Turkey: Türk İş Hukukunda Arabuluculuk Artık Bir Dava Şartı!

Last Updated: 27 November 2017
Article by Eren Evren, Yüksel Okyay Evren and Ali Gül

Ülkemizin İş ve Sosyal Güvenlik Hukuku sisteminde oldukça önemli değişiklikler öngören ve özelikle İş davalarında zorunlu arabuluculuk olarak adlandırılan "arabuluculuğun bir dava şartı olarak düzenlemesi" düzenlemeleri ile gündeme gelen İş Mahkemeleri Kanunu tasarısı Türkiye Büyük Millet Meclisi'nde kabul edilerek kanunlaştı. Önümüzdeki kısa bir süre içerisinde resmi gazetede yayımlanması bekleniyor.

İş hukukunda devrim niteliğinde sayılan ve kimileri tarafından beğenilip kimileri tarafından eleştirilen ancak çok önemli değişiklikler getiren bu düzenlemelerden ilk olarak "Zorunlu Arabuluculuk" maddelerini Okyay | Evren olarak inceledik.

İş Davalarında Neden Zorunlu Arabuluculuk (Dava Şartı Olarak) Getirilmiştir?

Kanunun yeniden düzenlenmesine ilişkin Meclise sunulan genel gerekçede; 1950 yılından bu yana geçen 67 yıllık sürede işçi ve işveren ilişkisinin değişen niteliği, nüfus artışı, iş alanları ve işin değişimi, teknoloji, yargının iş yükü ve 4 Şubat 2011 tarihinde hukuk düzenine giren Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun (HMK) getirdiği değişikliklere uyum arayışı olarak açıklanmaktadır.

İş uyuşmazlıklarının yargıya yüklediği iş yükü, Adli Sicil ve İstatistik Genel Müdürlüğü ve Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı'nın verileri ile ortaya konularak, değişimin temelinde önemli bir gerekçe olmuştur. Buna göre, 2016 Aralık ayı itibar iyle 14 milyona yakın işçi ile 1 milyon 750 bine yakın işyerinin bulunduğu ülkemizde, ilk derece mahkemelerinde 2016 yılı itibariyle görülen 3 milyon 525 bin civarındaki hukuk uyuşmazlığının yaklaşık yüzde 15'i iş uyuşmazlıklarından kaynaklanmaktadır. 2016 yılında Yargıtay'da incelenen 780 bin civarındaki hukuk uyuşmazlığının ise yaklaşık yüzde 30'u iş hukukundan kaynaklanmaktadır.

Bununla birlikte ülkemizde 2013 yılından bu yana uygulanmaya başlanan Arabuluculuk sisteminde bugüne kadar varılan anlaşmaların %89'unun iş hukukundan kaynaklanmış olması, zorunlu arabuluculuk sisteminin iş yargılamasından başlanması için önemli bir gerekçe olmuştur. Zorunlu Arabuluculuk uygulamalarının bundan sonra başta Tüketici davaları olmak üzere diğer dallarda da yaygınlaşması beklenmektedir.

Kanun'un Getirdiği Yenilikler

  1. Arabulucuya Başvurma Zorunluluğu

Kanun'un üçüncü maddesi ile;

- Bireysel veya toplu iş sözleşmesine dayanan işçi veya işveren alacağı ve tazminatı davaları ile

- İşe iade talebiyle açılan davalarda

arabulucuya başvurulması, dava şartı olarak düzenlenmiştir. 

Buna göre, eğer davacı ilk olarak arabulucuya başvurmadıysa, dava şartı eksikliği nedeniyle açmış olduğu dava usulden reddedilecektir.

Davacı, arabulucuya başvurduktan sonra anlaşma gerçekleşmemişse buna ilişkin "son tutanağı" dava dilekçesine eklemek zorundadır. Aksi takdirde tutanağın eklenmesi için mahkeme tarafından kendisine bir haftalık kesin süre verilecektir.

a)Arabulucu kimdir ve arabuluculuk nedir?

6325 sayılı Hukuk Uyuşmazlıklarında Arabuluculuk Kanunu ile "ihtiyari arabuluculuk" kurumu 2013 yılından itibaren hukuk düzenimizde fiilen yer almıştır. Ancak "dava şartı olarak arabuluculuk" hukukumuzda bir ilk olarak varlık bulacak.

Arabulucu; uyuşmazlık yaşayan tarafları bir araya getirerek kendi çözümlerini bulmalarına rehberlik eden, tarafsız ve bağımsız kişidir.

Arabuluculuk taraflar ve arabulucu için gizli bir süreç olup, bu süreç sonunda gerçekleşen anlaşma taraf vekillerince de imzalanmışsa, icra edilebilirlik şerhi aranmaksızın mahkeme ilamı hükmündedir. Bu sayede ilgili anlaşmanın hükümleri ilamlı takip yoluyla takip edilebilecektir.

b)Arabulucu kim tarafından atanacaktır?

Arabulucu taraflardan birinin başvurusu üzerine, adliyelerde bulunan Arabuluculuk Bürolarına kayıtlı arabulucular arasından, Büro tarafınca atanacaktır. Buradaki başvuru yapılacak adliye, karşı tarafın yerleşim yeri ya da işin yapıldığı yerdeki adliyedir. Ancak tarafların listede yer alan herhangi bir arabulucu üzerinde anlaşmaları halinde, bu arabulucu görevlendirilecektir.

c)Süreç nasıl ilerleyecektir?

Taraflara ait iletişim bilgileri, görevlendirilen arabulucuya büro tarafından verilecektir. Arabulucu bu iletişim bilgilerini esas alacak, ihtiyaç duyduğunda kendiliğinden araştırma da yapabilecektir. Arabulucu, elindeki bilgiler ile her türlü iletişim vasıtasını kullanarak yapılan görevlendirme konusunda tarafları bilgilendirir ve ilk toplantıya davet eder.

Arabulucu, yapılan başvuruyu görevlendirildiği tarihten itibaren üç hafta içinde sonuçlandırır. Bu süre zorunlu hallerde arabulucu tarafından en fazla bir hafta uzatılabilir. Bu süre, arabuluculuk için başvuru tarihinden itibaren değil, arabulucunun görevlendirilmesinden itibaren işlemeye başlayacaktır.

Sürecin sona erme halleri ise şu şekilde tanımlanmıştır;

1.Taraflara ulaşılamaması

2.Taraflar katılmadığı için görüşme yapılamaması

3.Yapılan görüşmeler sonucunda anlaşmaya varılması

4.Yapılan görüşmeler sonucunda anlaşmaya varılamaması

Belirtilen sona erme hallerinin tümünde arabulucu "son tutanağı" düzenleyerek durumu Arabuluculuk Bürosu'na bildirecektir.

Zamanaşımı, Arabuluculuk Bürosu'na başvurulmasından, arabulucu tarafından son tutanağın düzenlendiği tarihe kadar duracaktır. Yine bu süre içerisinde hak düşürücü süre de işlemeyecektir.

d).Arabuluculuk görüşmelerine katılım zorunlu mudur?

Arabuluculuk görüşmelerine tarafların katılması zorunlu değildir.

Fakat taraflardan biri geçerli bir mazeret göstermeksizin ilk toplantıya katılmaz ve bu sebeple arabuluculuk faaliyetinin sona ermesi söz konusu olursa kanun tarafından bir yaptırım öngörülmüştür. Buna göre görüşmeye katılmayan taraf davada kısmen veya tamamen haklı çıksa bile yargılama giderinin tamamından sorumlu tutulacaktır. Ayrıca bu taraf lehine vekalet ücretine hükmedilemeyecektir.

Kanunun gerekçesine göre bu düzenleme ile arabuluculuk kurumunun işlemesi ve umulan sosyal menfaatin gerçekleşme si amaçlanmıştır.

Her iki tarafın da ilk toplantıya katılmaması sebebiyle arabuluculuk faaliyetinin sona ermesi durumunda ise yargılama giderleri her iki tarafın da kendi üzerlerinde bırakılacaktır.

e)Arabuluculuk ücreti kim tarafından ödenecektir?

Tarafların anlaşması halinde, arabuluculuk ücreti aksi kararlaştırılmamışsa taraflarca eşit olarak karşılanacaktır. Ancak  anlaşmada arabuluculuk ücreti de anlaşma konularından birisi olacağı için, kimin ödeyeceğini de taraflar serbestçe belirleyebilecektir. 

Arabuluculuk faaliyeti sonunda tarafların anlaşamaması halinde ise ilk iki saatlik ücret tutarı hazine tarafından ödenecektir.

İki saatten fazla süren görüşmeler sonunda iki saati aşan kısma ilişkin ücret, yine aksi kararlaştırılmadıysa taraflarca eşit olarak ödenecektir.

Hazine tarafından ödenen ve taraflarca karşılanan arabuluculuk ücreti, yargılama giderlerinden sayılır.

f).Arabulucu ücreti ne kadardır?

Anlaşamama halinde;

Yukarıda ifade edildiği üzere tarafların anlaşamaması halinde ilk iki saatlik arabuluculuk ücreti hazine tarafından ödenecektir. İki saati aşan durumlarda ise ücret, arabuluculuk ücret tarifesinde belirtildiği şekilde saati 120 TL+KDV olarak ödenir.

Tarafların anlaşması halinde ise; anlaşılan miktar üzerinden hesaplanan ve Avukatlık Asgari Ücret Tarifesinin yaklaşık yarısı na denk gelen bir miktar kadar ücret taraflarca karşılanacaktır

İşe iade uyuşmazlıklarında işçinin işe başlatılmaması halinde ödenecek tazminat miktarı ile çalıştırılmadığı süre için ödenecek ücret ve diğer haklar toplamı anlaşılan miktar olarak belirlenecektir.

g).Hangi davalar bu süreçten istisna tutulmuştur?

İş kazası veya meslek hastalığından kaynaklanan maddi ve manevi tazminat ile bunlarla ilgili rücu davaları hakkında ara buluculuk süreci uygulanmayacaktır. Yani SGK'nın da açacağı rücuen tazminat davaları bu sürecin dışında bırakılmıştır.

h).İşe İade Talebi Kapsamında Arabuluculuk

Yapılan düzenlemeye göre;

İş sözleşmesi feshedilen işçi, fesih bildiriminde sebep gösterilmediği veya gösterilen sebebin geçerli bir sebep olmadığı iddiası ile işe iade davası açmak istiyorsa, fesih bildiriminin tebliği tarihinden itibaren bir ay içinde arabulucuya başvurmak zorundadır.

Arabulucuya başvurmaksızın doğrudan dava açılması durumunda daha önce belirtildiği üzere dava usulden reddedile cektir. Bu durumda red kararı taraflara re'sen tebliğ edilir. Kesinleşen ret kararının tebliğinden itibaren iki hafta içinde arabulucuya başvurulabilecektir.

Tarafların arabuluculuk ile anlaşması durumunda, anlaşma kapsamında işe başlatma tarihi ve işe başlatmamanın sonuçlarını da belirlemelidir. Aksi takdirde anlaşma gerçekleşmemiş sayılacaktır.

II.Geçiş Hükümleri

Belirtilen bu hususlar dışında, tasarının "geçiş hükümleri" başlıklı maddesi ile;

  • Arabuluculuğun dava şartı haline gelmesine ilişkin hükümlerin, yürürlüğe girdiği tarih itibariyle ilk derece mahkemeleri, Bölge Adliye Mahkemeleri ve Yargıtay'da görülmekte olan davalar bakımından uygulanmayacağı,
  • Bu Kanunun yürürlüğe girdiği tarihten önce verilen kararların, karar tarihindeki kanun yoluna ilişkin hükümlere tabi olacağı

düzenlenmiştir. Bu düzenleme ile doğması muhtemel sorunların önüne geçilmesinin amaçlandığı görülmektedir.

III.Sonuç

İş Mahkemeleri Kanunu ile birlikte arabuluculuk kurumu ilk kez Türk Hukuku'nda bir dava şartı olarak düzenlenmektedir. Bu düzenleme ile yargının üzerindeki iş yükünün azaltılması amaçlanmakta, alternatif uyuşmazlık çözüm yollarının tercih edilmesi teşvik edilmektedir.

Türk İş Hukuku açısından çok önemli değişiklikler getiren bu kanun ile işçi-işveren arasındaki uyuşmazlıkların daha adil ve daha hızlı bir şekilde çözümlenmesini arzu ediyoruz.

The content of this article is intended to provide a general guide to the subject matter. Specialist advice should be sought about your specific circumstances.

To print this article, all you need is to be registered on Mondaq.com.

Click to Login as an existing user or Register so you can print this article.

Authors
 
Some comments from our readers…
“The articles are extremely timely and highly applicable”
“I often find critical information not available elsewhere”
“As in-house counsel, Mondaq’s service is of great value”

Related Video
Up-coming Events Search
Tools
Print
Font Size:
Translation
Channels
Mondaq on Twitter
 
Register for Access and our Free Biweekly Alert for
This service is completely free. Access 250,000 archived articles from 100+ countries and get a personalised email twice a week covering developments (and yes, our lawyers like to think you’ve read our Disclaimer).
 
Email Address
Company Name
Password
Confirm Password
Position
Mondaq Topics -- Select your Interests
 Accounting
 Anti-trust
 Commercial
 Compliance
 Consumer
 Criminal
 Employment
 Energy
 Environment
 Family
 Finance
 Government
 Healthcare
 Immigration
 Insolvency
 Insurance
 International
 IP
 Law Performance
 Law Practice
 Litigation
 Media & IT
 Privacy
 Real Estate
 Strategy
 Tax
 Technology
 Transport
 Wealth Mgt
Regions
Africa
Asia
Asia Pacific
Australasia
Canada
Caribbean
Europe
European Union
Latin America
Middle East
U.K.
United States
Worldwide Updates
Registration
Mondaq Ltd requires you to register and provide information that personally identifies you, including what sort of information you are interested in, for three primary purposes:
  • To allow you to personalize the Mondaq websites you are visiting.
  • To enable features such as password reminder, newsletter alerts, email a colleague, and linking from Mondaq (and its affiliate sites) to your website.
  • To produce demographic feedback for our information providers who provide information free for your use.
  • Mondaq (and its affiliate sites) do not sell or provide your details to third parties other than information providers. The reason we provide our information providers with this information is so that they can measure the response their articles are receiving and provide you with information about their products and services.
    If you do not want us to provide your name and email address you may opt out by clicking here
    If you do not wish to receive any future announcements of products and services offered by Mondaq you may opt out by clicking here

    Terms & Conditions and Privacy Statement

    Mondaq.com (the Website) is owned and managed by Mondaq Ltd and as a user you are granted a non-exclusive, revocable license to access the Website under its terms and conditions of use. Your use of the Website constitutes your agreement to the following terms and conditions of use. Mondaq Ltd may terminate your use of the Website if you are in breach of these terms and conditions or if Mondaq Ltd decides to terminate your license of use for whatever reason.

    Use of www.mondaq.com

    You may use the Website but are required to register as a user if you wish to read the full text of the content and articles available (the Content). You may not modify, publish, transmit, transfer or sell, reproduce, create derivative works from, distribute, perform, link, display, or in any way exploit any of the Content, in whole or in part, except as expressly permitted in these terms & conditions or with the prior written consent of Mondaq Ltd. You may not use electronic or other means to extract details or information about Mondaq.com’s content, users or contributors in order to offer them any services or products which compete directly or indirectly with Mondaq Ltd’s services and products.

    Disclaimer

    Mondaq Ltd and/or its respective suppliers make no representations about the suitability of the information contained in the documents and related graphics published on this server for any purpose. All such documents and related graphics are provided "as is" without warranty of any kind. Mondaq Ltd and/or its respective suppliers hereby disclaim all warranties and conditions with regard to this information, including all implied warranties and conditions of merchantability, fitness for a particular purpose, title and non-infringement. In no event shall Mondaq Ltd and/or its respective suppliers be liable for any special, indirect or consequential damages or any damages whatsoever resulting from loss of use, data or profits, whether in an action of contract, negligence or other tortious action, arising out of or in connection with the use or performance of information available from this server.

    The documents and related graphics published on this server could include technical inaccuracies or typographical errors. Changes are periodically added to the information herein. Mondaq Ltd and/or its respective suppliers may make improvements and/or changes in the product(s) and/or the program(s) described herein at any time.

    Registration

    Mondaq Ltd requires you to register and provide information that personally identifies you, including what sort of information you are interested in, for three primary purposes:

    • To allow you to personalize the Mondaq websites you are visiting.
    • To enable features such as password reminder, newsletter alerts, email a colleague, and linking from Mondaq (and its affiliate sites) to your website.
    • To produce demographic feedback for our information providers who provide information free for your use.

    Mondaq (and its affiliate sites) do not sell or provide your details to third parties other than information providers. The reason we provide our information providers with this information is so that they can measure the response their articles are receiving and provide you with information about their products and services.

    Information Collection and Use

    We require site users to register with Mondaq (and its affiliate sites) to view the free information on the site. We also collect information from our users at several different points on the websites: this is so that we can customise the sites according to individual usage, provide 'session-aware' functionality, and ensure that content is acquired and developed appropriately. This gives us an overall picture of our user profiles, which in turn shows to our Editorial Contributors the type of person they are reaching by posting articles on Mondaq (and its affiliate sites) – meaning more free content for registered users.

    We are only able to provide the material on the Mondaq (and its affiliate sites) site free to site visitors because we can pass on information about the pages that users are viewing and the personal information users provide to us (e.g. email addresses) to reputable contributing firms such as law firms who author those pages. We do not sell or rent information to anyone else other than the authors of those pages, who may change from time to time. Should you wish us not to disclose your details to any of these parties, please tick the box above or tick the box marked "Opt out of Registration Information Disclosure" on the Your Profile page. We and our author organisations may only contact you via email or other means if you allow us to do so. Users can opt out of contact when they register on the site, or send an email to unsubscribe@mondaq.com with “no disclosure” in the subject heading

    Mondaq News Alerts

    In order to receive Mondaq News Alerts, users have to complete a separate registration form. This is a personalised service where users choose regions and topics of interest and we send it only to those users who have requested it. Users can stop receiving these Alerts by going to the Mondaq News Alerts page and deselecting all interest areas. In the same way users can amend their personal preferences to add or remove subject areas.

    Cookies

    A cookie is a small text file written to a user’s hard drive that contains an identifying user number. The cookies do not contain any personal information about users. We use the cookie so users do not have to log in every time they use the service and the cookie will automatically expire if you do not visit the Mondaq website (or its affiliate sites) for 12 months. We also use the cookie to personalise a user's experience of the site (for example to show information specific to a user's region). As the Mondaq sites are fully personalised and cookies are essential to its core technology the site will function unpredictably with browsers that do not support cookies - or where cookies are disabled (in these circumstances we advise you to attempt to locate the information you require elsewhere on the web). However if you are concerned about the presence of a Mondaq cookie on your machine you can also choose to expire the cookie immediately (remove it) by selecting the 'Log Off' menu option as the last thing you do when you use the site.

    Some of our business partners may use cookies on our site (for example, advertisers). However, we have no access to or control over these cookies and we are not aware of any at present that do so.

    Log Files

    We use IP addresses to analyse trends, administer the site, track movement, and gather broad demographic information for aggregate use. IP addresses are not linked to personally identifiable information.

    Links

    This web site contains links to other sites. Please be aware that Mondaq (or its affiliate sites) are not responsible for the privacy practices of such other sites. We encourage our users to be aware when they leave our site and to read the privacy statements of these third party sites. This privacy statement applies solely to information collected by this Web site.

    Surveys & Contests

    From time-to-time our site requests information from users via surveys or contests. Participation in these surveys or contests is completely voluntary and the user therefore has a choice whether or not to disclose any information requested. Information requested may include contact information (such as name and delivery address), and demographic information (such as postcode, age level). Contact information will be used to notify the winners and award prizes. Survey information will be used for purposes of monitoring or improving the functionality of the site.

    Mail-A-Friend

    If a user elects to use our referral service for informing a friend about our site, we ask them for the friend’s name and email address. Mondaq stores this information and may contact the friend to invite them to register with Mondaq, but they will not be contacted more than once. The friend may contact Mondaq to request the removal of this information from our database.

    Emails

    From time to time Mondaq may send you emails promoting Mondaq services including new services. You may opt out of receiving such emails by clicking below.

    *** If you do not wish to receive any future announcements of services offered by Mondaq you may opt out by clicking here .

    Security

    This website takes every reasonable precaution to protect our users’ information. When users submit sensitive information via the website, your information is protected using firewalls and other security technology. If you have any questions about the security at our website, you can send an email to webmaster@mondaq.com.

    Correcting/Updating Personal Information

    If a user’s personally identifiable information changes (such as postcode), or if a user no longer desires our service, we will endeavour to provide a way to correct, update or remove that user’s personal data provided to us. This can usually be done at the “Your Profile” page or by sending an email to EditorialAdvisor@mondaq.com.

    Notification of Changes

    If we decide to change our Terms & Conditions or Privacy Policy, we will post those changes on our site so our users are always aware of what information we collect, how we use it, and under what circumstances, if any, we disclose it. If at any point we decide to use personally identifiable information in a manner different from that stated at the time it was collected, we will notify users by way of an email. Users will have a choice as to whether or not we use their information in this different manner. We will use information in accordance with the privacy policy under which the information was collected.

    How to contact Mondaq

    You can contact us with comments or queries at enquiries@mondaq.com.

    If for some reason you believe Mondaq Ltd. has not adhered to these principles, please notify us by e-mail at problems@mondaq.com and we will use commercially reasonable efforts to determine and correct the problem promptly.

    By clicking Register you state you have read and agree to our Terms and Conditions