Turkey: Ülkemize staj amaci ile gelen yabanci öğrencilere ilişkin sigortalilik ve prim ödeme yükümlülüğü

Last Updated: 24 September 2019
Article by Şerife Merve Kilinckaya

ÖZET

Bilindiği üzere, ülkemizde öğrencilerin eğitim gördükleri alanda teorinin yanında pratikte de tecrübe kazanarak uzmanlaşabilmeleri adına farklı staj programları yürütülmekle birlikte zorunlu staj uygulaması da bulunmaktadır. Bu kapsamda öğrencilerin belli tarih aralıklarında staja tabi tutularak eğitim gördükleri alanda uzmanlaşmaları amaçlanmaktadır.

Bu itibarla, bu ve farklı birçok amaçla yürütülen uluslararası projeler mevcut olup, yurtdışından staj yapmak amacıyla bu projeler kapsamında ülkemize gelen yabancı öğrenciler çeşitli firmalarda staj programlarını yürütmektedirler. Bu çerçevede, ülkemize staj yapmak amacıyla gelen ilgili kişilerin sigortalılık ve prim ödeme yükümlülükleri konusunda işverenlerce tereddütler yaşanabilmektedir. Makalemizde, 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu ("5510 sayılı Kanun"), Sosyal Sigorta İşlemleri Yönetmeliği ile Yabancıların Çalışma İzinleri Hakkında Kanunun Uygulama Yönetmeliği hükümleri çerçevesinde ilgili hususa açıklık getirilmeye çalışılacaktır.

Anahtar Kelimeler: 5510 Sayılı Kanun, Yabancı Öğrenci, Sosyal Sigorta İşlemleri Yönetmeliği, Prim Ödeme Yükümlülüğü, İşveren.

GİRİŞ

Her ne kadar ülkemizde staj, stajyerlik, aday çırak, çırak, usta kavramları 3308 sayılı Mesleki Eğitim Kanunu ("3308 sayılı Kanun") ile detaylandırılmış olsa da yürütülen uluslararası projeler çerçevesinde yurtdışından ülkemize staj yapmak amacı ile gelen yabancı öğrencilerin sigortalılık yükümlülükleri hususunda ülkemiz sosyal güvenlik mevzuatının irdelenmesi gerekmektedir.

1. ÜLKEMİZE STAJ AMACI İLE GELEN YABANCI ÖĞRENCİLERİN SOSYAL GÜVENLİK MEVZUATINDAKİ SİGORTALILIK DURUMU

5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu ("5510 sayılı Kanun")'nun "Sigortalı sayılanlar" başlıklı 4. maddesinde, "Bu Kanunun kısa ve uzun vadeli sigorta kolları uygulaması bakımından; (a) Hizmet akdi ile bir veya birden fazla işveren tarafından çalıştırılanlar, (...) sigortalı sayılırlar." denilmektedir.

Anılan Kanun'un ikinci fıkrasının (c) bendinde ise, "Mütekabiliyet esasına dayalı olarak uluslararası sosyal güvenlik sözleşmesi yapılmış ülke uyruğunda olanlar hariç olmak üzere, yabancı uyruklu kişilerden hizmet akdi ile çalışanlar, hakkında da uygulanır." hükmü amirdir.

Benzer şekilde, 5510 sayılı Kanun'un "Bazı sigorta kollarının uygulanacağı sigortalılar" başlıklı 5. maddesinin (b) bendinde, "5/6/1986 tarihli ve 3308 sayılı Meslekî Eğitim Kanununda belirtilen aday çırak, çırak ve işletmelerde meslekî eğitim gören öğrenciler hakkında iş kazası ve meslek hastalığı ile hastalık sigortası; meslekî ve teknik ortaöğretim ile yükseköğrenimleri sırasında staja tabi tutulan öğrenciler, mesleki ve teknik ortaöğretim sırasında tamamlayıcı eğitim ya da alan eğitimi gören öğrenciler, kamu kurum ve kuruluşları tarafından desteklenen projelerde görevli bursiyerler ile 2547 sayılı Yükseköğretim Kanununun 46 ncı maddesine tabi olarak kısmi zamanlı çalıştırılan öğrencilerden aylık prime esas kazanç tutarı, 82 nci maddeye göre belirlenen günlük prime esas kazanç alt sınırının otuz katından fazla olmayanlar hakkında ise iş kazası ve meslek hastalığı sigortası uygulanır. Bu bentte sayılanlar, 4 üncü maddenin birinci fıkrasının (a) bendi kapsamında sigortalı sayılırlar ve bunlardan bakmakla yükümlü olunan kişi durumunda olmayanlar hakkında ayrıca genel sağlık sigortası hükümleri uygulanır." denilmektedir.

Aynı Kanun'un "Sigortalı sayılmayanlar" başlıklı 6. maddesinin birinci fıkrasının (c) bendinde, "Bu Kanunun kısa ve uzun vadeli sigorta kolları hükümlerinin uygulanmasında; (...) Uluslararası sosyal güvenlik sözleşmeleri hükümleri saklı kalmak kaydıyla; yabancı bir ülkede kurulu herhangi bir kuruluş tarafından ve o kuruluş adına ve hesabına Türkiye'ye üç ayı geçmemek üzere bir iş için gönderilen ve yabancı ülkede sosyal sigortaya tabi olduğunu belgeleyen kişiler ile Türkiye'de kendi adına ve hesabına bağımsız çalışanlardan, yurt dışında ikamet eden ve o ülke sosyal güvenlik mevzuatına tabi olanlar, 4 üncü ve 5 inci maddelere göre sigortalı sayılmaz." hükmü yer almaktadır.

2. ÜLKEMİZE STAJ AMACI İLE GELEN YABANCI ÖĞRENCİLERİN SOSYAL GÜVENLİK MEVZUATINDA PRİM ÖDEME BİLDİRİM YÜKÜMLÜLÜĞÜ

5510 sayılı Kanun'un "Prim ödeme yükümlüsü" başlıklı 87. maddesinde,

"Bu Kanunun uygulanmasında kısa ve uzun vadeli sigorta kolları ile genel sağlık sigortası ve isteğe bağlı sigorta bakımından;

a) 4 üncü maddenin birinci fıkrasının (a) ve

(c) bentlerine ve 5 inci maddenin (a) bendine tabi olanlar için bunların işverenleri,

....

e) 5 inci maddenin (b) bendinde belirtilen aday çırak, çırak ve işletmelerde meslekî eğitim görenler ile meslekî veya teknik ortaöğretimde okumakta iken (...)(2) staja tâbi tutulan öğrenciler ile tamamlayıcı eğitim ya da alan eğitimi gören öğrenciler için Milli Eğitim Bakanlığı veya bu öğrencilerin eğitim gördükleri okullar veya kurumlar, kamu kurum ve kuruluşları tarafından desteklenen projelerde görevli bursiyerler için projenin yürütüldüğü kamu kurum ve kuruluşları, özel sektör kuruluşları ve üniversiteler, yüksek öğrenim sırasında (...)(2) staja tâbi tutulan veya işletmelerde meslekî eğitim gören öğrenciler için öğrenim gördükleri yüksek öğretim kurumu,

g) Uluslararası Öğrenciler Değerlendirme Kurulu kararı ile burslandırılan uluslararası öğrenciler için bursluluk statüleri devam ettiği süre boyunca Yurtdışı Türkler ve Akraba Topluluklar Başkanlığı veya Uluslararası Öğrenciler Değerlendirme Kurulu tarafından görevlendirilen kurumu, (...) prim ödeme yükümlüsüdür." denilmektedir.

Buna göre, Kanun hükmünde de bahsi geçtiği kapsamda staj programlarını gerçekleştiren öğrencilerin prim ödeme yükümlüsü işveren, Millî Eğitim Bakanlığı veya bu öğrencilerin eğitim gördükleri okullar veya kurumlar, öğrencinin öğrenim gördüğü yüksek öğretim kurumu yahut görevlendirilen kurumlar olmaktadır.

5510 sayılı Kanun'un yukarıda yer alan hükümlerine ek olarak Sosyal Sigorta İşlemleri Yönetmeliği'nin ( "Yönetmelik" ) "Sigortalılığın başlangıcı ve bildirim yükümlülüğü" başlıklı 11. maddesinin birinci fıkrasında, "Kanunun 4 üncü maddesinin birinci fıkrasının (a) bendi kapsamında sigortalı sayılanlar için çalışmaya, meslekî ve teknik eğitime, meslekî ve teknik ortaöğretim sırasında tamamlayıcı eğitim ya da alan eğitimine, staja veya bursiyer olarak göreve başladıkları tarihten itibaren sigortalı hak ve yükümlülükleri başlar." denilmekle birlikte ikinci fıkrasında "İşverenler, Kanunun 4 üncü maddesi birinci fıkrasının; (a) bendi kapsamında sigortalı sayılanları, çalışmaya başladıkları tarihten önce, (...) Kuruma e-sigorta yoluyla bildirilmek zorundadır." denilmektedir. Aynı maddenin altıncı bendinde ise, "Hizmet akdi ile çalışmamakla birlikte Kanunun 5 inci maddesinin (b) bendine tabi olanların bildirimleri Milli Eğitim Bakanlığı, öğrencilerin eğitim gördükleri okullar, yüksek öğretim kurumları, kamu kurum ve kuruluşları tarafından desteklenen projelerde görevli bursiyerler için projenin yürütüldüğü kamu kurum ve kuruluşları, özel sektör kuruluşları ve üniversitelerce yapılır." hükmü yer almaktadır.

Yukarıda yer alan tüm hüküm ve açıklamalar çerçevesinde, 5510 sayılı Kanun'un 4'üncü maddesinin ikinci fıkrasının (c) bendi doğrultusunda hizmet akdi ile çalışan yabancı uyruklu kişiler 4/(a) kapsamında sigortalı sayılmışlardır. Anılan Kanun'un 6'ıncı maddesinin (e) bendinde ise, uluslararası sosyal güvenlik sözleşmeleri hükümleri saklı kalmak kaydıyla, yabancı bir ülkede kurulu herhangi bir kuruluş tarafından ve o kuruluş adına ve hesabına Türkiye'ye üç ayı geçmemek üzere bir iş için gönderilen ve yabancı ülkede sosyal sigortaya tabi olduğunu belgeleyen kişiler ile Türkiye'de kendi adına ve hesabına bağımsız çalışanlardan, yurt dışında ikamet eden ve o ülke sosyal güvenlik mevzuatına tabi olanlar Kanun'un 4'üncü ve 5'inci maddelerine göre sigortalı sayılmayarak istisna tutulanlar arasında yer almıştır.

Öte yandan, ülkemizin diğer ülkeler ile imzaladığı ikili ya da çok taraflı sosyal güvenlik sözleşmelerinde de iki ülke vatandaşlarının karşılıklı olarak diğer ülkede geçici görevli ya da geçici görevli olmaksızın çalışmaları halinde hangi ülkenin sosyal güvenlik mevzuatına tabi olunarak uygulanacak olan ülkeye ilişkin hükümler mevcut bulunmaktadır.

Bu çerçevede, Yabancıların Çalışma İzinleri Hakkında Kanun'un Uygulama Yönetmeliği ("Uygulama Yönetmeliği")'nin "Muafiyetler" başlıklı 55. maddesinin birinci fıkrasının (e) bendinde, "İki yılı geçmemek ve eğitim süresiyle sınırlı olmak üzere durumunu ibraz edeceği belgeler ile kanıtlayarak üniversiteler ile kamu kurum ve kuruluşlarına bilgi ve görgülerini artırmak üzere gelen yabancıların, (...) çalışma izni almalarına gerek bulunmamaktadır." denilmektedir.

SONUÇ

Yukarıda yer alan mevzuat hükümleri çerçevesinde, Uygulama Yönetmeliği'nin 55. maddesi kapsamında olan kişiler çalışma izin uygulamasından muaf olmakla birlikte, ülkemize staj amacı ile gelen yabancı öğrenciler ile ulusal ajansların yürüttüğü programlar kapsamında gelenler ve iki yılı geçmemek üzere üniversiteler ile kamu kurum ve kuruluşlarına bilgi ve görgülerini artırmak üzere gelen yabancılarla ilgili olarak;

  • Ülkeler arasında sosyal güvenlik sözleşmesi bulunması halinde, ikili sözleşmede yer alan hüküm doğrultusunda hareket edilmesi,
  • İkili sözleşmenin akdedilmemiş olması halinde ise, yabancı öğrencilerin 5510 sayılı Kanun'un 5'inci maddesinin (b) fıkrası kapsamında bulunmasını gerektirecek özel bir düzenleme bulunması halinde bu kişilerin 5/(b) kapsamında sigortalı sayılmaları gerekecektir. Bu kapsamdaki kişilerin prim ödeme yükümlüsü 5510 sayılı Kanun'un 87. maddesinin birinci fıkrasının (e) bendinde belirtilen kamu kurum ve kuruluşlarıdır.

Aksi durumda ise, 5510 sayılı Kanun'un 4'üncü maddesinin (c) bendi gereğince, bu kişilerin 4/(a) kapsamında sigortalı sayılmaları gerekecek olup bu kapsamda sigortalı olanların prim ödeme yükümlüsü de işveren olacaktır.

The content of this article is intended to provide a general guide to the subject matter. Specialist advice should be sought about your specific circumstances.

To print this article, all you need is to be registered on Mondaq.com.

Click to Login as an existing user or Register so you can print this article.

Authors
 
Some comments from our readers…
“The articles are extremely timely and highly applicable”
“I often find critical information not available elsewhere”
“As in-house counsel, Mondaq’s service is of great value”

Related Topics
 
Related Articles
 
Up-coming Events Search
Tools
Print
Font Size:
Translation
Channels
Mondaq on Twitter
 
Mondaq Free Registration
Gain access to Mondaq global archive of over 375,000 articles covering 200 countries with a personalised News Alert and automatic login on this device.
Mondaq News Alert (some suggested topics and region)
Select Topics
Registration (please scroll down to set your data preferences)

Mondaq Ltd requires you to register and provide information that personally identifies you, including your content preferences, for three primary purposes (full details of Mondaq’s use of your personal data can be found in our Privacy and Cookies Notice):

  • To allow you to personalize the Mondaq websites you are visiting to show content ("Content") relevant to your interests.
  • To enable features such as password reminder, news alerts, email a colleague, and linking from Mondaq (and its affiliate sites) to your website.
  • To produce demographic feedback for our content providers ("Contributors") who contribute Content for free for your use.

Mondaq hopes that our registered users will support us in maintaining our free to view business model by consenting to our use of your personal data as described below.

Mondaq has a "free to view" business model. Our services are paid for by Contributors in exchange for Mondaq providing them with access to information about who accesses their content. Once personal data is transferred to our Contributors they become a data controller of this personal data. They use it to measure the response that their articles are receiving, as a form of market research. They may also use it to provide Mondaq users with information about their products and services.

Details of each Contributor to which your personal data will be transferred is clearly stated within the Content that you access. For full details of how this Contributor will use your personal data, you should review the Contributor’s own Privacy Notice.

Please indicate your preference below:

Yes, I am happy to support Mondaq in maintaining its free to view business model by agreeing to allow Mondaq to share my personal data with Contributors whose Content I access
No, I do not want Mondaq to share my personal data with Contributors

Also please let us know whether you are happy to receive communications promoting products and services offered by Mondaq:

Yes, I am happy to received promotional communications from Mondaq
No, please do not send me promotional communications from Mondaq
Terms & Conditions

Mondaq.com (the Website) is owned and managed by Mondaq Ltd (Mondaq). Mondaq grants you a non-exclusive, revocable licence to access the Website and associated services, such as the Mondaq News Alerts (Services), subject to and in consideration of your compliance with the following terms and conditions of use (Terms). Your use of the Website and/or Services constitutes your agreement to the Terms. Mondaq may terminate your use of the Website and Services if you are in breach of these Terms or if Mondaq decides to terminate the licence granted hereunder for any reason whatsoever.

Use of www.mondaq.com

To Use Mondaq.com you must be: eighteen (18) years old or over; legally capable of entering into binding contracts; and not in any way prohibited by the applicable law to enter into these Terms in the jurisdiction which you are currently located.

You may use the Website as an unregistered user, however, you are required to register as a user if you wish to read the full text of the Content or to receive the Services.

You may not modify, publish, transmit, transfer or sell, reproduce, create derivative works from, distribute, perform, link, display, or in any way exploit any of the Content, in whole or in part, except as expressly permitted in these Terms or with the prior written consent of Mondaq. You may not use electronic or other means to extract details or information from the Content. Nor shall you extract information about users or Contributors in order to offer them any services or products.

In your use of the Website and/or Services you shall: comply with all applicable laws, regulations, directives and legislations which apply to your Use of the Website and/or Services in whatever country you are physically located including without limitation any and all consumer law, export control laws and regulations; provide to us true, correct and accurate information and promptly inform us in the event that any information that you have provided to us changes or becomes inaccurate; notify Mondaq immediately of any circumstances where you have reason to believe that any Intellectual Property Rights or any other rights of any third party may have been infringed; co-operate with reasonable security or other checks or requests for information made by Mondaq from time to time; and at all times be fully liable for the breach of any of these Terms by a third party using your login details to access the Website and/or Services

however, you shall not: do anything likely to impair, interfere with or damage or cause harm or distress to any persons, or the network; do anything that will infringe any Intellectual Property Rights or other rights of Mondaq or any third party; or use the Website, Services and/or Content otherwise than in accordance with these Terms; use any trade marks or service marks of Mondaq or the Contributors, or do anything which may be seen to take unfair advantage of the reputation and goodwill of Mondaq or the Contributors, or the Website, Services and/or Content.

Mondaq reserves the right, in its sole discretion, to take any action that it deems necessary and appropriate in the event it considers that there is a breach or threatened breach of the Terms.

Mondaq’s Rights and Obligations

Unless otherwise expressly set out to the contrary, nothing in these Terms shall serve to transfer from Mondaq to you, any Intellectual Property Rights owned by and/or licensed to Mondaq and all rights, title and interest in and to such Intellectual Property Rights will remain exclusively with Mondaq and/or its licensors.

Mondaq shall use its reasonable endeavours to make the Website and Services available to you at all times, but we cannot guarantee an uninterrupted and fault free service.

Mondaq reserves the right to make changes to the services and/or the Website or part thereof, from time to time, and we may add, remove, modify and/or vary any elements of features and functionalities of the Website or the services.

Mondaq also reserves the right from time to time to monitor your Use of the Website and/or services.

Disclaimer

The Content is general information only. It is not intended to constitute legal advice or seek to be the complete and comprehensive statement of the law, nor is it intended to address your specific requirements or provide advice on which reliance should be placed. Mondaq and/or its Contributors and other suppliers make no representations about the suitability of the information contained in the Content for any purpose. All Content provided "as is" without warranty of any kind. Mondaq and/or its Contributors and other suppliers hereby exclude and disclaim all representations, warranties or guarantees with regard to the Content, including all implied warranties and conditions of merchantability, fitness for a particular purpose, title and non-infringement. To the maximum extent permitted by law, Mondaq expressly excludes all representations, warranties, obligations, and liabilities arising out of or in connection with all Content. In no event shall Mondaq and/or its respective suppliers be liable for any special, indirect or consequential damages or any damages whatsoever resulting from loss of use, data or profits, whether in an action of contract, negligence or other tortious action, arising out of or in connection with the use of the Content or performance of Mondaq’s Services.

General

Mondaq may alter or amend these Terms by amending them on the Website. By continuing to Use the Services and/or the Website after such amendment, you will be deemed to have accepted any amendment to these Terms.

These Terms shall be governed by and construed in accordance with the laws of England and Wales and you irrevocably submit to the exclusive jurisdiction of the courts of England and Wales to settle any dispute which may arise out of or in connection with these Terms. If you live outside the United Kingdom, English law shall apply only to the extent that English law shall not deprive you of any legal protection accorded in accordance with the law of the place where you are habitually resident ("Local Law"). In the event English law deprives you of any legal protection which is accorded to you under Local Law, then these terms shall be governed by Local Law and any dispute or claim arising out of or in connection with these Terms shall be subject to the non-exclusive jurisdiction of the courts where you are habitually resident.

You may print and keep a copy of these Terms, which form the entire agreement between you and Mondaq and supersede any other communications or advertising in respect of the Service and/or the Website.

No delay in exercising or non-exercise by you and/or Mondaq of any of its rights under or in connection with these Terms shall operate as a waiver or release of each of your or Mondaq’s right. Rather, any such waiver or release must be specifically granted in writing signed by the party granting it.

If any part of these Terms is held unenforceable, that part shall be enforced to the maximum extent permissible so as to give effect to the intent of the parties, and the Terms shall continue in full force and effect.

Mondaq shall not incur any liability to you on account of any loss or damage resulting from any delay or failure to perform all or any part of these Terms if such delay or failure is caused, in whole or in part, by events, occurrences, or causes beyond the control of Mondaq. Such events, occurrences or causes will include, without limitation, acts of God, strikes, lockouts, server and network failure, riots, acts of war, earthquakes, fire and explosions.

By clicking Register you state you have read and agree to our Terms and Conditions