They may also use it to provide Mondaq users with information about their products and services.

Details of each Contributor to which your personal data will be transferred is clearly stated within the Content that you access. For full details of how this Contributor will use your personal data, you should review the Contributor’s own Privacy Notice.

Please indicate your preference below:

Yes, I am happy to support Mondaq in maintaining its free to view business model by agreeing to allow Mondaq to share my personal data with Contributors whose Content I access
No, I do not want Mondaq to share my personal data with Contributors

Also please let us know whether you are happy to receive communications promoting products and services offered by Mondaq:

Yes, I am happy to received promotional communications from Mondaq
No, please do not send me promotional communications from Mondaq
Terms & Conditions

Mondaq.com (the Website) is owned and managed by Mondaq Ltd (Mondaq). Mondaq grants you a non-exclusive, revocable licence to access the Website and associated services, such as the Mondaq News Alerts (Services), subject to and in consideration of your compliance with the following terms and conditions of use (Terms). Your use of the Website and/or Services constitutes your agreement to the Terms. Mondaq may terminate your use of the Website and Services if you are in breach of these Terms or if Mondaq decides to terminate the licence granted hereunder for any reason whatsoever.

Use of www.mondaq.com

To Use Mondaq.com you must be: eighteen (18) years old or over; legally capable of entering into binding contracts; and not in any way prohibited by the applicable law to enter into these Terms in the jurisdiction which you are currently located.

You may use the Website as an unregistered user, however, you are required to register as a user if you wish to read the full text of the Content or to receive the Services.

You may not modify, publish, transmit, transfer or sell, reproduce, create derivative works from, distribute, perform, link, display, or in any way exploit any of the Content, in whole or in part, except as expressly permitted in these Terms or with the prior written consent of Mondaq. You may not use electronic or other means to extract details or information from the Content. Nor shall you extract information about users or Contributors in order to offer them any services or products.

In your use of the Website and/or Services you shall: comply with all applicable laws, regulations, directives and legislations which apply to your Use of the Website and/or Services in whatever country you are physically located including without limitation any and all consumer law, export control laws and regulations; provide to us true, correct and accurate information and promptly inform us in the event that any information that you have provided to us changes or becomes inaccurate; notify Mondaq immediately of any circumstances where you have reason to believe that any Intellectual Property Rights or any other rights of any third party may have been infringed; co-operate with reasonable security or other checks or requests for information made by Mondaq from time to time; and at all times be fully liable for the breach of any of these Terms by a third party using your login details to access the Website and/or Services

however, you shall not: do anything likely to impair, interfere with or damage or cause harm or distress to any persons, or the network; do anything that will infringe any Intellectual Property Rights or other rights of Mondaq or any third party; or use the Website, Services and/or Content otherwise than in accordance with these Terms; use any trade marks or service marks of Mondaq or the Contributors, or do anything which may be seen to take unfair advantage of the reputation and goodwill of Mondaq or the Contributors, or the Website, Services and/or Content.

Mondaq reserves the right, in its sole discretion, to take any action that it deems necessary and appropriate in the event it considers that there is a breach or threatened breach of the Terms.

Mondaq’s Rights and Obligations

Unless otherwise expressly set out to the contrary, nothing in these Terms shall serve to transfer from Mondaq to you, any Intellectual Property Rights owned by and/or licensed to Mondaq and all rights, title and interest in and to such Intellectual Property Rights will remain exclusively with Mondaq and/or its licensors.

Mondaq shall use its reasonable endeavours to make the Website and Services available to you at all times, but we cannot guarantee an uninterrupted and fault free service.

Mondaq reserves the right to make changes to the services and/or the Website or part thereof, from time to time, and we may add, remove, modify and/or vary any elements of features and functionalities of the Website or the services.

Mondaq also reserves the right from time to time to monitor your Use of the Website and/or services.

Disclaimer

The Content is general information only. It is not intended to constitute legal advice or seek to be the complete and comprehensive statement of the law, nor is it intended to address your specific requirements or provide advice on which reliance should be placed. Mondaq and/or its Contributors and other suppliers make no representations about the suitability of the information contained in the Content for any purpose. All Content provided "as is" without warranty of any kind. Mondaq and/or its Contributors and other suppliers hereby exclude and disclaim all representations, warranties or guarantees with regard to the Content, including all implied warranties and conditions of merchantability, fitness for a particular purpose, title and non-infringement. To the maximum extent permitted by law, Mondaq expressly excludes all representations, warranties, obligations, and liabilities arising out of or in connection with all Content. In no event shall Mondaq and/or its respective suppliers be liable for any special, indirect or consequential damages or any damages whatsoever resulting from loss of use, data or profits, whether in an action of contract, negligence or other tortious action, arising out of or in connection with the use of the Content or performance of Mondaq’s Services.

General

Mondaq may alter or amend these Terms by amending them on the Website. By continuing to Use the Services and/or the Website after such amendment, you will be deemed to have accepted any amendment to these Terms.

These Terms shall be governed by and construed in accordance with the laws of England and Wales and you irrevocably submit to the exclusive jurisdiction of the courts of England and Wales to settle any dispute which may arise out of or in connection with these Terms. If you live outside the United Kingdom, English law shall apply only to the extent that English law shall not deprive you of any legal protection accorded in accordance with the law of the place where you are habitually resident ("Local Law"). In the event English law deprives you of any legal protection which is accorded to you under Local Law, then these terms shall be governed by Local Law and any dispute or claim arising out of or in connection with these Terms shall be subject to the non-exclusive jurisdiction of the courts where you are habitually resident.

You may print and keep a copy of these Terms, which form the entire agreement between you and Mondaq and supersede any other communications or advertising in respect of the Service and/or the Website.

No delay in exercising or non-exercise by you and/or Mondaq of any of its rights under or in connection with these Terms shall operate as a waiver or release of each of your or Mondaq’s right. Rather, any such waiver or release must be specifically granted in writing signed by the party granting it.

If any part of these Terms is held unenforceable, that part shall be enforced to the maximum extent permissible so as to give effect to the intent of the parties, and the Terms shall continue in full force and effect.

Mondaq shall not incur any liability to you on account of any loss or damage resulting from any delay or failure to perform all or any part of these Terms if such delay or failure is caused, in whole or in part, by events, occurrences, or causes beyond the control of Mondaq. Such events, occurrences or causes will include, without limitation, acts of God, strikes, lockouts, server and network failure, riots, acts of war, earthquakes, fire and explosions.

By clicking Register you state you have read and agree to our Terms and Conditions