Turkey: Teslim edilemeyen yük ile ilgili demurajın tahsili hakkında İstanbul BAM Kararı

Last Updated: 31 January 2019
Article by Ekin Çinar

Demuraj zamanaşımı ve teslim edilemeyen yük ile ilgili demurajın taşıtandan tahsili hakkında bir uyuşmazlıkta, İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 13. Hukuk Dairesi, İstanbul 17. Asliye Ticaret Mahkemesi'nin kararını istinaf eden davalı taşıtanın tüm istinaf sebeplerini esastan reddederek son dönemde tartışmaları beraberinde getiren bir meseleyi aydınlığa kavuşturmuştur 1.  

Davaya konu olayda, Davacı taşıyan ve Davalı taşıtan ayçiçeği yağı ve mısır yağı niteliğindeki ürünlerin İstanbul'dan Doha'ya deniz yoluyla taşınması için bir navlun sözleşmesi akdetmiştir.  Davalı navlun bedelini ödemiştir.  Fakat İstanbul'dan gemiye yüklenen ayçiçeği ve mısır yağı, yapılan tüm bildirimlere rağmen alıcısı tarafından Doha'da teslim alınmamıştır.  Bozulabilir nitelikte olmaları ve raf ömürlerinin sona ermesi sebebiyle Katar yetkili makamları ürünleri imha etmiştir.  Süreç boyunca boşaltma limanında oluşan demuraj bedeli, imha bedeli ve boşaltma masrafları Davacı tarafından karşılanmıştır.  Davacı bu yargılamada, yaptığı masrafları Davalı taşıtandan talep etmiştir.

Davalı ise hem demuraj bedelinin zamanaşımına uğradığını hem de olayda CIF taşıma söz konusu olduğu için sorumluluğunun yükün varma limanına ulaşması ile sona erdiğini ileri sürerek davanın reddini talep etmiştir.

Denizcilik İhtisas Mahkemesi sıfatıyla İstanbul 17. Asliye Ticaret Mahkemesi, davayı kabul ederek2, (i) olay tarihi itibariyle yürürlükte olan eski Türk Ticaret Kanunu'nun (eTTK) 1262 (5). maddesine atıfla bir yıllık zamanaşımının dolmadığı, ve (ii) eTTK madde 1069 tahtında sayılan şartlar gerçekleşmediği gerekçesiyle davalının, davacı taşıyanın yaptığı masraflardan sorumlu olacağına hükmetmiştir.

Davalı taşıtan anılan kararı istinaf ederken iki temel sebep ileri sürmüştür.  Bunlardan ilki, taşımanın 25.10.2010 tarihli konşimentoya istinaden gerçekleştirilmesine rağmen; demuraj, imha ve boşaltma masraflarının davacı tarafından dava dışı gemi acenteliği şirketine 6.8.2012 tarihinde, yaklaşık iki sene sonra ödenmesidir.  İkinci istinaf sebebi ise, demuraj bedelinden CIF taşıma nedeniyle Davalı'nın sorumlu olmamasıdır. 

İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi incelemesinde ilk istinaf sebebi ile ilgili olarak, eTTK Madde 1262 (5) uyarınca "denizde yolcu ve yük taşıma akitlerinden veya konşimentodan doğan masrafların ve navlun dahil olmak üzere bütün alacakların bir yılda zamanaşımına uğrayacağını" belirterek demuraj bedellerinin bu kapsamda değerlendirileceğine vurgu yapmıştır.   Zamanaşımı başlangıcında ise, "borçların muaccel olduğu tarih olduğu" belirtilerek, demurajın oluştuğu anı değil, Davacı'nın demuraj bedeli için dava dışı şirkete ödeme yaptığı tarihi esas almıştır.

Anılan temel üzerine bina edilen incelemede demuraj başta olmak üzere Davacı'nın yaptığı masraflarla ilgili olarak Davalı'nın sorumlu olup olmadığı konusu ele alınmıştır.  Olay tarihinde yürürlükte olan eTTK'nın 1069. maddesine atıf yapılan kararda, "gönderilen malı teslim almakla, navlun ve navlun teferruatından olan masrafları, teslim almanın dayandığı mukavele veya konşimento hükümlerine göre ödemeye mecburdur" ifadesine yer verilmiştir. Benzer şekilde eTTK Madde 1081 uyarınca gönderilen malı teslim almazsa taşıtan, navlun ve navlun teferruatından olan masraflar için taşıyana karşı sorumluluğundan kurtulmuş sayılmayacaktır.  Olayda da yapılan tüm bildirimlere rağmen malın gönderilen tarafından teslim alınmadığı görülmekte olup böylece taşıtanın taşıyana karşı sorumluluğunun devam ettiği anlaşılmıştır.  

Nihayet, İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi, istinafa konu edilen İstanbul 17. Asliye Ticaret Mahkemesi'nin davayı kabul kararını ve demuraj bedelinin zamanaşımına uğramadığı ve bu bedelin taşıtandan talep edilebileceği yönündeki hükme esas gerekçeleri yerinde bularak davalının istinaf sebeplerini reddetmiştir. Belirtmek gerekir ki, bu anlamda İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi'nin kararı, Yargıtay'ın konu hakkındaki benzer içtihatlarını takip etmektedir.3

Yerel mahkemenin, davalının zamanaşımı def'inin reddine karar verirken, davaya konu edilen bedellerin davacıdan talep edildiği fatura tarihini esas alması ve bu gerekçenin Bölge Adliye Mahkemesi tarafından yerinde bulunarak "bir yıllık zamanaşımının da ödemenin yapıldığı tarihte başlayacağı" belirtilerek davacı lehine zamanaşımının henüz dolmadığına hükmedilmesi, kanaatimizce isabetli olmamıştır.  Demuraj, oluştuğu tarih bakımından bir yıl sonunda zamanaşımına uğrayacağından, neredeyse iki sene sonra fatura edildiğinde davacı tarafından ödenmiş olması, esasen eksik bir borcun ifası olarak yorumlanmalıdır.  Dolayısıyla borcun oluştuğu tarih bakımından herhangi bir inceleme yapılmaksızın, doğrudan fatura edildiği tarih dikkate alınarak zamanaşımı def'inin reddine karar verilmesini eleştirmekteyiz.

Hükme esas ikinci gerekçeye gelinecek olursa, bugün TTK'nın 1203. maddesi, eTTK'nın 1069. maddesine oldukça benzer şekilde, "eşya, taşıtandan başka bir kişiye teslim edilecekse, bu kişi, navlun sözleşmesi veya konişmento ya da diğer bir denizde taşıma senedi uyarınca eşyanın teslimini istediğinde, bu istemin dayandığı sözleşmenin veya konişmentonun yahut diğer bir denizde taşıma senedinin hükümlerine göre ödemeye yetkili kılındığı bütün alacakları ödemekle, kendi hesabına gümrük resmi ödenmiş ve başka giderler yapılmış ise bunları da vermekle ve üstüne düşen diğer bütün borçları yerine getirmekle yükümlü olur" demektedir.  Dolayısıyla taşıyanın, demuraj alacağını gönderilenden talep edebilmesi için hem gönderilenin eşyanın teslimini istemiş olması hem de bu istemin dayandığı sözleşme veya konşimento ya da diğer bir denizde taşıma senedi uyarınca bu ücretinin gönderilen tarafından ödeneceğinin belirtilmiş olması gerekmektedir. 

Bu noktada herhangi bir eleştirimiz söz konusu olmamakla birlikte, konşimento kayıtlarının somut olaya etkisini de tartışmak isteriz.  Yük alıcıya teslim edilmediği için istinaf incelemesi esnasında, eTTK 1069 anlamında konşimentodaki CIF kaydının mahiyeti ile ilgili detaylı bir araştırmaya girişilmemişse de yerel mahkeme, CIF taşımanın hasar ve riskin yer değiştirmesine işaret eden bir teslim şekli olduğunu belirterek, davaya konu taleplerle ilgili olmadığını ifade etmiştir.

Özellikle uluslararası ticarette sık kullanılan bir teslim biçimi olarak CIF taşımaların, başta demuraj olmak üzere, boşaltma limanındaki giderlerle olan ilişkisini ele almakta yarar vardır.  Bu tip taşımalarda (ya da teslim şeklinde) satıcı, yükün varış limanına ulaşması için navlun ve gerekli giderleri öder, ayrıca yolculuk esnasında oluşabilecek zararlara karşı, alıcı lehine yükü sigortalattırır.   Buna karşın hasar ve risk, yükün geminin güvertesine yüklenmesiyle birlikte alıcıya geçer. 

Kanaatimizce konşimentoya kaydı düşülen bir CIF taşıma, yalnızca hasar ve riskin yer değiştirmesini değil, navlun ve masrafların da ödendiğini işaret ettiği için gönderilenin boşaltma limanındaki masraflara kendisinin katlanmak durumunda olduğunu ifade etmektedir.  Bu da TTK 1203 anlamında aranan "sözleşme veya konşimento ya da diğer bir denizde taşıma senedi uyarınca bu ücretinin gönderilen tarafından ödeneceği" şartını karşılamaktadır. Dolayısıyla yükün teslim edilmesi ile birlikte, CIF taşımalarda da navlun teferruatı sayılan demurajın taşıtandan değil, gönderilenden talep edilebilmesi gerekmektedir.

Footnotes

1 İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi, 13. HD., E. 2018/127, K. 2018/622, T. 27.6.2018

2 İstanbul 17. Asliye Ticaret Mahkemesi, E. 2014/1134, K. 2017/302, T. 5.10.2017

3 Örnek olarak bakınız Yargıtay 11. Hukuk Dairesi, E. 2014/17506, K. 2015/6002, T. 29.4.2015

The content of this article is intended to provide a general guide to the subject matter. Specialist advice should be sought about your specific circumstances.

To print this article, all you need is to be registered on Mondaq.com.

Click to Login as an existing user or Register so you can print this article.

Authors
 
Some comments from our readers…
“The articles are extremely timely and highly applicable”
“I often find critical information not available elsewhere”
“As in-house counsel, Mondaq’s service is of great value”

Related Topics
 
Related Articles
 
Up-coming Events Search
Tools
Print
Font Size:
Translation
Channels
Mondaq on Twitter
 
Mondaq Sign Up
Gain free access to lawyers expertise from more than 250 countries.
 
Email Address
Company Name
Password
Confirm Password
Position
Industry
Mondaq Newsalert
Select Topics
Select Regions
Registration (you must scroll down to set your data preferences)

Mondaq Ltd requires you to register and provide information that personally identifies you, including your content preferences, for three primary purposes (full details of Mondaq’s use of your personal data can be found in our Privacy and Cookies Notice):

  • To allow you to personalize the Mondaq websites you are visiting to show content ("Content") relevant to your interests.
  • To enable features such as password reminder, news alerts, email a colleague, and linking from Mondaq (and its affiliate sites) to your website.
  • To produce demographic feedback for our content providers ("Contributors") who contribute Content for free for your use.

Mondaq hopes that our registered users will support us in maintaining our free to view business model by consenting to our use of your personal data as described below.

Mondaq has a "free to view" business model. Our services are paid for by Contributors in exchange for Mondaq providing them with access to information about who accesses their content. Once personal data is transferred to our Contributors they become a data controller of this personal data. They use it to measure the response that their articles are receiving, as a form of market research. They may also use it to provide Mondaq users with information about their products and services.

Details of each Contributor to which your personal data will be transferred is clearly stated within the Content that you access. For full details of how this Contributor will use your personal data, you should review the Contributor’s own Privacy Notice.

Please indicate your preference below:

Yes, I am happy to support Mondaq in maintaining its free to view business model by agreeing to allow Mondaq to share my personal data with Contributors whose Content I access
No, I do not want Mondaq to share my personal data with Contributors

Also please let us know whether you are happy to receive communications promoting products and services offered by Mondaq:

Yes, I am happy to received promotional communications from Mondaq
No, please do not send me promotional communications from Mondaq
Terms & Conditions

Mondaq.com (the Website) is owned and managed by Mondaq Ltd (Mondaq). Mondaq grants you a non-exclusive, revocable licence to access the Website and associated services, such as the Mondaq News Alerts (Services), subject to and in consideration of your compliance with the following terms and conditions of use (Terms). Your use of the Website and/or Services constitutes your agreement to the Terms. Mondaq may terminate your use of the Website and Services if you are in breach of these Terms or if Mondaq decides to terminate the licence granted hereunder for any reason whatsoever.

Use of www.mondaq.com

To Use Mondaq.com you must be: eighteen (18) years old or over; legally capable of entering into binding contracts; and not in any way prohibited by the applicable law to enter into these Terms in the jurisdiction which you are currently located.

You may use the Website as an unregistered user, however, you are required to register as a user if you wish to read the full text of the Content or to receive the Services.

You may not modify, publish, transmit, transfer or sell, reproduce, create derivative works from, distribute, perform, link, display, or in any way exploit any of the Content, in whole or in part, except as expressly permitted in these Terms or with the prior written consent of Mondaq. You may not use electronic or other means to extract details or information from the Content. Nor shall you extract information about users or Contributors in order to offer them any services or products.

In your use of the Website and/or Services you shall: comply with all applicable laws, regulations, directives and legislations which apply to your Use of the Website and/or Services in whatever country you are physically located including without limitation any and all consumer law, export control laws and regulations; provide to us true, correct and accurate information and promptly inform us in the event that any information that you have provided to us changes or becomes inaccurate; notify Mondaq immediately of any circumstances where you have reason to believe that any Intellectual Property Rights or any other rights of any third party may have been infringed; co-operate with reasonable security or other checks or requests for information made by Mondaq from time to time; and at all times be fully liable for the breach of any of these Terms by a third party using your login details to access the Website and/or Services

however, you shall not: do anything likely to impair, interfere with or damage or cause harm or distress to any persons, or the network; do anything that will infringe any Intellectual Property Rights or other rights of Mondaq or any third party; or use the Website, Services and/or Content otherwise than in accordance with these Terms; use any trade marks or service marks of Mondaq or the Contributors, or do anything which may be seen to take unfair advantage of the reputation and goodwill of Mondaq or the Contributors, or the Website, Services and/or Content.

Mondaq reserves the right, in its sole discretion, to take any action that it deems necessary and appropriate in the event it considers that there is a breach or threatened breach of the Terms.

Mondaq’s Rights and Obligations

Unless otherwise expressly set out to the contrary, nothing in these Terms shall serve to transfer from Mondaq to you, any Intellectual Property Rights owned by and/or licensed to Mondaq and all rights, title and interest in and to such Intellectual Property Rights will remain exclusively with Mondaq and/or its licensors.

Mondaq shall use its reasonable endeavours to make the Website and Services available to you at all times, but we cannot guarantee an uninterrupted and fault free service.

Mondaq reserves the right to make changes to the services and/or the Website or part thereof, from time to time, and we may add, remove, modify and/or vary any elements of features and functionalities of the Website or the services.

Mondaq also reserves the right from time to time to monitor your Use of the Website and/or services.

Disclaimer

The Content is general information only. It is not intended to constitute legal advice or seek to be the complete and comprehensive statement of the law, nor is it intended to address your specific requirements or provide advice on which reliance should be placed. Mondaq and/or its Contributors and other suppliers make no representations about the suitability of the information contained in the Content for any purpose. All Content provided "as is" without warranty of any kind. Mondaq and/or its Contributors and other suppliers hereby exclude and disclaim all representations, warranties or guarantees with regard to the Content, including all implied warranties and conditions of merchantability, fitness for a particular purpose, title and non-infringement. To the maximum extent permitted by law, Mondaq expressly excludes all representations, warranties, obligations, and liabilities arising out of or in connection with all Content. In no event shall Mondaq and/or its respective suppliers be liable for any special, indirect or consequential damages or any damages whatsoever resulting from loss of use, data or profits, whether in an action of contract, negligence or other tortious action, arising out of or in connection with the use of the Content or performance of Mondaq’s Services.

General

Mondaq may alter or amend these Terms by amending them on the Website. By continuing to Use the Services and/or the Website after such amendment, you will be deemed to have accepted any amendment to these Terms.

These Terms shall be governed by and construed in accordance with the laws of England and Wales and you irrevocably submit to the exclusive jurisdiction of the courts of England and Wales to settle any dispute which may arise out of or in connection with these Terms. If you live outside the United Kingdom, English law shall apply only to the extent that English law shall not deprive you of any legal protection accorded in accordance with the law of the place where you are habitually resident ("Local Law"). In the event English law deprives you of any legal protection which is accorded to you under Local Law, then these terms shall be governed by Local Law and any dispute or claim arising out of or in connection with these Terms shall be subject to the non-exclusive jurisdiction of the courts where you are habitually resident.

You may print and keep a copy of these Terms, which form the entire agreement between you and Mondaq and supersede any other communications or advertising in respect of the Service and/or the Website.

No delay in exercising or non-exercise by you and/or Mondaq of any of its rights under or in connection with these Terms shall operate as a waiver or release of each of your or Mondaq’s right. Rather, any such waiver or release must be specifically granted in writing signed by the party granting it.

If any part of these Terms is held unenforceable, that part shall be enforced to the maximum extent permissible so as to give effect to the intent of the parties, and the Terms shall continue in full force and effect.

Mondaq shall not incur any liability to you on account of any loss or damage resulting from any delay or failure to perform all or any part of these Terms if such delay or failure is caused, in whole or in part, by events, occurrences, or causes beyond the control of Mondaq. Such events, occurrences or causes will include, without limitation, acts of God, strikes, lockouts, server and network failure, riots, acts of war, earthquakes, fire and explosions.

By clicking Register you state you have read and agree to our Terms and Conditions