Turkey: Hekimlerin Tıbbi Sorumlulukları

Last Updated: 4 October 2017
Article by Abdulkadir Guzeloglu and Tarik Kurban

Türk ceza ve medeni hukuk mevzuatında hekimlerin mesleki sorumluluğunu düzenleyen özel maddeler bulunmamaktadır. Her ne kadar hekimlik mesleğinin uygulamalarını düzenleyen özel kanunlar var olsa bile bunlar hekimlere sadece etik açıdan bir sorumluluk yüklemekte, cezai ve hukuki sorumluluğu kapsamamaktadır. Bu nedenden ötürü hekimlerin sorumluluklarına genel hükümler dahilinde başvurulmaktadır.

Hekimlerin, hatalı tıbbi müdahale sonucu sorumluluğunun doğabilmesi için, hekimin söz konusu fiilinin hukuka aykırı olması, bir zararın meydana gelmiş olması, söz konusu bu zararın hekimin kusurlu davranışının bir sonucu olarak meydana gelmiş olması ve hekimin fiili ile meydana gelen sonuç arasında nedensellik (illiyet) bağının bulunması gerekmektedir. Bu unsurların hepsinin varlığı halinde söz konusu zarar bakımından hekimin sorumluluğuna gidilebilmektedir.

Yukarıdaki unsurların varlığı halinde ceza hukuku açısından, hatalı tıbbi uygulamanın ağırlığına göre hüküm tesisi edilmektedir. Buna göre söz konusu hatalı tıbbi müdahale hastada yaralanmaya yol açtı ise Türk Ceza Kanunu'nun, somut olayın özelliğine göre taksirle yaralama, kasten yaralama, kasten yaralamanın ihmali davranışla işlenmesi yahut neticesi sebebiyle ağırlaşmış yaralama hükümlerinin uygulanması; ölüme yol açması halinde ise neticesi sebebiyle ölüme yol açan ağırlamış adam yaralama, kasten adam öldürme, taksirle öldürme, kasten öldürmenin ihmali davranışla işlenmesi hükümleri uygulanmaktadır.

Doktrinde Kasten adam öldürme ve yaralama hükümlerinin uygulanması halinde artık hekimin sorumluluğunun "hatalı tıbbi müdahale" sonucu doğmuş olan bir sorumluluk olmayacağı ifade edilmektedir. Nitekim kasti bir şekilde bu fiilleri işleyen bir hekimin bu fiili gerçekleştirirken hekimlik mesleği içerisinde hareket ettiği söylenemeyecektir. Ancak bu sorumluluğu doğuran fiilin manevi unsurunu "olası kast" oluşturabilmektedir. Zira olası kast halinde suçun kanunî tanımındaki unsurların gerçekleşebileceğini öngörmesine rağmen, fiili işlemesi söz konusu olmaktadır. Bir hekimin fiilin sonucunu öngörmesine rağmen, umursamaz tavırlarla hareket etmesi nedeni ile hukuki sorumluluk doğuran bir zararın meydana gelmesi halinde hekimlik mesleği dahilinde hatalı tıbbi müdahaleden bahsedilebilmektedir.

Hekimlerin hukuki açıdan sorumluluklarına ise tazminat davaları ile başvurulmaktadır. Burada da Borçlar Kanunu hükümleri kullanılmaktadır. Borçlar Kanunu'nun 49. Maddesi "Kusurlu ve hukuka aykırı bir fiille başkasına zarar veren, bu zararı gidermekle yükümlüdür" hükmü ile bu hususu düzenlemektedir.

Borçlar Kanunu'nun 50. Maddesi, haksız fiilden doğan zararı ve zarar verenin kusurunu, zarar görenin ispat edeceğini düzenlemektedir. Buna göre hatalı tıbbi uygulama sonucu zarar gördüğünü iddia eden hasta yahut onun temsilcisi, zararı ve doktorun bu konudaki kusurunu ve illiyet bağını ispatlamak zorunda olmaktadır.  

Hatalı Tıbbi Uygulama (Malpraktis)

Malpraktis (Malpractice) kelimesi, mesleki yetersizlik yahut hata kaynaklı yanlış mesleki uygulama anlamına gelmektedir. Ancak günümüzde sıklıkla hekimlerin hatalı tıbbi uygulamaları anlamında kullanılmaktadır.

Türk Tabipler Birliği Hekimlik Meslek Etiği Kuralları'nın 13. Maddesinde tıbbi hata "Bilgisizlik, deneyimsizlik ya da ilgisizlik nedeniyle bir hastanın zarar görmesi, hekimliğin kötü uygulaması" olarak tanımlanmaktadır. Dünya Tabipler Birliği ise, malpraktisi "hekimin tedavi sırasında standart, güncel uygulamayı yapmaması, beceri eksikliği veya hastaya tedavisini vermemesiyle oluşan hasar" olarak tanımlamaktadır.

Bu tanıma göre, hatalı tıbbi uygulama sonucu doğacak olan sorumluluk bir kusur sorumluluğudur. Hekimin kusurunun belirlenmesinde "tecrübeli bir uzman hekim standardı" referans noktası olarak kullanılmaktadır. Burada tıp ilmi ve bu ilimle uğraşanlar tarafından kabul edilmiş ve kullanıla gelen mesleki kurallar, standardı oluşturmaktadır.

Bir tıbbi uygulamanın hatalı olup olmadığı üç farklı açıdan incelenebilmektedir. Bunlar tanı hataları, tedavi hataları ve diğer hatalardır.

1. Tanı Hataları

Tanı hatası, tedavi öncesinde, esnasında veya daha sonraki kontrollerde, tanı koyma sürecinde yapılan hatalar nedeni ile hastanın zarar görmesi anlamına gelmektedir. Tanının geç konulması, bilimsel olmayan, güncelliğini yitirmiş veya eksik yöntemlerle hatalı tanı konulması veya tanının hiç konulamaması, tanı için yapılan testlerin uygulanmasında yapılan hatalar tanı hatalarına dahil olmaktadır.

2. Tedavi Hataları

Tecrübeli bir uzman hekim standardı ölçüt alındığı vakit, önlenebilir niteliğe sahip olan, hastaya herhangi bir şekilde zarar veren tedavinin yan etkileri tedavi hataları olarak tanımlanmaktadır. Tedavi hataları, sakatlığın, sendromun, davranışın, enfeksiyonun veya diğer hastalık durumlarının, yukarıdaki niteliklere göre yanlış tedavilerini kapsamaktadır. Tedavinin uygulamasında eksikliğin söz konusu olması, yanlış ilaç yada yanlış dozda ilacın uygulanması, tedavinin geciktirilmesi, yanlış tedavinin uygulanması, gereksiz tedavinin uygulanması, ameliyat sonrası (postoperatif) takibin yanlış, uygunsuz veya yetersiz yapılması gibi hatalı uygulamalar tedavi hatalarını oluşturduğu söylenebilir.

3. Diğer Hatalar

Tanı yahut tedavi hataları olarak tanımlanamayan, ancak tecrübeli bir uzman hekim standart ölçüt olarak alındığı vakit ortaya çıkmayacağı söylenebilen ve hastaya zarar vermiş olan uygulamalar bu kategori içinde sayılabilir. Özellikle iletişimde yetersizliğe bağlı hatalar, kullanılan ekipmanların yetersizliği ve diğer sisteme bağlı yetersizlikler örnek olarak sayılabilir.

Komplikasyon ve Malpraktis Ayırımı

Komplikasyon, tıbbi müdahale sırasında öngörülmeyen, öngörülmüş olsa bile önlenemeyen durum, istenmeyen sonuç anlamına gelmektedir. Komplikasyon sonucu oluşan zararın hekimin bilgisizliği, deneyimsizliği ya da ilgisizliği nedeniyle meydana gelmemiş olması gerekmektedir. Yargı ve Doktrin tarafından komplikasyon sorumluluğu ceza hukuku anlamında kaza-tesadüf hali olarak ifade edilmektedir.

Tıbbi müdahale doğası gereği belli oranda tehlikeyi içinde barındırmaktadır. Bu tehlikenin varlığına binaen, özellikle cerrahi gibi müteaddit risk ihtiva eden dallar için kusur sorumluluğunun katı bir şekilde uygulanmamasının gerekliliği doktrin tarafından ifade edilmektedir. Gerçekten de idarenin, faaliyetlerinden ötürü meydana gelen zararları, idarenin kusuru olmasa dahi tazmin etme yükümlülüğü olan idarenin kusursuz sorumluluğu Danıştay tarafından tıbbi müdahaleler çerçevesinde dar yorumlanmaktadır. Zira Danıştay'ın idarenin tıbbi hizmetlerinden dolayı kusursuz sorumluluğunun bulunmadığına dair kararları bulunmaktadır.

Nitekim klasik hukuk doktrininde doktor hasta arasındaki hukuki ilişki, vekalet ilişkisi olarak tanımlanmaktadır. Vekalet sözleşmesinde vekil, müvekkiline anlaşma konusu işi yapmayı taahhüt etmektedir. Ancak vekilin sorumluluğu söz konusu işin kesin surette görülmesini değil, bu işi yapabilmek için elinden gelen her şeyi yapmasını kapsamaktadır. Elinden gelen her şeyi yaptığı halde sonuç elde edemedi ise vekilin sorumluluğundan bahsedilememektedir. Bu perspektifte hekim, tecrübeli bir uzman hekimin göstereceği azami gayreti gösterdiği halde, kendisinden kaynaklanmayan nedenlerden ötürü istenilen sonuca ulaşamadıysa artık hekimin sorumluluğu söz konusu olmayacaktır.

Aynı doğrultuda Yargıtay 13. Hukuk Dairesi'nin bir kararında, "tıbbın gerek ve kurallarına uygun davranılmakla birlikte sonuç değişmemiş ise doktor sorumlu tutulmalıdır" denilmektedir.

Bununla birlikte doktor-hasra arasında bulolunan vekalet sözleşmesinde yer alan özen unsuru saptanırken, standart ve çağdaş tanı ve  tedavi yöntemlerinin kullanılmasında doktorun görev aldığı hastane ve bölgesel olarak bulunduğu yer birlikte incelenmeli ve hakkaniyete uygun bir tespit yapılmalıdır.

Buna göre malpraktisin varlığı halinde hekimin sorumluluğundan söz konusu olmaktayken, komplikasyon durumunda hekim ortaya çıkan zarardan sorumlu tutulamamaktadır.

Konsültasyon

Konsültasyon, hastanın tanı, tedavi ve takibi için sorumlu hekimin gerekli gördüğünde diğer uzmanlık dalları ile görüş alışverişinde bulunması anlamına gelmektedir. Tıp biliminin ilerlemesine bağlı olarak günümüzde uzmanlık alanlarının sayısı giderek artmaktadır. Bu nedenle bir vakaya bütüncül yaklaşabilmek için, birden fazla tıp alanının birlikte çalışması kaçınılmaz olmuştur. Doğru tanı ve etkili tedavinin yapılabilmesi amacıyla kendi uzmanlık alanını uygulayan hekim, diğer alanlarda çalışan uzmanların da bilgi ve teknik desteğine ihtiyaç duymaktadır.

Türk Tabipler Birliği Hekimlik Meslek Etiği Kuralları uyarınca konsültasyon sürecinin düzenli işleyebilmesi ve bir hekim hakkı olarak yaşama geçirilebilmesi için şu hususlara riayet edilmesi gerekmektedir;

  1. Hasta izlemi sırasında, değişik uzmanlık alanlarının görüş ve uygulamalarına gereksinim doğduğunda, tedaviyi yürüten hekim durumu hasta ve/veya yakınlarına bildirmelidir.
  2. Konsültasyonu hastanın tedaviyi yürüten hekimi yazılı olarak ister. Yazılı istemde hastanın özellikleri, konsültasyon isteğinin nedenleri açık ve anlaşılır biçimde belirtilir.
  3. Konsültasyon sürecinde konsültan hekim de hastanın sürekli hekimi gibi hastadan sorumludur.
  4. Konsültan hekim, alanında bilimsel ve teknik bilgiye sahip olmalıdır.
  5. Konsültasyon sonucunda, konsültasyonun gerekçesi ve sonuçları, açık ve anlaşılır biçimde bir tutanak ile belgelenir.
  6. Konsültasyonun sonuçlarından hastalar da yeterli ölçüde bilgilendirilir.
  7. Konsültasyonun sonucunda hastanın tedaviyi yürüten hekimi ile konsültan hekimin görüş ve kanaatleri arasında fark olur ve hasta konsültan hekimin önerilerini kabul ederse, hastanın tedaviyi yürüten hekimi tedaviyi bırakabilir.
  8. h)Konsültasyon istenen hekim davete uymak zorundadır.

Ayrıca bu kurallar çerçevesinde hekimin meslektaşları ile meslek uygulaması konusunda uzlaşmaz bir anlaşmazlığa düştüğünde ya da tıp etiği açısından yanlış davranan bir meslektaşının bu davranışını kasıtlı bir biçimde sürdürmesi durumunda yerel tabip odasına konuyla ilgili bildirimde bulunması, hekimler üzerinde bir yükümlülük olarak düzenlenmektedir.

Aydınlatılmış Onam

Türk Tabipler Birliği Hekimlik Meslek Etiği Kuralları'nın 26. Maddesi aydınlatılmış onamı " Hekim hastasını, hastanın sağlık durumu ve konulan tanı, önerilen tedavi yönteminin türü, başarı şansı ve süresi, tedavi yönteminin hastanın sağlığı için taşıdığı riskler, verilen ilaçların kullanılışı ve olası yan etkileri, hastanın önerilen tedaviyi kabul etmemesi durumunda hastalığın yaratacağı sonuçlar, olası tedavi seçenekleri ve riskleri konularında" aydınlatması olarak tanımlamaktadır.

Aynı yönetmelik uyarınca aydınlatılmış onamın geçerlilik şartları şu şekilde sayılmıştır.

  • "Yapılacak aydınlatma hastanın kültürel, toplumsal ve ruhsal durumuna özen gösteren bir uygunlukta olmalıdır.
  • "Bilgiler hasta tarafından anlaşılabilecek biçimde verilmelidir.
  • "Hastanın dışında bilgilendirilecek kişileri, hasta kendisi belirler.
  • "Sağlıkla ilgili her türlü girişim, kişinin özgür ve aydınlatılmış onamı ile yapılabilir.
  • "Alınan onam, baskı, tehdit, eksik aydınlatma ya da kandırma yoluyla alındıysa geçersizdir.
  • Ayrıca şu hallerin varlığı halinde aydınlatılmış onam yükü hafifletilmekte yahut tamamen kaldırılmaktadır.
  • "Acil durumlar ile, hastanın reşit olmaması veya bilincinin kapalı olduğu ya da karar veremeyeceği durumlarda yasal temsilcisinin izni alınır.
  • "Hekim temsilcinin izin vermemesinin kötü niyete dayandığını düşünüyor ve bu durum hastanın yaşamını tehdit ediyorsa, durum adli mercilere bildirilerek izin alınmalıdır. Bunun mümkün olmaması durumunda, hekim başka bir meslektaşına danışmaya çalışır ya da yalnızca yaşamı kurtarmaya yönelik girişimlerde bulunur.
  • "Acil durumlarda müdahale etmek hekimin takdirindedir.
  • "Tedavisi yasalarla zorunlu kılınan hastalıklar toplum sağlığını tehdit ettiği için hasta veya yasal temsilcisinin aydınlatılmış onamı alınmasa da gerekli tedavi yapılır.

Ayrıca aynı maddede hastanın vermiş olduğu aydınlatılmış onamı dilediği zaman geri alabileceği belirtilmektedir.

Aynı bilgilendirilmek gibi, bilgilendirilmemekte hasta bakımından bir haktır. Buna göre hasta hastalığı konusunda bilgilendirilmek istemediğini belirtmişse, hekimin bilgi vermesi gerekliliğinden bahsedilemez. Ailenin haberdar edilmesi ise hastayla görüş birliğine varılarak yapılması gerekmektedir. Bilinçsiz durumdaki hastalar için, yakınlarının bilgilendirilip bilgilendirilmemesine hekim her olayın somut şartlarına göre karar vermektedir.

The content of this article is intended to provide a general guide to the subject matter. Specialist advice should be sought about your specific circumstances.

To print this article, all you need is to be registered on Mondaq.com.

Click to Login as an existing user or Register so you can print this article.

Authors
 
Some comments from our readers…
“The articles are extremely timely and highly applicable”
“I often find critical information not available elsewhere”
“As in-house counsel, Mondaq’s service is of great value”

Related Topics
 
Related Articles
 
Up-coming Events Search
Tools
Print
Font Size:
Translation
Channels
Mondaq on Twitter
 
Register for Access and our Free Biweekly Alert for
This service is completely free. Access 250,000 archived articles from 100+ countries and get a personalised email twice a week covering developments (and yes, our lawyers like to think you’ve read our Disclaimer).
 
Email Address
Company Name
Password
Confirm Password
Position
Mondaq Topics -- Select your Interests
 Accounting
 Anti-trust
 Commercial
 Compliance
 Consumer
 Criminal
 Employment
 Energy
 Environment
 Family
 Finance
 Government
 Healthcare
 Immigration
 Insolvency
 Insurance
 International
 IP
 Law Performance
 Law Practice
 Litigation
 Media & IT
 Privacy
 Real Estate
 Strategy
 Tax
 Technology
 Transport
 Wealth Mgt
Regions
Africa
Asia
Asia Pacific
Australasia
Canada
Caribbean
Europe
European Union
Latin America
Middle East
U.K.
United States
Worldwide Updates
Registration (you must scroll down to set your data preferences)

Mondaq Ltd requires you to register and provide information that personally identifies you, including your content preferences, for three primary purposes (full details of Mondaq’s use of your personal data can be found in our Privacy and Cookies Notice):

  • To allow you to personalize the Mondaq websites you are visiting to show content ("Content") relevant to your interests.
  • To enable features such as password reminder, news alerts, email a colleague, and linking from Mondaq (and its affiliate sites) to your website.
  • To produce demographic feedback for our content providers ("Contributors") who contribute Content for free for your use.

Mondaq hopes that our registered users will support us in maintaining our free to view business model by consenting to our use of your personal data as described below.

Mondaq has a "free to view" business model. Our services are paid for by Contributors in exchange for Mondaq providing them with access to information about who accesses their content. Once personal data is transferred to our Contributors they become a data controller of this personal data. They use it to measure the response that their articles are receiving, as a form of market research. They may also use it to provide Mondaq users with information about their products and services.

Details of each Contributor to which your personal data will be transferred is clearly stated within the Content that you access. For full details of how this Contributor will use your personal data, you should review the Contributor’s own Privacy Notice.

Please indicate your preference below:

Yes, I am happy to support Mondaq in maintaining its free to view business model by agreeing to allow Mondaq to share my personal data with Contributors whose Content I access
No, I do not want Mondaq to share my personal data with Contributors

Also please let us know whether you are happy to receive communications promoting products and services offered by Mondaq:

Yes, I am happy to received promotional communications from Mondaq
No, please do not send me promotional communications from Mondaq
Terms & Conditions

Mondaq.com (the Website) is owned and managed by Mondaq Ltd (Mondaq). Mondaq grants you a non-exclusive, revocable licence to access the Website and associated services, such as the Mondaq News Alerts (Services), subject to and in consideration of your compliance with the following terms and conditions of use (Terms). Your use of the Website and/or Services constitutes your agreement to the Terms. Mondaq may terminate your use of the Website and Services if you are in breach of these Terms or if Mondaq decides to terminate the licence granted hereunder for any reason whatsoever.

Use of www.mondaq.com

To Use Mondaq.com you must be: eighteen (18) years old or over; legally capable of entering into binding contracts; and not in any way prohibited by the applicable law to enter into these Terms in the jurisdiction which you are currently located.

You may use the Website as an unregistered user, however, you are required to register as a user if you wish to read the full text of the Content or to receive the Services.

You may not modify, publish, transmit, transfer or sell, reproduce, create derivative works from, distribute, perform, link, display, or in any way exploit any of the Content, in whole or in part, except as expressly permitted in these Terms or with the prior written consent of Mondaq. You may not use electronic or other means to extract details or information from the Content. Nor shall you extract information about users or Contributors in order to offer them any services or products.

In your use of the Website and/or Services you shall: comply with all applicable laws, regulations, directives and legislations which apply to your Use of the Website and/or Services in whatever country you are physically located including without limitation any and all consumer law, export control laws and regulations; provide to us true, correct and accurate information and promptly inform us in the event that any information that you have provided to us changes or becomes inaccurate; notify Mondaq immediately of any circumstances where you have reason to believe that any Intellectual Property Rights or any other rights of any third party may have been infringed; co-operate with reasonable security or other checks or requests for information made by Mondaq from time to time; and at all times be fully liable for the breach of any of these Terms by a third party using your login details to access the Website and/or Services

however, you shall not: do anything likely to impair, interfere with or damage or cause harm or distress to any persons, or the network; do anything that will infringe any Intellectual Property Rights or other rights of Mondaq or any third party; or use the Website, Services and/or Content otherwise than in accordance with these Terms; use any trade marks or service marks of Mondaq or the Contributors, or do anything which may be seen to take unfair advantage of the reputation and goodwill of Mondaq or the Contributors, or the Website, Services and/or Content.

Mondaq reserves the right, in its sole discretion, to take any action that it deems necessary and appropriate in the event it considers that there is a breach or threatened breach of the Terms.

Mondaq’s Rights and Obligations

Unless otherwise expressly set out to the contrary, nothing in these Terms shall serve to transfer from Mondaq to you, any Intellectual Property Rights owned by and/or licensed to Mondaq and all rights, title and interest in and to such Intellectual Property Rights will remain exclusively with Mondaq and/or its licensors.

Mondaq shall use its reasonable endeavours to make the Website and Services available to you at all times, but we cannot guarantee an uninterrupted and fault free service.

Mondaq reserves the right to make changes to the services and/or the Website or part thereof, from time to time, and we may add, remove, modify and/or vary any elements of features and functionalities of the Website or the services.

Mondaq also reserves the right from time to time to monitor your Use of the Website and/or services.

Disclaimer

The Content is general information only. It is not intended to constitute legal advice or seek to be the complete and comprehensive statement of the law, nor is it intended to address your specific requirements or provide advice on which reliance should be placed. Mondaq and/or its Contributors and other suppliers make no representations about the suitability of the information contained in the Content for any purpose. All Content provided "as is" without warranty of any kind. Mondaq and/or its Contributors and other suppliers hereby exclude and disclaim all representations, warranties or guarantees with regard to the Content, including all implied warranties and conditions of merchantability, fitness for a particular purpose, title and non-infringement. To the maximum extent permitted by law, Mondaq expressly excludes all representations, warranties, obligations, and liabilities arising out of or in connection with all Content. In no event shall Mondaq and/or its respective suppliers be liable for any special, indirect or consequential damages or any damages whatsoever resulting from loss of use, data or profits, whether in an action of contract, negligence or other tortious action, arising out of or in connection with the use of the Content or performance of Mondaq’s Services.

General

Mondaq may alter or amend these Terms by amending them on the Website. By continuing to Use the Services and/or the Website after such amendment, you will be deemed to have accepted any amendment to these Terms.

These Terms shall be governed by and construed in accordance with the laws of England and Wales and you irrevocably submit to the exclusive jurisdiction of the courts of England and Wales to settle any dispute which may arise out of or in connection with these Terms. If you live outside the United Kingdom, English law shall apply only to the extent that English law shall not deprive you of any legal protection accorded in accordance with the law of the place where you are habitually resident ("Local Law"). In the event English law deprives you of any legal protection which is accorded to you under Local Law, then these terms shall be governed by Local Law and any dispute or claim arising out of or in connection with these Terms shall be subject to the non-exclusive jurisdiction of the courts where you are habitually resident.

You may print and keep a copy of these Terms, which form the entire agreement between you and Mondaq and supersede any other communications or advertising in respect of the Service and/or the Website.

No delay in exercising or non-exercise by you and/or Mondaq of any of its rights under or in connection with these Terms shall operate as a waiver or release of each of your or Mondaq’s right. Rather, any such waiver or release must be specifically granted in writing signed by the party granting it.

If any part of these Terms is held unenforceable, that part shall be enforced to the maximum extent permissible so as to give effect to the intent of the parties, and the Terms shall continue in full force and effect.

Mondaq shall not incur any liability to you on account of any loss or damage resulting from any delay or failure to perform all or any part of these Terms if such delay or failure is caused, in whole or in part, by events, occurrences, or causes beyond the control of Mondaq. Such events, occurrences or causes will include, without limitation, acts of God, strikes, lockouts, server and network failure, riots, acts of war, earthquakes, fire and explosions.

By clicking Register you state you have read and agree to our Terms and Conditions