Turkey: Anonim Şirketlerde Azlik Paylarina Taninan Haklar

Last Updated: 13 August 2018
Article by Selman Baltaci

ÖZET

Anonim ortaklıklarda "Azlık Hakları" çoğunluğun iradesine karşı korunmak istenen "Azlığın" kimi yöntemlerle güçlendirilmesi ve haklarını koruyabilmesinin temin altına alınabilmesi için düzenlenmektedir. Azlık hakları 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu (TTK) ve 6362 sayılı Sermaye Piyasası Kanunu'nda (SPK) düzenlenmiş olup, Yargıtay kararları ve doktrin görüşleri doğrultusunda yorumlanmaktadır. Azlık hakları, yabancı hukuk sistemlerinde de yer almaktadır ve anonim ortaklıklarda işleyişin hak kaybı ortaya çıkmadan sağlanabilmesi hususunda önemli bir yer tutmaktadır.

Çalışmamızda, "Azlık Paylarının" tanımı ve koşulları, mevzuatta öngörülmüş olan azlık hakları hükümleri, azlık haklarının neler olduğu ve bu bilgiler doğrultusunda ortaya çıkan sonuç değerlendirilecektir.

Anahtar Kelimeler: Azlık Hakları, Türk Ticaret Kanunu, Azlık – Çoğunluk Payları, Anonim Ortaklık.

GİRİŞ

Ekonomi ve sermaye piyasalarının küreselleşmesinin bir sonucu olarak, artık küçük tasarruflar da menkul kıymetler ile değerlendirilmekte ve bu bağlamda çoğunluk payları ile azlık payları arasında kimi zaman çıkar çatışması ortaya çıkmaktadır. Sermaye ve oy üstünlüğünü elinde bulunduran çoğunluğun azlık aleyhinde ve hakkaniyete aykırı tasarruflarda bulunması, azlığın ise bu durum karşısında herhangi bir çıkar yol bulamaması birçok sorunu beraberinde getirecektir. Bunun engellenmesi amacıyla kanun koyucu, azlık paylarına özel bazı hak ve imkânlar tanımış ve anonim ortaklığın işleyişi içinde kendilerini koruma imkânı vermiştir.

Azlık paylarının korunması, sahibi bulunduğu küçük tasarrufları menkul kıymetler aracılığıyla değerlendirmek isteyen ve dolaylı olarak ülke ekonomisine büyük katkılar sağlayan yatırımcıların güvenini sağlamaya ve ülke ekonomisinin güçlenmesine yardımcı olmaktadır. Bu koruma ile çoğunluğu elinde bulunduran ve güçlü konumda olan pay sahiplerinin de keyfi ve hukuksuz işlemlerinin önüne geçilmektedir.

I. AZLIK PAYLARI TANIMI VE UNSURLARI

1. Azlık Kavramı

TTK'da, azlık kavramı üzerine net bir tanım verilmemişse de bu konuyu düzenlemiş olan madde metinlerinden yorum yapılarak bir tanım oluşturmak mümkündür. Bu bağlamda azlık, halka açık olmayan anonim ortaklıklarda sermayenin en az onda birini, halka açık anonim ortaklıklarda da sermayenin en az yirmide birini karşılamaktadır1.

Bu halde, anonim ortaklığın türüne göre sermayenin onda birine veya yirmide birine tekabül eden pay sahipleri, "azlık" kavramını karşılamakta olup, kanunlar çerçevesinde ve/veya esas sözleşme ile azlık paylarına tanınmış olan haklardan yararlanabilecektir.

2. Yabancı Hukuk Sistemlerinde Uygulama

Azlık hakları, özellikle Kıta Avrupası hukuk sisteminde önemli bir yer tutmakta olup, bu haklar "koruyucu haklar" başlığı altında değerlendirilmiştir. Avrupa Birliği Direktifleri ile de genişletilmesi öngörülen azlık haklarının daha özenli ve daha koruyucu hale getirilmesi için, özellikle İngiltere'de ciddi bir çaba gösterilmektedir. Öyle ki, gerek Common Law (Ortak Hukuk) gerekse Company Law (Şirket Hukuku) hükümlerinde azlığın çoğunluğun tasarruf ve işlemlerine karşı korunması amaçlanmıştır.

Bu bağlamda, İngiltere ve Almanya'da azlık paylarına genel kurulu toplantıya çağırma hakkı, gündeme madde ekletme hakkı, denetçi isteme hakkı ve bilgi alma hakkı gibi haklar tanınmıştır2.

Avrupa Birliği Direktifleri ile azlık paylarına tanınan hakların genişletilmesindeki amaç, şirket içi yolsuzluklara son verilmesi ve ekonominin daha istikrarlı hâle getirilmesinin yanı sıra, düşük bütçeli yatırımcıların da güvenliğinin sağlanmasıdır.

Azlık hakları Ülkemizde de düzenlenmiş olup, genel olarak Avrupa ülkelerinde yer alan hukuk sistemlerinden yola çıkılarak oluşturulduğu söylenebilir.

II. TTK'DA AZLIK HAKLARI

TTK ile, önceki kanunda yer alan azlık haklarına ek olarak başkaca kanuni azlık hakları da düzenlenmiş ve mevcut olan azlık haklarının bazılarında da güçlendirme yapılmıştır. Kanun'da yer alan ve "kanuni azlık hakları" olarak adlandırılan azlık haklarına ek olarak esas sözleşme ile de azlık payları lehine hak öngörülmesi mümkündür3. Kanun'da, bazı konularda azlık hakkı tanınması serbest hale getirilmiş ve esas sözleşme ile düzenlenebileceği belirtilmiştir4.

Kanun'da böyle bir ayrım ya da sınıflandırma yapılmasa da, azlık hakları doktrinde "olumsuz azlık hakları" ve "olumlu azlık hakları" olmak üzere ikiye ayrılmıştır. Bu ayrım, kullanılan hakkın, çoğunluğu bir tasarrufu yapmaktan alıkoymasına veya bir tasarrufu yapmaya zorlamasına göre gerçekleştirilmiştir. Söz konusu haklar aşağıda detaylı şekilde açıklanmaktadır.

1. Olumlu Azlık Hakları

  1. Bilgi Alma ve İnceleme Hakkı: TTK'nın 437. maddesi uyarınca, her pay sahibi yönetim kurulundan şirketin işleri ile ilgili bilgi alma talebinde bulunabilecektir. Bilgi verilmesi talebi, istenilen bilgi verildiği taktirde şirketin sırlarının açığa çıkacağı ve tehlike oluşturulacağı gerekçesiyle reddedilebilir. Bu durumda, bilgi verilmesi talebi reddedilen pay sahibi on gün içerisinde, ortada kesin bir ret kararı bulunmayıp sürüncemede bırakılmış ise makul bir süre içerisinde şirket merkezinin bulunduğu asliye ticaret mahkemesine başvurabilecektir.
  2. Genel Kurulu Toplantıya Çağırma Hakkı: TTK'nın 411. maddesi uyarınca, sermayenin en az onda birini, halka açık şirketlerde yirmide birini oluşturan pay sahipleri, yönetim kurulundan, yazılı şekilde ve gündemi belirterek, genel kurulu toplantıya çağırmasını veya zaten genel kurul yapılacak ise, karara bağlanmasını istedikleri konuları gündeme koymalarını talep edebilir.
  3. Özel Denetçi Atanmasını Mahkemeden Talep Etme Hakkı: Pay sahipleri her zaman özel denetçi atanmasını genel kuruldan talep edebilir ancak genel kurulun ret kararına karşı mahkeme yoluna gitme hakkı yalnızca azlık pay hakkı sahiplerine tanınmıştır. Şirket merkezinin bulunduğu yer asliye ticaret mahkemesinden özel denetçi atanması talep edilebilecektir.
  4. Nama Yazılı Pay Senedi Basılmasını Talep Etme Hakkı: TTK m.486/f.3'de azlık hak sahiplerinin istemde bulunması hâlinde nama yazılı pay senedi bastırılıp, tüm nama yazılı pay senedi sahiplerine dağıtılacağı öngörülmüştür.

2. Olumsuz Azlık Hakları

  1. Genel Kurul Toplantısının Ertelenmesini İsteme Hakkı: TTK m.420'ye göre, finansal tabloların müzakeresi ve buna bağlı konular, azlık pay sahiplerinin istemi üzerine, genel kurulun bir karar almasına gerek olmaksızın, toplantı başkanının kararıyla bir ay sonraya bırakılır. Bu hak, azlık pay sahiplerine, genel kurula önemli bir müdahale etme gücü vermesi dolayısıyla dikkat çekicidir.
  2. Haklı Sebeple Fesih Davası Açma Hakkı: Azlık hak sahiplerine tanınmış en önemli haklardan biri de şirketin haklı sebeple feshini talep etme hakkıdır. TTK m.531'e göre, haklı sebeplerin varlığında, azlık, mahkemeden şirketin feshine karar verilmesini talep edebilir. Ancak mahkeme, fesih yerine, davacı pay sahiplerine, paylarının karar tarihine en yakın tarihteki gerçek değerlerinin ödenip davacı pay sahiplerinin şirketten çıkarılmalarına veya duruma uygun düşen başka bir çözüme karar verebilir.
  3. Kurucuların, Yönetim Kurulu Üyelerinin ve Denetçilerin İbra Edilmesini Engelleme Hakkı: Kural olarak ibra edilmiş yönetim kurulu üyeleri aleyhine m.553'e göre sorumluluk davası açılamaz. Bunun bir istisnası, TTK m.559'da düzenlenmiştir. Bu madde uyarınca kurucuların, yönetim kurulu üyelerinin, denetçilerin, şirketin kuruluşundan ve sermaye artırımından doğan sorumlulukları, şirketin tescili tarihinden itibaren dört yıl geçmedikçe sulh ve ibra yoluyla kaldırılamaz. Dolayısıyla, kuruluştan ve sermaye artırımından doğan sorumluluk dört yıl geçmedikçe ortadan kaldırılamaz. Dördüncü yılın sonunda bu kişiler kural olarak genel kurulda ibra edilerek sorumluluktan kurtulabilirler. Ancak, Kanun burada azlık pay sahiplerine önemli bir hak tanımıştır. Buna göre, kuruluş veya sermaye artırımından dört yıl geçmiş olsa dahi, azlık pay sahipleri sulh ve ibranın onaylanmasına karşı iseler, sulh ve ibra genel kurulca onaylanmaz.

SONUÇ

Yukarıda da bahsedildiği ve Kanun'un lafzından da anlaşılacağı üzere azlık hakları görece daha güçsüz konumda bulunan pay sahiplerinin de korunabilmesi ve güvenle yatırım yapabilmeleri amacıyla düzenlenmiştir. Tahmin edileceği üzere, azlığı tamamen çoğunluk pay sahiplerinin insiyatifine bırakmak birçok hak kaybına yol açabilecek ve sermaye ortaklıklarının işlevini büyük ölçüde yaralayacaktır.

Azlık haklarına ilişkin nisapların esas sözleşme ile değiştirilebileceği öngörülmekle birlikte, bu değiştirmenin hangi taraf lehine yapılacağı Kanun'un amacı yorumlanarak belirlenebilir. Bu hususta doktrin görüşleri, Kanun'da yer alan nisapların azlık aleyhine değiştirilemeyeceği, böyle bir değişikliğin Kanun'un amacı ile ters düşeceği ve hakkaniyete aykırı sonuçlar doğurabileceği yönündedir. Kanun'un öngördüğü oranlar, azlığın korunması için öngörülen asgari sınırlar olduğu için, bu oranların ağırlaştırılamaması, yani örneğin gerek TTK'daki onda birlik (halka açık anonim şirketler açısından yirmide birlik) oranın, gerek SPK'daki yüzde beşlik oranın artırılamaması, ancak azaltılabilmesi mümkün olmalıdır5.

Önümüzdeki süreçte, sermaye ortaklıklarının daha fazla küreselleşmesi ve yatırımcıların bilinçlenmesi neticesinde, düşük tasarruflu yatırımcı sayısının artacağı öngörülebilir. Bu halde yukarıda bahsedilen azlık haklarına ilişkin korumanın artması ve belki de daha keskin hale getirilmesi de mümkündür.

Footnotes

1 "Sermayenin en az onda birini, halka açık şirketlerde yirmide birini oluşturan pay sahipleri, yönetim kurulundan, yazılı olarak gerektirici sebepleri ve gündemi belirterek, genel kurulu toplantıya çağırmasını veya genel kurul zaten toplanacak ise, karara bağlanmasını istedikleri konuları gündeme koymasını isteyebilirler. Esas sözleşmeyle, çağrı hakkı daha az sayıda paya sahip pay sahiplerine tanınabilir."

2 Azınlık Hakları Konusunda Türk Ticaret Kanunu ve Sermaye Piyasası Mevzuatında Yer Alan Düzenlemeler ve Gelişmiş Ülke Uygulamaları, Dr. Hakan Güçlü, sf. 34

3 Ünal Tekinalp, Kuramdan Kurala Serisi 4, Sermaye Ortaklıklarının Yeni Hukuku, sf.330, Vedat Kitapçılık, İstanbul 2015.

4 "Esas sözleşmede öngörülmek şartı ile, belirli pay gruplarına, özellik ve nitelikleriyle belirli bir grup oluşturan pay sahiplerine ve azlığa yönetim kurulunda temsil edilme hakkı tanınabilir. Bu amaçla, yönetim kurulu üyelerinin, belirli bir grup oluşturan pay sahipleri, belirli pay grupları ve azlık arasından seçileceği esas sözleşmede öngörülebileceği gibi, esas sözleşmede yönetim kurulu üyeliği için aday önerme hakkı da tanınabilir." (6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu md. 360)

5 Bkz. Arslanlı, Domaniç, İmregün, Tekil.

The content of this article is intended to provide a general guide to the subject matter. Specialist advice should be sought about your specific circumstances.

To print this article, all you need is to be registered on Mondaq.com.

Click to Login as an existing user or Register so you can print this article.

Authors
 
Some comments from our readers…
“The articles are extremely timely and highly applicable”
“I often find critical information not available elsewhere”
“As in-house counsel, Mondaq’s service is of great value”

Related Topics
 
Related Articles
 
Up-coming Events Search
Tools
Print
Font Size:
Translation
Channels
Mondaq on Twitter
 
Register for Access and our Free Biweekly Alert for
This service is completely free. Access 250,000 archived articles from 100+ countries and get a personalised email twice a week covering developments (and yes, our lawyers like to think you’ve read our Disclaimer).
 
Email Address
Company Name
Password
Confirm Password
Position
Mondaq Topics -- Select your Interests
 Accounting
 Anti-trust
 Commercial
 Compliance
 Consumer
 Criminal
 Employment
 Energy
 Environment
 Family
 Finance
 Government
 Healthcare
 Immigration
 Insolvency
 Insurance
 International
 IP
 Law Performance
 Law Practice
 Litigation
 Media & IT
 Privacy
 Real Estate
 Strategy
 Tax
 Technology
 Transport
 Wealth Mgt
Regions
Africa
Asia
Asia Pacific
Australasia
Canada
Caribbean
Europe
European Union
Latin America
Middle East
U.K.
United States
Worldwide Updates
Registration (you must scroll down to set your data preferences)

Mondaq Ltd requires you to register and provide information that personally identifies you, including your content preferences, for three primary purposes (full details of Mondaq’s use of your personal data can be found in our Privacy and Cookies Notice):

  • To allow you to personalize the Mondaq websites you are visiting to show content ("Content") relevant to your interests.
  • To enable features such as password reminder, news alerts, email a colleague, and linking from Mondaq (and its affiliate sites) to your website.
  • To produce demographic feedback for our content providers ("Contributors") who contribute Content for free for your use.

Mondaq hopes that our registered users will support us in maintaining our free to view business model by consenting to our use of your personal data as described below.

Mondaq has a "free to view" business model. Our services are paid for by Contributors in exchange for Mondaq providing them with access to information about who accesses their content. Once personal data is transferred to our Contributors they become a data controller of this personal data. They use it to measure the response that their articles are receiving, as a form of market research. They may also use it to provide Mondaq users with information about their products and services.

Details of each Contributor to which your personal data will be transferred is clearly stated within the Content that you access. For full details of how this Contributor will use your personal data, you should review the Contributor’s own Privacy Notice.

Please indicate your preference below:

Yes, I am happy to support Mondaq in maintaining its free to view business model by agreeing to allow Mondaq to share my personal data with Contributors whose Content I access
No, I do not want Mondaq to share my personal data with Contributors

Also please let us know whether you are happy to receive communications promoting products and services offered by Mondaq:

Yes, I am happy to received promotional communications from Mondaq
No, please do not send me promotional communications from Mondaq
Terms & Conditions

Mondaq.com (the Website) is owned and managed by Mondaq Ltd (Mondaq). Mondaq grants you a non-exclusive, revocable licence to access the Website and associated services, such as the Mondaq News Alerts (Services), subject to and in consideration of your compliance with the following terms and conditions of use (Terms). Your use of the Website and/or Services constitutes your agreement to the Terms. Mondaq may terminate your use of the Website and Services if you are in breach of these Terms or if Mondaq decides to terminate the licence granted hereunder for any reason whatsoever.

Use of www.mondaq.com

To Use Mondaq.com you must be: eighteen (18) years old or over; legally capable of entering into binding contracts; and not in any way prohibited by the applicable law to enter into these Terms in the jurisdiction which you are currently located.

You may use the Website as an unregistered user, however, you are required to register as a user if you wish to read the full text of the Content or to receive the Services.

You may not modify, publish, transmit, transfer or sell, reproduce, create derivative works from, distribute, perform, link, display, or in any way exploit any of the Content, in whole or in part, except as expressly permitted in these Terms or with the prior written consent of Mondaq. You may not use electronic or other means to extract details or information from the Content. Nor shall you extract information about users or Contributors in order to offer them any services or products.

In your use of the Website and/or Services you shall: comply with all applicable laws, regulations, directives and legislations which apply to your Use of the Website and/or Services in whatever country you are physically located including without limitation any and all consumer law, export control laws and regulations; provide to us true, correct and accurate information and promptly inform us in the event that any information that you have provided to us changes or becomes inaccurate; notify Mondaq immediately of any circumstances where you have reason to believe that any Intellectual Property Rights or any other rights of any third party may have been infringed; co-operate with reasonable security or other checks or requests for information made by Mondaq from time to time; and at all times be fully liable for the breach of any of these Terms by a third party using your login details to access the Website and/or Services

however, you shall not: do anything likely to impair, interfere with or damage or cause harm or distress to any persons, or the network; do anything that will infringe any Intellectual Property Rights or other rights of Mondaq or any third party; or use the Website, Services and/or Content otherwise than in accordance with these Terms; use any trade marks or service marks of Mondaq or the Contributors, or do anything which may be seen to take unfair advantage of the reputation and goodwill of Mondaq or the Contributors, or the Website, Services and/or Content.

Mondaq reserves the right, in its sole discretion, to take any action that it deems necessary and appropriate in the event it considers that there is a breach or threatened breach of the Terms.

Mondaq’s Rights and Obligations

Unless otherwise expressly set out to the contrary, nothing in these Terms shall serve to transfer from Mondaq to you, any Intellectual Property Rights owned by and/or licensed to Mondaq and all rights, title and interest in and to such Intellectual Property Rights will remain exclusively with Mondaq and/or its licensors.

Mondaq shall use its reasonable endeavours to make the Website and Services available to you at all times, but we cannot guarantee an uninterrupted and fault free service.

Mondaq reserves the right to make changes to the services and/or the Website or part thereof, from time to time, and we may add, remove, modify and/or vary any elements of features and functionalities of the Website or the services.

Mondaq also reserves the right from time to time to monitor your Use of the Website and/or services.

Disclaimer

The Content is general information only. It is not intended to constitute legal advice or seek to be the complete and comprehensive statement of the law, nor is it intended to address your specific requirements or provide advice on which reliance should be placed. Mondaq and/or its Contributors and other suppliers make no representations about the suitability of the information contained in the Content for any purpose. All Content provided "as is" without warranty of any kind. Mondaq and/or its Contributors and other suppliers hereby exclude and disclaim all representations, warranties or guarantees with regard to the Content, including all implied warranties and conditions of merchantability, fitness for a particular purpose, title and non-infringement. To the maximum extent permitted by law, Mondaq expressly excludes all representations, warranties, obligations, and liabilities arising out of or in connection with all Content. In no event shall Mondaq and/or its respective suppliers be liable for any special, indirect or consequential damages or any damages whatsoever resulting from loss of use, data or profits, whether in an action of contract, negligence or other tortious action, arising out of or in connection with the use of the Content or performance of Mondaq’s Services.

General

Mondaq may alter or amend these Terms by amending them on the Website. By continuing to Use the Services and/or the Website after such amendment, you will be deemed to have accepted any amendment to these Terms.

These Terms shall be governed by and construed in accordance with the laws of England and Wales and you irrevocably submit to the exclusive jurisdiction of the courts of England and Wales to settle any dispute which may arise out of or in connection with these Terms. If you live outside the United Kingdom, English law shall apply only to the extent that English law shall not deprive you of any legal protection accorded in accordance with the law of the place where you are habitually resident ("Local Law"). In the event English law deprives you of any legal protection which is accorded to you under Local Law, then these terms shall be governed by Local Law and any dispute or claim arising out of or in connection with these Terms shall be subject to the non-exclusive jurisdiction of the courts where you are habitually resident.

You may print and keep a copy of these Terms, which form the entire agreement between you and Mondaq and supersede any other communications or advertising in respect of the Service and/or the Website.

No delay in exercising or non-exercise by you and/or Mondaq of any of its rights under or in connection with these Terms shall operate as a waiver or release of each of your or Mondaq’s right. Rather, any such waiver or release must be specifically granted in writing signed by the party granting it.

If any part of these Terms is held unenforceable, that part shall be enforced to the maximum extent permissible so as to give effect to the intent of the parties, and the Terms shall continue in full force and effect.

Mondaq shall not incur any liability to you on account of any loss or damage resulting from any delay or failure to perform all or any part of these Terms if such delay or failure is caused, in whole or in part, by events, occurrences, or causes beyond the control of Mondaq. Such events, occurrences or causes will include, without limitation, acts of God, strikes, lockouts, server and network failure, riots, acts of war, earthquakes, fire and explosions.

By clicking Register you state you have read and agree to our Terms and Conditions