Vietnam: Quyền lập hội, cần một góc nh́n đúng và cách tiếp cận khác

Last Updated: 3 January 2018
Article by Nguyễn Tiến Lập

Tại sao việc xây dựng và ban hành một luật về hội ở Việt Nam cho tới nay lại gặp nhiều khó khăn, kể từ năm 1957 với Sắc lệnh số 102/SL-L004 do Chủ tịch Hồ Chí Minh kư ban bố luật về quyền lập hội?

Góc nh́n từ vai tṛ của các tổ chức xă hội

Trong lịch sử nước ta, chưa bao giờ quyền lập hội của người dân không được thừa nhận và khẳng định trong Hiến pháp. Tuy nhiên, xét từ góc độ thực tế, trong suốt thời kỳ kinh tế kế hoạch hóa tập trung, khi Nhà nước lănh đạo và bao cấp toàn diện đời sống của người dân th́ dường như đă không tồn tại cả điều kiện lẫn nhu cầu khách quan cho việc thực thi quyền lập hội.

Bên cạnh đó, các định kiến về tư tưởng cũng góp một vai tṛ quan trọng. Chẳng hạn, vẫn có những suy nghĩ thành lập hội một cách tự do và tự nguyện không khác nào việc các cá nhân muốn liên kết và tập hợp lực lượng để tạo sức mạnh chính trị riêng, nhằm đi chệch hướng lănh đạo của Nhà nước, hay gây sức ép, thách thức quyền lực với chính quyền nhân dân.

Tuy nhiên, bản thân cuộc sống xă hội luôn luôn vận động một cách tự nhiên, phong phú và đa dạng hơn nhiều so với góc nh́n và năng lực bao quát của các nhà làm luật. Ngay trong ḷng của chế độ bao cấp, các tổ chức tự nguyện phục vụ nhu cầu sinh hoạt hàng ngày của đời sống dân sự, từ hội đồng hương đến hội nuôi ong, hội chim cảnh, cá cảnh, vẫn cứ ra đời hoặc mặc nhiên tồn tại, cho dù không bao giờ được cấp phép hay đăng kư hoạt động.

Cho đến những năm sau khi Đảng, Nhà nước thực hiện đổi mới và chuyển đổi cả xă hội sang nền kinh tế thị trường th́ hàng trăm, hàng ngàn các hội tự nguyện của người dân đă được thành lập dưới nhiều h́nh thức khác nhau. Nhiều tổ chức mang tên không chính thức là tổ chức phi chính phủ (NGO), hoạt động dưới sự bảo trợ của các hội chính thống của Nhà nước. Các tổ chức này, tự chủ động hoặc cùng hợp tác với các tổ chức NGO nước ngoài được Nhà nước cấp phép hoạt động, đă có mặt ở khắp mọi miền đất nước, đặc biệt các vùng khó khăn, nơi cuộc sống của người dân và các cộng đồng yếu thế cần sự chia sẻ, hỗ trợ.

Chức năng của các hội hay tổ chức xă hội đó chính là như vậy. Nó sinh ra để giúp đỡ và hỗ trợ; đồng thời, với mọi sự nhiệt t́nh và sáng tạo có thể có, nó mang sự trợ giúp đến tận những nơi và lĩnh vực mà các cơ quan chính quyền, với các khả năng và tiềm lực bị giới hạn, khó có thể đảm đương hết được.

Trong dự thảo luật về hội đang được thảo luận, nếu xem một điều, đó là ngăn cấm hội nhận tài trợ của nước ngoài, trong khi tiền của nước ngoài đầu tư vào Việt Nam lại được khuyến khích, đă có thể thấy sự bất hợp lư.

Mỹ là một quốc gia giàu có bậc nhất. Tuy thế, tại đó chính quyền cũng không thể giải quyết hết mọi vấn đề cấp thiết mà xă hội và người dân đ̣i hỏi. Năm 1981, một phụ nữ tên là Marcia Stein làm việc trong Cơ quan Bảo trợ xă hội của thành phố New York đă nhận ra rằng cơ quan của ḿnh không thể chuyển các bữa ăn miễn phí cho các cụ già cô đơn vào các ngày nghỉ lễ. Trăn trở về điều ấy, cô đă có sáng kiến thành lập và trở thành giám đốc một tổ chức phi lợi nhuận có tên là Citimeals on Wheels để khắc phục sự khiếm khuyết này. Tự thân đi lên bằng con đường thiện nguyện, tổ chức đó đến hôm nay đă trở thành một mạng lưới rộng lớn hỗ trợ cung cấp dịch vụ xă hội thiết yếu của thành phố này, với trên 2 triệu suất ăn miễn phí được phát hàng năm cho khoảng 18.000 người già có nhu cầu, và một ngân sách được quyên góp xấp xỉ 20 triệu đô la Mỹ. Nước Mỹ cũng là một miền đất phải hứng chịu nhiều thiên tai hàng đầu trên thế giới. Mặc dù vậy, người Mỹ có thể vượt qua các thách thức của thiên nhiên một cách dễ dàng, phần lớn cũng bởi khả năng hỗ trợ, ứng cứu kịp thời và hiệu quả của 1,6 triệu tổ chức NGO và phi lợi nhuận trên khắp đất nước.

Vậy th́ phải chăng, ít nhất từ góc độ ứng phó và xử lư các vấn đề xă hội, chưa nói tới đáp ứng nhu cầu hưởng thụ các lợi ích và giá trị cá nhân của con người, trong điều kiện thực tế của nước ta hiện nay, chúng ta cần có một nhận thức mới về quyền lập hội nói chung và luật về hội nói riêng?

Nhận thức mới, cách tiếp cận khác

Đọc dự thảo Luật về Hội lần cuối, dư luận nói chung vẫn cho rằng c̣n khá nhiều quy định mang tính hạn chế, bao gồm các hàng rào quản lư nhà nước, hơn là biện pháp bảo đảm hay tạo điều kiện thực thi đối với quyền này. Chẳng hạn, cơ quan nhà nước can thiệp ngay vào việc xem xét mục tiêu, lĩnh vực hoạt động, phê duyệt nhân sự và điều lệ hội, hạn chế nguồn tài trợ, hay thậm chí là đặt các hội không qua thủ tục cấp phép và đăng kư ra khỏi phạm vi điều chỉnh của pháp luật... Câu hỏi là căn nguyên của xu hướng hạn chế hay kiểm soát chặt chẽ đó liệu có chính đáng và hợp lư hay không?

Trước hết, một sự nhận thức hạn hẹp cho rằng hội có thể tham gia vào các hoạt động chính trị là không thích hợp, bởi như thực tiễn ở tất cả các nước, lập hội dân sự và lập đảng chính trị là hai lĩnh vực hoàn toàn khác nhau. Đồng thời, ngay trong Công ước của Liên hiệp quốc về các quyền dân sự và chính trị mà Việt Nam là một thành viên cũng xác định đó là hai loại quyền công dân tách biệt. Hơn nữa, việc Đảng Cộng sản Việt Nam là lực lượng lănh đạo chính trị duy nhất đă được Hiến pháp và thực tế khẳng định. Như thế, tâm lư e ngại việc lập hội tự do của người dân phải chăng chỉ c̣n là sự chưa dám dứt bỏ các thành kiến cũ?

Hội, về bản chất là sự liên kết giữa của một cá nhân với người khác để cùng nhau hay phối hợp thực hiện các quyền dân sự của ḿnh đă được pháp luật thừa nhận, với mục tiêu căn bản là hỗ trợ lẫn nhau hoặc hỗ trợ người khác, đặc biệt là các nhóm yếu thế, trong đời sống và sinh hoạt hàng ngày mà không cần đến sự bao cấp hay can thiệp của Nhà nước. Nói một cách khác, về cơ bản, hội chia sẻ trách nhiệm của chính Nhà nước trong nghĩa vụ bảo đảm xă hội cho người dân. Khái niệm hội theo nghĩa rộng bao hàm cả hội có mục đích kinh tế (ví dụ các hội doanh nghiệp) và các hội phi kinh tế và tổ chức phi lợi nhuận (ví dụ quỹ từ thiện, tổ chức phi chính phủ) bởi đơn giản hai phạm trù này luôn luôn là các mảng khác nhau của đời sống xă hội. Vậy, nếu không ủng hộ việc lập hội, phải chăng chúng ta không thừa nhận sự tồn tại của đời sống tự nhiên và b́nh thường?

Ở một số nước, người ta coi việc lập hội là quyền tự do cơ bản, tương tự quyền tự do kinh doanh nên không dùng kiểm soát nhà nước để hạn chế. Tuy nhiên, nếu hội hay bất cứ tổ chức nào không tồn tại bằng nguồn tài chính của thành viên mà từ tài trợ của người khác th́ bắt buộc phải tuân thủ luật về tổ chức phi lợi nhuận một cách rất nghiêm ngặt, nhằm chống lại mọi sự lạm dụng. Chẳng hạn, đó là nghĩa vụ phải báo cáo công khai và kiểm toán bắt buộc hay trách nhiệm phải chuyển giao tài sản của pháp nhân cho một hội hay tổ chức phi lợi nhuận khác có cùng mục tiêu một khi chấm dứt hoạt động. Nói một cách giản đơn, anh có quyền tự do làm những ǵ anh muốn nhưng không được xâm phạm quyền tự do của người khác, bao gồm cả sự lạm dụng ḷng tốt của họ khi giúp đỡ, tài trợ cho anh. Chỉ cần áp dụng một nguyên lư đơn giản như vậy cho mục đích bảo đảm sự an toàn và an ninh xă hội.

Trở lại dự thảo Luật về Hội đang được thảo luận, nếu xem một điều, đó là ngăn cấm hội nhận tài trợ của nước ngoài, trong khi tiền của nước ngoài đầu tư vào Việt Nam lại được khuyến khích, đă có thể thấy sự bất hợp lư. Vậy, phải chăng đă đến lúc chúng ta cần có góc nh́n đúng hơn và một cách tiếp cận khác về quyền lập hội?

Bài viết của luật sư Nguyễn Tiến Lập, Văn pḥng NHQuang&Associates trên Thời báo Kinh tế Sài G̣n

Xem bài viết gốc

The content of this article is intended to provide a general guide to the subject matter. Specialist advice should be sought about your specific circumstances.

To print this article, all you need is to be registered on Mondaq.com.

Click to Login as an existing user or Register so you can print this article.

Authors
 
Some comments from our readers…
“The articles are extremely timely and highly applicable”
“I often find critical information not available elsewhere”
“As in-house counsel, Mondaq’s service is of great value”

Related Topics
 
Related Articles
 
Up-coming Events Search
Tools
Print
Font Size:
Translation
Channels
Mondaq on Twitter
 
Register for Access and our Free Biweekly Alert for
This service is completely free. Access 250,000 archived articles from 100+ countries and get a personalised email twice a week covering developments (and yes, our lawyers like to think you’ve read our Disclaimer).
 
Email Address
Company Name
Password
Confirm Password
Position
Mondaq Topics -- Select your Interests
 Accounting
 Anti-trust
 Commercial
 Compliance
 Consumer
 Criminal
 Employment
 Energy
 Environment
 Family
 Finance
 Government
 Healthcare
 Immigration
 Insolvency
 Insurance
 International
 IP
 Law Performance
 Law Practice
 Litigation
 Media & IT
 Privacy
 Real Estate
 Strategy
 Tax
 Technology
 Transport
 Wealth Mgt
Regions
Africa
Asia
Asia Pacific
Australasia
Canada
Caribbean
Europe
European Union
Latin America
Middle East
U.K.
United States
Worldwide Updates
Registration (you must scroll down to set your data preferences)

Mondaq Ltd requires you to register and provide information that personally identifies you, including your content preferences, for three primary purposes (full details of Mondaq’s use of your personal data can be found in our Privacy and Cookies Notice):

  • To allow you to personalize the Mondaq websites you are visiting to show content ("Content") relevant to your interests.
  • To enable features such as password reminder, news alerts, email a colleague, and linking from Mondaq (and its affiliate sites) to your website.
  • To produce demographic feedback for our content providers ("Contributors") who contribute Content for free for your use.

Mondaq hopes that our registered users will support us in maintaining our free to view business model by consenting to our use of your personal data as described below.

Mondaq has a "free to view" business model. Our services are paid for by Contributors in exchange for Mondaq providing them with access to information about who accesses their content. Once personal data is transferred to our Contributors they become a data controller of this personal data. They use it to measure the response that their articles are receiving, as a form of market research. They may also use it to provide Mondaq users with information about their products and services.

Details of each Contributor to which your personal data will be transferred is clearly stated within the Content that you access. For full details of how this Contributor will use your personal data, you should review the Contributor’s own Privacy Notice.

Please indicate your preference below:

Yes, I am happy to support Mondaq in maintaining its free to view business model by agreeing to allow Mondaq to share my personal data with Contributors whose Content I access
No, I do not want Mondaq to share my personal data with Contributors

Also please let us know whether you are happy to receive communications promoting products and services offered by Mondaq:

Yes, I am happy to received promotional communications from Mondaq
No, please do not send me promotional communications from Mondaq
Terms & Conditions

Mondaq.com (the Website) is owned and managed by Mondaq Ltd (Mondaq). Mondaq grants you a non-exclusive, revocable licence to access the Website and associated services, such as the Mondaq News Alerts (Services), subject to and in consideration of your compliance with the following terms and conditions of use (Terms). Your use of the Website and/or Services constitutes your agreement to the Terms. Mondaq may terminate your use of the Website and Services if you are in breach of these Terms or if Mondaq decides to terminate the licence granted hereunder for any reason whatsoever.

Use of www.mondaq.com

To Use Mondaq.com you must be: eighteen (18) years old or over; legally capable of entering into binding contracts; and not in any way prohibited by the applicable law to enter into these Terms in the jurisdiction which you are currently located.

You may use the Website as an unregistered user, however, you are required to register as a user if you wish to read the full text of the Content or to receive the Services.

You may not modify, publish, transmit, transfer or sell, reproduce, create derivative works from, distribute, perform, link, display, or in any way exploit any of the Content, in whole or in part, except as expressly permitted in these Terms or with the prior written consent of Mondaq. You may not use electronic or other means to extract details or information from the Content. Nor shall you extract information about users or Contributors in order to offer them any services or products.

In your use of the Website and/or Services you shall: comply with all applicable laws, regulations, directives and legislations which apply to your Use of the Website and/or Services in whatever country you are physically located including without limitation any and all consumer law, export control laws and regulations; provide to us true, correct and accurate information and promptly inform us in the event that any information that you have provided to us changes or becomes inaccurate; notify Mondaq immediately of any circumstances where you have reason to believe that any Intellectual Property Rights or any other rights of any third party may have been infringed; co-operate with reasonable security or other checks or requests for information made by Mondaq from time to time; and at all times be fully liable for the breach of any of these Terms by a third party using your login details to access the Website and/or Services

however, you shall not: do anything likely to impair, interfere with or damage or cause harm or distress to any persons, or the network; do anything that will infringe any Intellectual Property Rights or other rights of Mondaq or any third party; or use the Website, Services and/or Content otherwise than in accordance with these Terms; use any trade marks or service marks of Mondaq or the Contributors, or do anything which may be seen to take unfair advantage of the reputation and goodwill of Mondaq or the Contributors, or the Website, Services and/or Content.

Mondaq reserves the right, in its sole discretion, to take any action that it deems necessary and appropriate in the event it considers that there is a breach or threatened breach of the Terms.

Mondaq’s Rights and Obligations

Unless otherwise expressly set out to the contrary, nothing in these Terms shall serve to transfer from Mondaq to you, any Intellectual Property Rights owned by and/or licensed to Mondaq and all rights, title and interest in and to such Intellectual Property Rights will remain exclusively with Mondaq and/or its licensors.

Mondaq shall use its reasonable endeavours to make the Website and Services available to you at all times, but we cannot guarantee an uninterrupted and fault free service.

Mondaq reserves the right to make changes to the services and/or the Website or part thereof, from time to time, and we may add, remove, modify and/or vary any elements of features and functionalities of the Website or the services.

Mondaq also reserves the right from time to time to monitor your Use of the Website and/or services.

Disclaimer

The Content is general information only. It is not intended to constitute legal advice or seek to be the complete and comprehensive statement of the law, nor is it intended to address your specific requirements or provide advice on which reliance should be placed. Mondaq and/or its Contributors and other suppliers make no representations about the suitability of the information contained in the Content for any purpose. All Content provided "as is" without warranty of any kind. Mondaq and/or its Contributors and other suppliers hereby exclude and disclaim all representations, warranties or guarantees with regard to the Content, including all implied warranties and conditions of merchantability, fitness for a particular purpose, title and non-infringement. To the maximum extent permitted by law, Mondaq expressly excludes all representations, warranties, obligations, and liabilities arising out of or in connection with all Content. In no event shall Mondaq and/or its respective suppliers be liable for any special, indirect or consequential damages or any damages whatsoever resulting from loss of use, data or profits, whether in an action of contract, negligence or other tortious action, arising out of or in connection with the use of the Content or performance of Mondaq’s Services.

General

Mondaq may alter or amend these Terms by amending them on the Website. By continuing to Use the Services and/or the Website after such amendment, you will be deemed to have accepted any amendment to these Terms.

These Terms shall be governed by and construed in accordance with the laws of England and Wales and you irrevocably submit to the exclusive jurisdiction of the courts of England and Wales to settle any dispute which may arise out of or in connection with these Terms. If you live outside the United Kingdom, English law shall apply only to the extent that English law shall not deprive you of any legal protection accorded in accordance with the law of the place where you are habitually resident ("Local Law"). In the event English law deprives you of any legal protection which is accorded to you under Local Law, then these terms shall be governed by Local Law and any dispute or claim arising out of or in connection with these Terms shall be subject to the non-exclusive jurisdiction of the courts where you are habitually resident.

You may print and keep a copy of these Terms, which form the entire agreement between you and Mondaq and supersede any other communications or advertising in respect of the Service and/or the Website.

No delay in exercising or non-exercise by you and/or Mondaq of any of its rights under or in connection with these Terms shall operate as a waiver or release of each of your or Mondaq’s right. Rather, any such waiver or release must be specifically granted in writing signed by the party granting it.

If any part of these Terms is held unenforceable, that part shall be enforced to the maximum extent permissible so as to give effect to the intent of the parties, and the Terms shall continue in full force and effect.

Mondaq shall not incur any liability to you on account of any loss or damage resulting from any delay or failure to perform all or any part of these Terms if such delay or failure is caused, in whole or in part, by events, occurrences, or causes beyond the control of Mondaq. Such events, occurrences or causes will include, without limitation, acts of God, strikes, lockouts, server and network failure, riots, acts of war, earthquakes, fire and explosions.

By clicking Register you state you have read and agree to our Terms and Conditions