Turkey: Gelir Vergisi Tevkifatinda Ticaret Borsalarinin Müteselsil Sorumluluğu

Last Updated: 7 August 2018
Article by Ercan Erkiletlioğlu

ÖZET

Bu çalışmamızda ticaret borsalarında tescil ettirilerek satın alınan zirai ürün bedellerinden yapılacak gelir vergisi tevkifatı konusu ile bu konuda ticaret borsalarının müteselsil sorumluluğunun kapsamı, ticaret borsalarının tabi olduğu mevzuat hükümleri de dikkate alınmak suretiyle ele alınmış ve değerlendirilmiştir.

Anahtar Kelimeler: Ticaret Borsalarının Müteselsil Sorumluluğu, Zirai Ürünlerde Gelir Vergisi Tevkifatı, 164 Seri Numaralı Gelir Vergisi Genel Tebliği, 185 Seri Numaralı Gelir Vergisi Genel Tebliği.

GİRİŞ

Ticaret borsalarında tescil ettirilerek, çiftçilerden satın alınan zirai ürün bedelleri üzerinden tevkif edilerek vergi dairelerine ödenmesi gereken vergiden, ticaret borsaları, yöneticileri ve zirai ürünü satın alanlar müteselsilen sorumlu tutulmuşlardır.

Ticaret borsalarının kotasyonuna dâhil maddelerin ticaretiyle iştigal edenler bulundukları yerdeki ticaret borsasına kaydolmak, alım satımlarını borsada yapmak ve borsaya tescil ettirmek zorunda olduklarından zirai kazançlardan kaynaklı verginin tahsili noktasında vergi sorumlularının yanı sıra vergi ziyaını önlemek amacıyla ticaret borsaları da müteselsilen sorumlu tutulmuştur.

Ancak ticaret borsalarının müteselsil sorumluluğunun kapsamı tâbi oldukları Kanun ve yönetmelik hükümleri dikkate alınmaksızın geniş değerlendirilebilmekte ve uygulanabilmektedir. Bu bakımdan çalışmamızda ticaret borsalarının müteselsil sorumluluğunun kapsamı ve şartları, tâbi oldukları mevzuat ile vergi mevzuatı ve konuya dair Danıştay Vergi Dava Daireleri Genel Kurulu'nun kararı birlikte değerlendirilerek açıklanmaya çalışılmıştır.

I. TİCARET BORSALARI VE TESCİL YÜKÜMLÜLÜĞÜ

Ticaret borsaları, 5174 sayılı Türkiye Odalar ve Borsalar Birliği ile Odalar ve Borsalar Kanunu1 ("5174 sayılı Kanun")'nda yazılı esaslar çerçevesinde kotasyonlarına dâhil maddelerin borsada alım satımlarını tanzim ve tescil etmek, borsada oluşan fiyatlarını tespit ve ilân etmek amacıyla kurulan kamu tüzel kişiliğine sahip kurumlardır. 5174 sayılı Kanun'un 32'nci maddesi uyarınca ticaret borsası kotasyonuna dâhil maddelerin alım veya satımı ile uğraşanlar, bulundukları yerin borsasına kaydolmak zorundadırlar.

Kanun, ticaret borsalarının kuruluş amacının gerçekleştirilmesini temînen borsanın çalışma alanı içerisinde, kotasyona dâhil maddelerin, toptan alım satım miktarı olarak belirlenen miktarın üzerindeki alım satımlarının, borsa meclislerince kararlaştırılan istisnalar dışında, borsa yeri dışında yapılmasını yasaklamıştır (5174 sayılı Kanun md.45/3). Böylelikle kotasyona dâhil maddelerin ticaretinin borsa yerlerinde yapılması ve kotasyona dâhil maddelerin fiyatlarının tarafların buluştuğu bu ortamlarda belirlenmesi amaçlanmıştır.

Öte yandan borsaya tâbi maddelerin borsa yerinde, istisna kapsamında borsa yeri dışında veya elektronik ticaret yoluyla, belirlenen toptan alım satım miktarları üzerinde yapılan alım satım işlemlerinin borsalara tescili zorunludur. Borsaya tâbi olmamakla birlikte yeterli arz ve talebi bulunan, misli nitelikte tarımsal ürünlerin alım satım işlemleri, alıcı veya satıcının talebine bağlı olarak borsaya tescil edilebilmektedir.

Borsa yerinde yapılan alım satım işlemlerinin aynı gün; istisnai olarak borsa yeri dışında alınıp satılmasına müsaade edilen maddelere ait alım satım işlemlerinin ise en geç otuz gün içinde tescil ettirilmesi gerekmektedir. Geçerli bir neden olmaksızın belirtilen sürelerde tescil zorunluluğunun yerine getirilmemesi durumunda, tescil ücreti yüzde elli fazlasıyla tahsil olunmaktadır. (5174 sayılı Kanun md. 46).

Ticaret borsalarının kotasyon listelerinde genellikle piyasa fiyatı oluşumuna ihtiyaç duyulan tarımsal ürünler ile canlı veya kesilmiş hayvanlar yer almaktadır. Bugün Ülkemizde 113 ticaret borsası bulunmakta olup, her birinin kendine özgü kotasyon listesi vardır. 5174 sayılı Kanun'un 45'inci maddesi ve Ticaret Borsalarına Tabi Maddeler ve Bu Maddelerin Alım veya Satımlarının Tescili Hakkında Yönetmelik'in2 5'inci maddesi uyarınca bir ürünün ticaret borsası kotasyon listesine dâhil edilebilmesi için; borsa çalışma alanında yeterli arz ve talebinin bulunması, arz ve talebinin değişken olması, rekabet konusu bulunması, dayanıklı ve stoklanabilir nitelikte misli mallardan3 olması, standardizasyonunun yapılmış bulunması, standardizasyonu yapılmamış ise tiplere ayrılması, numuneyle temsilinin mümkün olması, teamülen toptancı hal ve mevzuuna giren yaş meyve ve sebzelerden olmaması gerekmektedir. Tipi tespit edilmemiş olan mallarla misliyattan olup yerel ihtiyaçları karşılayan maddeler ile canlı veya kesilmiş hayvanlar da borsaya tâbi maddeler arasına alınabilmektedir.

Hangi malların borsada alım ve satımının zorunlu olduğu ve bunların toptan satış kabul edilen en az miktarları, ilgili borsa meclisinin teklifi ve Türkiye Odalar ve Borsalar Birliği'nin uygun görüşü üzerine Gümrük ve Ticaret Bakanlığı'nca belirlenmektedir. Bakanlık, değişen piyasa şartlarında, borsada yeterli arz ve talebi bulunmayan veya ticarî teamüllere göre borsalarda alım satıma konu olmayan mallar ile sanayi tesislerinde işlem görerek mamul haline gelmiş nihai ürünleri, genel olarak veya borsalar itibarıyla borsaya tâbi maddeler arasından çıkarabilmekte, ticaret borsalarının kotasyonunda yer alacak veya almayacak ürünleri ve borsaya tâbi maddelerin en az alım satım miktarlarını yeniden belirleyebilmektedir.

II. ZİRAİ ÜRÜNLERDE GELİR VERGİSİ TEVKİFATI VE ÖDEME ZAMANI

193 sayılı Gelir Vergisi Kanunu4 ("GVK")'nun "Vergi Tevkifatı" başlıklı 94 üncü maddesi uyarınca; kamu idare ve müesseseleri, iktisadi kamu müesseseleri, sair kurumlar, ticaret şirketleri, iş ortaklıkları, dernekler, vakıflar, dernek ve vakıfların iktisadi işletmeleri, kooperatifler, yatırım fonu yönetenler, gerçek gelirlerini beyan etmeye mecbur ticaret ve serbest meslek erbabı, zirai kazançlarını bilanço veya zirai işletme hesabı esasına göre tespit eden çiftçiler maddenin bentlerinde sayılan ödemeleri (avans olarak ödenenler dâhil) nakden veya hesaben yaptıkları sırada, istihkak sahiplerinin gelir vergilerine mahsuben tevkifat yapmaya mecburdurlar.

Aynı maddenin (11) numaralı bendinde vergi tevkifatı yapmakla yükümlü kişi, kurum ve kuruluşlarca çiftçilerden satın alınan zirai ürünler karşılığında yapılan ödemelerden %25 oranında vergi tevkifatı yapılacağı ve altıncı fıkrasında anılan bent gereğince yapılacak tevkifat oranının, zirai mahsulün ticaret borsalarında tescil ettirilerek satılıp satılmadığına veya destekleme kapsamında alım yapan kurumlar ile diğerlerine göre farklı oranlarda belirlenmesi konusunda Bakanlar Kuruluna yetki verilmiştir.

Bu yetkiye istinaden 31.12.1993 tarih ve 21805 mükerrer sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan 93/5148 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı ile 1.1.1994 tarihinden geçerli olmak üzere, hayvanlar ve bunların ürün bedelleri ile kara ve su avcılığı ürün bedelleri üzerinden % 2, diğer zirai ürün bedelleri üzerinden de % 4 oranında tevkifat yapılacağı belirlenmiştir.

GVK'nın 96'ncı maddesinde, vergi tevkifatının 94'üncü madde kapsamına giren nakden veya hesaben yapılan ödemelere uygulanacağı, 98'inci maddesinde ise 94'üncü madde gereğince vergi tevkifatı yapmaya mecbur olanların bir ay içinde yaptıkları ödemeler veya tahakkuk ettirdikleri kârlar ve iratlar ile bunlardan tevkif ettikleri vergileri ertesi ayın yirmiüçüncü günü akşamına kadar, ödeme veya tahakkukun yapıldığı yerin bağlı olduğu vergi dairesine bildirmeye mecbur oldukları ve 119'uncu maddesi uyarınca da beyanname verilen ayın yirmialtıncı günü akşamına kadar bağlı bulundukları vergi dairesine yatırmaları gerektiği hüküm altına alınmıştır.

III. TİCARET BORSALARINDA TESCİL ETTİRİLEREK SATIN ALINAN ZİRAİ ÜRÜN BEDELLERİNDEN YAPILACAK GELİR VERGİSİ TEVKİFATI VE MÜTESELSİL SORUMLULUK

193 sayılı Kanun'un 94'üncü maddesinin Bakanlar Kuruluna verdiği yetkiye istinaden yayımlanan 93/5148 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı ile 1.1.1994 tarihinden geçerli olmak üzere, ticaret borsalarında tescil ettirilerek yapılan alım-satım işlemlerinde hayvanlar ve bunların ürün bedelleri ile kara ve su avcılığı ürün bedelleri üzerinden %1, diğer zirai ürün bedelleri üzerinden %2 oranında tevkifat yapılacağı belirlenmiştir. Böylelikle ticaret borsalarında tescil ettirilmek suretiyle gerçekleşen alım satım işlemlerinde indirimli tevkifat uygulanması nedeniyle yarı yarıya vergi avantajı sağlanmış olunmaktadır. Konuya ilişkin detaylı açıklamalar 175 Seri Numaralı Gelir Vergisi Genel Tebliği'nde5 yapılmıştır.

Ticaret borsalarının kotasyon listesinde yer alan ürünlerden hangilerinin alım bedelleri üzerinden tevkifat yapılacağı, hangilerinin alım bedelleri üzerinden tevkifat yapılmayacağı hususu ise 185 Seri Numaralı Gelir Vergisi Genel Tebliği6 ekinde yer alan listede ürün bazında "tevkifata tabi" veya "tevkifata tabi değil" şeklinde ayrıştırılmıştır.

185 Seri Numaralı Gelir Vergisi Genel Tebliği uyarınca zirai ürün alım satımı yapan mükelleflerin indirimli tevkifat oranından yararlanabilmesi için, zirai ürünün (işlenmiş olanlar dâhil) borsa kotasyon listesine dâhil olup olmadığına bakılmaksızın ticaret borsalarında tescil ettirilerek alım satımının yaptırılması yeterli olmaktadır. Diğer bir anlatımla kotasyon listesinde olmayan ancak, borsada tescil edilen zirai ürünlerin alım bedelleri üzerinden de indirimli tevkifat yapılabilmektedir. Zira 5174 sayılı Kanun'un 46'ncı maddesinin üçüncü fıkrası uyarınca, borsa kotasyon listesine dâhil olmamakla birlikte yeterli arz ve talebi bulunan misli nitelikte tarımsal ürünlerin alım satım işlemleri, alıcı veya satıcının talebine bağlı olarak borsaya tescil edilebilmektedir.

213 sayılı Vergi Usul Kanunu7 ("VUK")'nun 11'inci maddesi, tevkif yoluyla ödenen vergilerde müteselsil sorumluluk esasını getirmiştir. Söz konusu maddede, mal alım ve satımı dolayısıyla vergi kesintisi yapmak ve vergi dairelerine yatırmak zorunda olanların, bu yükümlülüklerini yerine getirmemeleri halinde, bu kişilerle birlikte verginin ödenmemesinden, alım satıma taraf olanların tümünün müteselsilen sorumlu olacakları belirtilmiştir. Bu kapsamda, mezkûr maddenin beşinci fıkrası ile Maliye Bakanlığı, zirai ürünlerin (işlenmiş olanlar dâhil) alım ve satımına aracılık eden kuruluşlar ile ticaret borsalarını bu mahsullerin satın alınması sırasında yapılacak vergi tevkifatından müteselsilen sorumlu tutmaya, söz konusu ürünlerin satışı dolayısıyla yapılacak vergi tevkifatının hangi safhada yapılacağını her bir ürün için ayrı ayrı belirlemeye yetkili kılınmıştır.

Bu yetkiye istinaden zirai ürünlerin alımında yapılacak gelir vergisi tevkifatı ve müteselsil sorumluluk konusu 164 Seri Numaralı Gelir Vergisi Genel Tebliği'nde8 düzenlenmiş olup, gerekli açıklamalara aşağıda yer verilmiştir.

Ticaret borsalarında tescil ettirilerek, çiftçilerden satın alınan zirai ürün bedelleri üzerinden tevkif edilerek vergi dairelerine ödenmesi gereken vergiden, ticaret borsaları, yöneticileri ve zirai ürünü satın alanlar müteselsilen sorumlu tutulmuşlardır.

Ticaret borsalarında işlem gören zirai ürünlerin tescil ettirilerek çiftçi dışındaki kişi ve kuruluşlardan satın alınması hâlinde, borsada tescil ettirilerek satın alınan zirai ürünler için, satın alanların ve ticaret borsalarının müteselsil sorumluluğu bulunmamaktadır. Ancak; söz konusu zirai ürünlerle ilgili olarak daha önce çiftçiden satın alınması esnasında gelir vergisi tevkifatının yapılmamış olması hâlinde, tevkif yoluyla ödenmesi gereken vergi, gecikme faizi ve gecikme zammından tescil işlemini yapan borsalar ile vergisi tevkif yoluyla ödenmeyen zirai ürünü borsaya getirenler müteselsilen sorumlu tutulmuşlardır.

185 Seri Numaralı Gelir Vergisi Genel Tebliği'ne göre tevkifata tabi olmayan ürünlerin satın alınması işleminin ticaret borsalarınca tescilinde, çiftçiler dışındaki kimselerden satın alınması hâlinde gelir vergisi tevkifatının aranılmaması, çiftçilerden satın alınması hâlinde gelir vergisi tevkifatının aranılması gerekmekte olup, tevkifatın yapılmış olduğu belgelendirilmeden tescil yapılması hâlinde tevkif edilerek ödenmesi gereken vergiden borsalar ve yöneticileri müteselsilen sorumlu olmaktadır.

Diğer bir ifadeyle, alım bedeli üzerinden vergi tevkifatı yapılmayacağı belirtilen ürünlerin, küçük çiftçi muaflığından yararlanan veya götürü gider usulüne göre vergilendirilen çiftçilerden müstahsil makbuzu düzenlemek, gerçek usulde vergiye tabi çiftçilerden de fatura düzenlettirmek suretiyle satın alınması hâlinde, bu ürünlerin bedelleri üzerinden de vergi tevkifatı yapılması ve tescil aşamasında borsalarca tevkifatın belgelendirilmesinin istenmesi gerekmektedir.

Öte yandan, 164 sayılı Gelir Vergisi Genel Tebliği ile ticaret borsaları ve borsa yöneticileri alım, satımını tescil ettikleri zirai ürünler üzerinden yapılması gereken vergi tevkifatını sağlamaya yönelik her türlü tedbiri almaya yetkili kılındıkları gibi, ticaret borsaları, borsada işlem gören ürünlerin alış ve satışlarını kişi bazında (cari hesaplarda) izlemek ve Maliye Bakanlığı'na bilgi vermekle de yükümlü kılınmışlardır.

IV. DEĞERLENDİRME

5174 sayılı Kanun ile tarımsal ürün ticareti kapsamında ticaret borsalarına önemli görevler verilmiştir. Ticaret borsalarının kotasyonuna dâhil maddelerin ticaretiyle iştigal edenler bulundukları yerdeki ticaret borsasına kaydolmak, alım satımlarını borsada yapmak ve borsaya tescil ettirmek zorunda olduklarından zirai kazançlardan kaynaklı verginin tahsili noktasında vergi sorumlularının yanı sıra vergi ziyaını önlemek amacıyla ticaret borsaları da müteselsilen sorumlu tutulmuştur.

Ticaret borsalarının müteselsil sorumluluklarının hangi halde gündeme gelebileceğinin daha net anlaşılabilmesi bakımından 5174 sayılı Kanun ile GVK hükümlerinin birlikte değerlendirilmesi gerekmektedir. Her şeyden önce ticaret borsalarının tevkif edilen gelir vergisinden müteselsilen sorumlu tutulabilmesi için alım satım işleminin ticaret borsasında tescil edilmiş olması gerekmektedir. Aksi takdirde sorumluluk söz konusu olmayacaktır.

5174 sayılı Kanun'un 46'ncı maddesi uyarınca borsa yerinde yapılan alım satım işlemlerinin aynı gün, istisnai olarak borsa yeri dışında alınıp satılmasına müsaade edilen maddelere ait alım satım işlemlerinin ise en geç otuz gün içinde tescil ettirilmesi gerekmektedir.

GVK'nın 94'üncü maddesi uyarınca vergi tevkifatı yapmakla yükümlü kişi, kurum ve kuruluşların çiftçilerden satın alınan zirai ürünler karşılığında bir ay boyunca yapılan ödemelerden tevkif etmeleri gereken gelir vergisini aynı Kanun'un 98'inci maddesi uyarınca ertesi ayın yirmiüçüncü günü akşamına kadar ilgili vergi dairesine bildirmeye mecbur oldukları, 119 uncu maddesi uyarınca da beyanname verilen ayın yirmialtıncı günü akşamına kadar bağlı bulundukları vergi dairesine yatırmaları gerektiği hüküm altına alınmıştır. Ticaret borsalarında tescil edilmek suretiyle yapılan alım satım işlemleri nedeniyle oluşan ve tescil işlemi nedeniyle vergi sorumluları ile birlikte ticaret borsalarının da müteselsilen sorumlu tutulduğu gelir vergisinin bildirim ve ödeme zamanı, alım satımın yapıldığı ayı takip eden ayın en geç sırasıyla 23'üncü ve 26'ncı günlerinin akşamıdır.

Görüldüğü üzere alım satım işleminin tescil süresi ile alım satımdan kaynaklı tevkif edilmesi gereken gelir vergisinin beyan ve ödeme süreleri uyumlu değildir. Dolayısıyla tescil işlemi gerçekleştirilirken tevkif edilen verginin bildirim ve/ veya ödeme süresi dolmamış olduğundan bildirim ve/veya ödeme henüz yapılmamış olmaktadır. Bu itibarla ticaret borsalarının yükümlülüğü alım satım işlemini tescil etmeden önce gelir vergisi tevkifatının yapılıp yapılmadığını kontrol etmek ve tevkifat yapılmamış ise yapılmasını sağlamaktan ibaret olacaktır. Bu yükümlülük yerine getirilmeden tescil işleminin yapılması halinde ticaret borsaları da tevkif edilerek ödenmesi gereken vergiden ilgililerle birlikte müteselsilen sorumlu olacaktır.

Ticaret borsalarına getirilen bu yükümlülük karşısında 164 Seri Numaralı Gelir Vergisi Genel Tebliği ile ticaret borsaları ve borsa yöneticileri alım, satımını tescil ettikleri zirai ürünler üzerinden yapılması gereken vergi tevkifatını sağlamaya yönelik her türlü tedbiri almaya yetkili kılındıkları gibi, ticaret borsaları, borsada işlem gören ürünlerin alış ve satışlarını kişi bazında (cari hesaplarda) izlemek ve Maliye Bakanlığı'na bilgi vermekle de yükümlü tutulmuştur. Görüldüğü üzere ticaret borsalarına getirilen yükümlülük karşısında verilen yetki, tevkifatın yapılmasını sağlamaya yönelik olmasından ibaret olup, tevkif edilen verginin beyan edilmesini ve ödenmesini sağlamaya yönelik bir yetki değildir. Nitekim borsalara tescil edilmiş alış satışların kişi bazında izlenmesi ve Maliye Bakanlığına bilgi verilmesi yükümlülüğünün getirilmiş olması da borsalara verilen bu yetkiyi tamamlayıcı niteliktedir.

Ticaret Borsalarına Tabi Maddeler ve Bu Maddelerin Alım veya Satımlarının Tescili Hakkında Yönetmelik'in 16 ve 17'nci maddeleri uyarınca ticaret borsalarında tescil işlemleri alım satım işlemine taraf olanlarca doldurularak borsaya ibraz edilen alım satım beyannamelerine istinaden yapılmaktadır. Anılan Yönetmelik'in 16'ncı maddesi uyarınca içeriği Türkiye Odalar ve Borsalar Birliği tarafından belirlenen alım satım beyannamelerinde9 , Maliye Bakanlığı tarafından getirilen yükümlülük ve verilen yetki de dikkate alınarak, alım satım işlemine dair müstahsil makbuzu veya faturanın tarih ve numarası ile gelir vergisi tevkifat (stopaj) tutarının da gösterilmesi zorunluluğu öngörülmüştür. Zira VUK'un "Fatura ve Fatura Yerine Geçen Vesikalar" başlıklı ikinci bölümünde düzenlenen fatura ve müstahsil makbuzuna ilişkin hükümler uyarınca yapılan alım satım işlemleri fatura veya müstahsil makbuzu ile belgelendirilebilmektedir. Böylece ticaret borsaları alım satım beyannameleri üzerinden gelir vergisi tevkifatının yapılmış olduğunu gördükten sonra tescil işlemini gerçekleştirmektedir.

Nitekim Danıştay Vergi Dava Daireleri Genel Kurulu'nun, ticaret borsalarına müteselsil sorumluluk getiren 164 Seri Numaralı Gelir Vergisi Genel Tebliği'nin "Ticaret Borsalarında Tescil Ettirilerek Satın Alınan Zirai Ürün Bedellerinden Yapılacak Gelir Vergisi Tevkifatı ve Müteselsil Sorumluluk" başlığını taşıyan 4'üncü bölümünün iptali istemiyle Ankara Ticaret Borsası tarafından açılan davada Danıştay Dördüncü Dairesi'nin Tebliğ'in dava konusu bölümünün iptali yönünde verdiği 25.12.1995 günlü ve E:1991/752, ve E:1991/752, K:1995/5799 sayılı kararının temyiz edilmesi üzerine verdiği 24.10.1997 günlü ve E:1996/144, ve E:1996/144, K:1997/453 sayılı kararı da bu yöndedir.

Mezkur kararda; VUK ve GVK'nın müstahsil makbuzu düzenlemesi, zirai ürün bedellerinden vergi tevkifatı ile beyanı ve ödemesine ilişkin düzenlemeleri karşısında 164 sayılı Genel Tebliğ'in 4'üncü bölümünün ilk paragrafının, VUK'un 11'inci maddesinin altıncı fıkrasında da öngörülen yetkiye dayanarak, böyle bir alımsatımın ticaret borsasında tescili sırasında müstahsil fişinin usulüne uygun düzenlenmiş ve GVK'nın yukarıda değinilen kuralları gereğince gelir vergisi kesintisinin yapılmış olmasının borsa yetkililerince aranmasını öngördüğü, bu araştırma ve gereğin yerine getirilmemesine karşın tescilin yapılmış olması halinde, borsaları da alıcı tüccarla birlikte müteselsilen sorumlu tutan bir düzenleme getirdiği, VUK'un 235'inci ve GVK'nın 94'üncü maddelerine göre çiftçiden tarım ürünü satın alan tüccarın; henüz beyanname verme süresi dolmamışken yapılan tescil sırasında, borsa ve yetkililerinin beyannamenin düzenlenmiş ve ilgili vergi dairesine verilmiş ya da tahakkukun yapılmış olmasını aramaları düşünülemeyeceğinden, Tebliğ'in bu paragrafında öngörülen sorumluluğu tevkifatın yapılmasıyla sınırlı kabul etmek gerektiği,

Dördüncü bölümün ikinci paragrafında öngörülen sorumluluğun ise; ayrı ayrı incelenmesi gerektiği, bu paragrafta öngörülen müteselsil sorumluluğun önkoşulu olarak, borsada tescil edilen bir alım-satıma konu tarım ürününün evvelce çiftçiden satın alınması sırasında vergi tevkifatının yapılmış olması gerektiği, dolayısıyla bu paragrafta yer alan düzenleme ile de sorumlu sıfatıyla vergi kesintisi yapma ödevini yerine getirmemiş olan satıcıların tescil istemlerinin kabul edilmemesinin amaçlandığı, çiftçiden alınması sırasında bedelinden vergi tevkifatı yapılmamış tarım ürününün borsada tescil edilerek satılmasını önlemek isteyen bu düzenlemenin, VUK'un 11'inci maddesinin altıncı fıkrasına aykırı düşmediği sonucuna varıldığı, ticaret borsalarının, tarım ürünü bedelinden kesilmeyen ve bunun sonucu olarak beyan dışı kalan ve ödenmeyen gelir (stopaj) vergisi ile bu vergiye ait gecikme faizi ve zammından satıcı ile birlikte müteselsilen sorumlu tutulmalarında yasaya aykırı bir yön görülmediği, borsada tescilin; çiftçiden yapılan tarım ürünü alışları sırasında alıcılar tarafından vergi sorumlusu sıfatıyla yapılması gereken vergi tevkifatının belgelenmesinden sonra gerçekleştirilmesi yükümlülüğü getirerek, bu yükümlülüğü yerine getirmeyen ticaret borsası ve yöneticilerini asıl sorumlularla birlikte müteselsilen sorumlu tutan dava konusu düzenlemeyi tümüyle iptal eden kararın hukuka uygun görülmediği belirtilerek Danıştay Dördüncü Dairesinin anılan kararı bozulmuştur.

SONUÇ

Zirai ürün bedelleri üzerinden tevkif edilerek vergi dairelerine ödenmesi gereken vergiden ticaret borsalarının müteselsil sorumluluğu, yalnızca, vergi tevkifatının alıcılar tarafından yapıldığının belgelendirilmesini istemeden zirai ürün alım satımını tescil etmeleri durumunda olacaktır. Danıştay Vergi Dava Daireleri Genel Kurulu'nun bir önceki bölümde yer verilen Kararında belirtildiği gibi "henüz beyanname verme süresi dolmamışken yapılan tescil sırasında, borsa ve yetkililerinin beyannamenin düzenlenmiş ve ilgili vergi dairesine verilmiş ya da tahakkukun yapılmış olmasını aramaları düşünülemeyeceğinden" tescil işlemi sırasında tevkif edildiği görülen verginin tescil işlemi sonrasında beyan edilmemesi veya beyan edilmiş olmasına rağmen ödenmemesi durumunda ticaret borsalarının müteselsil sorumluluğu olmayacaktır.

164 sayılı Gelir Vergisi Genel Tebliği'nin ticaret borsalarının müteselsil sorumluluğunun düzenlendiği "Ticaret Borsalarında Tescil Ettirilerek Satın Alınan Zirai Ürün Bedellerinden Yapılacak Gelir Vergisi Tevkifatı ve Müteselsil Sorumluluk" başlığını taşıyan 4'üncü bölümünün bu çerçevede uygulanması ve Tebliğ'in söz konusu dava sürecine konu edilmediği için değerlendirme dışı kalan ve 4'üncü bölümü ile çelişen "Gelir Vergisi Tevkifatının Yapılmayacağı Durumlar ve Müteselsil Sorumluluktan Kurtulma" başlıklı 10'uncu bölümünün ikinci fıkrasındaki; "Öte yandan, borsada tescil ettirilerek çiftçilerden satın alınan zirai ürün bedelleri üzerinden yapılan gelir vergisi tevkifatının beyan edilerek ödenmemesi hâlinde, bu vergi ile buna bağlı ceza, gecikme faizi ve gecikme zammından çiftçiden ürünü satın alanla birlikte borsa ve yöneticileri de sorumludur." hükmünün 4. bölüm ile uyumlaştırılması tereddütlerin giderilmesi ve uygulama birliğinin sağlanması bakımından uygun olacaktır.

Footnotes

1. 01/06/2004 tarihli ve 25479 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanmıştır.

2. 08/01/2005 tarihli ve 25694 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanmıştır.

3. Ölçülebilen, sayılabilen, tartılabilen ve emsali piyasada çokça bulunan mal.

4. 06/01/1961 tarihli ve 10700 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanmıştır.

5. 19/02/1994 tarihli ve 21854 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanmıştır.

6. 13/07/1995 tarihli ve 22342 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanmıştır.

7. 10/01/1961 tarihli ve 10705 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanmıştır.

8. 15/09/1990 tarihli ve 20636 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanmıştır

9. https://www.tobb.org.tr/HukukMusavirligi/Sayfalar/OdaBorsalardaKullanilacakDefterBelgeler.php (Erişim-11/01/2018

The content of this article is intended to provide a general guide to the subject matter. Specialist advice should be sought about your specific circumstances.

To print this article, all you need is to be registered on Mondaq.com.

Click to Login as an existing user or Register so you can print this article.

Authors
 
Some comments from our readers…
“The articles are extremely timely and highly applicable”
“I often find critical information not available elsewhere”
“As in-house counsel, Mondaq’s service is of great value”

Related Topics
 
Related Articles
 
Up-coming Events Search
Tools
Print
Font Size:
Translation
Channels
Mondaq on Twitter
 
Register for Access and our Free Biweekly Alert for
This service is completely free. Access 250,000 archived articles from 100+ countries and get a personalised email twice a week covering developments (and yes, our lawyers like to think you’ve read our Disclaimer).
 
Email Address
Company Name
Password
Confirm Password
Position
Mondaq Topics -- Select your Interests
 Accounting
 Anti-trust
 Commercial
 Compliance
 Consumer
 Criminal
 Employment
 Energy
 Environment
 Family
 Finance
 Government
 Healthcare
 Immigration
 Insolvency
 Insurance
 International
 IP
 Law Performance
 Law Practice
 Litigation
 Media & IT
 Privacy
 Real Estate
 Strategy
 Tax
 Technology
 Transport
 Wealth Mgt
Regions
Africa
Asia
Asia Pacific
Australasia
Canada
Caribbean
Europe
European Union
Latin America
Middle East
U.K.
United States
Worldwide Updates
Registration (you must scroll down to set your data preferences)

Mondaq Ltd requires you to register and provide information that personally identifies you, including your content preferences, for three primary purposes (full details of Mondaq’s use of your personal data can be found in our Privacy and Cookies Notice):

  • To allow you to personalize the Mondaq websites you are visiting to show content ("Content") relevant to your interests.
  • To enable features such as password reminder, news alerts, email a colleague, and linking from Mondaq (and its affiliate sites) to your website.
  • To produce demographic feedback for our content providers ("Contributors") who contribute Content for free for your use.

Mondaq hopes that our registered users will support us in maintaining our free to view business model by consenting to our use of your personal data as described below.

Mondaq has a "free to view" business model. Our services are paid for by Contributors in exchange for Mondaq providing them with access to information about who accesses their content. Once personal data is transferred to our Contributors they become a data controller of this personal data. They use it to measure the response that their articles are receiving, as a form of market research. They may also use it to provide Mondaq users with information about their products and services.

Details of each Contributor to which your personal data will be transferred is clearly stated within the Content that you access. For full details of how this Contributor will use your personal data, you should review the Contributor’s own Privacy Notice.

Please indicate your preference below:

Yes, I am happy to support Mondaq in maintaining its free to view business model by agreeing to allow Mondaq to share my personal data with Contributors whose Content I access
No, I do not want Mondaq to share my personal data with Contributors

Also please let us know whether you are happy to receive communications promoting products and services offered by Mondaq:

Yes, I am happy to received promotional communications from Mondaq
No, please do not send me promotional communications from Mondaq
Terms & Conditions

Mondaq.com (the Website) is owned and managed by Mondaq Ltd (Mondaq). Mondaq grants you a non-exclusive, revocable licence to access the Website and associated services, such as the Mondaq News Alerts (Services), subject to and in consideration of your compliance with the following terms and conditions of use (Terms). Your use of the Website and/or Services constitutes your agreement to the Terms. Mondaq may terminate your use of the Website and Services if you are in breach of these Terms or if Mondaq decides to terminate the licence granted hereunder for any reason whatsoever.

Use of www.mondaq.com

To Use Mondaq.com you must be: eighteen (18) years old or over; legally capable of entering into binding contracts; and not in any way prohibited by the applicable law to enter into these Terms in the jurisdiction which you are currently located.

You may use the Website as an unregistered user, however, you are required to register as a user if you wish to read the full text of the Content or to receive the Services.

You may not modify, publish, transmit, transfer or sell, reproduce, create derivative works from, distribute, perform, link, display, or in any way exploit any of the Content, in whole or in part, except as expressly permitted in these Terms or with the prior written consent of Mondaq. You may not use electronic or other means to extract details or information from the Content. Nor shall you extract information about users or Contributors in order to offer them any services or products.

In your use of the Website and/or Services you shall: comply with all applicable laws, regulations, directives and legislations which apply to your Use of the Website and/or Services in whatever country you are physically located including without limitation any and all consumer law, export control laws and regulations; provide to us true, correct and accurate information and promptly inform us in the event that any information that you have provided to us changes or becomes inaccurate; notify Mondaq immediately of any circumstances where you have reason to believe that any Intellectual Property Rights or any other rights of any third party may have been infringed; co-operate with reasonable security or other checks or requests for information made by Mondaq from time to time; and at all times be fully liable for the breach of any of these Terms by a third party using your login details to access the Website and/or Services

however, you shall not: do anything likely to impair, interfere with or damage or cause harm or distress to any persons, or the network; do anything that will infringe any Intellectual Property Rights or other rights of Mondaq or any third party; or use the Website, Services and/or Content otherwise than in accordance with these Terms; use any trade marks or service marks of Mondaq or the Contributors, or do anything which may be seen to take unfair advantage of the reputation and goodwill of Mondaq or the Contributors, or the Website, Services and/or Content.

Mondaq reserves the right, in its sole discretion, to take any action that it deems necessary and appropriate in the event it considers that there is a breach or threatened breach of the Terms.

Mondaq’s Rights and Obligations

Unless otherwise expressly set out to the contrary, nothing in these Terms shall serve to transfer from Mondaq to you, any Intellectual Property Rights owned by and/or licensed to Mondaq and all rights, title and interest in and to such Intellectual Property Rights will remain exclusively with Mondaq and/or its licensors.

Mondaq shall use its reasonable endeavours to make the Website and Services available to you at all times, but we cannot guarantee an uninterrupted and fault free service.

Mondaq reserves the right to make changes to the services and/or the Website or part thereof, from time to time, and we may add, remove, modify and/or vary any elements of features and functionalities of the Website or the services.

Mondaq also reserves the right from time to time to monitor your Use of the Website and/or services.

Disclaimer

The Content is general information only. It is not intended to constitute legal advice or seek to be the complete and comprehensive statement of the law, nor is it intended to address your specific requirements or provide advice on which reliance should be placed. Mondaq and/or its Contributors and other suppliers make no representations about the suitability of the information contained in the Content for any purpose. All Content provided "as is" without warranty of any kind. Mondaq and/or its Contributors and other suppliers hereby exclude and disclaim all representations, warranties or guarantees with regard to the Content, including all implied warranties and conditions of merchantability, fitness for a particular purpose, title and non-infringement. To the maximum extent permitted by law, Mondaq expressly excludes all representations, warranties, obligations, and liabilities arising out of or in connection with all Content. In no event shall Mondaq and/or its respective suppliers be liable for any special, indirect or consequential damages or any damages whatsoever resulting from loss of use, data or profits, whether in an action of contract, negligence or other tortious action, arising out of or in connection with the use of the Content or performance of Mondaq’s Services.

General

Mondaq may alter or amend these Terms by amending them on the Website. By continuing to Use the Services and/or the Website after such amendment, you will be deemed to have accepted any amendment to these Terms.

These Terms shall be governed by and construed in accordance with the laws of England and Wales and you irrevocably submit to the exclusive jurisdiction of the courts of England and Wales to settle any dispute which may arise out of or in connection with these Terms. If you live outside the United Kingdom, English law shall apply only to the extent that English law shall not deprive you of any legal protection accorded in accordance with the law of the place where you are habitually resident ("Local Law"). In the event English law deprives you of any legal protection which is accorded to you under Local Law, then these terms shall be governed by Local Law and any dispute or claim arising out of or in connection with these Terms shall be subject to the non-exclusive jurisdiction of the courts where you are habitually resident.

You may print and keep a copy of these Terms, which form the entire agreement between you and Mondaq and supersede any other communications or advertising in respect of the Service and/or the Website.

No delay in exercising or non-exercise by you and/or Mondaq of any of its rights under or in connection with these Terms shall operate as a waiver or release of each of your or Mondaq’s right. Rather, any such waiver or release must be specifically granted in writing signed by the party granting it.

If any part of these Terms is held unenforceable, that part shall be enforced to the maximum extent permissible so as to give effect to the intent of the parties, and the Terms shall continue in full force and effect.

Mondaq shall not incur any liability to you on account of any loss or damage resulting from any delay or failure to perform all or any part of these Terms if such delay or failure is caused, in whole or in part, by events, occurrences, or causes beyond the control of Mondaq. Such events, occurrences or causes will include, without limitation, acts of God, strikes, lockouts, server and network failure, riots, acts of war, earthquakes, fire and explosions.

By clicking Register you state you have read and agree to our Terms and Conditions