Turkey: Türk İş Hukukunda Arabuluculuk Artık Bir Dava Şartı!

Last Updated: 27 November 2017
Article by Eren Evren, Yüksel Okyay Evren and Ali Gül

Ülkemizin İş ve Sosyal Güvenlik Hukuku sisteminde oldukça önemli değişiklikler öngören ve özelikle İş davalarında zorunlu arabuluculuk olarak adlandırılan "arabuluculuğun bir dava şartı olarak düzenlemesi" düzenlemeleri ile gündeme gelen İş Mahkemeleri Kanunu tasarısı Türkiye Büyük Millet Meclisi'nde kabul edilerek kanunlaştı. Önümüzdeki kısa bir süre içerisinde resmi gazetede yayımlanması bekleniyor.

İş hukukunda devrim niteliğinde sayılan ve kimileri tarafından beğenilip kimileri tarafından eleştirilen ancak çok önemli değişiklikler getiren bu düzenlemelerden ilk olarak "Zorunlu Arabuluculuk" maddelerini Okyay | Evren olarak inceledik.

İş Davalarında Neden Zorunlu Arabuluculuk (Dava Şartı Olarak) Getirilmiştir?

Kanunun yeniden düzenlenmesine ilişkin Meclise sunulan genel gerekçede; 1950 yılından bu yana geçen 67 yıllık sürede işçi ve işveren ilişkisinin değişen niteliği, nüfus artışı, iş alanları ve işin değişimi, teknoloji, yargının iş yükü ve 4 Şubat 2011 tarihinde hukuk düzenine giren Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun (HMK) getirdiği değişikliklere uyum arayışı olarak açıklanmaktadır.

İş uyuşmazlıklarının yargıya yüklediği iş yükü, Adli Sicil ve İstatistik Genel Müdürlüğü ve Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı'nın verileri ile ortaya konularak, değişimin temelinde önemli bir gerekçe olmuştur. Buna göre, 2016 Aralık ayı itibar iyle 14 milyona yakın işçi ile 1 milyon 750 bine yakın işyerinin bulunduğu ülkemizde, ilk derece mahkemelerinde 2016 yılı itibariyle görülen 3 milyon 525 bin civarındaki hukuk uyuşmazlığının yaklaşık yüzde 15'i iş uyuşmazlıklarından kaynaklanmaktadır. 2016 yılında Yargıtay'da incelenen 780 bin civarındaki hukuk uyuşmazlığının ise yaklaşık yüzde 30'u iş hukukundan kaynaklanmaktadır.

Bununla birlikte ülkemizde 2013 yılından bu yana uygulanmaya başlanan Arabuluculuk sisteminde bugüne kadar varılan anlaşmaların %89'unun iş hukukundan kaynaklanmış olması, zorunlu arabuluculuk sisteminin iş yargılamasından başlanması için önemli bir gerekçe olmuştur. Zorunlu Arabuluculuk uygulamalarının bundan sonra başta Tüketici davaları olmak üzere diğer dallarda da yaygınlaşması beklenmektedir.

Kanun'un Getirdiği Yenilikler

  1. Arabulucuya Başvurma Zorunluluğu

Kanun'un üçüncü maddesi ile;

- Bireysel veya toplu iş sözleşmesine dayanan işçi veya işveren alacağı ve tazminatı davaları ile

- İşe iade talebiyle açılan davalarda

arabulucuya başvurulması, dava şartı olarak düzenlenmiştir. 

Buna göre, eğer davacı ilk olarak arabulucuya başvurmadıysa, dava şartı eksikliği nedeniyle açmış olduğu dava usulden reddedilecektir.

Davacı, arabulucuya başvurduktan sonra anlaşma gerçekleşmemişse buna ilişkin "son tutanağı" dava dilekçesine eklemek zorundadır. Aksi takdirde tutanağın eklenmesi için mahkeme tarafından kendisine bir haftalık kesin süre verilecektir.

a)Arabulucu kimdir ve arabuluculuk nedir?

6325 sayılı Hukuk Uyuşmazlıklarında Arabuluculuk Kanunu ile "ihtiyari arabuluculuk" kurumu 2013 yılından itibaren hukuk düzenimizde fiilen yer almıştır. Ancak "dava şartı olarak arabuluculuk" hukukumuzda bir ilk olarak varlık bulacak.

Arabulucu; uyuşmazlık yaşayan tarafları bir araya getirerek kendi çözümlerini bulmalarına rehberlik eden, tarafsız ve bağımsız kişidir.

Arabuluculuk taraflar ve arabulucu için gizli bir süreç olup, bu süreç sonunda gerçekleşen anlaşma taraf vekillerince de imzalanmışsa, icra edilebilirlik şerhi aranmaksızın mahkeme ilamı hükmündedir. Bu sayede ilgili anlaşmanın hükümleri ilamlı takip yoluyla takip edilebilecektir.

b)Arabulucu kim tarafından atanacaktır?

Arabulucu taraflardan birinin başvurusu üzerine, adliyelerde bulunan Arabuluculuk Bürolarına kayıtlı arabulucular arasından, Büro tarafınca atanacaktır. Buradaki başvuru yapılacak adliye, karşı tarafın yerleşim yeri ya da işin yapıldığı yerdeki adliyedir. Ancak tarafların listede yer alan herhangi bir arabulucu üzerinde anlaşmaları halinde, bu arabulucu görevlendirilecektir.

c)Süreç nasıl ilerleyecektir?

Taraflara ait iletişim bilgileri, görevlendirilen arabulucuya büro tarafından verilecektir. Arabulucu bu iletişim bilgilerini esas alacak, ihtiyaç duyduğunda kendiliğinden araştırma da yapabilecektir. Arabulucu, elindeki bilgiler ile her türlü iletişim vasıtasını kullanarak yapılan görevlendirme konusunda tarafları bilgilendirir ve ilk toplantıya davet eder.

Arabulucu, yapılan başvuruyu görevlendirildiği tarihten itibaren üç hafta içinde sonuçlandırır. Bu süre zorunlu hallerde arabulucu tarafından en fazla bir hafta uzatılabilir. Bu süre, arabuluculuk için başvuru tarihinden itibaren değil, arabulucunun görevlendirilmesinden itibaren işlemeye başlayacaktır.

Sürecin sona erme halleri ise şu şekilde tanımlanmıştır;

1.Taraflara ulaşılamaması

2.Taraflar katılmadığı için görüşme yapılamaması

3.Yapılan görüşmeler sonucunda anlaşmaya varılması

4.Yapılan görüşmeler sonucunda anlaşmaya varılamaması

Belirtilen sona erme hallerinin tümünde arabulucu "son tutanağı" düzenleyerek durumu Arabuluculuk Bürosu'na bildirecektir.

Zamanaşımı, Arabuluculuk Bürosu'na başvurulmasından, arabulucu tarafından son tutanağın düzenlendiği tarihe kadar duracaktır. Yine bu süre içerisinde hak düşürücü süre de işlemeyecektir.

d).Arabuluculuk görüşmelerine katılım zorunlu mudur?

Arabuluculuk görüşmelerine tarafların katılması zorunlu değildir.

Fakat taraflardan biri geçerli bir mazeret göstermeksizin ilk toplantıya katılmaz ve bu sebeple arabuluculuk faaliyetinin sona ermesi söz konusu olursa kanun tarafından bir yaptırım öngörülmüştür. Buna göre görüşmeye katılmayan taraf davada kısmen veya tamamen haklı çıksa bile yargılama giderinin tamamından sorumlu tutulacaktır. Ayrıca bu taraf lehine vekalet ücretine hükmedilemeyecektir.

Kanunun gerekçesine göre bu düzenleme ile arabuluculuk kurumunun işlemesi ve umulan sosyal menfaatin gerçekleşme si amaçlanmıştır.

Her iki tarafın da ilk toplantıya katılmaması sebebiyle arabuluculuk faaliyetinin sona ermesi durumunda ise yargılama giderleri her iki tarafın da kendi üzerlerinde bırakılacaktır.

e)Arabuluculuk ücreti kim tarafından ödenecektir?

Tarafların anlaşması halinde, arabuluculuk ücreti aksi kararlaştırılmamışsa taraflarca eşit olarak karşılanacaktır. Ancak  anlaşmada arabuluculuk ücreti de anlaşma konularından birisi olacağı için, kimin ödeyeceğini de taraflar serbestçe belirleyebilecektir. 

Arabuluculuk faaliyeti sonunda tarafların anlaşamaması halinde ise ilk iki saatlik ücret tutarı hazine tarafından ödenecektir.

İki saatten fazla süren görüşmeler sonunda iki saati aşan kısma ilişkin ücret, yine aksi kararlaştırılmadıysa taraflarca eşit olarak ödenecektir.

Hazine tarafından ödenen ve taraflarca karşılanan arabuluculuk ücreti, yargılama giderlerinden sayılır.

f).Arabulucu ücreti ne kadardır?

Anlaşamama halinde;

Yukarıda ifade edildiği üzere tarafların anlaşamaması halinde ilk iki saatlik arabuluculuk ücreti hazine tarafından ödenecektir. İki saati aşan durumlarda ise ücret, arabuluculuk ücret tarifesinde belirtildiği şekilde saati 120 TL+KDV olarak ödenir.

Tarafların anlaşması halinde ise; anlaşılan miktar üzerinden hesaplanan ve Avukatlık Asgari Ücret Tarifesinin yaklaşık yarısı na denk gelen bir miktar kadar ücret taraflarca karşılanacaktır

İşe iade uyuşmazlıklarında işçinin işe başlatılmaması halinde ödenecek tazminat miktarı ile çalıştırılmadığı süre için ödenecek ücret ve diğer haklar toplamı anlaşılan miktar olarak belirlenecektir.

g).Hangi davalar bu süreçten istisna tutulmuştur?

İş kazası veya meslek hastalığından kaynaklanan maddi ve manevi tazminat ile bunlarla ilgili rücu davaları hakkında ara buluculuk süreci uygulanmayacaktır. Yani SGK'nın da açacağı rücuen tazminat davaları bu sürecin dışında bırakılmıştır.

h).İşe İade Talebi Kapsamında Arabuluculuk

Yapılan düzenlemeye göre;

İş sözleşmesi feshedilen işçi, fesih bildiriminde sebep gösterilmediği veya gösterilen sebebin geçerli bir sebep olmadığı iddiası ile işe iade davası açmak istiyorsa, fesih bildiriminin tebliği tarihinden itibaren bir ay içinde arabulucuya başvurmak zorundadır.

Arabulucuya başvurmaksızın doğrudan dava açılması durumunda daha önce belirtildiği üzere dava usulden reddedile cektir. Bu durumda red kararı taraflara re'sen tebliğ edilir. Kesinleşen ret kararının tebliğinden itibaren iki hafta içinde arabulucuya başvurulabilecektir.

Tarafların arabuluculuk ile anlaşması durumunda, anlaşma kapsamında işe başlatma tarihi ve işe başlatmamanın sonuçlarını da belirlemelidir. Aksi takdirde anlaşma gerçekleşmemiş sayılacaktır.

II.Geçiş Hükümleri

Belirtilen bu hususlar dışında, tasarının "geçiş hükümleri" başlıklı maddesi ile;

  • Arabuluculuğun dava şartı haline gelmesine ilişkin hükümlerin, yürürlüğe girdiği tarih itibariyle ilk derece mahkemeleri, Bölge Adliye Mahkemeleri ve Yargıtay'da görülmekte olan davalar bakımından uygulanmayacağı,
  • Bu Kanunun yürürlüğe girdiği tarihten önce verilen kararların, karar tarihindeki kanun yoluna ilişkin hükümlere tabi olacağı

düzenlenmiştir. Bu düzenleme ile doğması muhtemel sorunların önüne geçilmesinin amaçlandığı görülmektedir.

III.Sonuç

İş Mahkemeleri Kanunu ile birlikte arabuluculuk kurumu ilk kez Türk Hukuku'nda bir dava şartı olarak düzenlenmektedir. Bu düzenleme ile yargının üzerindeki iş yükünün azaltılması amaçlanmakta, alternatif uyuşmazlık çözüm yollarının tercih edilmesi teşvik edilmektedir.

Türk İş Hukuku açısından çok önemli değişiklikler getiren bu kanun ile işçi-işveren arasındaki uyuşmazlıkların daha adil ve daha hızlı bir şekilde çözümlenmesini arzu ediyoruz.

The content of this article is intended to provide a general guide to the subject matter. Specialist advice should be sought about your specific circumstances.

To print this article, all you need is to be registered on Mondaq.com.

Click to Login as an existing user or Register so you can print this article.

Authors
 
Some comments from our readers…
“The articles are extremely timely and highly applicable”
“I often find critical information not available elsewhere”
“As in-house counsel, Mondaq’s service is of great value”

Related Topics
 
Related Articles
 
Related Video
Up-coming Events Search
Tools
Print
Font Size:
Translation
Channels
Mondaq on Twitter
 
Register for Access and our Free Biweekly Alert for
This service is completely free. Access 250,000 archived articles from 100+ countries and get a personalised email twice a week covering developments (and yes, our lawyers like to think you’ve read our Disclaimer).
 
Email Address
Company Name
Password
Confirm Password
Position
Mondaq Topics -- Select your Interests
 Accounting
 Anti-trust
 Commercial
 Compliance
 Consumer
 Criminal
 Employment
 Energy
 Environment
 Family
 Finance
 Government
 Healthcare
 Immigration
 Insolvency
 Insurance
 International
 IP
 Law Performance
 Law Practice
 Litigation
 Media & IT
 Privacy
 Real Estate
 Strategy
 Tax
 Technology
 Transport
 Wealth Mgt
Regions
Africa
Asia
Asia Pacific
Australasia
Canada
Caribbean
Europe
European Union
Latin America
Middle East
U.K.
United States
Worldwide Updates
Registration (you must scroll down to set your data preferences)

Mondaq Ltd requires you to register and provide information that personally identifies you, including your content preferences, for three primary purposes (full details of Mondaq’s use of your personal data can be found in our Privacy and Cookies Notice):

  • To allow you to personalize the Mondaq websites you are visiting to show content ("Content") relevant to your interests.
  • To enable features such as password reminder, news alerts, email a colleague, and linking from Mondaq (and its affiliate sites) to your website.
  • To produce demographic feedback for our content providers ("Contributors") who contribute Content for free for your use.

Mondaq hopes that our registered users will support us in maintaining our free to view business model by consenting to our use of your personal data as described below.

Mondaq has a "free to view" business model. Our services are paid for by Contributors in exchange for Mondaq providing them with access to information about who accesses their content. Once personal data is transferred to our Contributors they become a data controller of this personal data. They use it to measure the response that their articles are receiving, as a form of market research. They may also use it to provide Mondaq users with information about their products and services.

Details of each Contributor to which your personal data will be transferred is clearly stated within the Content that you access. For full details of how this Contributor will use your personal data, you should review the Contributor’s own Privacy Notice.

Please indicate your preference below:

Yes, I am happy to support Mondaq in maintaining its free to view business model by agreeing to allow Mondaq to share my personal data with Contributors whose Content I access
No, I do not want Mondaq to share my personal data with Contributors

Also please let us know whether you are happy to receive communications promoting products and services offered by Mondaq:

Yes, I am happy to received promotional communications from Mondaq
No, please do not send me promotional communications from Mondaq
Terms & Conditions

Mondaq.com (the Website) is owned and managed by Mondaq Ltd (Mondaq). Mondaq grants you a non-exclusive, revocable licence to access the Website and associated services, such as the Mondaq News Alerts (Services), subject to and in consideration of your compliance with the following terms and conditions of use (Terms). Your use of the Website and/or Services constitutes your agreement to the Terms. Mondaq may terminate your use of the Website and Services if you are in breach of these Terms or if Mondaq decides to terminate the licence granted hereunder for any reason whatsoever.

Use of www.mondaq.com

To Use Mondaq.com you must be: eighteen (18) years old or over; legally capable of entering into binding contracts; and not in any way prohibited by the applicable law to enter into these Terms in the jurisdiction which you are currently located.

You may use the Website as an unregistered user, however, you are required to register as a user if you wish to read the full text of the Content or to receive the Services.

You may not modify, publish, transmit, transfer or sell, reproduce, create derivative works from, distribute, perform, link, display, or in any way exploit any of the Content, in whole or in part, except as expressly permitted in these Terms or with the prior written consent of Mondaq. You may not use electronic or other means to extract details or information from the Content. Nor shall you extract information about users or Contributors in order to offer them any services or products.

In your use of the Website and/or Services you shall: comply with all applicable laws, regulations, directives and legislations which apply to your Use of the Website and/or Services in whatever country you are physically located including without limitation any and all consumer law, export control laws and regulations; provide to us true, correct and accurate information and promptly inform us in the event that any information that you have provided to us changes or becomes inaccurate; notify Mondaq immediately of any circumstances where you have reason to believe that any Intellectual Property Rights or any other rights of any third party may have been infringed; co-operate with reasonable security or other checks or requests for information made by Mondaq from time to time; and at all times be fully liable for the breach of any of these Terms by a third party using your login details to access the Website and/or Services

however, you shall not: do anything likely to impair, interfere with or damage or cause harm or distress to any persons, or the network; do anything that will infringe any Intellectual Property Rights or other rights of Mondaq or any third party; or use the Website, Services and/or Content otherwise than in accordance with these Terms; use any trade marks or service marks of Mondaq or the Contributors, or do anything which may be seen to take unfair advantage of the reputation and goodwill of Mondaq or the Contributors, or the Website, Services and/or Content.

Mondaq reserves the right, in its sole discretion, to take any action that it deems necessary and appropriate in the event it considers that there is a breach or threatened breach of the Terms.

Mondaq’s Rights and Obligations

Unless otherwise expressly set out to the contrary, nothing in these Terms shall serve to transfer from Mondaq to you, any Intellectual Property Rights owned by and/or licensed to Mondaq and all rights, title and interest in and to such Intellectual Property Rights will remain exclusively with Mondaq and/or its licensors.

Mondaq shall use its reasonable endeavours to make the Website and Services available to you at all times, but we cannot guarantee an uninterrupted and fault free service.

Mondaq reserves the right to make changes to the services and/or the Website or part thereof, from time to time, and we may add, remove, modify and/or vary any elements of features and functionalities of the Website or the services.

Mondaq also reserves the right from time to time to monitor your Use of the Website and/or services.

Disclaimer

The Content is general information only. It is not intended to constitute legal advice or seek to be the complete and comprehensive statement of the law, nor is it intended to address your specific requirements or provide advice on which reliance should be placed. Mondaq and/or its Contributors and other suppliers make no representations about the suitability of the information contained in the Content for any purpose. All Content provided "as is" without warranty of any kind. Mondaq and/or its Contributors and other suppliers hereby exclude and disclaim all representations, warranties or guarantees with regard to the Content, including all implied warranties and conditions of merchantability, fitness for a particular purpose, title and non-infringement. To the maximum extent permitted by law, Mondaq expressly excludes all representations, warranties, obligations, and liabilities arising out of or in connection with all Content. In no event shall Mondaq and/or its respective suppliers be liable for any special, indirect or consequential damages or any damages whatsoever resulting from loss of use, data or profits, whether in an action of contract, negligence or other tortious action, arising out of or in connection with the use of the Content or performance of Mondaq’s Services.

General

Mondaq may alter or amend these Terms by amending them on the Website. By continuing to Use the Services and/or the Website after such amendment, you will be deemed to have accepted any amendment to these Terms.

These Terms shall be governed by and construed in accordance with the laws of England and Wales and you irrevocably submit to the exclusive jurisdiction of the courts of England and Wales to settle any dispute which may arise out of or in connection with these Terms. If you live outside the United Kingdom, English law shall apply only to the extent that English law shall not deprive you of any legal protection accorded in accordance with the law of the place where you are habitually resident ("Local Law"). In the event English law deprives you of any legal protection which is accorded to you under Local Law, then these terms shall be governed by Local Law and any dispute or claim arising out of or in connection with these Terms shall be subject to the non-exclusive jurisdiction of the courts where you are habitually resident.

You may print and keep a copy of these Terms, which form the entire agreement between you and Mondaq and supersede any other communications or advertising in respect of the Service and/or the Website.

No delay in exercising or non-exercise by you and/or Mondaq of any of its rights under or in connection with these Terms shall operate as a waiver or release of each of your or Mondaq’s right. Rather, any such waiver or release must be specifically granted in writing signed by the party granting it.

If any part of these Terms is held unenforceable, that part shall be enforced to the maximum extent permissible so as to give effect to the intent of the parties, and the Terms shall continue in full force and effect.

Mondaq shall not incur any liability to you on account of any loss or damage resulting from any delay or failure to perform all or any part of these Terms if such delay or failure is caused, in whole or in part, by events, occurrences, or causes beyond the control of Mondaq. Such events, occurrences or causes will include, without limitation, acts of God, strikes, lockouts, server and network failure, riots, acts of war, earthquakes, fire and explosions.

By clicking Register you state you have read and agree to our Terms and Conditions