Turkey: 10 Soruda Bedeli Türk Lirası Üzerinden Belirlenmesi Zorunlu Sözleşmeler

Last Updated: 25 October 2018
Article by Alp Cal and Ali Batuhan Aytaç

12 Eylül 2018 tarihli Türk Parası Kıymetini Koruma Hakkında 32 Sayılı Karara İlişkin Tebliğ'de ("İlk Tebliğ") Değişiklik Yapılmasına Dair 2018-32/51 Numaralı Tebliğ, 6 Ekim 2018 ("Tebliğ") tarihinde Resmî Gazete'de yayımlandı. Tebliğ ile İlk Tebliğ'de düzenlenen kısıtlamaların istisna ve detaylarının açıklanması amaçlandı. Tebliğ'in yayımlanması ile birlikte akıldaki bazı sorular da yanıtlarını buldu.

SORU 1: TEBLİĞ'DEKİ DÜZENLEMELER KİMLERİ İLGİLENDİRİYOR?

  • Tebliğ esas olarak, Türkiye'de yerleşik olan kişilerin yurt içinde yaptığı belli sözleşmelere yönelik düzenlemeler içermektedir...
  • Tebliğ kapsamında yurt dışı merkezli şirketlerin Türkiye'deki şube, temsilcilik, ofis, irtibat bürosu, doğrudan veya dolaylı olarak yüzde elli ve üzerinde pay sahipliklerinin bulunduğu iştiraklerine yönelik de hüküm bulunuyor.
  • Yurt dışında yerleşik olan gerçek ve tüzel kişilerin taraf olduğu sözleşmeler bu Tebliğ kapsamı içinde değerlendirilmeyecektir.

SORU 2: KİMLER TÜRKİYE'DE YERLEŞİK SAYILIYOR?

  • Yurt dışında işçi, serbest meslek ve müstakil iş sahibi Türk vatandaşları dahil Türkiye'de kanuni yerleşim yeri bulunan gerçek ve tüzel kişiler,
  • Türkiye'de yerleşik kişilerin yurt dışındaki; şube, temsilcilik, ofis, irtibat bürosu, işlettiği veya yönettiği fonlar, yüzde elli ve üzerinde pay sahipliklerinin bulunduğu şirketler ile doğrudan ya da dolaylı olarak sahipliklerinde bulunan şirketler.

SORU 3: HANGİ SÖZLEŞMELER DÖVİZE ENDEKSLİ OLARAK BELİRLENMİŞ SAYILIR?

Bedeli doğrudan döviz olarak belirlenen veya doğrudan dövize endekslenen sözleşmeler dışında, fiyatı döviz cinsinden belirlenen kıymetli madenlere ve/veya emtiaya ve/veya dolaylı olarak dövize endekslenen sözleşmeler de dövize endeksli sözleşme olarak değerlendirilir.

SORU 4: HANGİ SÖZLEŞMELER VEYA KAĞITLARIN BEDELİ TL CİNSİDEN BELİRLENMEK ZORUNDA?

Türkiye'de yerleşik kişiler arasında akdedilen

  • Serbest bölgeler dahil yurt içinde yer alan (konut ve çatılı işyeri dahil) gayrimenkullerin satışına ve kiralanmasına yönelik sözleşmeler,
  • Yurt dışında ifa edilenler dışındaki iş sözleşmeleri,
  • İstisnalar dışındaki danışmalık, aracılık ve taşımacılık dahil hizmet sözleşmeleri,
  • Gemilerin inşası, tamiri ve bakımı dışındaki eser sözleşmeleri,
  • Sözleşme bedeli ve sözleşme kapsamındaki ödeme yükümlülükleri TL cinsinden olan sözleşmelere yönelik kıymetli evrak bedelleri

TL cinsinden belirlenmek zorundadır.

SORU 5: TÜRKİYE'DE YERLEŞİK KİŞİLER ARASINDA AKDEDİLMESİNE RAĞMEN YİNE DE BEDELİNİ DÖVİZ OLARAK KARARLAŞTIRABİLECEĞİMİZ SÖZLEŞMELER VAR MI?

Yaptığınız sözleşme tipine, sözleşme tarafına veya sektöre göre farklı istisnalar mevcut.

Sözleşme tipleri açısından istisnalar:

Hizmet sözleşmesiyse; § Taraflardan biri T.C. vatandaşı değilse, § İhracat, transit ticaret, ihracat sayılan satış ve teslimler ile döviz kazandırıcı hizmet ve faaliyetlere ilişkinse, § Türkiye'de başlayıp yurt dışında sonlanan veya yurt dışında başlayıp Türkiye'de sonlanan bir elektronik haberleşme hizmetine yönelikse sözleşme bedelini döviz olarak veya dövize endeksli kararlaştırabilirsiniz.
Menkullere ilişkin bir sözleşmeyse; İş makineleri dahil taşıt satış ve kiralama sözleşmeleri dışındaki bir menkul satış ve kiralama sözleşmesiyse döviz olarak veya dövize endeksli kararlaştırabilirsiniz.
Bilişim teknolojileri, donanım ve yazılıma ilişkin bir sözleşmeyse; § Hükmün lafzından çıkarılacak anlam, hala tartışılmakta ve tam olarak bir netlik arz etmese de; yurt dışında üretilen yazılımlara dair satış sözleşmeleri ile yurt dışında üretilen donanım ve yazılımlara ilişkin lisans ve hizmet sözleşmelerinde sözleşme bedeli ve bu sözleşmelerden kaynaklanan diğer ödeme yükümlülükleri döviz olarak veya dövize endeksli kararlaştırabilecektir. Yani yurt içinde üretilen donanım ve yazılımlar ancak TL para cinsinden satılabilecektir. § Satış sözleşmesi açısından söz konusu ise sadece yurt dışında üretilen yazılımlar istisna kapsamındadır. Donanımların ise menkul olduğu düşünüldüğünde menkul malların satış ve kiralanmasına dair istisnalar söz konusu olacağından donanımların yurt içinde veya yurt dışında üretilmesine bakılmaksızın döviz cinsinden belirlenmesinin mümkün olduğunu düşünüyoruz.
Finansal kiralama (leasing) sözleşmesiyle; § Sözleşme kabotaj ve/veya kabotaj harici sularda ticari amaçla kullanılan bir gemiye ilişkin bir leasing sözleşmesiyse, § Türk Parası Kıymetini Koruma Hakkında 32 Sayılı Kararın 17 ve 17/A maddeleri kapsamında yapılan leasing sözleşmesiyse döviz olarak veya dövize endeksli kararlaştırabilirsiniz.
İş sözleşmesiyse; § Türkiye'de yerleşik olmasına rağmen T.C. vatandaşı olmayan kişilerin taraf olduğu iş sözleşmeleri de döviz olarak veya dövize endeksli kararlaştırılabilir.

Sözleşme tarafları açısından:

Kamu kurum ve kuruşları tarafsa; § Kamu kurum ve kuruluşları ile Türk Silahlı Kuvvetlerini Güçlendirme Vakfı şirketleri tarafsa fakat gayrimenkul satış ve gayrimenkul kiralama dışındaki bir sözleşmeyse;
§ Kamu kurum ve kuruluşlarının taraf olduğu döviz cinsinden veya dövize endeksli ihaleler, sözleşmeler ve milletlerarası antlaşmaların ifası kapsamında olmak kaydıyla; yüklenicilerin üçüncü taraflarla yapacağı gayrimenkul satış, gayrimenkul kiralama ve iş sözleşmeleri dışında bir sözleşmeyse döviz olarak veya dövize endeksli olarak kararlaştırılabilir.
Kamu finansmanı ve borç yönetimine ilişkin olarak bankalar tarafsa; Hazine ve Maliye Bakanlığı'nın Kamu Finansmanı ve Borç Yönetiminin Düzenlenmesi Hakkında Kanun kapsamında gerçekleştirdiği işlemlerle ilgili olarak bankaların taraf olduğu sözleşmeler döviz olarak veya dövize endeksli olarak kararlaştırılabilir.
Yurt dışında yerleşik şirketler tarafsa Türkiye'de bulunan şube, temsilcilik, ofis, irtibat bürosu, doğrudan veya dolaylı olarak yüzde elli veya üzeri pay sahipliklerinin bulunduğu şirketlerin taraf olduğu iş ve hizmet sözleşmeleri döviz olarak veya dövize endeksli olarak belirlenebilir.
Serbest bölgedeki şirketler tarafsa; Serbest bölgedeki faaliyetleri kapsamında şirketlerin taraf oldukları iş ve hizmet sözleşmeleri döviz olarak veya dövize endeksli olarak belirlenebilir.

Sektörler açısından

Havacılık sektöründe ise; Aşağıda sayılan kuruluşların, Türkiye'de yerleşik kişilerle akdedecekleri gayrimenkul satış, gayrimenkul kiralama ve iş sözleşmeleri haricindeki sözleşmeler döviz olarak veya dövize endeksli olarak kararlaştırılabilir:
§ Yolcu, yük veya posta taşıma faaliyetinde bulunan ticari havayolu işletmeleri;
§ Hava taşıma araçlarına, motorlarına ve bunların aksam ve parçalarına yönelik teknik bakım hizmeti veren şirketler;
§ Sivil havacılık mevzuatı kapsamında havalimanlarında yer hizmetleri yapmak üzere çalışma ruhsatı alan veya yetkilendirilen kamu ya da özel hukuk tüzel kişiliği statüsündeki kuruluşlar
§ yukarıda sayılan kuruluşların kurdukları işletme ve şirketler ile doğrudan veya dolaylı olarak sermayelerinde en az %50 hisse oranına sahip olduğu ortaklıklar.
Sermaye piyasalarında ise ; 6362 sayılı Sermaye Piyasası Kanunu ile bu Kanuna dayalı olarak yapılan düzenlemeler çerçevesinde sermaye piyasası araçlarının (yabancı sermaye piyasası araçları ve depo sertifikaları ile yabancı yatırım fonu payları dahil) döviz cinsinden oluşturulması, ihracı, alım satımı ve yapılan işlemlere ilişkin yükümlülüklerin döviz olarak veya dövize endeksli kararlaştırılması mümkündür.

SORU 6: DÖVİZ KISITLAMASINA DAİR KARAR YÜRÜRLÜĞE GİRMEDEN ÖNCE AKDEDİLEN SÖZLEŞMELER DE KISITLAMAYA TABİ OLACAK MI?

Sözleşme önceden imzalanmış fakat hala yürürlükteyse, bedeli yine TL cinsinden belirlenmelidir. Sözleşmeniz yükümlülükten istisna tutulan sözleşme tiplerindense yine istisna olarak değerlendirilir ve bedeli döviz olarak ödenmeye devam edilebilir. Buna ek olarak eğer sözleşmeniz iş makineleri dahil taşıt kiralama sözleşmesi ise bu sözleşmelerle ilgili özel düzenleme yapılmış olup, bu sözleşmeler, TL yükümlülüğü yürürlüğe girmeden önce imzaladıysanız istisna kapsamındadır ve sözleşme bedeli döviz/dövize endeksli halini koruyabilir.

SORU 7: SÖZLEŞME BEDELİNİ HANGİ KURDAN HESAPLAYACAĞIMIZA DAİR ANLAŞAMADIYSAK NASIL ÇÖZÜM BULABİLİRİZ?

Bu durumda bedeller 02/01/2018 tarihinde belirlenen gösterge niteliğindeki Merkez Bankası efektif satış kuru kullanılarak hesaplanan döviz kurunun 02/01/2018 tarihinden bedellerin yeniden belirlendiği tarihe kadar TUİK tarafından her ay için belirlenen aylık TÜFE değişim oranları esas alınarak artırılması suretiyle hesaplanır.

SORU 8: KİRA BEDELLERİ İÇİN HESAPLAMA NASIL YAPILIYOR?

Kira bedelleri 2 yıllık süre için yukarıda belirtilen şekilde Türk Lirası cinsinden belirlenir. Belirlemenin yapıldığı kira yılının sonunda taraflar kira bedelinde mutabakata varamazlarsa, belirleme tarihinden belirlemenin yapıldığı kira yılının sonuna kadar TUİK tarafından her ay için belirlenen TÜFE aylık değişim oranları esas alınarak artırım yapılması suretiyle 1 yıl geçerli olmak üzere bedel belirlenir. Bir sonraki yıl için tarafların kira bedelinde mutabakata varamamaları halinde ise önceki kira yılında geçerli olan kira bedelinin TUİK tarafından her ay için belirlenen TÜFE aylık değişim oranları esas alınarak artırım yapılması suretiyle kira bedeli belirlenir ve iki yıllık sürenin sonuna kadar geçerli olur.

SORU 9: İSTİSNA KAPSAMINDA OLSAM DAHİ SÖZLEŞMELERİN TÜRK LİRASI OLARAK YAPILMASINI TALEP EDEBİLİR MİYİM?

Bu duruma yönelik düzenlemenin lafzı hakkında tartışmalar devam etmektedir; fakat yaygın görüş, bunun iki tarafın mutabakatıyla mümkün olduğudur. Tarafların kendi kararlaştırdıkları TL bedel üzerinden düzenlemeleri mümkün olduğu gibi bu karar kapsamında TL düzenlemesi yapmaları da mümkündür. Yani, taraflar, istisna kapsamındaki sözleşmelerini TL üzerinden yapmak konusunda mutabık kaldıkları fakat bedel konusunda anlaşamadıkları takdirde yine 8. sorudaki yöntem uygulanacaktır.

SORU 10: GETİRİLEN KISITLAMAYA UYMAMA HALİNDE UYGULANACAK YAPTIRIM NEDİR?

T.C. Hazine ve Maliye Bakanlığı tarafından, Tebliğ'e aykırılıklara ilişkin Türk Parası Kıymetinin Korunması Hakkında 1567 Sayılı Kanun'un 3üncü maddesinin birinci fıkrası kapsamında 3.000-25.000 TL tutarında (yeniden değerleme oranları dikkate alındığında yaklaşık 6.300-55.000 TL) idari para cezası sözleşmenin her bir tarafı için ayrı ayrı olmak üzere uygulanacağı açıklanmıştır. Tekerrür durumunda ise bu cezalar iki katı olarak uygulanacaktır.

Diğer taraftan, emredici düzenlemelere aykırı yapılacak sözleşmelerin geçersizlik riski taşıyacağının da unutulmaması gerekir.

To print this article, all you need is to be registered on Mondaq.com.

Click to Login as an existing user or Register so you can print this article.

Authors
 
Some comments from our readers…
“The articles are extremely timely and highly applicable”
“I often find critical information not available elsewhere”
“As in-house counsel, Mondaq’s service is of great value”

Related Topics
 
Related Articles
 
Up-coming Events Search
Tools
Print
Font Size:
Translation
Channels
Mondaq on Twitter
 
Register for Access and our Free Biweekly Alert for
This service is completely free. Access 250,000 archived articles from 100+ countries and get a personalised email twice a week covering developments (and yes, our lawyers like to think you’ve read our Disclaimer).
 
Email Address
Company Name
Password
Confirm Password
Position
Mondaq Topics -- Select your Interests
 Accounting
 Anti-trust
 Commercial
 Compliance
 Consumer
 Criminal
 Employment
 Energy
 Environment
 Family
 Finance
 Government
 Healthcare
 Immigration
 Insolvency
 Insurance
 International
 IP
 Law Performance
 Law Practice
 Litigation
 Media & IT
 Privacy
 Real Estate
 Strategy
 Tax
 Technology
 Transport
 Wealth Mgt
Regions
Africa
Asia
Asia Pacific
Australasia
Canada
Caribbean
Europe
European Union
Latin America
Middle East
U.K.
United States
Worldwide Updates
Registration (you must scroll down to set your data preferences)

Mondaq Ltd requires you to register and provide information that personally identifies you, including your content preferences, for three primary purposes (full details of Mondaq’s use of your personal data can be found in our Privacy and Cookies Notice):

  • To allow you to personalize the Mondaq websites you are visiting to show content ("Content") relevant to your interests.
  • To enable features such as password reminder, news alerts, email a colleague, and linking from Mondaq (and its affiliate sites) to your website.
  • To produce demographic feedback for our content providers ("Contributors") who contribute Content for free for your use.

Mondaq hopes that our registered users will support us in maintaining our free to view business model by consenting to our use of your personal data as described below.

Mondaq has a "free to view" business model. Our services are paid for by Contributors in exchange for Mondaq providing them with access to information about who accesses their content. Once personal data is transferred to our Contributors they become a data controller of this personal data. They use it to measure the response that their articles are receiving, as a form of market research. They may also use it to provide Mondaq users with information about their products and services.

Details of each Contributor to which your personal data will be transferred is clearly stated within the Content that you access. For full details of how this Contributor will use your personal data, you should review the Contributor’s own Privacy Notice.

Please indicate your preference below:

Yes, I am happy to support Mondaq in maintaining its free to view business model by agreeing to allow Mondaq to share my personal data with Contributors whose Content I access
No, I do not want Mondaq to share my personal data with Contributors

Also please let us know whether you are happy to receive communications promoting products and services offered by Mondaq:

Yes, I am happy to received promotional communications from Mondaq
No, please do not send me promotional communications from Mondaq
Terms & Conditions

Mondaq.com (the Website) is owned and managed by Mondaq Ltd (Mondaq). Mondaq grants you a non-exclusive, revocable licence to access the Website and associated services, such as the Mondaq News Alerts (Services), subject to and in consideration of your compliance with the following terms and conditions of use (Terms). Your use of the Website and/or Services constitutes your agreement to the Terms. Mondaq may terminate your use of the Website and Services if you are in breach of these Terms or if Mondaq decides to terminate the licence granted hereunder for any reason whatsoever.

Use of www.mondaq.com

To Use Mondaq.com you must be: eighteen (18) years old or over; legally capable of entering into binding contracts; and not in any way prohibited by the applicable law to enter into these Terms in the jurisdiction which you are currently located.

You may use the Website as an unregistered user, however, you are required to register as a user if you wish to read the full text of the Content or to receive the Services.

You may not modify, publish, transmit, transfer or sell, reproduce, create derivative works from, distribute, perform, link, display, or in any way exploit any of the Content, in whole or in part, except as expressly permitted in these Terms or with the prior written consent of Mondaq. You may not use electronic or other means to extract details or information from the Content. Nor shall you extract information about users or Contributors in order to offer them any services or products.

In your use of the Website and/or Services you shall: comply with all applicable laws, regulations, directives and legislations which apply to your Use of the Website and/or Services in whatever country you are physically located including without limitation any and all consumer law, export control laws and regulations; provide to us true, correct and accurate information and promptly inform us in the event that any information that you have provided to us changes or becomes inaccurate; notify Mondaq immediately of any circumstances where you have reason to believe that any Intellectual Property Rights or any other rights of any third party may have been infringed; co-operate with reasonable security or other checks or requests for information made by Mondaq from time to time; and at all times be fully liable for the breach of any of these Terms by a third party using your login details to access the Website and/or Services

however, you shall not: do anything likely to impair, interfere with or damage or cause harm or distress to any persons, or the network; do anything that will infringe any Intellectual Property Rights or other rights of Mondaq or any third party; or use the Website, Services and/or Content otherwise than in accordance with these Terms; use any trade marks or service marks of Mondaq or the Contributors, or do anything which may be seen to take unfair advantage of the reputation and goodwill of Mondaq or the Contributors, or the Website, Services and/or Content.

Mondaq reserves the right, in its sole discretion, to take any action that it deems necessary and appropriate in the event it considers that there is a breach or threatened breach of the Terms.

Mondaq’s Rights and Obligations

Unless otherwise expressly set out to the contrary, nothing in these Terms shall serve to transfer from Mondaq to you, any Intellectual Property Rights owned by and/or licensed to Mondaq and all rights, title and interest in and to such Intellectual Property Rights will remain exclusively with Mondaq and/or its licensors.

Mondaq shall use its reasonable endeavours to make the Website and Services available to you at all times, but we cannot guarantee an uninterrupted and fault free service.

Mondaq reserves the right to make changes to the services and/or the Website or part thereof, from time to time, and we may add, remove, modify and/or vary any elements of features and functionalities of the Website or the services.

Mondaq also reserves the right from time to time to monitor your Use of the Website and/or services.

Disclaimer

The Content is general information only. It is not intended to constitute legal advice or seek to be the complete and comprehensive statement of the law, nor is it intended to address your specific requirements or provide advice on which reliance should be placed. Mondaq and/or its Contributors and other suppliers make no representations about the suitability of the information contained in the Content for any purpose. All Content provided "as is" without warranty of any kind. Mondaq and/or its Contributors and other suppliers hereby exclude and disclaim all representations, warranties or guarantees with regard to the Content, including all implied warranties and conditions of merchantability, fitness for a particular purpose, title and non-infringement. To the maximum extent permitted by law, Mondaq expressly excludes all representations, warranties, obligations, and liabilities arising out of or in connection with all Content. In no event shall Mondaq and/or its respective suppliers be liable for any special, indirect or consequential damages or any damages whatsoever resulting from loss of use, data or profits, whether in an action of contract, negligence or other tortious action, arising out of or in connection with the use of the Content or performance of Mondaq’s Services.

General

Mondaq may alter or amend these Terms by amending them on the Website. By continuing to Use the Services and/or the Website after such amendment, you will be deemed to have accepted any amendment to these Terms.

These Terms shall be governed by and construed in accordance with the laws of England and Wales and you irrevocably submit to the exclusive jurisdiction of the courts of England and Wales to settle any dispute which may arise out of or in connection with these Terms. If you live outside the United Kingdom, English law shall apply only to the extent that English law shall not deprive you of any legal protection accorded in accordance with the law of the place where you are habitually resident ("Local Law"). In the event English law deprives you of any legal protection which is accorded to you under Local Law, then these terms shall be governed by Local Law and any dispute or claim arising out of or in connection with these Terms shall be subject to the non-exclusive jurisdiction of the courts where you are habitually resident.

You may print and keep a copy of these Terms, which form the entire agreement between you and Mondaq and supersede any other communications or advertising in respect of the Service and/or the Website.

No delay in exercising or non-exercise by you and/or Mondaq of any of its rights under or in connection with these Terms shall operate as a waiver or release of each of your or Mondaq’s right. Rather, any such waiver or release must be specifically granted in writing signed by the party granting it.

If any part of these Terms is held unenforceable, that part shall be enforced to the maximum extent permissible so as to give effect to the intent of the parties, and the Terms shall continue in full force and effect.

Mondaq shall not incur any liability to you on account of any loss or damage resulting from any delay or failure to perform all or any part of these Terms if such delay or failure is caused, in whole or in part, by events, occurrences, or causes beyond the control of Mondaq. Such events, occurrences or causes will include, without limitation, acts of God, strikes, lockouts, server and network failure, riots, acts of war, earthquakes, fire and explosions.

By clicking Register you state you have read and agree to our Terms and Conditions