Turkey: Limited Şirkette Ortak Ve Müdürlerin Bağlilik Yükümlülüğü Ve Rekabet Yasaği

Last Updated: 11 May 2018
Article by Selman Baltaci

ÖZET

Limited şirketlerde, şirketin devamı ve salahiyetinin sağlanabilmesi açısından kanun koyucu kimi tedbirler almayı uygun görmüştür. Özellikle şirket içerisinde yetkili olan ortak ve müdürlerin şirkete bağlılık yükümlülüğü içerisinde olduğunu ve şirket ile rekabet eden tasarruflarda bulunamayacaklarını önemle vurgulamıştır. Zira, şirketin kuruluş amacına aykırı hareket edilmesi, şirketin çıkarlarının korunmaması ve şirket yönetimini elinde bulunduran kişilerce şirket aleyhine rekabet edilmesi ortaklığın çok ciddi zarar etmesine ve hatta sona ermesine sebep olabilecektir. Yine de kanunla getirilmiş olan yasakların gerekli onay ve izinlerin alınması koşuluyla kaldırılabileceği veya sınırlandırılabileceği yönünde bir serbesti tanınmıştır.

Çalışmamızda 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu ("TTK")'nun 613 ve 626. maddelerinde, limited şirket ortakları ve müdürleri açısından öngörülen sorumluluklar üzerinde durularak ikili bir karşılaştırma yapılacaktır. Kanun koyucunun amacı ve Ticaret Hukukunun kendine has yapısının sentezlenmesi sonucunda düzenlenmiş olan yükümlülükler irdelenecektir.

Anahtar Kelimeler: Limited Şirket Ortaklıkları, Limited Şirket Ortaklarının Hak ve Yükümlülükleri, Limited Şirket Müdürlerinin Hak ve Yükümlülükleri, Rekabet Yasağı, Bağlılık Yükümlülüğü, Ticari Sırların Korunması

GİRİŞ

Limited şirketler, nispeten daha az sermaye ile kurulabilmeleri, yapı olarak daha basit ve yönetilebilir olmaları ve kuruluş işlemlerinin anonim şirketlere göre daha kolay olması sebebi ile ülkemizde en çok tercih edilen ortaklık türüdür. Bu sebeple, ülke ekonomisi ve toplum refahı için bu şirketlerin türlü hukuksuz işlemlere karşı korunması ve bu konuda önlemler alınması gereği hasıl olmuştur. Limited şirket ortaklarına ve müdürlerine getiren yükümlülük ve sorumluklar ile şirket aleyhinde işlemlerde bulunmaları engellenmeye çalışılmıştır.

Limited şirket, ortakların belli bir amaç doğrultusunda bir araya gelerek aynı amaç uğrunda hareket etmek için uzlaşmaları neticesinde kurulur. Bütün ortakların söz konusu amacı benimsemesi ve bu yönde birbirleri ile koordineli şekilde çalışmaları, şirketin ticari açıdan başarılı olması için son derece önemlidir. Ülke ekonomisinin gelişmesi ve gerekli atılımların yapılabilmesi adına kanun koyucu şirketlerin menfaatlerini her daim ön planda tutmakta ve hatta kimi zaman şirketi, ortakların veya müdürlerinin tasarruflarından dahi korumayı amaçlamaktadır. Bu sebeple, bağlılık yükümü ve rekabet yasağına ilişkin kanun hükümleri düzenlenmiş olmakla birlikte, söz konusu yükümlerin ortaklar ve müdürler açısından ayrı ayrı değerlendirilmesi gerekmektedir.

1. ORTAKLARIN BAĞLILIK YÜKÜMLÜLÜĞÜ VE REKABET YASAĞI

1.1. Ortakların Bağlılık Yükümlülüğü

Birinci bölümde bahsedilen önlemler, TTK'nın 613. maddesi hükmünde düzenlenmektedir. Söz konusu kanun maddesinin ilk fıkrasında, "Ortakların şirket sırlarını korumakla yükümlü olduğu ve bu yükümlülüğün şirket sözleşmesi veya genel kurul kararı ile kaldırılamayacağı" hükme bağlanmıştır. Madde metninden anlaşıldığı üzere, söz konusu hüküm, emredici niteliktedir ve madde metninde "şirket sırrı" kavramının herhangi bir tanımı yapılmamıştır. Şirketlerin sırlarının sürekli değişmesi ve farklı iş kollarına göre "sır" kavramının değişkenlik arz etmesi herhangi bir tanım yapılmamasının sebebi olarak kabul edilebilir. Bu doğrultuda, şirket sırrı kavramının her somut olay için ayrı ayrı değerlendirmeye tabi tutulması, uzman ve teknik kişilerce yapılacak değerlendirme sonucunda yorum yoluyla belirlenmesi gerektiği bariz şekilde ortadadır.

Bunun yanı sıra, hükmün emredici özelliği söz konusu ticari sır saklama yükümlülüğünün kaldırılamayacağına yöneliktir ve bu bağlamda bağımlılık yükümlülüğü ortaklar açısından sınırlandırılabilir. Kanun koyucunun ortaklara bu serbestiyi tanımasının sebebi, karşılıklı güven ilişkisi içerisinde bir araya gelen ortakların kendi iç anlaşmaları doğrultusunda şirket yönetimini sürdürmelerine olanak verilmesinin gerekliliğidir. Kaldı ki, ortakların bağlılık yükümlülükleri hepsi açısından eşit derecede önemli olmayıp değişkenlik gösterebilir. Zira birebir şirket işleri ile ilgilenen, şirket ile ilişkisi güçlü bir ortak ile uzakta yaşayan ve ancak zorunlu hallerde şirket işleri ile ilgilenen bir ortağın aynı bağlılık yükümlülüğüne tabi tutulması rasyonel olmayacaktır.

1.2. Ortakların Rekabet Yasağı

TTK'nın 613/f.2 hükmü ile "Ortakların şirketin çıkarlarını zedeleyebilecek nitelikte davranışlarda bulunamayacakları" önemle belirtilmektedir. Kanun koyucu madde hükmünü son derece geniş bir ifade ile oluşturmuş ve bu şekilde söz konusu yasağın en ufak bir zarar tehlikesi bulunması durumunda dahi geçerli olacağını belirtmiştir. Her ne kadar kanun hükmünde, "Özellikle, kendilerine özel bir menfaat sağlayan ve şirketin amacına zarar veren işlemler yapamazlar" denilmişse de bu hususlar örnek olarak sayılmıştır ve yasak bunlarla sınırlandırılmamıştır. Bunlara ek olarak şirketin büyümesine engel olan, karlılığını azaltan, imajını bozan, güvenilirliğini zedeleyen, kısacası zarar ihtimali içeren her davranış bu madde hükmüne girmektedir.

TTK'nın 613. maddesinin ikinci fıkrasında yer alan ifadelerden, ortakların kanun gereği rekabet yasağına tabi oldukları çıkartılmamalıdır. Zira limited şirketler sermaye şirketleri olmakla birlikte, ortaklar sınırlı sorumluluk ilkesine tabidir ve ortaklık hakları sermayeye bağlanmıştır. Bu halde, ortakların limited şirkete olan bağlılık yükümlülüklerinin sınırını "rekabet yasağı" kavramı oluşturmaktadır. Şirket sözleşmesinde açık ve somut bir şekilde "ortakların rekabet yasağına tabi olduklarına" ilişkin bir ifade yer almadığı sürece, ortaklar rekabet yasağına tabi değildir. Bağlılık yükümünden yola çıkarak, her ortağın kanun gereği rekabet yasağına tabi olduğu şeklinde bir yorum yapmak son derece yanlış olacaktır.

1.3. Ortakların Onayı

Kanun'un son fıkrasında, limited şirket'in tüm ortakları yazılı onay verdiği taktirde, ortakların bağlılık yükümü ve rekabet yasağına aykırı faaliyetlerde bulunabilecekleri belirtilmiştir. Oysa ilk fıkrada, ortakların şirket sırlarını koruma yükümlülüklerinin, şirket sözleşmesi veya genel kurul kararı ile ortadan kaldırılamayacağı belirtilmiş idi. Bu noktada bir çelişki var gibi görünmekte olup, ticari sırrın bağlılık yükümlülüğünü aşan bir konu olduğunu ve bağlılık yükümlülüğünün kaldırılmasının ticari sırları koruma zorunluluğunu ortadan kaldırmadığı iddiasıyla çelişki giderilebilir.

Öte yandan, ortakların rekabet yasağına tabi olmalarının ancak şirket sözleşmesinde açık hüküm bulunduğu taktirde mümkün olduğu 2. fıkrada açıkça belirtilmektedir. Aynı maddenin 4. fıkrasında ise, ortakların yazılı onayı bulunduğu taktirde rekabet yasağına aykırı fiillere izin verilebileceği belirtilmiş ve bu konunun da ortakların iradesi ile değiştirilebileceği öngörülmüştür.

2. MÜDÜRLERİN ÖZEN VE BAĞLILIK YÜKÜMLÜLÜĞÜ, REKABET YASAĞI

TTK'nın 613. maddesinin 3. fıkrasında, limited şirket müdürlerinin şirket aleyhinde

rekabet etmeme yükümlülüklerinin 626. madde uyarınca değerlendirilmesi gerektiği belirtilmiştir. Müdürlerin yönetimle mükellef olmaları sebebiyle, ortaklardan farklı bir düzenleme getirilmesi gereği hasıl olmuştur. Söz konusu hükümde ortaklardan farklı olarak özen yükümlülüğü de öngörülmüş olup, ilgili hükmün yorumlanması hususunda çok da kesin olmayan noktalar bulunmaktadır.

2.1. Müdürlerin Özen Yükümlülüğü

Kanun'un 626/f.1 hükmünde, müdürlerin ve yönetimle görevli diğer kişilerin görevlerini özenle yerine getirme ve şirketin menfaatlerini dürüstlük kuralı çerçevesinde gözetme borcu altında olduğu düzenlenmiştir. Kanun müdürlerin bağlılık yükümlülüğü konusunda ikili bir ayrıma gitmiş, "özen yükümlülüğü" ile "şirket menfaatlerinin gözetilmesi" kavramlarını kullanmıştır. Kanun metninde geçen özen yükümlülüğü, iş ve tasarrufların ciddi bir dikkat, araştırma ve gözlem sonucunda yapılması ile karar alırken sorumlu davranılması şeklinde açıklanabilir. Öte yandan, şirket menfaatlerinin gözetilmesi ise, şirket çıkarlarının kişilerin ya da başka şirketlerin menfaatlerine feda edilmemesi, müdürü bulundukları şirkete herhangi bir sebeple zarar verilmesini engellemek görevine işaret etmektedir.

Yukarıda bahsedildiği üzere, kendilerine özenli davranma ve şirket çıkarlarını gözetme yükümlülüğü yüklenmiş olan müdürlerin bu husustaki sorumlulukları mutlaka belirlenmelidir. Şirket menfaatlerinin korunması borcunda sınır, kanun maddesinin içinde belirtilmiş ve şirketin menfaatlerinin Medeni Kanun m.2'de düzenlenen "dürüstlük kuralı" çerçevesinde korunması gerektiği belirtilmiştir. Dolayısıyla, kanuna ve dürüstlük kuralına aykırı yollarla şirkete menfaat sağlanması durumunda bu hüküm ileri sürülerek savunma yapılması ihtimali de ortadan kaldırılmıştır. Zira gerek doktrinde gerekse Yargıtay kararlarında hukuk düzeninin dürüstlük kuralına aykırı bir işlemi korumayacağı hususunda tam bir fikir birliği bulunmaktadır. Şirket menfaatlerinde belirlenen sınır, özen yükümlülüğünden daha belirgin olsa da kimi zaman gri alanların ortaya çıkabileceği unutulmamalı ve bu durumda her olayın kendi içerisinde yorumlanarak çözüme kavuşturulması gerektiği kabul edilmelidir.

Müdürlerin özen yükümlülüğü ise sınırları daha belirsiz bir sorumluluk olarak ortaya çıkmaktadır. Elbette 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu ve TTK çerçevesinde ticari işle meşgul olan kimselerin basiretli ve dikkatli davranmak zorunda oldukları konusunda bir şüphe yoktur. Ancak, limited şirket müdürü tarafından gerekli özen gösterildiği halde öngörülemez sebeplerden dolayı zararın ortaya çıkması durumunda ya da insani hata olarak değerlendirilebilecek sebeplerle meydana gelen zararlarda özen yükümünün yerine getirilmediğini iddia etmek hakkaniyete aykırı olabilecektir. Bu anlamda, Yargıtay kararları ve doktrin görüşleri ışığında değerlendirme yapılması ve her somut olayın kendi içerisinde değerlendirilmesi kaçınılmaz bir zorunluluk olarak ortaya çıkmaktadır.

2.2. Müdürlerin Rekabet Yasağı

TTK'nın 626/f.2 hükmünde, "Şirket sözleşmesinde aksi öngörülmemiş ya da diğer tüm ortaklar yazılı şekilde izin vermemiş ise, müdürlerin şirketle rekabet oluşturan bir faaliyette bulunamayacağı" belirtilmiştir. İlgili hüküm uyarınca, rekabet yasağı emredici nitelikte olmamakla birlikte, kanuni bir yasak olarak belirlenmiş ancak aksinin öngörülebileceği de ifade edilmiştir.

SONUÇ

Sonuç olarak, TTK'nın limited şirket ortakları ve müdürleri için farklı kıstaslar getirerek bağlılık yükümlülüğü ile şirket aleyhinde tasarrufta bulunma yasağı getirdiğini söylemek mümkündür. Yukarıda bahsedildiği üzere, müdürlerin haiz olduğu yetki ve sorumluluklar neticesinde daha kapsamlı bir düzenlemeye gidildiği, özen borcu altında bulundukları önemle vurgulanmıştır. Her ne kadar şirketin ticari hayatına devam edebilmesi için söz konusu yükümlülük ve yasaklar düzenlenmiş ise de, karşılıklı güven ilişkisinin sağlam olmadığı ortaklık ve işbirliklerinin kanunla ayakta tutulamayacağı da barizdir. Tam da bu sebeple kanun koyucu ortakların kural olarak rekabet yasağına tabi olmadıklarını ve müdürlerin de rekabet yasağına tabi olmakla birlikte, ortakların onayı halinde aksi düzenleme yapılabileceğini belirtmiş, bu konuda sınırlı bir serbesti sağlamıştır.

Kanun koyucu bir adım daha ileri giderek, ortakların bağlılık yükümlülüklerinin de kalan ortaklardan yazılı onay alınması şartı ile kaldırılabileceğini belirlemiş ve müdürlerin de bağlılık yükümlülüğü kapsamında 613. madde hükmüne tabi olduklarını belirtmiştir. Ticaret hukukunun temelini oluşturan prensiplerden, tacirin basiretli ve kendisinden beklenen şekilde davranma zorunluluğu bu serbestiye zemin hazırlamaktadır. Kanun koyucu, ortakların gerekli değerlendirmeleri yapıp önlemleri aldıktan sonra söz konusu izinleri vereceğini öngörerek kanunen yasak olan hususlarda aksine düzenleme yetkisi tanımaktadır.

The content of this article is intended to provide a general guide to the subject matter. Specialist advice should be sought about your specific circumstances.

To print this article, all you need is to be registered on Mondaq.com.

Click to Login as an existing user or Register so you can print this article.

Authors
 
Some comments from our readers…
“The articles are extremely timely and highly applicable”
“I often find critical information not available elsewhere”
“As in-house counsel, Mondaq’s service is of great value”

Related Topics
 
Related Articles
 
Related Video
Up-coming Events Search
Tools
Print
Font Size:
Translation
Channels
Mondaq on Twitter
 
Register for Access and our Free Biweekly Alert for
This service is completely free. Access 250,000 archived articles from 100+ countries and get a personalised email twice a week covering developments (and yes, our lawyers like to think you’ve read our Disclaimer).
 
Email Address
Company Name
Password
Confirm Password
Position
Mondaq Topics -- Select your Interests
 Accounting
 Anti-trust
 Commercial
 Compliance
 Consumer
 Criminal
 Employment
 Energy
 Environment
 Family
 Finance
 Government
 Healthcare
 Immigration
 Insolvency
 Insurance
 International
 IP
 Law Performance
 Law Practice
 Litigation
 Media & IT
 Privacy
 Real Estate
 Strategy
 Tax
 Technology
 Transport
 Wealth Mgt
Regions
Africa
Asia
Asia Pacific
Australasia
Canada
Caribbean
Europe
European Union
Latin America
Middle East
U.K.
United States
Worldwide Updates
Registration (you must scroll down to set your data preferences)

Mondaq Ltd requires you to register and provide information that personally identifies you, including your content preferences, for three primary purposes (full details of Mondaq’s use of your personal data can be found in our Privacy and Cookies Notice):

  • To allow you to personalize the Mondaq websites you are visiting to show content ("Content") relevant to your interests.
  • To enable features such as password reminder, news alerts, email a colleague, and linking from Mondaq (and its affiliate sites) to your website.
  • To produce demographic feedback for our content providers ("Contributors") who contribute Content for free for your use.

Mondaq hopes that our registered users will support us in maintaining our free to view business model by consenting to our use of your personal data as described below.

Mondaq has a "free to view" business model. Our services are paid for by Contributors in exchange for Mondaq providing them with access to information about who accesses their content. Once personal data is transferred to our Contributors they become a data controller of this personal data. They use it to measure the response that their articles are receiving, as a form of market research. They may also use it to provide Mondaq users with information about their products and services.

Details of each Contributor to which your personal data will be transferred is clearly stated within the Content that you access. For full details of how this Contributor will use your personal data, you should review the Contributor’s own Privacy Notice.

Please indicate your preference below:

Yes, I am happy to support Mondaq in maintaining its free to view business model by agreeing to allow Mondaq to share my personal data with Contributors whose Content I access
No, I do not want Mondaq to share my personal data with Contributors

Also please let us know whether you are happy to receive communications promoting products and services offered by Mondaq:

Yes, I am happy to received promotional communications from Mondaq
No, please do not send me promotional communications from Mondaq
Terms & Conditions

Mondaq.com (the Website) is owned and managed by Mondaq Ltd (Mondaq). Mondaq grants you a non-exclusive, revocable licence to access the Website and associated services, such as the Mondaq News Alerts (Services), subject to and in consideration of your compliance with the following terms and conditions of use (Terms). Your use of the Website and/or Services constitutes your agreement to the Terms. Mondaq may terminate your use of the Website and Services if you are in breach of these Terms or if Mondaq decides to terminate the licence granted hereunder for any reason whatsoever.

Use of www.mondaq.com

To Use Mondaq.com you must be: eighteen (18) years old or over; legally capable of entering into binding contracts; and not in any way prohibited by the applicable law to enter into these Terms in the jurisdiction which you are currently located.

You may use the Website as an unregistered user, however, you are required to register as a user if you wish to read the full text of the Content or to receive the Services.

You may not modify, publish, transmit, transfer or sell, reproduce, create derivative works from, distribute, perform, link, display, or in any way exploit any of the Content, in whole or in part, except as expressly permitted in these Terms or with the prior written consent of Mondaq. You may not use electronic or other means to extract details or information from the Content. Nor shall you extract information about users or Contributors in order to offer them any services or products.

In your use of the Website and/or Services you shall: comply with all applicable laws, regulations, directives and legislations which apply to your Use of the Website and/or Services in whatever country you are physically located including without limitation any and all consumer law, export control laws and regulations; provide to us true, correct and accurate information and promptly inform us in the event that any information that you have provided to us changes or becomes inaccurate; notify Mondaq immediately of any circumstances where you have reason to believe that any Intellectual Property Rights or any other rights of any third party may have been infringed; co-operate with reasonable security or other checks or requests for information made by Mondaq from time to time; and at all times be fully liable for the breach of any of these Terms by a third party using your login details to access the Website and/or Services

however, you shall not: do anything likely to impair, interfere with or damage or cause harm or distress to any persons, or the network; do anything that will infringe any Intellectual Property Rights or other rights of Mondaq or any third party; or use the Website, Services and/or Content otherwise than in accordance with these Terms; use any trade marks or service marks of Mondaq or the Contributors, or do anything which may be seen to take unfair advantage of the reputation and goodwill of Mondaq or the Contributors, or the Website, Services and/or Content.

Mondaq reserves the right, in its sole discretion, to take any action that it deems necessary and appropriate in the event it considers that there is a breach or threatened breach of the Terms.

Mondaq’s Rights and Obligations

Unless otherwise expressly set out to the contrary, nothing in these Terms shall serve to transfer from Mondaq to you, any Intellectual Property Rights owned by and/or licensed to Mondaq and all rights, title and interest in and to such Intellectual Property Rights will remain exclusively with Mondaq and/or its licensors.

Mondaq shall use its reasonable endeavours to make the Website and Services available to you at all times, but we cannot guarantee an uninterrupted and fault free service.

Mondaq reserves the right to make changes to the services and/or the Website or part thereof, from time to time, and we may add, remove, modify and/or vary any elements of features and functionalities of the Website or the services.

Mondaq also reserves the right from time to time to monitor your Use of the Website and/or services.

Disclaimer

The Content is general information only. It is not intended to constitute legal advice or seek to be the complete and comprehensive statement of the law, nor is it intended to address your specific requirements or provide advice on which reliance should be placed. Mondaq and/or its Contributors and other suppliers make no representations about the suitability of the information contained in the Content for any purpose. All Content provided "as is" without warranty of any kind. Mondaq and/or its Contributors and other suppliers hereby exclude and disclaim all representations, warranties or guarantees with regard to the Content, including all implied warranties and conditions of merchantability, fitness for a particular purpose, title and non-infringement. To the maximum extent permitted by law, Mondaq expressly excludes all representations, warranties, obligations, and liabilities arising out of or in connection with all Content. In no event shall Mondaq and/or its respective suppliers be liable for any special, indirect or consequential damages or any damages whatsoever resulting from loss of use, data or profits, whether in an action of contract, negligence or other tortious action, arising out of or in connection with the use of the Content or performance of Mondaq’s Services.

General

Mondaq may alter or amend these Terms by amending them on the Website. By continuing to Use the Services and/or the Website after such amendment, you will be deemed to have accepted any amendment to these Terms.

These Terms shall be governed by and construed in accordance with the laws of England and Wales and you irrevocably submit to the exclusive jurisdiction of the courts of England and Wales to settle any dispute which may arise out of or in connection with these Terms. If you live outside the United Kingdom, English law shall apply only to the extent that English law shall not deprive you of any legal protection accorded in accordance with the law of the place where you are habitually resident ("Local Law"). In the event English law deprives you of any legal protection which is accorded to you under Local Law, then these terms shall be governed by Local Law and any dispute or claim arising out of or in connection with these Terms shall be subject to the non-exclusive jurisdiction of the courts where you are habitually resident.

You may print and keep a copy of these Terms, which form the entire agreement between you and Mondaq and supersede any other communications or advertising in respect of the Service and/or the Website.

No delay in exercising or non-exercise by you and/or Mondaq of any of its rights under or in connection with these Terms shall operate as a waiver or release of each of your or Mondaq’s right. Rather, any such waiver or release must be specifically granted in writing signed by the party granting it.

If any part of these Terms is held unenforceable, that part shall be enforced to the maximum extent permissible so as to give effect to the intent of the parties, and the Terms shall continue in full force and effect.

Mondaq shall not incur any liability to you on account of any loss or damage resulting from any delay or failure to perform all or any part of these Terms if such delay or failure is caused, in whole or in part, by events, occurrences, or causes beyond the control of Mondaq. Such events, occurrences or causes will include, without limitation, acts of God, strikes, lockouts, server and network failure, riots, acts of war, earthquakes, fire and explosions.

By clicking Register you state you have read and agree to our Terms and Conditions