Turkey: Sendikal Tazminat Hakkinin Kapsami Ve İşe İade Davalari

Last Updated: 28 June 2019
Article by Setenay Kaya
Most Read Contributor in Turkey, July 2019

ÖZET

Sendikal tazminat kavramı, önceden de uygulamada var olan bir yaptırım olmakla birlikte, ilk kez 6356 sayılı Sendikalar ve Toplu İş Sözleşmesi Kanunu kapsamında kanuni düzenlemeler arasında yerini almıştır. Söz konusu düzenleme çerçevesinde işçiye tanınan sendikal güvence, işveren nezdinde de yaptırıma bağlanarak kanunen korunmaya başlanmıştır. İşbu makalede; öncelikle sendikal güvence kavramı açıklanacak, sonrasında ise sendikal tazminat hakkının kapsamı, kullanımı ve işe iade davaları ile birlikte uygulanması ele alınacaktır.

Anahtar Kelimeler: Sendikal Güvence, Sendikal Tazminat, İşe İade Davalarında Sendikal Tazminat.

GİRİŞ

Sendikal güvence, 6356 sayılı Sendikalar ve Toplu İş Sözleşmesi Kanunu ("STİSK")'nun 25. maddesinde düzenlenmiş olup işbu madde hükmü uyarınca; işçilerin işe alınmaları ve işten çıkartılmaları sendika üyelikleri ile ilgili herhangi bir şarta bağlanamayacağı gibi, çalışmaları esnasında da işverence sendika üyesi olan ve olmayan işçiler arasında herhangi bir ayrım gözetilemeyecektir.

I. SENDİKAL TAZMİNAT

4773 sayılı "İş Kanunu, Sendikalar Kanunu ile Basın Mesleğinde Çalışanlarla Çalıştıranlar Arasındaki Münasebetlerin Tanzimi Hakkında Kanunda Değişiklik Yapılması Hakkında Kanun" ile getirilen düzenleme uyarınca iş sözleşmesi sendikal nedenle feshedilen işçinin sendikal tazminat talebinde bulunabilmesi mümkün değilken işçi yalnızca işe iade talebinde bulunabilmekteydi. Fakat 6356 sayılı Kanun'un getirdiği isabetli değişiklikle sendikal tazminat ve işe iade davası arasındaki zorunlu bağlantı ortadan kaldırılmıştır. Böylelikle işçiler artık işe iade davası açmalarına gerek olmadan sendikal tazminat davası açabilmektedirler. Bunun yanı sıra, 6356 sayılı Kanun'un getirdiği düzenleme kapsamında işçinin işe iade davası açma hakkı devam etmekte olup açılan bu davada işçi, işverene başvuru yapmasından veya işverence işe başlatılmış olmasından bağımsız olarak sendikal tazminata hak kazanabilmektedir.

Sendikal nedenlerle iş sözleşmesinin feshedildiği iddia edildiği durumlarda, 6356 sayılı Kanun'un ilgili düzenlemesi kapsamında; feshin geçersizliği öne sürülerek bir ay içerisinde sendikal nedenle işe iade davası açılabileceği gibi sendikal tazminat talepli dava da açılabilecektir.

Sendikal nedenle açılan işe iade davası sonucunda ortaya çıkabilecek durumlar aşağıda belirtildiği gibidir.

  • Fesih geçerliliğine hükmedilerek işe iade davası reddedilebilir.
  • Feshin geçersizliğine hükmedilirken sendikal nedene dayanmadığı sonucuna varılabilir. Bu durumda işçinin işe iade davası sonuçlarından yararlanabilmesi için işverene başvuruda bulunması ve işverenin işe başlatmaması gerekecektir.
  • Feshin geçersizliğine ve sendikal nedene dayandığına hükmedilebilir. Bu durumda ise, işe iadeden bağımsız olarak sendikal tazminata hükmedilecek ve bu tazminat işçinin başvurusundan, işverenin başlatıp başlatmamasından bağımsız tutulacaktır. Bu noktada dikkat edilmesi gereken husus, işçinin başvurusunun aranmaması durumunun yalnızca sendikal tazminat istemine özel olduğudur. Bu durumda işe iade davasının genel gerekliliklerine ilişkin herhangi bir değişiklik yaratılmamaktadır. Bir diğer deyişle, eğer işçinin talebi sendikal tazminat değil de geriye doğru dört aylık ücreti ise bu halde işçinin işbu ücrete hak kazanması işverene başvurması gerekecektir. İşçi, davada verilen hükmün sendikal tazminat alacağına ilişkin fıkrasını şarta bağlı olmadan icraya koyabilecekken, geriye doğru ücretin hak edilmesine ilişkin fıkrayı icraya koyabilmek için başvuru yapmış ve işverenin çağrısına icabet etmiş olmalıdır. Bu süreç belirlenmeden hükmün icrası mümkün olmayacaktır.
  • Sendikal işe iade davası açmış olan işçi davayı kazanabilir. İşçi, sonrasında işe başlatılması durumunda sendikal tazminattan ve geriye doğru ücretten yararlanırken; başlatılmaması durumunda ise sendikal tazminat ve geriye doğru ücretten yararlanırken ayrıca bir de işe başlatmama tazminatından yararlanamaz.

II. ANAYASA MAHKEMESİ'NİN EMSAL NİTELİKLİ 22.10.2014 TARİH VE E.2003/1 SAYILI KARARI

Anayasa Mahkemesi 22.10.2014 tarih ve E. 2003/1 sayılı emsal kararında, 6356 sayılı Kanun'un 25/4 maddesinde "İşverenin fesih dışında yukarıdaki fıkralara aykırı hareket etmesi hâlinde işçinin bir yıllık ücret tutarından az olmamak üzere sendikal tazminata hükmedilir." şeklindeki hükmünden "fesih dışında" ibaresini ve 25/5 maddesinde "Sendikal bir nedenle iş sözleşmesinin feshi hâlinde işçi, 4857 sayılı Kanun'un 18, 20 ve 21 inci madde hükümlerine göre dava açma hakkına sahiptir." şeklindeki hükmünden ise "18" ibaresini Anayasaya aykırı görerek iptal etmiştir.

İşbu iptal kararının sonucunda;

  • İş güvencesine tabi olmayanlar da sendikal feshe karşı işe iade davası açabilecek ve sendikal tazminat talep edebilecektir.
  • Hem belirli hem belirsiz süreli iş sözleşmesiyle çalışanlar bu haktan yararlanabilecektir.
  • İşe iade davası için öngörülen 30 işçi, altı ay ve belirsiz süreli olma koşulları ortadan kaldırılacaktır.
  • Deniz İş ve Borçlar Kanunu'na tabi olanlar işe iade davası açamayacak; sendikal fesih halinde yalnızca sendikal tazminat isteyebilecektir.
  • İş güvencesi olmayanların da açabileceği sendikal işe iade davası, madde 21'de yer alan arabuluculuk ve dava sürecine tabi olacaktır. Feshin yazılı olması ve fesihten önce savunma alınması zorunluluğu ise aranmayacaktır.
  • Sendikal işe iade davasını açan taraf iş güvencesi kapsamındaki işçi olduğu zaman, sendikal nedenin tespit edilmemesi durumunda mahkeme feshin geçerli olup olmadığı yönünde inceleme yapacakken; davayı açan iş güvencesine tabi olmayan bir işçi olduğu zaman yalnızca feshin sendikal nedenle yapılıp yapılmadığına bakacak, (fesihte geçerli nedenin varlığı ya da feshin haksız olup olmadığı gibi) başkaca hiçbir değerlendirmede bulunmayacaktır.
  • İş güvencesine tabi olmayan bir işçinin açtığı sendikal işe iade davasında da işçinin dava tarihindeki ücreti esas alınacaktır. Ayrıca bu işçi için de geriye doğru dört aylık ücrete ve başvurudan bağımsız olarak bir yıllık ücret tutarından az olmamak kaydıyla sendikal tazminata hükmedilebilecektir.
  • İşe iade davası sendikal nedenin bulunamaması sebebiyle reddedilen işçinin; ayrıca sendikal tazminat davası açamaması gerekecektir. Zira işe iade davasında verilen sendikal tazminatın reddi yönündeki karar bu durumda kesin hüküm teşkil edecek ve bu yönde itiraz mahkemece ileri sürülebilecektir.1

III. SENDİKAL TAZMİNATIN MİKTARI

Sendikal tazminat miktarının alt sınırı bir yıllık çıplak ücrettir ve uygulamada genellikle alt sınırdan hesaplama yapılmakta, bir yılın üzerinde tazminata karar verilebilmesi için gerekçe belirtilmesi zorunluluğu aranmaktadır. Sendikal tazminat miktarının belirlenmesi; somut olayın özelliği ve sendika özgürlüğüne karşı gerçekleştirilen ihlalin ağırlığı göz önünde tutulmak üzere hâkimin takdirine bırakılmıştır.

Tazminat miktarının hesabında kıdem süresine göre kıyaslamaya gidilmesi ise Yargıtay nezdinde kabul gören bir diğer uygulamadır. Yargıtay 7. Hukuk Dairesi'nin 25.03.2015 tarih ve E. 2015/9209 sayılı kararında bu uygulamaya ilişkin "Sendikal nedene dayalı fesihlerde sendikal tazminatın en az 1 yıllık ücret tutarında belirleneceği ifadesiyle alt sınır belirlenmiş ancak üst sınır açık bırakılmıştır. Dairemiz ...sendikal tazminatın belirlenmesinde de kıyasen 6 ay ile 5 yıl arasında kıdemi olan işçi için 1 yıllık ücret tutarında, 5 yıl ile 15 yıl arasında kıdemi olan işçi için l yıl 1 ay, 15 yıldan fazla kıdemi olan işçi için 1 yıl 2 aylık ücreti tutarında sendikal tazminatın belirlenmesinin hakkaniyete uygun bir çözüm olacağını öngörmektedir." şeklinde hüküm kurulmuştur.

IV. İSPAT YÜKÜ

6356 sayılı Kanun'un 25. maddesinde düzenlendiği şekliyle;

  • Sendikal nedenle fesih durumunda; fesih nedenini ispat yükü işverene, işverenin ileri sürdüğü sebebe dayanmadığının ispat yükü ise feshin sendikal nedene dayandığını iddia eden işçiye aitken,
  • Fesih dışındaki sendikal tazminat taleplerinde; ispat yükü işçidedir. Ancak işçi ispata yönelik güçlü bir durum ortaya koyduğu zaman, ispat yükü yer değiştirecek ve bu defa işveren taraf davranışının nedenini ispatla yükümlü olacaktır.

V. SENDİKAL FESHİ GEÇERLİ KILAN FAALİYETLERİN NİTELİĞİ

Her ne kadar sendikal faaliyette bulunma işçiye verilmiş bir hak olsa ve sendikal nedene dayanan fesihlerde yukarıda yer verilen işçi lehine prosedürler işletilecek olsa da işyerinde bildiri dağıtılması, toplantıların yapılması ya da duvarlara afiş vb. asılması bu hakkın sınırları içerisinde yer almayacaktır. Bu gibi durumlarda, işyerinde sendikal faaliyette bulunabilmek için işverenin izninin alınması gereklidir. İşyerinde izni dışında gerçekleştirilen sendikal faaliyetler sebebiyle, işveren mevcut fiilin ağırlığına göre iş sözleşmesini geçerli veya haklı nedenle feshedebilecektir.

SONUÇ

Sonuç olarak, sendikal tazminat kavramı 6356 sayılı STİSK kapsamında, işçinin işe alım sürecinde olduğu gibi çalışmalarını sürdürdüğü süreçte ve sözleşmesinin feshedilmesi sürecinde sendikal ayrımcılıkla karşılaşması halinde ihlal edilecek olan sendikal özgürlüğünü koruma amacıyla düzenlenmiştir. Sendikal nedenle açılan işe iade davalarına ilişkin Anayasa Mahkemesi'nin 22.10.2014 tarih ve E. 2003/1 sayılı emsal nitelikli kararıyla ise, işe iade davası açma koşullarından ayrık düzenlemelere gidilerek iş güvencesi kapsamında olmayan işçiler ile belirli süreli iş sözleşmesi ile çalışan işçilere de işe iade talebiyle dava açma hakkı tanınmış ve böylece kanunen sağlanan sendikal güvencenin kapsamı genişletilmiştir.

Footnote

1. Ekmekçi, Ömer, Toplu İş Hukuku Dersleri, İstanbul. 2018, s. 112.

The content of this article is intended to provide a general guide to the subject matter. Specialist advice should be sought about your specific circumstances.

To print this article, all you need is to be registered on Mondaq.com.

Click to Login as an existing user or Register so you can print this article.

Authors
 
Some comments from our readers…
“The articles are extremely timely and highly applicable”
“I often find critical information not available elsewhere”
“As in-house counsel, Mondaq’s service is of great value”

Related Topics
 
Related Articles
 
Related Video
Up-coming Events Search
Tools
Print
Font Size:
Translation
Channels
Mondaq on Twitter
 
Mondaq Free Registration
Gain access to Mondaq global archive of over 375,000 articles covering 200 countries with a personalised News Alert and automatic login on this device.
Mondaq News Alert (some suggested topics and region)
Select Topics
Registration (please scroll down to set your data preferences)

Mondaq Ltd requires you to register and provide information that personally identifies you, including your content preferences, for three primary purposes (full details of Mondaq’s use of your personal data can be found in our Privacy and Cookies Notice):

  • To allow you to personalize the Mondaq websites you are visiting to show content ("Content") relevant to your interests.
  • To enable features such as password reminder, news alerts, email a colleague, and linking from Mondaq (and its affiliate sites) to your website.
  • To produce demographic feedback for our content providers ("Contributors") who contribute Content for free for your use.

Mondaq hopes that our registered users will support us in maintaining our free to view business model by consenting to our use of your personal data as described below.

Mondaq has a "free to view" business model. Our services are paid for by Contributors in exchange for Mondaq providing them with access to information about who accesses their content. Once personal data is transferred to our Contributors they become a data controller of this personal data. They use it to measure the response that their articles are receiving, as a form of market research. They may also use it to provide Mondaq users with information about their products and services.

Details of each Contributor to which your personal data will be transferred is clearly stated within the Content that you access. For full details of how this Contributor will use your personal data, you should review the Contributor’s own Privacy Notice.

Please indicate your preference below:

Yes, I am happy to support Mondaq in maintaining its free to view business model by agreeing to allow Mondaq to share my personal data with Contributors whose Content I access
No, I do not want Mondaq to share my personal data with Contributors

Also please let us know whether you are happy to receive communications promoting products and services offered by Mondaq:

Yes, I am happy to received promotional communications from Mondaq
No, please do not send me promotional communications from Mondaq
Terms & Conditions

Mondaq.com (the Website) is owned and managed by Mondaq Ltd (Mondaq). Mondaq grants you a non-exclusive, revocable licence to access the Website and associated services, such as the Mondaq News Alerts (Services), subject to and in consideration of your compliance with the following terms and conditions of use (Terms). Your use of the Website and/or Services constitutes your agreement to the Terms. Mondaq may terminate your use of the Website and Services if you are in breach of these Terms or if Mondaq decides to terminate the licence granted hereunder for any reason whatsoever.

Use of www.mondaq.com

To Use Mondaq.com you must be: eighteen (18) years old or over; legally capable of entering into binding contracts; and not in any way prohibited by the applicable law to enter into these Terms in the jurisdiction which you are currently located.

You may use the Website as an unregistered user, however, you are required to register as a user if you wish to read the full text of the Content or to receive the Services.

You may not modify, publish, transmit, transfer or sell, reproduce, create derivative works from, distribute, perform, link, display, or in any way exploit any of the Content, in whole or in part, except as expressly permitted in these Terms or with the prior written consent of Mondaq. You may not use electronic or other means to extract details or information from the Content. Nor shall you extract information about users or Contributors in order to offer them any services or products.

In your use of the Website and/or Services you shall: comply with all applicable laws, regulations, directives and legislations which apply to your Use of the Website and/or Services in whatever country you are physically located including without limitation any and all consumer law, export control laws and regulations; provide to us true, correct and accurate information and promptly inform us in the event that any information that you have provided to us changes or becomes inaccurate; notify Mondaq immediately of any circumstances where you have reason to believe that any Intellectual Property Rights or any other rights of any third party may have been infringed; co-operate with reasonable security or other checks or requests for information made by Mondaq from time to time; and at all times be fully liable for the breach of any of these Terms by a third party using your login details to access the Website and/or Services

however, you shall not: do anything likely to impair, interfere with or damage or cause harm or distress to any persons, or the network; do anything that will infringe any Intellectual Property Rights or other rights of Mondaq or any third party; or use the Website, Services and/or Content otherwise than in accordance with these Terms; use any trade marks or service marks of Mondaq or the Contributors, or do anything which may be seen to take unfair advantage of the reputation and goodwill of Mondaq or the Contributors, or the Website, Services and/or Content.

Mondaq reserves the right, in its sole discretion, to take any action that it deems necessary and appropriate in the event it considers that there is a breach or threatened breach of the Terms.

Mondaq’s Rights and Obligations

Unless otherwise expressly set out to the contrary, nothing in these Terms shall serve to transfer from Mondaq to you, any Intellectual Property Rights owned by and/or licensed to Mondaq and all rights, title and interest in and to such Intellectual Property Rights will remain exclusively with Mondaq and/or its licensors.

Mondaq shall use its reasonable endeavours to make the Website and Services available to you at all times, but we cannot guarantee an uninterrupted and fault free service.

Mondaq reserves the right to make changes to the services and/or the Website or part thereof, from time to time, and we may add, remove, modify and/or vary any elements of features and functionalities of the Website or the services.

Mondaq also reserves the right from time to time to monitor your Use of the Website and/or services.

Disclaimer

The Content is general information only. It is not intended to constitute legal advice or seek to be the complete and comprehensive statement of the law, nor is it intended to address your specific requirements or provide advice on which reliance should be placed. Mondaq and/or its Contributors and other suppliers make no representations about the suitability of the information contained in the Content for any purpose. All Content provided "as is" without warranty of any kind. Mondaq and/or its Contributors and other suppliers hereby exclude and disclaim all representations, warranties or guarantees with regard to the Content, including all implied warranties and conditions of merchantability, fitness for a particular purpose, title and non-infringement. To the maximum extent permitted by law, Mondaq expressly excludes all representations, warranties, obligations, and liabilities arising out of or in connection with all Content. In no event shall Mondaq and/or its respective suppliers be liable for any special, indirect or consequential damages or any damages whatsoever resulting from loss of use, data or profits, whether in an action of contract, negligence or other tortious action, arising out of or in connection with the use of the Content or performance of Mondaq’s Services.

General

Mondaq may alter or amend these Terms by amending them on the Website. By continuing to Use the Services and/or the Website after such amendment, you will be deemed to have accepted any amendment to these Terms.

These Terms shall be governed by and construed in accordance with the laws of England and Wales and you irrevocably submit to the exclusive jurisdiction of the courts of England and Wales to settle any dispute which may arise out of or in connection with these Terms. If you live outside the United Kingdom, English law shall apply only to the extent that English law shall not deprive you of any legal protection accorded in accordance with the law of the place where you are habitually resident ("Local Law"). In the event English law deprives you of any legal protection which is accorded to you under Local Law, then these terms shall be governed by Local Law and any dispute or claim arising out of or in connection with these Terms shall be subject to the non-exclusive jurisdiction of the courts where you are habitually resident.

You may print and keep a copy of these Terms, which form the entire agreement between you and Mondaq and supersede any other communications or advertising in respect of the Service and/or the Website.

No delay in exercising or non-exercise by you and/or Mondaq of any of its rights under or in connection with these Terms shall operate as a waiver or release of each of your or Mondaq’s right. Rather, any such waiver or release must be specifically granted in writing signed by the party granting it.

If any part of these Terms is held unenforceable, that part shall be enforced to the maximum extent permissible so as to give effect to the intent of the parties, and the Terms shall continue in full force and effect.

Mondaq shall not incur any liability to you on account of any loss or damage resulting from any delay or failure to perform all or any part of these Terms if such delay or failure is caused, in whole or in part, by events, occurrences, or causes beyond the control of Mondaq. Such events, occurrences or causes will include, without limitation, acts of God, strikes, lockouts, server and network failure, riots, acts of war, earthquakes, fire and explosions.

By clicking Register you state you have read and agree to our Terms and Conditions