Turkey: Anonim Şirketlerin Kendi Paylarını İktisap Etmelerinin Vergisel Sonuçları

Last Updated: 17 January 2019
Article by Simge Kavtelek
Most Read Contributor in Turkey, February 2019

ÖZET

1 Temmuz 2012 tarihi itibariyle yürürlüğe giren 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu ("TTK")'nun 379. maddesi ile anonim şirketlere esas veya çıkarılmış sermayelerinin onda birini aşmayacak miktarda iktisap ve rehnetme izni verilmiştir. Bu yeni düzenleme ile mülga 6762 sayılı Türk Ticaret Kanunu ("TTK")'ndaki iktisap ve rehin yasağının yerini, sınırlı bir serbestlik almıştır. Anonim şirketlerin kendi paylarını iktisap etmelerinin anonim şirketler için birçok avantajı bulunmaktadır ve bu avantajlar nedeniyle özellikle ekonomik sıkıntılar yaşanılan dönemlerde sıkça bu kuruma başvurulmaktadır. Ancak anonim şirketlerin kendi paylarını iktisap etmeleri durumunda ortaya çıkabilecek vergisel sonuçlar vergi mevzuatında yer almamaktadır. Bu çalışmada, anonim şirketlerin kendi paylarını iktisap etmeleri sonucunda ortaya çıkabilecek vergisel sonuçlar incelenecektir.

Anahtar Kelimeler: Anonim Şirketler, Anonim Şirketlerin Kendi Paylarını İktisap Etmeleri, Kendi Payını İktisabın Vergisel Sonuçları.

GİRİŞ

Anonim şirketlerin kendi paylarını iktisap etmesi TTK'nın 379-389. maddelerinde düzenlenmiştir. Bu maddelere göre ilke olarak şirket, sermaye borcu ödenmiş olan kendi paylarını, genel kurulun en çok beş yıllık süre ile yönetim kurulunu yetkilendirmesi ve şirket net aktifinin yeterli olması şartıyla, esas veya çıkarılmış sermayesinin onda birini aşmayacak miktarda rehin veya iktisap edebilir. Anonim şirketler kendi paylarını iktisap etmeyi genellikle kar dağıtımının alternatifi olarak kullanmak, birleşmeyi kolaylaştırmak, borsada manipülasyon yapılmasını engellemek, likidite fazlasını verimli bir şekilde kullanmak, şirketin ele geçirilmesini engellemek amaçlarıyla tercih ederler.

VERGİSEL SONUÇLARI

Anonim şirketlerin kendi paylarını iktisap etmeleri sonucu ortaya çıkan vergisel sonuçlar, vergi mevzuatında yer almamaktadır. 213 sayılı Vergi Usul Kanunu ("VUK")'un 3. maddesinin (B) bendinde: "Vergilendirmede vergiyi doğuran olay ve bu olaya, ilişkin muamelelerin gerçek mahiyeti esastır." hükmedilmiştir. Bu nedenle de anonim şirketlerin kendi paylarını iktisap etmelerini vergilendirebilmek için bu olayın gerçek mahiyetini incelemek gerekir. Bu incelemede ise anonim şirketlerin kendi paylarını iktisap işleminin vergisel açıdan üç farklı yönden ele alınması gerekir:

  1. Bu işlem, vergi uygulamaları yönünden sermaye azaltımı ile eşdeğerdir.
  2. Bu işlem, kar dağıtımının doğuracağı vergisel sonuçları doğurur.
  3. Bu işlem, menkul kıymet işlemi olarak değerlendirilip vergilendirme işlemi bu doğrultuda yapılmalıdır.1
  1. SERMAYE AZALTIMI YÖNÜNDEN

Sermaye azaltımı, TTK çerçevesinde payların itibari değerinin düşürülmesi veya payların bir bedel karşılığında alınarak sayısının azaltılması ve alınan payların itfa edilmesi şeklinde karşımıza çıkar. Ancak şirketin kendi payını iktisabı, her zaman sermayenin azalmasının sonuçlarını doğurmaz. Şirketin kendi paylarını iktisap edebilmesi için aranan koşullardan biri de şirketin net aktifinin bu işlem için yeterli olmasıdır.  TTK'nın 379. maddesinin 3. fıkrasında, "iktisap edilecek payların bedelleri düşüldükten sonra, kalan şirket net aktifi, en az esas veya çıkarılmış sermaye ile kanun ve esas sözleşme uyarınca dağıtılmasına izin verilmeyen yedek akçelerin toplamı kadar olmalıdır." hükmedilerek iktisap işlemin şirketin kanunen bağlı olmayan malvarlığından yapılabileceği belirtilmiştir. Buna karşın sermaye azaltımı böyle bir sınırlama olmaksızın kanunen bağlı olan malvarlığından pay sahiplerine ödeme yapılarak gerçekleştirilebilmektedir. Bununla birlikte sermaye azaltımı payların itfasını gerektirirken, şirketin kendi payını iktisabında payların itfa edilmesi her zaman söz konusu olmamaktadır. Sonuç olarak, şirketin kendi paylarını iktisap etmesini sermaye azaltımıyla eşdeğer tutabilmek için, iktisap işleminin bağlı olmayan malvarlığından gerçekleşmesi ve iktisap edilen payların itfa edilmesi gerekmektedir. Bu koşullar sağlandığı takdirde, şirketin kendi payını iktisabı işlemi sermaye azaltımının tabi olduğu vergilendirme işlemine konu olabilecektir.2

  1. KAR DAĞITIMI YÖNÜNDEN

Uygulamada birçok şirket vergisel avantaj sağlamak amacıyla kendi paylarını iktisap işlemini alternatif bir kar payı dağıtımı yolu olarak kullanmaktadır. Kar payı dağıtımı, şirketin kendi payını iktisapta olduğu gibi kanunen bağlı olmayan malvarlığından yapılabilmektedir. Bu nedenle şirketin kendi payını iktisabı işleminin kar payı dağıtımıyla eşdeğer tutulup vergilendirilmesi gerektiği düşünülmektedir. Ancak şirketin kendi payını iktisabı işlemi her zaman kar payı dağıtımı amacıyla yapılmadığı gibi, TTK'nın şirketin kendi payını iktisabı işlemini, pay sahipleri arasında "eşit işlem ilkesini" zedelemesini ve pay sahiplerine yapılan ödemenin kar payı mahiyetinde bir ödeme teşkil etmesini engellemek amacıyla bu işlemi yasakladığı savunulmaktadır.3 Bununla birlikte, anonim şirketlerin kendi paylarını iktisap etmelerinin vergilendirmesi ise kar payı dağıtma amacını açıkça güden bir şirket için uygulama alanı bulabilir.

  1. MENKUL KIYMET ALIM-SATIMI YÖNÜNDEN

Anonim şirketler uygulamada kendi paylarını iktisap ettikten sonra payların değerlenmesi halinde bu payları üçüncü kişilere satmaktadır. Anonim şirketlerin satın aldıkları kendi payları üzerinden kar payı alması, pay sahipliği hakları donduğu için mümkün olmayacağı savunulduğundan4, şirketlerin bu payları, paylar değerlendiğinde satarak kar elde etmesi yaygın olarak kullanılabilen bir durumdur. Bazı yazarlar, bu yatırım aracının şirket için birçok avantajı olduğunu savunmaktadır ve bu yöntem özellikle Anglo-Sakson ülkelerinde sıkça başvurulan bir yatırım aracı olarak karşımıza çıkmaktadır. Bu anlamda menkul kıymet alım-satım işleminin vergisel sonuçlarını ise ayrıca incelemek gerekir.

Eğer menkul kıymet pay senetlerini satan kişiler gerçek kişiler ise, menkul kıymet alım-satımından elde edilen kazanç menkul kıymet iradı olarak değil, değer artış kazancı olarak nitelendirilir. Değer artış kazançları ise 193 sayılı Gelir Vergisi Kanunu ("GVK")' nun Mükerrer 80. maddesinde düzenlenmiştir. Paylarını pay senedi şeklinde menkul kıymete dönüştürmüş olan anonim şirketlerde bu payların satımı sonucu uygulanacak vergilendirme GVK'nın Mükerrer 80. maddesinin 1. fıkrası uyarınca yapılır. Buna ek olarak, GVK'nın Geçici 67. maddesinde hisse senetlerinden elde edilen alım satım kazançlarının vergilendirilmesine yönelik bazı düzenlemeler getirilmiştir. Bu düzenlemeler kapsamında, hisse senetlerinin BİST'e kayıtlı olanlarının bir yıldan fazla süreyle elde tutulduktan sonra elden çıkarılmasından elde edilen kazançlar ve tam mükellef kurumlara ait olup, BİST'te işlem gören ve bir yıldan fazla süreyle elde tutulan hisse senetlerinin elden çıkarılmasından elde edilen gelirler GVK'nın Geçici 67. maddesi kapsamında tevkifata tabi tutulmayacaktır. Bununla birlikte, BİST'e kayıtlı olan menkul kıymet yatırım ortaklığı hisse senetlerinden sağlanan alım satım kazançları için tevkifat oranı %0 olarak uygulanacaktır.5

Paylarını pay senedi şeklinde menkul kıymete dönüştürmemiş olan anonim şirketlerde ise bu satım GVK'nın Mükerrer 80. maddesinin 4. fıkrasına göre vergilendirilir.6 Eğer menkul kıymet pay senetlerini satarak kazanç elde eden bir ticari işletme ise, menkul kıymet alım satımından elde edilen kazanç bir ticari kazanç olarak nitelendirilir ve bu kazançlar 5520 sayılı Kurumlar Vergisi Kanunu'nun 5. maddesinin 1. fıkrası kapsamında istisna uygulamasına tabi olur.

SONUÇ

TTK'da sınırlı bir serbestlik çerçevesinde düzenlenmiş olan anonim şirketlerin kendi paylarını iktisabı henüz vergi mevzuatında yer bulamamıştır. Bu nedenle şirketlerin çeşitli avantajları nedeniyle sıkça başvurmaya ihtiyaç duydukları ve uygulamada oldukça yer bulan özellikle ekonomik olarak sıkıntılı dönemlerde şirketlerin kurtarıcısı olabilecek bu kurum, vergisel anlamda tartışmalara neden olmaktadır. İleride vergi uygulamaları açısından ciddi sıkıntılara yol açabilecek bu çok boyutlu kurumun vergilendirmesinin de vergi mevzuatında yakın zaman içinde yer bulması gerekmektedir.

Footnotes

1 Can Sözer, Anonim Şirketlerin Kendi Paylarını İktisabının Vergisel Sonuçları, Vedat Kitapçılık, İstanbul, 2014, s.2

2 age, Sözer, s.75

3 age, Sözer, s.83

4 age, Sözer, s.102

5 age, Sözer, s.114

6 "Geri Alınan Payların Vergilendirmesinde ve Muhasebesinde Sorunlar", Hasan Kaval, 2016,2, Gazi İktisat ve İşletme Dergisi

The content of this article is intended to provide a general guide to the subject matter. Specialist advice should be sought about your specific circumstances.

To print this article, all you need is to be registered on Mondaq.com.

Click to Login as an existing user or Register so you can print this article.

Authors
 
Some comments from our readers…
“The articles are extremely timely and highly applicable”
“I often find critical information not available elsewhere”
“As in-house counsel, Mondaq’s service is of great value”

Related Topics
 
Related Articles
 
Up-coming Events Search
Tools
Print
Font Size:
Translation
Channels
Mondaq on Twitter
 
Mondaq Sign Up
Gain free access to lawyers expertise from more than 250 countries.
 
Email Address
Company Name
Password
Confirm Password
Country
Position
Industry
Mondaq Newsalert
Select Topics
Select Regions
Registration (please scroll down to set your data preferences)

Mondaq Ltd requires you to register and provide information that personally identifies you, including your content preferences, for three primary purposes (full details of Mondaq’s use of your personal data can be found in our Privacy and Cookies Notice):

  • To allow you to personalize the Mondaq websites you are visiting to show content ("Content") relevant to your interests.
  • To enable features such as password reminder, news alerts, email a colleague, and linking from Mondaq (and its affiliate sites) to your website.
  • To produce demographic feedback for our content providers ("Contributors") who contribute Content for free for your use.

Mondaq hopes that our registered users will support us in maintaining our free to view business model by consenting to our use of your personal data as described below.

Mondaq has a "free to view" business model. Our services are paid for by Contributors in exchange for Mondaq providing them with access to information about who accesses their content. Once personal data is transferred to our Contributors they become a data controller of this personal data. They use it to measure the response that their articles are receiving, as a form of market research. They may also use it to provide Mondaq users with information about their products and services.

Details of each Contributor to which your personal data will be transferred is clearly stated within the Content that you access. For full details of how this Contributor will use your personal data, you should review the Contributor’s own Privacy Notice.

Please indicate your preference below:

Yes, I am happy to support Mondaq in maintaining its free to view business model by agreeing to allow Mondaq to share my personal data with Contributors whose Content I access
No, I do not want Mondaq to share my personal data with Contributors

Also please let us know whether you are happy to receive communications promoting products and services offered by Mondaq:

Yes, I am happy to received promotional communications from Mondaq
No, please do not send me promotional communications from Mondaq
Terms & Conditions

Mondaq.com (the Website) is owned and managed by Mondaq Ltd (Mondaq). Mondaq grants you a non-exclusive, revocable licence to access the Website and associated services, such as the Mondaq News Alerts (Services), subject to and in consideration of your compliance with the following terms and conditions of use (Terms). Your use of the Website and/or Services constitutes your agreement to the Terms. Mondaq may terminate your use of the Website and Services if you are in breach of these Terms or if Mondaq decides to terminate the licence granted hereunder for any reason whatsoever.

Use of www.mondaq.com

To Use Mondaq.com you must be: eighteen (18) years old or over; legally capable of entering into binding contracts; and not in any way prohibited by the applicable law to enter into these Terms in the jurisdiction which you are currently located.

You may use the Website as an unregistered user, however, you are required to register as a user if you wish to read the full text of the Content or to receive the Services.

You may not modify, publish, transmit, transfer or sell, reproduce, create derivative works from, distribute, perform, link, display, or in any way exploit any of the Content, in whole or in part, except as expressly permitted in these Terms or with the prior written consent of Mondaq. You may not use electronic or other means to extract details or information from the Content. Nor shall you extract information about users or Contributors in order to offer them any services or products.

In your use of the Website and/or Services you shall: comply with all applicable laws, regulations, directives and legislations which apply to your Use of the Website and/or Services in whatever country you are physically located including without limitation any and all consumer law, export control laws and regulations; provide to us true, correct and accurate information and promptly inform us in the event that any information that you have provided to us changes or becomes inaccurate; notify Mondaq immediately of any circumstances where you have reason to believe that any Intellectual Property Rights or any other rights of any third party may have been infringed; co-operate with reasonable security or other checks or requests for information made by Mondaq from time to time; and at all times be fully liable for the breach of any of these Terms by a third party using your login details to access the Website and/or Services

however, you shall not: do anything likely to impair, interfere with or damage or cause harm or distress to any persons, or the network; do anything that will infringe any Intellectual Property Rights or other rights of Mondaq or any third party; or use the Website, Services and/or Content otherwise than in accordance with these Terms; use any trade marks or service marks of Mondaq or the Contributors, or do anything which may be seen to take unfair advantage of the reputation and goodwill of Mondaq or the Contributors, or the Website, Services and/or Content.

Mondaq reserves the right, in its sole discretion, to take any action that it deems necessary and appropriate in the event it considers that there is a breach or threatened breach of the Terms.

Mondaq’s Rights and Obligations

Unless otherwise expressly set out to the contrary, nothing in these Terms shall serve to transfer from Mondaq to you, any Intellectual Property Rights owned by and/or licensed to Mondaq and all rights, title and interest in and to such Intellectual Property Rights will remain exclusively with Mondaq and/or its licensors.

Mondaq shall use its reasonable endeavours to make the Website and Services available to you at all times, but we cannot guarantee an uninterrupted and fault free service.

Mondaq reserves the right to make changes to the services and/or the Website or part thereof, from time to time, and we may add, remove, modify and/or vary any elements of features and functionalities of the Website or the services.

Mondaq also reserves the right from time to time to monitor your Use of the Website and/or services.

Disclaimer

The Content is general information only. It is not intended to constitute legal advice or seek to be the complete and comprehensive statement of the law, nor is it intended to address your specific requirements or provide advice on which reliance should be placed. Mondaq and/or its Contributors and other suppliers make no representations about the suitability of the information contained in the Content for any purpose. All Content provided "as is" without warranty of any kind. Mondaq and/or its Contributors and other suppliers hereby exclude and disclaim all representations, warranties or guarantees with regard to the Content, including all implied warranties and conditions of merchantability, fitness for a particular purpose, title and non-infringement. To the maximum extent permitted by law, Mondaq expressly excludes all representations, warranties, obligations, and liabilities arising out of or in connection with all Content. In no event shall Mondaq and/or its respective suppliers be liable for any special, indirect or consequential damages or any damages whatsoever resulting from loss of use, data or profits, whether in an action of contract, negligence or other tortious action, arising out of or in connection with the use of the Content or performance of Mondaq’s Services.

General

Mondaq may alter or amend these Terms by amending them on the Website. By continuing to Use the Services and/or the Website after such amendment, you will be deemed to have accepted any amendment to these Terms.

These Terms shall be governed by and construed in accordance with the laws of England and Wales and you irrevocably submit to the exclusive jurisdiction of the courts of England and Wales to settle any dispute which may arise out of or in connection with these Terms. If you live outside the United Kingdom, English law shall apply only to the extent that English law shall not deprive you of any legal protection accorded in accordance with the law of the place where you are habitually resident ("Local Law"). In the event English law deprives you of any legal protection which is accorded to you under Local Law, then these terms shall be governed by Local Law and any dispute or claim arising out of or in connection with these Terms shall be subject to the non-exclusive jurisdiction of the courts where you are habitually resident.

You may print and keep a copy of these Terms, which form the entire agreement between you and Mondaq and supersede any other communications or advertising in respect of the Service and/or the Website.

No delay in exercising or non-exercise by you and/or Mondaq of any of its rights under or in connection with these Terms shall operate as a waiver or release of each of your or Mondaq’s right. Rather, any such waiver or release must be specifically granted in writing signed by the party granting it.

If any part of these Terms is held unenforceable, that part shall be enforced to the maximum extent permissible so as to give effect to the intent of the parties, and the Terms shall continue in full force and effect.

Mondaq shall not incur any liability to you on account of any loss or damage resulting from any delay or failure to perform all or any part of these Terms if such delay or failure is caused, in whole or in part, by events, occurrences, or causes beyond the control of Mondaq. Such events, occurrences or causes will include, without limitation, acts of God, strikes, lockouts, server and network failure, riots, acts of war, earthquakes, fire and explosions.

By clicking Register you state you have read and agree to our Terms and Conditions