Turkey: Döviz cinsinden sözleşmelerin durumu

Last Updated: 13 September 2018
Article by Mustafa Güneş

Alım Satım, Kira, Finansal Kiralama, Hizmet ve Eser Sözleşmelerindeki Bedeller Artık TL cinsinden belirlenecek.

13 Eylül 2018 günü yayınlanan Resmî Gazetede Türk Parası Kıymetini Koruma Hakkında 32 sayılı Karar'ın 4'üncü maddesine "g" bendi eklenerek başta kira olmak üzere bazı sözleşmelerden kaynaklanan ödeme yükümlülüklerinin döviz cinsinden veya dövize endeksli olarak kararlaştırılamayacağı hükme bağlandı:

"g) Türkiye'de yerleşik kişilerin, Bakanlıkça belirlenen haller dışında, kendi aralarındaki menkul ve gayrimenkul alım satım, taşıt ve finansal kiralama dahil her türlü menkul ve gayrimenkul kiralama dahil her türlü menkul ve gayrimenkul kiralama, leasing ile iş, hizmet ve eser sözleşmelerinde sözleşme bedeli ve bu sözleşmelerden kaynaklanan diğer ödeme yükümlülükleri döviz cinsinden veya dövize endeksli olarak kararlaştırılamaz."

Aynı Karara bir de geçici madde eklenerek şöyle bir düzenleme yapıldı:

"Geçici Madde 8 – Bu Kararın 4'üncü maddesinin (g) bendinin yürürlüğe girdiği tarihten itibaren 30 gün içinde, söz konusu bentte belirtilen ve daha önce akdedilmiş yürürlükteki sözleşmelerdeki döviz cinsinden kararlaştırılmış bulunan bedeller, Bakanlıkça belirlenen haller dışında; Türk parası olarak taraflarca yeniden belirlenir."

Öncelikle belirtmek gerekir ki, kamuoyundaki algının aksine bu yeni düzenleme sadece kira sözleşmeleri değil, finansal kiralama, her türlü hizmet ve eser sözleşmeleri bakımından da geçerlidir.

Yeni Düzenleme ile Ne Değişiyor?

Söz konusu düzenlemenin öne çıkan unsurlarını şöyle sıralamak gerekir:

  • Sınırlamaya tabi olacak işlemler Türkiye'deki yerleşik kişilerin kendi aralarında yaptıkları işlemler olacaktır. Türkiye'de yerleşik olup yabancı bir firmayla yapılan iş ve işlemler bu sınırlamaya tabi değildir. "Türkiye'deki yerleşik kişiler"den gerçek kişi, özel hukuk tüzel kişisi ve kamu tüzel kişisini anlamak gerekir.
  • Karar, 13 Eylül 2018 günü yayınlanmakla derhal yürürlüğe girdiğinden bugünden sonra yukarıda sayılan hallerde döviz cinsinden veya dövize endeksli bir sözleşme yapmak mümkün olmayacak; yapılacak sözleşmelerin bedeli ve sair ödeme yükümlülüklerini TL cinsinden kararlaştırmak gerekecektir.
  • Mevcut yürüyen sözleşmeler bakımından 30 günlük bir geçiş süreci öngörülmüş ve tarafların bir araya gelerek döviz cinsinden kararlaştırılmış bedellerin Türk Lirası olarak yeniden belirlenmesi düzenlenmiştir. Ancak bu TL'ye dönüştürmenin hangi kur üzerinden yapılacağı hususunda Kararda bir düzenleme yer almamaktadır. Uygulamada bu türden Kararların uygulanmasına ilişkin tebliğler yayınlanmakta ve detaylar o tebliğlerde ele alınmaktadır. Bu örnekte de bir Tebliğin yayınlanması beklenmelidir. Şayet yayınlanacak Tebliğde de esas alınacak kurlar hakkında bir düzenleme getirilmez ve taraflar bu hususta anlaşamazlarsa ihtilafların davaya dönüşmesi kaçınılmaz bir hal alacaktır.
  • TL'ye dönüştürme işlemi sadece sözleşme bedeli (kira, ücret vb.) bakımından değil, aynı zamanda depozito, teminat, cezai şart, tazminat vb. hususlarda da söz konusu olacaktır.
  • Bazı sözleşmeler bu sınırlamanın dışında kalacaktır. Hangi sözleşmelerin döviz cinsinden bedeller içerebileceğine ilişkin düzenleme yapma yetkisi Bakanlığa verilmiştir. Bakanlık bu yetkisini düzenleyici veya birel işlem şeklinde kullanabilir. Yani Tebliğ ile genel bir düzenleme yapıp örneğin Kamu İhale Kanunun 21 ve 22'inci maddelerinde geçtiği gibi nasıl ihale usulünün istisnaları olarak pazarlık ve doğrudan alıma gidilebilecek durumları saymışsa, burada da Bakanlık döviz cinsinden bedel kararlaştırılacak halleri yayınlayacağı Tebliğ'de düzenleyebilir. Bu yolla birlikte özel durumlar için muafiyet verilmesi de söz konusu olabilir. Bu son ihtimalde ilgililer Bakanlığa başvurarak muafiyet belgesi almak durumunda olacaktır.
  • Karar'da "TL cinsinden kararlaştırılır" denmek yerine; "ödeme yükümlülükleri döviz cinsinden veya dövize endeksli olarak kararlaştırılamaz" denmiştir. Bu nedenle altın veya diğer değerli madenlere endeksli sözleşmeler bu sınırlamanın kapsamına girmemektedir.

Dava ve İcra Takipleri Nasıl Etkilenecek?

Düzenlemede açıkça yer verilmemekle birlikte bu yeni düzenlemenin olası bazı sonuçlarını ise şöyle özetlemek mümkündür:

  • İhtilaf halinde tarafların başvuracağı kanun hükümleri konusunda bir tartışma yaşanması muhtemeldir. Ancak bizim görüşümüz TBK m.138 ile düzenlenen uyarlama davasının koşullarının belli ölçülerde burada da geçerli olması yönündedir. Burada söz konusu olan, mevcut sözleşmeler bakımından öngörülmeyen bir durumun ortaya çıkmasıdır. Ancak bu yeni koşulların artık taraflardan birine aşırı ağır gelmesi hususu büyük ölçüde gözetilmeyecektir. Zira artık yasal bir düzenleme söz konusu olduğundan sözleşmenin yeni duruma uyarlanmasından bahsedilecektir. Ancak ihtilafların hallinde hakkaniyet ölçüsünün ne şekilde uygulanacağı piyasa koşulları ve sözleşmelerin taraflarının somut durumlarına göre her olayın özelinde ayrıca değerlendirilmek durumunda kalınacaktır.
  • 13 Eylül 2018 tarihinden önce kiraya verenin veya hizmet ya da eser sözleşmesi alacaklısının başlatmış olduğu takipler itibariyle döviz cinsinden bedelin gözetilmemesi söz konusu olmayacak, bu eski takipler bu yeni düzenlemeden etkilenmeyecektir. Yeni açılacak takipler bakımından ise, taraflar arasında TL olarak kararlaştırılmış bir bedel olmaksızın yapılacak takiplere itiraz edilebilecek, Sözleşmelere İİK m. 68'de atfedilen rolden bahsetmek mümkün olmayacaktır.
  • 13 Eylül 2018 tarihinden önce açılmış davalar bakımından ise davanın açıldığı tarih ile düzenlemenin yapıldığı tarih arasındaki dönem ile düzenlemenin yapıldığı dönemden sonraki sözleşme süresi bakımından ayrı değerlendirmeler yapılması gündeme gelebilecektir. Fakat burada da sözleşmeye hakimin müdahalesi noktasında, yani sözleşmedeki bedellerin nihai olarak saptanması konusunda hakimin bu yeni düzenlemeyi dikkate alarak hüküm kurması söz konusu olacaktır. Yine yürüyen davalar bakımından tarafların anlaşması hali istisna olmak üzere, davaların düşmesi veya konusuz kalması söz konusu olmayacak, özellikle esas alınacak kurun yasal düzenlemeyle saptanmaması durumunda hakimin taleple bağlı olarak bir hüküm vermesi söz konusu olacaktır.

Bu Karara Uymayanları Bekleyen Yaptırım Ne?

Karara karşı gelenler bakımından yaptırımlar uygulanması söz konusu olacaktır. Karar'a rağmen sözleşmelerdeki bedelleri döviz cinsinden veya dövize endeksli olarak belirleyenler hakkında 1567 sayılı Kanunun 3'üncü maddesinin 1'inci fıkrası uyarınca 3.000 TL'dan 25.000 TL'sına kadar idari para cezası kesilmesi söz konusu olacaktır.

Bu cezanın sözleşme başına kesilmesi gerekmektedir. Ancak İdarenin bazen olay başına İPC düzenlediği de görülmektedir. Örneğin her ay kira faturası düzenleyenler bakımından her bir fatura başına İPC uygulanması da söz konusu olabilir. Bu tür uygulamalar karşısında iptal davaları açarak cezanın terkini talebinde bulunmak gerekecektir.

Çözüm Ne? Arabuluculuk Yolu Kullanılabilir mi?

Özellikle TL'ye dönüşte kurların ne olması gerektiği hususunda doğacak ihtilaflarda mahkemeye gitmek yerine, hatta anlaşmaya yakın tarafların doğrudan başvurması yoluyla arabulucu vasıtasıyla uzlaşma sağlanabilir. Arabulucu vasıtasıyla sağlanan uzlaşmalar damga vergisi ödenmeyeceği gibi, oraya çıkan belge, resmi belge niteliğinde ve daha kuvvetli bir delil olacaktır.

The content of this article is intended to provide a general guide to the subject matter. Specialist advice should be sought about your specific circumstances.

To print this article, all you need is to be registered on Mondaq.com.

Click to Login as an existing user or Register so you can print this article.

Authors
 
Some comments from our readers…
“The articles are extremely timely and highly applicable”
“I often find critical information not available elsewhere”
“As in-house counsel, Mondaq’s service is of great value”

Related Topics
 
Related Articles
 
Up-coming Events Search
Tools
Print
Font Size:
Translation
Channels
Mondaq on Twitter
 
Register for Access and our Free Biweekly Alert for
This service is completely free. Access 250,000 archived articles from 100+ countries and get a personalised email twice a week covering developments (and yes, our lawyers like to think you’ve read our Disclaimer).
 
Email Address
Company Name
Password
Confirm Password
Position
Mondaq Topics -- Select your Interests
 Accounting
 Anti-trust
 Commercial
 Compliance
 Consumer
 Criminal
 Employment
 Energy
 Environment
 Family
 Finance
 Government
 Healthcare
 Immigration
 Insolvency
 Insurance
 International
 IP
 Law Performance
 Law Practice
 Litigation
 Media & IT
 Privacy
 Real Estate
 Strategy
 Tax
 Technology
 Transport
 Wealth Mgt
Regions
Africa
Asia
Asia Pacific
Australasia
Canada
Caribbean
Europe
European Union
Latin America
Middle East
U.K.
United States
Worldwide Updates
Registration (you must scroll down to set your data preferences)

Mondaq Ltd requires you to register and provide information that personally identifies you, including your content preferences, for three primary purposes (full details of Mondaq’s use of your personal data can be found in our Privacy and Cookies Notice):

  • To allow you to personalize the Mondaq websites you are visiting to show content ("Content") relevant to your interests.
  • To enable features such as password reminder, news alerts, email a colleague, and linking from Mondaq (and its affiliate sites) to your website.
  • To produce demographic feedback for our content providers ("Contributors") who contribute Content for free for your use.

Mondaq hopes that our registered users will support us in maintaining our free to view business model by consenting to our use of your personal data as described below.

Mondaq has a "free to view" business model. Our services are paid for by Contributors in exchange for Mondaq providing them with access to information about who accesses their content. Once personal data is transferred to our Contributors they become a data controller of this personal data. They use it to measure the response that their articles are receiving, as a form of market research. They may also use it to provide Mondaq users with information about their products and services.

Details of each Contributor to which your personal data will be transferred is clearly stated within the Content that you access. For full details of how this Contributor will use your personal data, you should review the Contributor’s own Privacy Notice.

Please indicate your preference below:

Yes, I am happy to support Mondaq in maintaining its free to view business model by agreeing to allow Mondaq to share my personal data with Contributors whose Content I access
No, I do not want Mondaq to share my personal data with Contributors

Also please let us know whether you are happy to receive communications promoting products and services offered by Mondaq:

Yes, I am happy to received promotional communications from Mondaq
No, please do not send me promotional communications from Mondaq
Terms & Conditions

Mondaq.com (the Website) is owned and managed by Mondaq Ltd (Mondaq). Mondaq grants you a non-exclusive, revocable licence to access the Website and associated services, such as the Mondaq News Alerts (Services), subject to and in consideration of your compliance with the following terms and conditions of use (Terms). Your use of the Website and/or Services constitutes your agreement to the Terms. Mondaq may terminate your use of the Website and Services if you are in breach of these Terms or if Mondaq decides to terminate the licence granted hereunder for any reason whatsoever.

Use of www.mondaq.com

To Use Mondaq.com you must be: eighteen (18) years old or over; legally capable of entering into binding contracts; and not in any way prohibited by the applicable law to enter into these Terms in the jurisdiction which you are currently located.

You may use the Website as an unregistered user, however, you are required to register as a user if you wish to read the full text of the Content or to receive the Services.

You may not modify, publish, transmit, transfer or sell, reproduce, create derivative works from, distribute, perform, link, display, or in any way exploit any of the Content, in whole or in part, except as expressly permitted in these Terms or with the prior written consent of Mondaq. You may not use electronic or other means to extract details or information from the Content. Nor shall you extract information about users or Contributors in order to offer them any services or products.

In your use of the Website and/or Services you shall: comply with all applicable laws, regulations, directives and legislations which apply to your Use of the Website and/or Services in whatever country you are physically located including without limitation any and all consumer law, export control laws and regulations; provide to us true, correct and accurate information and promptly inform us in the event that any information that you have provided to us changes or becomes inaccurate; notify Mondaq immediately of any circumstances where you have reason to believe that any Intellectual Property Rights or any other rights of any third party may have been infringed; co-operate with reasonable security or other checks or requests for information made by Mondaq from time to time; and at all times be fully liable for the breach of any of these Terms by a third party using your login details to access the Website and/or Services

however, you shall not: do anything likely to impair, interfere with or damage or cause harm or distress to any persons, or the network; do anything that will infringe any Intellectual Property Rights or other rights of Mondaq or any third party; or use the Website, Services and/or Content otherwise than in accordance with these Terms; use any trade marks or service marks of Mondaq or the Contributors, or do anything which may be seen to take unfair advantage of the reputation and goodwill of Mondaq or the Contributors, or the Website, Services and/or Content.

Mondaq reserves the right, in its sole discretion, to take any action that it deems necessary and appropriate in the event it considers that there is a breach or threatened breach of the Terms.

Mondaq’s Rights and Obligations

Unless otherwise expressly set out to the contrary, nothing in these Terms shall serve to transfer from Mondaq to you, any Intellectual Property Rights owned by and/or licensed to Mondaq and all rights, title and interest in and to such Intellectual Property Rights will remain exclusively with Mondaq and/or its licensors.

Mondaq shall use its reasonable endeavours to make the Website and Services available to you at all times, but we cannot guarantee an uninterrupted and fault free service.

Mondaq reserves the right to make changes to the services and/or the Website or part thereof, from time to time, and we may add, remove, modify and/or vary any elements of features and functionalities of the Website or the services.

Mondaq also reserves the right from time to time to monitor your Use of the Website and/or services.

Disclaimer

The Content is general information only. It is not intended to constitute legal advice or seek to be the complete and comprehensive statement of the law, nor is it intended to address your specific requirements or provide advice on which reliance should be placed. Mondaq and/or its Contributors and other suppliers make no representations about the suitability of the information contained in the Content for any purpose. All Content provided "as is" without warranty of any kind. Mondaq and/or its Contributors and other suppliers hereby exclude and disclaim all representations, warranties or guarantees with regard to the Content, including all implied warranties and conditions of merchantability, fitness for a particular purpose, title and non-infringement. To the maximum extent permitted by law, Mondaq expressly excludes all representations, warranties, obligations, and liabilities arising out of or in connection with all Content. In no event shall Mondaq and/or its respective suppliers be liable for any special, indirect or consequential damages or any damages whatsoever resulting from loss of use, data or profits, whether in an action of contract, negligence or other tortious action, arising out of or in connection with the use of the Content or performance of Mondaq’s Services.

General

Mondaq may alter or amend these Terms by amending them on the Website. By continuing to Use the Services and/or the Website after such amendment, you will be deemed to have accepted any amendment to these Terms.

These Terms shall be governed by and construed in accordance with the laws of England and Wales and you irrevocably submit to the exclusive jurisdiction of the courts of England and Wales to settle any dispute which may arise out of or in connection with these Terms. If you live outside the United Kingdom, English law shall apply only to the extent that English law shall not deprive you of any legal protection accorded in accordance with the law of the place where you are habitually resident ("Local Law"). In the event English law deprives you of any legal protection which is accorded to you under Local Law, then these terms shall be governed by Local Law and any dispute or claim arising out of or in connection with these Terms shall be subject to the non-exclusive jurisdiction of the courts where you are habitually resident.

You may print and keep a copy of these Terms, which form the entire agreement between you and Mondaq and supersede any other communications or advertising in respect of the Service and/or the Website.

No delay in exercising or non-exercise by you and/or Mondaq of any of its rights under or in connection with these Terms shall operate as a waiver or release of each of your or Mondaq’s right. Rather, any such waiver or release must be specifically granted in writing signed by the party granting it.

If any part of these Terms is held unenforceable, that part shall be enforced to the maximum extent permissible so as to give effect to the intent of the parties, and the Terms shall continue in full force and effect.

Mondaq shall not incur any liability to you on account of any loss or damage resulting from any delay or failure to perform all or any part of these Terms if such delay or failure is caused, in whole or in part, by events, occurrences, or causes beyond the control of Mondaq. Such events, occurrences or causes will include, without limitation, acts of God, strikes, lockouts, server and network failure, riots, acts of war, earthquakes, fire and explosions.

By clicking Register you state you have read and agree to our Terms and Conditions