Turkey: Toplu İş Sözleşmelerinin Ekonomik Olarak Sürdürebilirliğinde İşçi Ve İşveren İlişkileri

Last Updated: 11 January 2019
Article by Mustafa Derici

ÖZET

Sendikalaşmanın olduğu işyerlerinde; tarafları işverenin kendisi olabildiği gibi, bazı durumlarda temsilen işveren sendikası, işçi açısından da işçi sendikası iki veya üç yıl süreli toplu iş sözleşmeleri ile ücret ve ücrete ilişkin yan haklar, sosyal haklar, işyerindeki çalışma koşulları ve buna benzer endüstriyel ilişkileri içeren politikalar belirlemektedirler.

Sendikalar özellikle bu müzakere dönemlerinde mikro bakış açısıyla temsil ettikleri çalışanların ücret ve ücrete ilişkin haklarının takip eden ilgili yıllarda bazı paritelere göre eksilmemesi, ilgili paritelere göre eşdeğer satın alma seviyelerinin korunmasına yönelik mücadele vermektedirler.

İşverenler ise konuya makro bakış açısıyla yaklaşarak toplam giderlerin içinde; maliyet giderleri, üretimlerinin pazarda tutunabilmesi açısından pazar fiyatlaması ve ürün fiyatının karlılığı, işçilik giderleri artışının diğer gider kalemleri ile paritelenmesi ve hatta işçilik giderleri içinde beyaz yaka ve sendikalı personeli ilgilendiren mavi yaka işçilik gider payları gibi değişik kalemlere bakmaktadırlar. Bir anlamda İşveren; işinin ekonomik olarak sürdürebilirliğine bakmaktadır.

Bugüne kadar toplu iş sözleşmelerinde ücret ve ücrete ilişkin yan haklar ve sosyal haklar belirli öngörü, parite ve katsayılara bağlı düşünülmüşken, ekonominin dünya ve Türkiye'deki hızlı ve dramatik değişimlerinde taraflar sözleşme görüşme ve mutabakatlarında ezberlerine devam mı edecekler yoksa ezberlerini mi bozacaklar?

Anahtar Kelimeler: Toplu İş Sözleşmesi, İşveren, İşçi, Beyaz Yaka- Mavi Yaka, Tüketici Fiyat Endeksi, Üretici Fiyat Endeksi, Enflasyon, Asgari Ücret.

GİRİŞ

Sendika ile işveren arasında çalışma şartlarının tespit edildiği toplu pazarlık sürecinin toplu iş sözleşmesi olarak kabul görmesi için bir işyeri/işletme olmalı, aynı zamanda çalışanların yeterli kısmını temsil eden bir sendika olmalıdır. Yetki süreci sonrasında yapılan pazarlıklar tarafların hak ve menfaatlerini içeren bir toplu iş sözleşmesi ile sonlanmaktadır. Ülkemizin son 13 yıldaki ekonomik ve siyasi konjonktürdeki değişimleri, enflasyon, TÜFE ve ÜFE değerlerini; bu kriterlerdeki değişimler de toplu iş sözleşmelerinin ücret, yan haklar ve sosyal haklarının değişim değerlerini etkilemiştir.

(*) Tablodaki her bir değerin kendi içindeki tutar ve değişim (%) artış ve azalışlarının tutarsızlığı, endüstri yaşantımızda çalışanların reel satın alma güçlerini yakından etkilemektedir. Bundan dolayı toplu iş sözleşmelerinin görüşme ve uygulanma süreçleri zorlu hale getirmiştir.

  1. İŞVEREN AÇISINDAN DEĞERLENDİRME

Sermayedar veya müteşebbis işletmenin ekonomik varlığını devam ettirebilmek için geçmiş yıllar değerlendirmelerini de dikkate alarak kısa, orta ve uzun vadeli ekonomik planlar yapmaktadır. Bu planlarında sermayenin etkin kullanılması için satın alma, işletim ve pazarlama giderlerinin içinde emeğin güncel ve vadeli tutarlarını bilerek, öngörerek kar maksimizasyonu hedeflemektedir. Bizim gibi gelişmekte olan ülkelerde sermayedar iç ve dış gider etkenlerinin değişimlerini de yakından takip etmektedir. Enerji, malın satın alma ve üretim giderleri, pazarlama ve satış giderlerinin yanında iş süreçlerinin emek -yoğun ağırlığına göre işçilik giderleri de sabit olmayıp, yıllar içinde siyaset ve ekonomiden çok etkilenmektedir.

Özellikle seçim dönemi öncesi ve sonrası asgari ücret tutarları ve buna bağlı katsayıların değişmesiyle gerçekçi işçilik gider politikaları oluşmamaktadır. Son 13 yıllık tabloyu değerlendirdiğimizde; enflasyon artışlarından harici olarak asgari ücret artışlarının siyasi iradelerin de taraf olduğu komisyonlar tarafından belirlenmesi sonucunda, asgari ücrete bağlı parametrik değerlerin de artmasıyla işverenlerin işçilik giderleri artmıştır. Her ne kadar toplu iş sözleşmeleri; öneri ve taleplerin ağırlıklı olarak ilgili işçi tarafından gelmesiyle şekillenmekte ise de işveren, ilgili yıllarda stratejik planları çerçevesinde mutabakatı kabul eden taraf olmaktadır.

  1. İŞÇİ AÇISINDAN DEĞERLENDİRME

İşçi olarak çalışanlar; sendikasının da desteğiyle öngörülen yıllarda TÜFE, ÜFE geçmiş altı aylık ve yıllık sonuçları üzerinden yüzde veya tutarlar belirleyerek ücretinin reel satın alma gücünü korumaktadır. Yalnız geçmiş yıllara bakıldığında kök ücretleri sadece bu değişkenlerden değil asgari ücret değişimlerinden de çok etkilenmektedir. Takvim yılı içi veya takvim yılı başı/sonu endeksli toplu iş sözleşme dönemlerinde, görüşme sürecinde TÜFE/ÜFE değerleri baz alındığı için, sözleşme kazanımları üzerinde yüzde/tutar üstü asgari ücreti uygulamaları nedeniyle tüm kazanımları erimekte ve çalışan-sendika-işveren üçgeninde mutsuzluklar belirmektedir. İşyerinde işçinin mavi yakalı olarak temsil edildiği, diğer çalışanların beyaz yakalı olarak değerlendirildiği işyerlerimizde ücret artış dönemlerinde sendikaların belirlediği ücret yüzdeleri ile işverenin belirlediği ücret yüzdeleri arasındaki farklılık da iş barışını olumsuz etkilemektedir.

  1. SÜRDÜRÜLEBİLİRLİK AÇISINDAN İŞÇİ-İŞVEREN ORTAK DEĞERLENDİRMELERİ

Geçmişten bugüne enflasyonist politikalar üzerinden hareketle bağıtlanan toplu iş sözleşmeleri, işletmelere gereğinden fazla yük getirmekte ve işyerlerinin diğer giderleri yanında işçilik gider artışlarını da karşılayamaması sonucunda işçi azalması veya işletmenin ekonomik faaliyetine son vermesi sonuçlarını doğurmaktadır. Sürdürülebilir bir işyeri için her iki taraf da sürdürülebilir istek ve uygulamalar konularında mutabık olmalıdırlar. Şöyle ki, enflasyon veya asgari ücret artış öngörülü mutabakatlar süresi içinde, sürdürebilirlik adına yapılacak protokoller ile kazanç ve kayıplarında da aynı pozitif anlayış içinde bulunmalıdırlar. İşyeri var ise işçi ve işveren olacaktır. Bu konuda da ilgili sendikalar ticari-ekonomik anlayış içinde, ilgili üçlünün arasında yer alarak kazanç ve kayıplarda sürdürebilirlik desteği vereceklerdir.

SONUÇ

Toplu iş sözleşmelerinde kök ücretler, eskiden olduğu gibi açıklanacak geçmiş ilgili TÜFE/ÜFE oranları üzerinden değerlendirilmeye devam edebilir. Ancak, yan haklar ve sosyal hakların belirlenmesindeki maktu tutar ve yüzdelerin yerine iş barışı ve işyerinin sürdürebilirliği açısından yeni sözleşmelerdeki tutar ve yüzdelerin belirlenmesinde, gerekirse maktu değerler bazlı makul ve tutarlı politikalar uygulanmalıdır. Toplu iş sözleşmelerinde belirsiz durumlardan tarafları koruyacak ilgisiz gönderme ve atıflardan kaçınılarak, çalışanlar ve işverenler mağdur edilmeden ekonomik ve sosyal politikalar oluşturulmalıdır. Toplu iş sözleşmelerinde ülkemizin ekonomik-sosyal gerçekleri de dikkate alınarak, abartıdan kaçınılmış, gerçekçi istekler dikkate alınarak çalışma barışı sağlanmalıdır.

The content of this article is intended to provide a general guide to the subject matter. Specialist advice should be sought about your specific circumstances.

To print this article, all you need is to be registered on Mondaq.com.

Click to Login as an existing user or Register so you can print this article.

Authors
 
Some comments from our readers…
“The articles are extremely timely and highly applicable”
“I often find critical information not available elsewhere”
“As in-house counsel, Mondaq’s service is of great value”

Related Topics
 
Related Articles
 
Related Video
Up-coming Events Search
Tools
Print
Font Size:
Translation
Channels
Mondaq on Twitter
 
Register for Access and our Free Biweekly Alert for
This service is completely free. Access 250,000 archived articles from 100+ countries and get a personalised email twice a week covering developments (and yes, our lawyers like to think you’ve read our Disclaimer).
 
Email Address
Company Name
Password
Confirm Password
Position
Mondaq Topics -- Select your Interests
 Accounting
 Anti-trust
 Commercial
 Compliance
 Consumer
 Criminal
 Employment
 Energy
 Environment
 Family
 Finance
 Government
 Healthcare
 Immigration
 Insolvency
 Insurance
 International
 IP
 Law Performance
 Law Practice
 Litigation
 Media & IT
 Privacy
 Real Estate
 Strategy
 Tax
 Technology
 Transport
 Wealth Mgt
Regions
Africa
Asia
Asia Pacific
Australasia
Canada
Caribbean
Europe
European Union
Latin America
Middle East
U.K.
United States
Worldwide Updates
Registration (you must scroll down to set your data preferences)

Mondaq Ltd requires you to register and provide information that personally identifies you, including your content preferences, for three primary purposes (full details of Mondaq’s use of your personal data can be found in our Privacy and Cookies Notice):

  • To allow you to personalize the Mondaq websites you are visiting to show content ("Content") relevant to your interests.
  • To enable features such as password reminder, news alerts, email a colleague, and linking from Mondaq (and its affiliate sites) to your website.
  • To produce demographic feedback for our content providers ("Contributors") who contribute Content for free for your use.

Mondaq hopes that our registered users will support us in maintaining our free to view business model by consenting to our use of your personal data as described below.

Mondaq has a "free to view" business model. Our services are paid for by Contributors in exchange for Mondaq providing them with access to information about who accesses their content. Once personal data is transferred to our Contributors they become a data controller of this personal data. They use it to measure the response that their articles are receiving, as a form of market research. They may also use it to provide Mondaq users with information about their products and services.

Details of each Contributor to which your personal data will be transferred is clearly stated within the Content that you access. For full details of how this Contributor will use your personal data, you should review the Contributor’s own Privacy Notice.

Please indicate your preference below:

Yes, I am happy to support Mondaq in maintaining its free to view business model by agreeing to allow Mondaq to share my personal data with Contributors whose Content I access
No, I do not want Mondaq to share my personal data with Contributors

Also please let us know whether you are happy to receive communications promoting products and services offered by Mondaq:

Yes, I am happy to received promotional communications from Mondaq
No, please do not send me promotional communications from Mondaq
Terms & Conditions

Mondaq.com (the Website) is owned and managed by Mondaq Ltd (Mondaq). Mondaq grants you a non-exclusive, revocable licence to access the Website and associated services, such as the Mondaq News Alerts (Services), subject to and in consideration of your compliance with the following terms and conditions of use (Terms). Your use of the Website and/or Services constitutes your agreement to the Terms. Mondaq may terminate your use of the Website and Services if you are in breach of these Terms or if Mondaq decides to terminate the licence granted hereunder for any reason whatsoever.

Use of www.mondaq.com

To Use Mondaq.com you must be: eighteen (18) years old or over; legally capable of entering into binding contracts; and not in any way prohibited by the applicable law to enter into these Terms in the jurisdiction which you are currently located.

You may use the Website as an unregistered user, however, you are required to register as a user if you wish to read the full text of the Content or to receive the Services.

You may not modify, publish, transmit, transfer or sell, reproduce, create derivative works from, distribute, perform, link, display, or in any way exploit any of the Content, in whole or in part, except as expressly permitted in these Terms or with the prior written consent of Mondaq. You may not use electronic or other means to extract details or information from the Content. Nor shall you extract information about users or Contributors in order to offer them any services or products.

In your use of the Website and/or Services you shall: comply with all applicable laws, regulations, directives and legislations which apply to your Use of the Website and/or Services in whatever country you are physically located including without limitation any and all consumer law, export control laws and regulations; provide to us true, correct and accurate information and promptly inform us in the event that any information that you have provided to us changes or becomes inaccurate; notify Mondaq immediately of any circumstances where you have reason to believe that any Intellectual Property Rights or any other rights of any third party may have been infringed; co-operate with reasonable security or other checks or requests for information made by Mondaq from time to time; and at all times be fully liable for the breach of any of these Terms by a third party using your login details to access the Website and/or Services

however, you shall not: do anything likely to impair, interfere with or damage or cause harm or distress to any persons, or the network; do anything that will infringe any Intellectual Property Rights or other rights of Mondaq or any third party; or use the Website, Services and/or Content otherwise than in accordance with these Terms; use any trade marks or service marks of Mondaq or the Contributors, or do anything which may be seen to take unfair advantage of the reputation and goodwill of Mondaq or the Contributors, or the Website, Services and/or Content.

Mondaq reserves the right, in its sole discretion, to take any action that it deems necessary and appropriate in the event it considers that there is a breach or threatened breach of the Terms.

Mondaq’s Rights and Obligations

Unless otherwise expressly set out to the contrary, nothing in these Terms shall serve to transfer from Mondaq to you, any Intellectual Property Rights owned by and/or licensed to Mondaq and all rights, title and interest in and to such Intellectual Property Rights will remain exclusively with Mondaq and/or its licensors.

Mondaq shall use its reasonable endeavours to make the Website and Services available to you at all times, but we cannot guarantee an uninterrupted and fault free service.

Mondaq reserves the right to make changes to the services and/or the Website or part thereof, from time to time, and we may add, remove, modify and/or vary any elements of features and functionalities of the Website or the services.

Mondaq also reserves the right from time to time to monitor your Use of the Website and/or services.

Disclaimer

The Content is general information only. It is not intended to constitute legal advice or seek to be the complete and comprehensive statement of the law, nor is it intended to address your specific requirements or provide advice on which reliance should be placed. Mondaq and/or its Contributors and other suppliers make no representations about the suitability of the information contained in the Content for any purpose. All Content provided "as is" without warranty of any kind. Mondaq and/or its Contributors and other suppliers hereby exclude and disclaim all representations, warranties or guarantees with regard to the Content, including all implied warranties and conditions of merchantability, fitness for a particular purpose, title and non-infringement. To the maximum extent permitted by law, Mondaq expressly excludes all representations, warranties, obligations, and liabilities arising out of or in connection with all Content. In no event shall Mondaq and/or its respective suppliers be liable for any special, indirect or consequential damages or any damages whatsoever resulting from loss of use, data or profits, whether in an action of contract, negligence or other tortious action, arising out of or in connection with the use of the Content or performance of Mondaq’s Services.

General

Mondaq may alter or amend these Terms by amending them on the Website. By continuing to Use the Services and/or the Website after such amendment, you will be deemed to have accepted any amendment to these Terms.

These Terms shall be governed by and construed in accordance with the laws of England and Wales and you irrevocably submit to the exclusive jurisdiction of the courts of England and Wales to settle any dispute which may arise out of or in connection with these Terms. If you live outside the United Kingdom, English law shall apply only to the extent that English law shall not deprive you of any legal protection accorded in accordance with the law of the place where you are habitually resident ("Local Law"). In the event English law deprives you of any legal protection which is accorded to you under Local Law, then these terms shall be governed by Local Law and any dispute or claim arising out of or in connection with these Terms shall be subject to the non-exclusive jurisdiction of the courts where you are habitually resident.

You may print and keep a copy of these Terms, which form the entire agreement between you and Mondaq and supersede any other communications or advertising in respect of the Service and/or the Website.

No delay in exercising or non-exercise by you and/or Mondaq of any of its rights under or in connection with these Terms shall operate as a waiver or release of each of your or Mondaq’s right. Rather, any such waiver or release must be specifically granted in writing signed by the party granting it.

If any part of these Terms is held unenforceable, that part shall be enforced to the maximum extent permissible so as to give effect to the intent of the parties, and the Terms shall continue in full force and effect.

Mondaq shall not incur any liability to you on account of any loss or damage resulting from any delay or failure to perform all or any part of these Terms if such delay or failure is caused, in whole or in part, by events, occurrences, or causes beyond the control of Mondaq. Such events, occurrences or causes will include, without limitation, acts of God, strikes, lockouts, server and network failure, riots, acts of war, earthquakes, fire and explosions.

By clicking Register you state you have read and agree to our Terms and Conditions