Turkey: 6769 Sayili Sinai Mülkiyet Kanunu Işiğinda Marka İptali

Giriş

Ayırt edici ad ve işaretlerden olan marka, işletmelerin en değerli ve önemli malvarlıklarından bir tanesidir. 6769 sayılı Sınai Mülkiyet Kanunu ("SMK") madde 23'te, tescilli markanın koruma süresinin başvuru tarihinden itibaren on yıl olduğu belirtilmiş ve bu korumanın devam etmesi için markanın her on yılda bir yenilenmesi gerektiği belirtilmiştir. Tescilli markanın koruma süresinin dolması ve süresi içerisinde yenilenmemesi, markanın bir mahkeme kararıyla hükümsüz hale gelmesi, marka sahibinin marka hakkından vazgeçmesi hallerinin yanında, markanın belirli koşullar çerçevesinde iptal edilmesi halinde de marka hakkı sona ermektedir. İşbu makale ile markanın iptali halleri ve iptalin sonuçları açıklanmaya çalışılacaktır.

Markanın İptali Hâlleri

Markanın iptaline ilişkin düzenlemeler SMK madde 26'da yer almaktadır. Buna göre;

- SMK madde 9'da belirtilen süreler ve şartlar dahilinde markanın kullanılmaması,

- Marka sahibinin fiillerinin veya gerekli önlemleri almamasının sonucu olarak markanın, tescilli olduğu mal veya hizmetler için yaygın bir ad haline gelmesi,

- Marka sahibi tarafından veya marka sahibinin izniyle gerçekleştirilen kullanım sonucunda markanın, tescilli olduğu mal veya hizmetlerin özellikle niteliği, kalitesi veya coğrafi kaynağı konusunda halkı yanıltması,

- SMK madde 32 çerçevesinde garanti markası veya ortak markanın teknik şartnameye aykırı kullanılması

hallerinden birinin gerçekleşmesi durumunda markanın iptali gündeme gelebilecektir.

1.1.Markanın Belirli Bir Süre Kullanılmaması

Markanın belirli bir süre kullanılmamasına ilişkin düzenleme esas olarak SMK madde 9'da yer almakta olup buna göre, tescil tarihinden itibaren beş yıl içerisinde haklı bir sebep olmadan tescil edildiği mal veya hizmetler bakımından marka sahibi tarafından Türkiye'de ciddi biçimde kullanılmayan veya kullanımına beş yıl kesintisiz ara verilen markanın iptaline karar verileceği düzenlenmiştir. Bir markanın tescil edilmiş olmasına rağmen haklı sebep olmaksızın belirli bir süre boyunca kullanılmaması, ticari hayatta serbest rekabet ortamının kurulması ve sürdürülmesi ilkesi ile bağdaşmamaktadır. Bu kapsamda, markanın tescilinden itibaren beş yıl olmak koşuluyla marka sahibine markayı kullanmamasına yönelik olarak Kanun Koyucu tarafından bir ara süre verilmiştir.

  1. Markanın Kullanılması Olarak Değerlendirilecek Haller Nelerdir?

SMK madde 9/2, 3'te birinci fıkra kapsamında markayı kullanma kabul edilecek haller sayılmış olup buna göre;

- Markanın ayırt edici karakteri değiştirilmeden farklı unsurlarla kullanılması,

- Markanın sadece ihracat amacıyla mal veya ambalajlarında kullanılması,

- Markanın, marka sahibinin izni ile kullanılması

halleri markayı kullanma olarak kabul edilmiştir. Maddenin gerekçesinde ayrıca, markanın ayırt edici karakteri değiştirilmeden farklı unsurlarla kullanılması halinde markanın farklı unsurlarla kullanılan halinin de tescil edilip edilmeyeceğine bakılmayacağı hüküm altına alınmıştır.

Bunun haricinde SMK madde 26/4'te ise, iptal talebinde bulunulacağı düşünülerek kullanım gerçekleşmiş olması halinde talebin Türk Patent ve Marka Kurumu'na ("TürkPatent") sunulmasından önceki üç ay içinde gerçekleşen kullanımın dikkate alınmayacağı belirtilmiştir.

  1. Anayasa Mahkemesi'nin İptal Kararı Sonrasında Oluşan Belirsizlik Nasıl Giderilmiştir?

Bilindiği üzere, SMK 10.01.2017 tarihinde yürürlüğe girmiş olup önceden 556 sayılı Markaların Korunması Hakkında Kanun Hükmünde Kararname ("556 sayılı KHK") uygulanmaktaydı. Anayasa Mahkemesi'nin 2016/148E. 2016/189K. Sayılı ve 14.12.2016 tarihli Kararı ile fikri ve sınai mülkiyet hakları gayri maddi mallar kapsamında ele alınmış olup 2709 sayılı Türkiye Cumhuriyeti Anayasası madde 91 uyarınca mülkiyet hakkının KHK ile düzenlenmesi mümkün olmadığından işbu 556 sayılı KHK'da yer alan markanın iptaline ilişkin düzenlemeler iptal edilmiştir. Anayasa Mahkemesi'nin işbu iptal kararı, 06.01.2017 tarihinde yürürlüğe girmiş olup kanunların geriye yürümezliği ilkesi ve SMK'nın yürürlük tarihi sebebiyle markanın iptaline ilişkin hükümler bakımından dört günlük bir boşluk ve belirsizlik bulunmaktaydı. İşbu 06.01.2017 ile 10.01.2017 tarihleri arasındaki dört günlük süre boyunca marka kullanma yükümlülüğüne ilişkin nasıl bir uygulama olacağı muallaktaydı.

Ancak, Yargıtay 11. Hukuk Dairesi'nin 2019/1765 E. ve 2019/4421 K. sayılı 14.06.2019 tarihli güncel Kararı ile bu belirsizlik ortadan kalkmış bulunmaktadır. Yargıtay tarafından kanunların her ne kadar geriye yürümezlik ilkesi gereğince geçmişe yönelik etkisi olmayacağı söz konusu olsa da TBMM'nin geçmişe yönelik kanun çıkarmasında bir engel bulunmadığı belirtilmiş ve SMK'nın kabul tarihinin 22.12.2016 olduğu dikkate alındığında Kanun Koyucu'nun asıl iradesinin 22.12.2016 tarihinde ortaya çıktığı ve asıl amacının geçmişe etkili olacak şekilde kullanmama sebebiyle markanın iptalini öngördüğünden bahisle, söz konusu dört günlük süre boşluğunda da markayı kullanma yükümlülüğüne ve markanın iptaline ilişkin hükümlerin uygulanması gerektiğine Yargıtay tarafından karar verilmiştir.

1.2.Markanın Tescilli Olduğu Mal veya Hizmetler için Yaygın bir Ad Haline Gelmesi

SMK madde 26/1 – b bendinde belirtilmiş olduğu üzere, markanın eğer ki sahibinin eyleminden kaynaklı veya önlem almaması sebebiyle yaygın ad haline gelmesi hâlinde iptal edilebilirliği söz konusu olacaktır. Bir markanın yaygın hale gelmesi, o markanın ilgili olduğu mal ve hizmet için bir tür adına dönüşmesini ifade etmekte olup marka sahibi için aleyhe bir durum oluşturmaktadır.

Örneğin, Teflon markasının yaygın olarak kullanılması sebebiyle marka, temsil edilen ürünlerin genel adı haline gelmeye başlamış olmakla birlikte marka sahibi, gerekli hukuki talep ve dava hakkını kullanarak söz konusu markanın ayırt edici marka haline gelmesini sağlamıştır. Bu sebeple, marka sahibi gerekli önlemleri almış olduğundan dolayı iptal edilme taleplerine karşı markasını koruma altına almıştır.

Yukarıda sözü geçen örnek dışında yaygın hale gelen fakat sahibi tarafından gerekli önlemler alınmayan markalar hakkında ilgili kişiler, markanın yaygın ad hale gelmesi gerekçesiyle markanın iptali talebinde bulunabileceklerdir.

1.3.Markanın Halkı Yanıltıcı Hale Gelmesi

SMK madde 26/1 – c bendinde belirtilmiş olduğu üzere, marka sahibi tarafından veya marka sahibinin izniyle gerçekleştirilen kullanım sonucunda markanın, tescilli olduğu mal veya hizmetlerin özellikle niteliği, kalitesi veya coğrafi kaynağı konusunda halkı yanıltması durumunda marka, iptal davasına konu olabilecektir. Markanın başka bir şekilde ve yanıltıcı olarak tanınması, tüketici ve kamu menfaatlerine aykırıdır.

Örneğin, Antalya'da üretilmediği halde bir portakal suyuna "Antalya Portakalı" markası verilmesi veya Rize'de üretimi yapılmamış bir çaya "Rize Çayı" markası verilmesi halinde, bahsi geçen ürünlerin sanki marka adında geçen yerlerde üretilmiş, oraya aitmiş izlenimi vermesi durumunda o marka, yanıltıcı marka olarak değerlendirilmektedir. Yalnızca coğrafi kaynak değil, aynı zamanda o ürünün niteliği, kalitesi vb. konularda da haklı yanıltması halinde de markanın iptaline ilişkin düzenlemeler uygulama alanı bulabilecektir.

1.4.Teknik Şartnameye Aykırılık

Bilindiği üzere, garanti markası veya ortak markanın tescil edilebilmesi için SMK madde 32'de belirtilen markanın kullanım şartları, müeyyide gibi hükümleri içeren teknik şartnamenin başvuruyla birlikte TürkPatent'e sunulması zorunludur. SMK madde 32/7 uyarınca, marka sahibinin garanti markası veya ortak markanın bahsi geçen teknik şartnameye devamlılık arz eder biçimde aykırı olarak kullanılmasını engellemek için gerekli önlemleri almaması sebebiyle ilgili kişilerin, Cumhuriyet savcısının veya ilgili kamu kurum ve kuruluşunun başvurusu üzerine tanınan süre içerisinde aykırı kullanımı düzeltmesi gerekmektedir. Marka sahibinin işbu süre içerisinde aykırı kullanımı düzeltmemesi halinde markanın iptaline karar verilebilecektir.

2. Markanın İptali Talebi

  1. Taraflar

Markanın iptal edilmesine ilişkin yukarıda bahsedilen hâllerden birinin söz konusu olması halinde markanın kullanımından veya markanın haklı bir sebep olmaksızın tescil tarihinden itibaren beş yıl içinde tescil edildiği mal veya hizmetler bakımından marka sahibi tarafından Türkiye'de ciddi bir şekilde kullanılmamasından veya kullanımına beş yıl kesintisiz ara verilmesinden menfaati etkilenen kişiler markanın iptali talebinde bulunabilirler.

Markanın iptali talebi, talep tarihinde sicilde marka sahibi olarak kayıtlı kişilere veya hukuki haleflerine karşı yukarıda belirtilen kişiler tarafından ileri sürülebilecektir.

  1. Markanın İptali Talebinin İleri Sürüleceği Kurum

SMK madde 26/2'de yer alan düzenlemede iptal talebinin TürkPatent'e yapılacağı açıkça belirtilmiştir. Fakat diğer yandan yürürlük tarihlerini düzenleyen SMK madde 192 uyarınca SMK madde 26'nın yürürlüğü 10.01.2024 tarihine kadar ertelenmiştir. SMK Geçici Madde 4'te ise, SMK madde 26 yürürlüğe girene kadar iptal yetkisinin mahkemeler tarafından kullanılacağı belirtilmiştir.

Bu kapsamda, 10.01.2024 tarihine kadar tüm iptal talepleri için SMK madde 156 uyarınca Fikri ve Sınai Haklar Hukuk Mahkeme'lerine başvurulacak olup bu tarihten sonraki talepler sadece TürkPatent'e yöneltilecektir. Ayrıca, işbu maddenin yürürlük tarihinde mahkemelerce görülmekte olan iptal davaları aynı şekilde mahkemelerce sonuçlandırılacaktır.

3. İptal Kararının Sonuçları

Mahkeme tarafından veya yetkisi başladıktan sonra TürkPatent'in verdiği iptal kararının sonucu olarak ilgili marka, iptal talebinin TürkPatent'e veya mahkemeye sunulduktan sonraki tarihten itibaren olmak üzere kısmen veya tamamen iptal edilmekte olup SMK kapsamında kendisine tanınmış olan korumadan faydalanamamaktadır. Ancak talep üzerine, iptal halinin daha önceki bir tarihte doğmuş olması halinde iptal kararının bu tarihten itibaren etkili olacağına da karar verilebilmektedir.

İptal kararları mutlak etkili olup sadece tarafları değil herkesi bağlamaktadır. Verilen iptal kararlarının kesinleşmesiyle birlikte TürkPatent terkin işlemini ilgili Bülten'de yayımlayarak kamuya duyurur.

Sonuç

Bir markanın tescil edilmiş olmasına rağmen haklı sebep olmaksızın belirli bir süre boyunca kullanılmaması, ticari hayatta serbest rekabet ortamının kurulması ve sürdürülmesi ilkesi ile bağdaşmamaktadır. Bunun haricinde, markanın tescilli olduğu mal veya hizmetler için yaygın bir ad haline gelmesi, markanın halkı yanıltıcı hale gelmesi veya garanti markası ya da ortak markanın teknik şartnameye aykırı kullanılması hallerinden birinin varlığı halinde markanın iptali istenebilmektedir. Bu tür bir markanın kullanılmasında veya SMK madde 9'da belirtilen şartlar dahilinde markanın kullanılmamasında menfaati bulunan kişiler, SMK'da belirtilen hâllerden birinin oluşması durumunda ilgili markanın iptalini fikri ve sınai haklar hukuk mahkemelerinden ve 10.01.2024 tarihinden sonra da TürkPatent'ten talep edebilirler. İptal kararıyla birlikte markanın tescili iptal edilir ve marka, iptalden sonra SMK'da belirtilmiş olan korumayı göremez.

The content of this article is intended to provide a general guide to the subject matter. Specialist advice should be sought about your specific circumstances.

To print this article, all you need is to be registered on Mondaq.com.

Click to Login as an existing user or Register so you can print this article.

Authors
 
Some comments from our readers…
“The articles are extremely timely and highly applicable”
“I often find critical information not available elsewhere”
“As in-house counsel, Mondaq’s service is of great value”

Related Topics
 
Related Articles
 
Up-coming Events Search
Tools
Print
Font Size:
Translation
Channels
Mondaq on Twitter
 
Mondaq Free Registration
Gain access to Mondaq global archive of over 375,000 articles covering 200 countries with a personalised News Alert and automatic login on this device.
Mondaq News Alert (some suggested topics and region)
Select Topics
Registration (please scroll down to set your data preferences)

Mondaq Ltd requires you to register and provide information that personally identifies you, including your content preferences, for three primary purposes (full details of Mondaq’s use of your personal data can be found in our Privacy and Cookies Notice):

  • To allow you to personalize the Mondaq websites you are visiting to show content ("Content") relevant to your interests.
  • To enable features such as password reminder, news alerts, email a colleague, and linking from Mondaq (and its affiliate sites) to your website.
  • To produce demographic feedback for our content providers ("Contributors") who contribute Content for free for your use.

Mondaq hopes that our registered users will support us in maintaining our free to view business model by consenting to our use of your personal data as described below.

Mondaq has a "free to view" business model. Our services are paid for by Contributors in exchange for Mondaq providing them with access to information about who accesses their content. Once personal data is transferred to our Contributors they become a data controller of this personal data. They use it to measure the response that their articles are receiving, as a form of market research. They may also use it to provide Mondaq users with information about their products and services.

Details of each Contributor to which your personal data will be transferred is clearly stated within the Content that you access. For full details of how this Contributor will use your personal data, you should review the Contributor’s own Privacy Notice.

Please indicate your preference below:

Yes, I am happy to support Mondaq in maintaining its free to view business model by agreeing to allow Mondaq to share my personal data with Contributors whose Content I access
No, I do not want Mondaq to share my personal data with Contributors

Also please let us know whether you are happy to receive communications promoting products and services offered by Mondaq:

Yes, I am happy to received promotional communications from Mondaq
No, please do not send me promotional communications from Mondaq
Terms & Conditions

Mondaq.com (the Website) is owned and managed by Mondaq Ltd (Mondaq). Mondaq grants you a non-exclusive, revocable licence to access the Website and associated services, such as the Mondaq News Alerts (Services), subject to and in consideration of your compliance with the following terms and conditions of use (Terms). Your use of the Website and/or Services constitutes your agreement to the Terms. Mondaq may terminate your use of the Website and Services if you are in breach of these Terms or if Mondaq decides to terminate the licence granted hereunder for any reason whatsoever.

Use of www.mondaq.com

To Use Mondaq.com you must be: eighteen (18) years old or over; legally capable of entering into binding contracts; and not in any way prohibited by the applicable law to enter into these Terms in the jurisdiction which you are currently located.

You may use the Website as an unregistered user, however, you are required to register as a user if you wish to read the full text of the Content or to receive the Services.

You may not modify, publish, transmit, transfer or sell, reproduce, create derivative works from, distribute, perform, link, display, or in any way exploit any of the Content, in whole or in part, except as expressly permitted in these Terms or with the prior written consent of Mondaq. You may not use electronic or other means to extract details or information from the Content. Nor shall you extract information about users or Contributors in order to offer them any services or products.

In your use of the Website and/or Services you shall: comply with all applicable laws, regulations, directives and legislations which apply to your Use of the Website and/or Services in whatever country you are physically located including without limitation any and all consumer law, export control laws and regulations; provide to us true, correct and accurate information and promptly inform us in the event that any information that you have provided to us changes or becomes inaccurate; notify Mondaq immediately of any circumstances where you have reason to believe that any Intellectual Property Rights or any other rights of any third party may have been infringed; co-operate with reasonable security or other checks or requests for information made by Mondaq from time to time; and at all times be fully liable for the breach of any of these Terms by a third party using your login details to access the Website and/or Services

however, you shall not: do anything likely to impair, interfere with or damage or cause harm or distress to any persons, or the network; do anything that will infringe any Intellectual Property Rights or other rights of Mondaq or any third party; or use the Website, Services and/or Content otherwise than in accordance with these Terms; use any trade marks or service marks of Mondaq or the Contributors, or do anything which may be seen to take unfair advantage of the reputation and goodwill of Mondaq or the Contributors, or the Website, Services and/or Content.

Mondaq reserves the right, in its sole discretion, to take any action that it deems necessary and appropriate in the event it considers that there is a breach or threatened breach of the Terms.

Mondaq’s Rights and Obligations

Unless otherwise expressly set out to the contrary, nothing in these Terms shall serve to transfer from Mondaq to you, any Intellectual Property Rights owned by and/or licensed to Mondaq and all rights, title and interest in and to such Intellectual Property Rights will remain exclusively with Mondaq and/or its licensors.

Mondaq shall use its reasonable endeavours to make the Website and Services available to you at all times, but we cannot guarantee an uninterrupted and fault free service.

Mondaq reserves the right to make changes to the services and/or the Website or part thereof, from time to time, and we may add, remove, modify and/or vary any elements of features and functionalities of the Website or the services.

Mondaq also reserves the right from time to time to monitor your Use of the Website and/or services.

Disclaimer

The Content is general information only. It is not intended to constitute legal advice or seek to be the complete and comprehensive statement of the law, nor is it intended to address your specific requirements or provide advice on which reliance should be placed. Mondaq and/or its Contributors and other suppliers make no representations about the suitability of the information contained in the Content for any purpose. All Content provided "as is" without warranty of any kind. Mondaq and/or its Contributors and other suppliers hereby exclude and disclaim all representations, warranties or guarantees with regard to the Content, including all implied warranties and conditions of merchantability, fitness for a particular purpose, title and non-infringement. To the maximum extent permitted by law, Mondaq expressly excludes all representations, warranties, obligations, and liabilities arising out of or in connection with all Content. In no event shall Mondaq and/or its respective suppliers be liable for any special, indirect or consequential damages or any damages whatsoever resulting from loss of use, data or profits, whether in an action of contract, negligence or other tortious action, arising out of or in connection with the use of the Content or performance of Mondaq’s Services.

General

Mondaq may alter or amend these Terms by amending them on the Website. By continuing to Use the Services and/or the Website after such amendment, you will be deemed to have accepted any amendment to these Terms.

These Terms shall be governed by and construed in accordance with the laws of England and Wales and you irrevocably submit to the exclusive jurisdiction of the courts of England and Wales to settle any dispute which may arise out of or in connection with these Terms. If you live outside the United Kingdom, English law shall apply only to the extent that English law shall not deprive you of any legal protection accorded in accordance with the law of the place where you are habitually resident ("Local Law"). In the event English law deprives you of any legal protection which is accorded to you under Local Law, then these terms shall be governed by Local Law and any dispute or claim arising out of or in connection with these Terms shall be subject to the non-exclusive jurisdiction of the courts where you are habitually resident.

You may print and keep a copy of these Terms, which form the entire agreement between you and Mondaq and supersede any other communications or advertising in respect of the Service and/or the Website.

No delay in exercising or non-exercise by you and/or Mondaq of any of its rights under or in connection with these Terms shall operate as a waiver or release of each of your or Mondaq’s right. Rather, any such waiver or release must be specifically granted in writing signed by the party granting it.

If any part of these Terms is held unenforceable, that part shall be enforced to the maximum extent permissible so as to give effect to the intent of the parties, and the Terms shall continue in full force and effect.

Mondaq shall not incur any liability to you on account of any loss or damage resulting from any delay or failure to perform all or any part of these Terms if such delay or failure is caused, in whole or in part, by events, occurrences, or causes beyond the control of Mondaq. Such events, occurrences or causes will include, without limitation, acts of God, strikes, lockouts, server and network failure, riots, acts of war, earthquakes, fire and explosions.

By clicking Register you state you have read and agree to our Terms and Conditions