Turkey: İş Sözleşmelerinin İkale Yoluyla Sona Erdirilmesi

Last Updated: 19 November 2014
Article by BATI Lawyers & Advisers

1 GENEL OLARAK

İşçi ve işveren arasındaki iş ilişkisi belirli nedenlere bağlı olarak sona erebilir. Bu sona erme sözleşmenin feshi ile olabileceği gibi, fesih dışı nedenlerle sona ermeler de olabilmektedir.

Belirli süreli olarak akdedilmiş iş sözleşmeleri, en başından belirlenen sürenin bitmesi ile sona erer. Belirsiz süreli iş sözleşmesiyle iş güvencesi kapsamına giren bir işyerinde çalışan işçinin, iş akdinin fesih edilmesi İş Kanunu kapsamında belirli kriterlere, nedenlere bağlanmıştır.

Belirsiz süreli iş akdi ile iş güvencesi kapsamında bulunan bir işyerinde çalışan işçilerin iş sözleşmeleri feshedilirken, işveren sadece kanunda belirtilen nedenlere dayanabilmektedir.

Taraflar bu yönde anlaşarak aralarındaki iş ilişkisini sona erdirebilirler. İş sözleşmesinin fesih işlemi olmaksızın, tarafların anlaşması yoluyla sona erdirilmesi işlemi, "ikale"olarak adlandırılır.

İkale sözleşmesi 4857 Sayılı İş Kanunu'nda açıkça düzenlenmiş değildir. Bunun nedeni, iş sözleşmesinin ikale yoluyla sona erdirilmesi keyfiyetinin, bir sözleşme niteliği taşıması sebebiyle Borçlar Hukuku'nun genel ilkelerine tabi olmasıdır.

İş sözleşmesi, ister belirli süreli, ister belirsiz süreli olsun, taraflarca karşılıklı anlaşılarak her zaman sona erdirilebilir.

İkale, genel olarak iş güvencesi kapsamında olan iş yerlerinde, işçinin iş güvencesi hükümlerinden yararlanmasına alternatif geliştirmek için başvurulan bir yoldur. İkale, işçinin işe iade davası açmasını önleyici niteliktedir. İşte bu noktada özellikle değerlendirilmesi gereken husus, ikalenin işçinin gerçek iradesine dayanılarak yapılıp yapılmadığıdır. İşçinin gerçek iradesine dayanılarak yapılan ikale sözleşmeleri hukuken kabul görürken, işverenin feshini örtülü olarak gerçekleştirdiği, işçinin yasal haklarını kullanmasını engellemek amacıyla yapılmış ikale anlaşmaları geçersiz sayılmaktadır.

Yapılacak ikale sözleşmesinin geçerlilik koşulları konusunda öğretinin ve yargının öngördüğü temel unsurlar; işverenin, işçiyi bilgilendirmiş olması ve ikale için işçinin "makul bir yararının" bulunmasıdır.

2 ŞEKİL YÖNÜNDEN

İş Kanunu'nda açık olarak ikale sözleşmesi düzenlenmediği için, herhangi bir şekil şartı da öngörülmemiştir. İkale sözleşmelerinin sözlü veya yazılı yapılması mümkündür. Ayrıca ikale sözleşmeleri açık veya örtülü olarak da yapılabilmektedir. Ancak, ispat gücü bakımından ikale sözleşmesinin yazılı ve açık bir şekilde yapılması gereklidir. Tarafların karşılıklı iradelerini yazılı ve açık olarak düzenlemeleri, ileride ortaya çıkabilecek problemlerde ispat açısından büyük önem taşımaktadır.

3 TARAFLARIN İRADELERİNİN BİRLEŞMESİ

İkale sözleşmesinin en önemli özelliklerinden biri de, iş sözleşmesi taraflarının, sözleşmeyi sona erdirmek için ortak iradelerinin birleşmesidir. İkale sözleşmesi düzenlenirken olması gereken, tarafların iş sözleşmesini sona erdirme iradelerinin açık bir biçimde, herhangi bir kuşkuya yer bırakmayacak şekilde anlaşılabilir olarak ifade edilmiş olmasıdır. Ancak kimi zaman uygulamada taraf iradelerinin iş sözleşmesini sona erdirme konusunda birleşmesi zımnen de olabilmektedir. Örneğin, bir iş yerinde toplu işçi çıkarma yoluna gidecek işverenin, öncelikli olarak kendi iradesi ile gönüllü olacak işçilerin iradelerine öncelik vermesi, işçi ile işveren arasında örtülü bir ikale sözleşmesini doğuracaktır.

4 İKALENİN GEÇERSİZLİĞİ

İkale sözleşmesinin geçerli olmasının en önemli koşulu, taraf iradelerinin karşılıklı ve aynı yönde olmasıdır. İş sözleşmesini sona erdirme konusunda taraflardan birinin diğer tarafla aynı görüşte, iradede olmaması ikale sözleşmesinin geçersiz olmasına neden olacaktır.

Yapılan ikale sözleşmesinin geçerliliği bakımından öğreti ve yargının öngördüğü temel unsurlar, ikalenin sonuçları hakkında işçinin işveren tarafından bilgilendirilmiş olması ve ikale için işçinin "makul bir yararının" bulunmasıdır.

Yargıda, makul yararın varlığı bakımından, işçiye iş güvencesi kapsamında ihbar ve kıdem tazminatları ve diğer işçilik alacaklarının ödenmesi yeterli görülmemekte olup, işçiye ayrıca ek bir ödeme de yapılmış olması Aranmaktadır.

Burada irdelenmesi gereken diğer bir husus da, işçiye yapılacak ek ödemenin ne kadar olması gerektiğidir. Yargıtay 9. Hukuk Dairesi, 2008/42179 Esas sayılı, 2009/6949 Karar sayılı ve 16.3.2009 tarihli kararında; "Tarafların bozma sözleşmesinde ihbar ve kıdem tazminatı ile is güvencesi tazminatı, hatta boşta geçen süreye ilişkin ücret ve diğer haklardan bazılarını ya da tamamını kararlaştırmaları da mümkündür." demiştir.

Makul yarar ölçütü değerlendirilirken, bazı yasal yükümlülüklerden doğan ödemelerden, işçinin ikale sözleşmesi imzaladığı için mahrum kalıp kalmadığı göz önüne alınmalıdır. Bu ödemeler mutlaka ikale sözleşmesinde yer almalıdır. Bunların dışında işçiye bazı ek olanaklar da sağlanabilir.

5.SONUÇ

İkale sözleşmesi işçi ve işverenin karşılıklı anlaşmasıyla iş sözleşmesini sona erdirmek amacıyla yapılan bir sözleşmedir. İş Kanunu'nda bu konuda bir düzenleme bulunmamaktadır. Genel hükümlerde de bu konuda açık bir hüküm bulunmamakta, ancak ikale bir sözleşme niteliği taşıması nedeniyle Borçlar Kanunu genel ilkelerine tabi olmaktadır. Uygulamanın belirlenmesinde Yargıtay kararları yol göstericidir.

Yargıtay konu üzerinde son derece titizlikle durmakta, ikale sözleşmesinin geçerli kabul edilebilmesi için "makul yarar" kriterini esas almakta ve her somut olayda ayrı değerlendirilmesi gerektiğini savunmaktadır.

İkale sözleşmelerinin geçerli sayılabilmesi için, taraf iradelerinin açıkça anlaşılabilir olması, yasadan doğan hakların ödenmiş olması ve hatta yasal haklardan daha fazla ödeme (ek ödeme) yapılmış olmasının kararlaştırılması önemli ölçütlerdir.

İkale sözleşmesinin geçerliliği değerlendirilirken esas üzerinde durulması gereken konu, işçinin bu sözleşmeyle zarara uğrayıp uğramadığıdır. İşveren işçiye iyi niyet kuralları çerçevesinde davrandıysa, ortada işçiye yapılan bir baskı yoksa, işveren işçiyi bilgilendirdiyse, ikale sözleşmesinin imzalanmasında işçinin bir zararı yoksa ve hatta makul bir yararı varsa, ikale sözleşmesinin geçerli olduğunun kabulü gerekir.

The content of this article is intended to provide a general guide to the subject matter. Specialist advice should be sought about your specific circumstances.

To print this article, all you need is to be registered on Mondaq.com.

Click to Login as an existing user or Register so you can print this article.

Authors
 
Some comments from our readers…
“The articles are extremely timely and highly applicable”
“I often find critical information not available elsewhere”
“As in-house counsel, Mondaq’s service is of great value”

Related Topics
 
Related Articles
 
Related Video
Up-coming Events Search
Tools
Print
Font Size:
Translation
Channels
Mondaq on Twitter
 
Register for Access and our Free Biweekly Alert for
This service is completely free. Access 250,000 archived articles from 100+ countries and get a personalised email twice a week covering developments (and yes, our lawyers like to think you’ve read our Disclaimer).
 
Email Address
Company Name
Password
Confirm Password
Position
Mondaq Topics -- Select your Interests
 Accounting
 Anti-trust
 Commercial
 Compliance
 Consumer
 Criminal
 Employment
 Energy
 Environment
 Family
 Finance
 Government
 Healthcare
 Immigration
 Insolvency
 Insurance
 International
 IP
 Law Performance
 Law Practice
 Litigation
 Media & IT
 Privacy
 Real Estate
 Strategy
 Tax
 Technology
 Transport
 Wealth Mgt
Regions
Africa
Asia
Asia Pacific
Australasia
Canada
Caribbean
Europe
European Union
Latin America
Middle East
U.K.
United States
Worldwide Updates
Registration (you must scroll down to set your data preferences)

Mondaq Ltd requires you to register and provide information that personally identifies you, including your content preferences, for three primary purposes (full details of Mondaq’s use of your personal data can be found in our Privacy and Cookies Notice):

  • To allow you to personalize the Mondaq websites you are visiting to show content ("Content") relevant to your interests.
  • To enable features such as password reminder, news alerts, email a colleague, and linking from Mondaq (and its affiliate sites) to your website.
  • To produce demographic feedback for our content providers ("Contributors") who contribute Content for free for your use.

Mondaq hopes that our registered users will support us in maintaining our free to view business model by consenting to our use of your personal data as described below.

Mondaq has a "free to view" business model. Our services are paid for by Contributors in exchange for Mondaq providing them with access to information about who accesses their content. Once personal data is transferred to our Contributors they become a data controller of this personal data. They use it to measure the response that their articles are receiving, as a form of market research. They may also use it to provide Mondaq users with information about their products and services.

Details of each Contributor to which your personal data will be transferred is clearly stated within the Content that you access. For full details of how this Contributor will use your personal data, you should review the Contributor’s own Privacy Notice.

Please indicate your preference below:

Yes, I am happy to support Mondaq in maintaining its free to view business model by agreeing to allow Mondaq to share my personal data with Contributors whose Content I access
No, I do not want Mondaq to share my personal data with Contributors

Also please let us know whether you are happy to receive communications promoting products and services offered by Mondaq:

Yes, I am happy to received promotional communications from Mondaq
No, please do not send me promotional communications from Mondaq
Terms & Conditions

Mondaq.com (the Website) is owned and managed by Mondaq Ltd (Mondaq). Mondaq grants you a non-exclusive, revocable licence to access the Website and associated services, such as the Mondaq News Alerts (Services), subject to and in consideration of your compliance with the following terms and conditions of use (Terms). Your use of the Website and/or Services constitutes your agreement to the Terms. Mondaq may terminate your use of the Website and Services if you are in breach of these Terms or if Mondaq decides to terminate the licence granted hereunder for any reason whatsoever.

Use of www.mondaq.com

To Use Mondaq.com you must be: eighteen (18) years old or over; legally capable of entering into binding contracts; and not in any way prohibited by the applicable law to enter into these Terms in the jurisdiction which you are currently located.

You may use the Website as an unregistered user, however, you are required to register as a user if you wish to read the full text of the Content or to receive the Services.

You may not modify, publish, transmit, transfer or sell, reproduce, create derivative works from, distribute, perform, link, display, or in any way exploit any of the Content, in whole or in part, except as expressly permitted in these Terms or with the prior written consent of Mondaq. You may not use electronic or other means to extract details or information from the Content. Nor shall you extract information about users or Contributors in order to offer them any services or products.

In your use of the Website and/or Services you shall: comply with all applicable laws, regulations, directives and legislations which apply to your Use of the Website and/or Services in whatever country you are physically located including without limitation any and all consumer law, export control laws and regulations; provide to us true, correct and accurate information and promptly inform us in the event that any information that you have provided to us changes or becomes inaccurate; notify Mondaq immediately of any circumstances where you have reason to believe that any Intellectual Property Rights or any other rights of any third party may have been infringed; co-operate with reasonable security or other checks or requests for information made by Mondaq from time to time; and at all times be fully liable for the breach of any of these Terms by a third party using your login details to access the Website and/or Services

however, you shall not: do anything likely to impair, interfere with or damage or cause harm or distress to any persons, or the network; do anything that will infringe any Intellectual Property Rights or other rights of Mondaq or any third party; or use the Website, Services and/or Content otherwise than in accordance with these Terms; use any trade marks or service marks of Mondaq or the Contributors, or do anything which may be seen to take unfair advantage of the reputation and goodwill of Mondaq or the Contributors, or the Website, Services and/or Content.

Mondaq reserves the right, in its sole discretion, to take any action that it deems necessary and appropriate in the event it considers that there is a breach or threatened breach of the Terms.

Mondaq’s Rights and Obligations

Unless otherwise expressly set out to the contrary, nothing in these Terms shall serve to transfer from Mondaq to you, any Intellectual Property Rights owned by and/or licensed to Mondaq and all rights, title and interest in and to such Intellectual Property Rights will remain exclusively with Mondaq and/or its licensors.

Mondaq shall use its reasonable endeavours to make the Website and Services available to you at all times, but we cannot guarantee an uninterrupted and fault free service.

Mondaq reserves the right to make changes to the services and/or the Website or part thereof, from time to time, and we may add, remove, modify and/or vary any elements of features and functionalities of the Website or the services.

Mondaq also reserves the right from time to time to monitor your Use of the Website and/or services.

Disclaimer

The Content is general information only. It is not intended to constitute legal advice or seek to be the complete and comprehensive statement of the law, nor is it intended to address your specific requirements or provide advice on which reliance should be placed. Mondaq and/or its Contributors and other suppliers make no representations about the suitability of the information contained in the Content for any purpose. All Content provided "as is" without warranty of any kind. Mondaq and/or its Contributors and other suppliers hereby exclude and disclaim all representations, warranties or guarantees with regard to the Content, including all implied warranties and conditions of merchantability, fitness for a particular purpose, title and non-infringement. To the maximum extent permitted by law, Mondaq expressly excludes all representations, warranties, obligations, and liabilities arising out of or in connection with all Content. In no event shall Mondaq and/or its respective suppliers be liable for any special, indirect or consequential damages or any damages whatsoever resulting from loss of use, data or profits, whether in an action of contract, negligence or other tortious action, arising out of or in connection with the use of the Content or performance of Mondaq’s Services.

General

Mondaq may alter or amend these Terms by amending them on the Website. By continuing to Use the Services and/or the Website after such amendment, you will be deemed to have accepted any amendment to these Terms.

These Terms shall be governed by and construed in accordance with the laws of England and Wales and you irrevocably submit to the exclusive jurisdiction of the courts of England and Wales to settle any dispute which may arise out of or in connection with these Terms. If you live outside the United Kingdom, English law shall apply only to the extent that English law shall not deprive you of any legal protection accorded in accordance with the law of the place where you are habitually resident ("Local Law"). In the event English law deprives you of any legal protection which is accorded to you under Local Law, then these terms shall be governed by Local Law and any dispute or claim arising out of or in connection with these Terms shall be subject to the non-exclusive jurisdiction of the courts where you are habitually resident.

You may print and keep a copy of these Terms, which form the entire agreement between you and Mondaq and supersede any other communications or advertising in respect of the Service and/or the Website.

No delay in exercising or non-exercise by you and/or Mondaq of any of its rights under or in connection with these Terms shall operate as a waiver or release of each of your or Mondaq’s right. Rather, any such waiver or release must be specifically granted in writing signed by the party granting it.

If any part of these Terms is held unenforceable, that part shall be enforced to the maximum extent permissible so as to give effect to the intent of the parties, and the Terms shall continue in full force and effect.

Mondaq shall not incur any liability to you on account of any loss or damage resulting from any delay or failure to perform all or any part of these Terms if such delay or failure is caused, in whole or in part, by events, occurrences, or causes beyond the control of Mondaq. Such events, occurrences or causes will include, without limitation, acts of God, strikes, lockouts, server and network failure, riots, acts of war, earthquakes, fire and explosions.

By clicking Register you state you have read and agree to our Terms and Conditions