Turkey: Gümrükte Yetkilendirilmiş Yükümlü Sistemi

Last Updated: 30 August 2018
Article by Fatih Uzun

ÖZET

Yetkilendirilmiş yükümlü uygulaması, günümüzde gümrük işlemlerinde firmalara çeşitli basitleştirilmiş uygulamalar ve kolaylıklar tanıyan statünün gelmiş olduğu en önemli aşamadır. Bu statüyü almak isteyen firmalar emniyet, güvenlik, mali yeterlilik ve kayıtların izlenebilirliği gibi hususlarda her açıdan yeterli olduklarını Gümrük İdaresine kanıtlamak durumundadırlar. Bu anlamda yetkilendirilmiş yükümlü sertifikası, firmalara gümrük işlemlerini hızlı bir şekilde tamamlama yönünde fayda sağlarken Gümrük İdaresinin, risk kriterleri uyarınca riskli olarak görünen işlemler üzerinde yoğunlaşmasını mümkün kılmaktadır.

Anahtar Kelimeler: Yetkilendirilmiş Yükümlü, Gümrükte Basitleştirilmiş Uygulamalar, Yetkilendirilmiş Yükümlü Sertifikası.

GİRİŞ

"Yetkilendirilmiş Yükümlü" kavramı, 4458 sayılı Gümrük Kanunu'na 5911 sayılı Kanun ile yapılan değişiklikler kapsamında 2009 yılında girmiştir. Yetkilendirilmiş yükümlü (Authorized Economic Operator), gümrük mevzuatıyla belirlenen emniyet, güvenlik, mali kayıtların izlenebilirliği ve sevkiyat sistemleri ile ilgili güvenlik standartlarına sahip olan firmalara Gümrük İdaresince tanınan bir statüdür. Bu statüye sahip olan firmalar, dış ticaret işlemlerinde pek çok kolaylık ve basitleştirilmiş uygulamalardan faydalanmaktadırlar. Globalleşen dünyada uluslararası ticaretin önündeki engellerin kaldırılması için yapılan gümrük birliği anlaşmaları ve serbest ticaret anlaşmaları gibi uygulamalar, gümrük işlemlerinin azaltılmasına yönelik çabalar ile desteklenmekte olup, yetkilendirilmiş yükümlü statüsü bu kapsamdaki çabaların bir ürünü olarak ortaya çıkmıştır.

I- YETKİLENDİRİLMİŞ YÜKÜMLÜ OLABİLMENİN ŞARTLARI

Yetkilendirilmiş yükümlü uygulamasına ilişkin Gümrük Kanunu'nda yapılan düzenleme 2009 yılında olmuş olsa da Gümrük İşlemlerinin Kolaylaştırılması Yönetmeliği ancak 2014 yılında oluşturulabilmiş ve 21.05.2014 tarih ve 29006 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe girmiştir.

Gümrük mevzuatına göre, serbest bölgeler dâhil Türkiye Gümrük Bölgesi'nde yerleşik ve en az üç yıldır fiilen faaliyette bulunan gerçek veya tüzel kişiler ile kamu kurum ve kuruluşları yetkilendirilmiş yükümlü olabilme hakkına sahiptir.

Yetkilendirilmiş yükümlü statüsünü almak isteyen firmalar için ISO 9001 ve ISO 27001 kalite belgelerini almış olmak zorunludur. ISO 9001 sertifikası, başvuru sahibinin dış ticaret, gümrükleme, yönetim ve idari organizasyon faaliyetleri ile bu faaliyetlerle ilişkili işlemlerini ve bunlara bağlı üretim ve hizmet sunumlarını kapsamalıdır. ISO 27001 sertifikası ise ithalat, ihracat, transit, gümrükleme gibi gümrük ve dış ticaret işlemlerini ve bu işlemlere ilişkin lojistik, depolama, muhasebe, finans ve bilgi işlem gibi faaliyetlerin elektronik bilgi varlıkları ile bu varlıkları korumak amacıyla kullanılan bilişim güvenliği unsurlarını içermelidir.

Yetkilendirilmiş yükümlü statüsüne sahip olmak isteyen işletmelerden, aşağıda dört ana başlık halinde belirtilen şartları sağlamaları beklenmektedir.

  • Güvenilirlik Koşulu

    Bu koşul başvuru sahibi firmanın yönetim kurulu üyeleri, sermayesinin yüzde onundan fazlasına sahip gerçek kişiler ile gümrük ve dış ticaret işlemlerinde temsil yetkisini haiz çalışanlarının veya firmanın kendisinin ciddi veya mükerrer olarak gümrük mevzuatı ihlali ile ciddi suç ya da mali suçlardan dolayı ceza veya mahkumiyet kararı almamış olmalarını öngörmektedir.
  • Ticari Kayıtların Güvenilir ve İzlenebilir Olması Koşulu

    Ticari kayıtların güvenilir ve izlenebilir olması şartı, ticari ve varsa taşımaya ilişkin kayıtların, gümrük kontrollerinin doğru ve etkin bir şekilde yapılabilmesine elverişli olması, başvuru sahibinin bilgisayar sistemini ve kayıtlarını yetkisiz erişimden korumaya ve kayıtlarının gerçekliğini güvenceye almaya yönelik uygun güvenlik önlemlerine sahip olması ve eşyanın niteliklerinin kayıtlarda gösterilmesini sağlayacak ve tüm hareketlerinin kayıt altına alınmasını mümkün kılacak sistematiğe sahip olmasını gerektirmektedir.
  • Mali Yeterlilik Koşulu

    Mali yeterlilik koşulu, başvuru sahibinin taahhütlerini karşılamaya yeterli bir mali durumda bulunması ve hakkında iflas işlemleri başlatılmamış olması anlamını taşımaktadır.
  • Emniyet ve Güvenlik Koşulu

    Bu koşul ise yükümlünün binalarının, sevkiyat alanlarının ve eşya giriş-çıkışının yapıldığı yerlerinin izinsiz giriş ve sızmaları önleyecek nitelikte olmasını, eşyanın muayenesi için gerekli her türlü imkânın Gümrük İdaresine sağlanmış olmasını, ticaretini yaptığı eşyanın değiştirilmesini, çalınmasını veya herhangi bir usulsüz işleme konu olmasını önleyecek tedbirlerin alınmış olmasını, hassas pozisyonlardaki çalışanlar hakkında periyodik olarak güvenlik araştırması yapılıyor olmasını ve firmanın tedarikçileri ile çalışma usullerinin belirlenmiş olmasını gerekli kılmaktadır.

II- YETKİLENDİRİLMİŞ YÜKÜMLÜ STATÜSÜNÜN SAĞLADIĞI KOLAYLIKLAR

Yetkilendirilmiş yükümlü statüsüne sahip yükümlülere Gümrük ve Ticaret Bakanlığı tarafından "Yetkilendirilmiş Yükümlü Sertifikası" verilmektedir. Bu statüye sahip yükümlülerin faydalandığı gümrük işlemlerindeki kolaylık ve basitleştirilmiş uygulamalar iki çeşittir:

  • Ayrıca Bir Talebe Gerek Kalmaksızın İzin Verilen Kolaylıklar

    • Eksik beyan usulü,
    • Kısmi teminat uygulaması,
    • Yeşil hat uygulaması,
    • Beyannamenin belge kontrollerine tabi tutulması halinde kontrollerinin öncelikle yapılması,
    • Beyanname kapsamı eşyanın muayeneye tabi tutulması halinde muayenenin öncelikle yapılması.
  • Ek Koşul veya Koşulların da Sağlanması Halinde İzin Verilen Kolaylıklar

    • Götürü teminat uygulaması,
    • Onaylanmış ihracatçı yetkisi kapsamında;

      1. A.TR Dolaşım Belgelerini doğrudan düzenleyebilme izni,
      2. Fatura beyanı veya EUR. MED fatura beyanı düzenleyebilme izni,
      3. İhracatta yerinde gümrükleme izni,
    • İzinli gönderici yetkisi,
    • İzinli alıcı yetkisi,
    • İthalatta yerinde gümrükleme izni,
    • Azaltılmış zorunlu bilgilerden oluşan özet beyan verme kolaylığı,
    • Özet beyana ya da özet beyan yerine geçen belgelere veya özet beyan olarak kullanılan bilgilere dayalı emniyet ve güvenliğe ilişkin gümrük kontrollerinin azaltılması ve bu kontrollerin öncelikle yapılması,
    • Sınır kapılarından öncelikli geçiş hakkı tanınması.

Yetkilendirilmiş yükümlü uygulaması, dünya ticareti bakımından önemli olan ülke ve coğrafyalarda da kendisine uygulama alanı bulan bir statüdür. Örneğin ABD, AB ülkeleri, Çin, Japonya ve Kore gibi ülkelerde bu uygulama mevcuttur. Yetkilendirilmiş yükümlü karşılıklı tanıma anlaşması imzalayan ülkeler birbirlerine karşılıklı gümrük kolaylıkları ve basitleştirilmiş uygulamaları sağlamaktadırlar. Türkiye de bu kapsamda 2014 yılında Güney Kore ile Yetkilendirilmiş Yükümlü Karşılıklı Tanıma Anlaşması imzalamıştır.

Yetkilendirilmiş yükümlü statüsüne sahip firmaların gümrük işlemlerinin yeşil hat, öncelikli muayene, öncelikli kontrol, eksik beyan gibi basitleştirilmiş gümrük uygulamalarından faydalanabildikleri dikkate alındığında, sertifikanın firmaya bir statü kazandırmasının yanında gümrük ve dış ticaret işlemlerine ilişkin maliyetleri düşürmesi fonksiyonunun da bulunduğunu ifade etmek gerekir.

III- YETKİLENDİRİLMİŞ YÜKÜMLÜ SERTİFİKASI BAŞVURU SÜRECİ

Yetkilendirilmiş yükümlü sertifikası ile ilgili başvuruların firmanın ticaret siciline kayıtlı olduğu ili kapsayan gümrük ve ticaret bölge müdürlüklerine yapılması gerekmektedir. İlgili gümrük ve ticaret bölge müdürlüğüne yapılan başvuru öncelikle ilgili belge ve belgelerin eksiksiz olup olmadığı yönünden ön incelemeye tabi tutulmaktadır. Yapılan ön incelemede herhangi bir eksiklik tespit edilirse bu eksiklikler firmaya tamamlattırıldıktan sonra tüm bilgi ve belgeler Risk Yönetimi ve Kontrol Genel Müdürlüğü'ne sevk edilmektedir. Soru formunda firma tarafından verilen cevapların uygunluğu anılan Genel Müdürlükçe incelenmekte ve uygun görülmesi hâlinde yerinde inceleme aşamasına geçilmektedir. Yerinde inceleme aşaması ise Gümrük ve Ticaret Müfettişleri tarafından yapılmaktadır. Yerinde inceleme sürecinde başvuru aşamasında doldurulan "Soru Formu"nda yer alan cevapların fiili uygulamalarının olup olmadığı denetlenmekte ve verilen cevaplar puanlamaya tabi tutulmaktadır. Yerinde inceleme aşamasının tamamlanmasını müteakip bu aşamaya ilişkin raporun olumlu olması durumunda Risk Yönetimi ve Kontrol Genel Müdürlüğü son bir değerlendirme yapmakta ve olumlu neticeye varılması hâlinde durumu ilgili gümrük ve ticaret bölge müdürlüğüne bildirmektedir. Bunun üzerine ilgili bölge müdürlüğü yetkilendirilmiş yükümlü sertifikası düzenlenmesi ile ilgili işlemleri tamamlamakta ve sertifikayı düzenleyerek firmaya teslim etmektedir.

SONUÇ

Gümrük ve dış ticaret işlemlerinde bugün gelinen noktada, süreçler geçmişte olduğu üzere gümrük müşavirleri tarafından eşyanın ithalat işlemlerinin bir an önce tamamlanıp firmanın stoklarına intikal ettirilmesi ile bitmemektedir. Yetkilendirilmiş yükümlü statüsü uygulaması, gümrük ve dış ticaret işlemleri bakımından yükümlülere önemli kolaylıklar getirmesinin yanı sıra belge, kayıt düzeni, güvenlik ve emniyet bakımından oldukça yoğun yükümlülükler de getirmektedir. Diğer taraftan bu uygulama ile gümrük işlemlerine etkinlik ve hız kazandırılmak suretiyle firmaların operasyonel dış ticaret maliyetleri de azaltılmaktadır.

Yetkilendirilmiş yükümlü sertifikası sadece ithalatçı, ihracatçı veya sanayici olan üretim firmaları bakımından alınabilecek bir belge olmayıp, lojistik süreçlerinde taşıyıcı, nakliyeci, antrepo ve depolama hizmetleri veren firmalar tarafından da başvurulup temin edilebilecek bir statüdür. Hatta ithalat ve ihracat işlemleri ile uğraşan firmalar, gümrük ve dış ticaret işlemlerine ilişkin süreçlerde birlikte çalışacakları tedarikçileri seçerken, bu tedarikçilerin yetkilendirilmiş yükümlü sertifikasına sahip olması gerektiği noktasında ısrarcı olmakta ve tedarikçi seçim kriterlerinden biri olarak bu statüye sahip olmayı şart koşan uygulamalara girişmektedirler.

Ülkemizde hali hazırda yetkilendirilmiş yükümlü statüsüne hak kazanmış firma sayısı 18.01.2018 tarihi itibariyle 225 olup, önümüzdeki dönemlerde bu sayının artmaya devam edeceğini tahmin etmek zor değildir. Bu anlamda dış ticaret işlemleri yapan belirli bir ölçeğin üzerindeki firmalar açısından yetkilendirilmiş yükümlü sertifikasının öneminin kavranacağına inanıyor ve dış ticaret operasyonları yoğunluk arz eden firmaların dış ticaret ve gümrük işlemlerine ilişkin süreçlerinin daha şeffaf, güvenli ve izlenebilir bir yapıya dönüşmeleri adına da bu süreci takip etmeleri gerektiğini düşünüyoruz.

The content of this article is intended to provide a general guide to the subject matter. Specialist advice should be sought about your specific circumstances.

To print this article, all you need is to be registered on Mondaq.com.

Click to Login as an existing user or Register so you can print this article.

Authors
 
Some comments from our readers…
“The articles are extremely timely and highly applicable”
“I often find critical information not available elsewhere”
“As in-house counsel, Mondaq’s service is of great value”

Related Topics
 
Related Articles
 
Up-coming Events Search
Tools
Print
Font Size:
Translation
Channels
Mondaq on Twitter
 
Register for Access and our Free Biweekly Alert for
This service is completely free. Access 250,000 archived articles from 100+ countries and get a personalised email twice a week covering developments (and yes, our lawyers like to think you’ve read our Disclaimer).
 
Email Address
Company Name
Password
Confirm Password
Position
Mondaq Topics -- Select your Interests
 Accounting
 Anti-trust
 Commercial
 Compliance
 Consumer
 Criminal
 Employment
 Energy
 Environment
 Family
 Finance
 Government
 Healthcare
 Immigration
 Insolvency
 Insurance
 International
 IP
 Law Performance
 Law Practice
 Litigation
 Media & IT
 Privacy
 Real Estate
 Strategy
 Tax
 Technology
 Transport
 Wealth Mgt
Regions
Africa
Asia
Asia Pacific
Australasia
Canada
Caribbean
Europe
European Union
Latin America
Middle East
U.K.
United States
Worldwide Updates
Registration (you must scroll down to set your data preferences)

Mondaq Ltd requires you to register and provide information that personally identifies you, including your content preferences, for three primary purposes (full details of Mondaq’s use of your personal data can be found in our Privacy and Cookies Notice):

  • To allow you to personalize the Mondaq websites you are visiting to show content ("Content") relevant to your interests.
  • To enable features such as password reminder, news alerts, email a colleague, and linking from Mondaq (and its affiliate sites) to your website.
  • To produce demographic feedback for our content providers ("Contributors") who contribute Content for free for your use.

Mondaq hopes that our registered users will support us in maintaining our free to view business model by consenting to our use of your personal data as described below.

Mondaq has a "free to view" business model. Our services are paid for by Contributors in exchange for Mondaq providing them with access to information about who accesses their content. Once personal data is transferred to our Contributors they become a data controller of this personal data. They use it to measure the response that their articles are receiving, as a form of market research. They may also use it to provide Mondaq users with information about their products and services.

Details of each Contributor to which your personal data will be transferred is clearly stated within the Content that you access. For full details of how this Contributor will use your personal data, you should review the Contributor’s own Privacy Notice.

Please indicate your preference below:

Yes, I am happy to support Mondaq in maintaining its free to view business model by agreeing to allow Mondaq to share my personal data with Contributors whose Content I access
No, I do not want Mondaq to share my personal data with Contributors

Also please let us know whether you are happy to receive communications promoting products and services offered by Mondaq:

Yes, I am happy to received promotional communications from Mondaq
No, please do not send me promotional communications from Mondaq
Terms & Conditions

Mondaq.com (the Website) is owned and managed by Mondaq Ltd (Mondaq). Mondaq grants you a non-exclusive, revocable licence to access the Website and associated services, such as the Mondaq News Alerts (Services), subject to and in consideration of your compliance with the following terms and conditions of use (Terms). Your use of the Website and/or Services constitutes your agreement to the Terms. Mondaq may terminate your use of the Website and Services if you are in breach of these Terms or if Mondaq decides to terminate the licence granted hereunder for any reason whatsoever.

Use of www.mondaq.com

To Use Mondaq.com you must be: eighteen (18) years old or over; legally capable of entering into binding contracts; and not in any way prohibited by the applicable law to enter into these Terms in the jurisdiction which you are currently located.

You may use the Website as an unregistered user, however, you are required to register as a user if you wish to read the full text of the Content or to receive the Services.

You may not modify, publish, transmit, transfer or sell, reproduce, create derivative works from, distribute, perform, link, display, or in any way exploit any of the Content, in whole or in part, except as expressly permitted in these Terms or with the prior written consent of Mondaq. You may not use electronic or other means to extract details or information from the Content. Nor shall you extract information about users or Contributors in order to offer them any services or products.

In your use of the Website and/or Services you shall: comply with all applicable laws, regulations, directives and legislations which apply to your Use of the Website and/or Services in whatever country you are physically located including without limitation any and all consumer law, export control laws and regulations; provide to us true, correct and accurate information and promptly inform us in the event that any information that you have provided to us changes or becomes inaccurate; notify Mondaq immediately of any circumstances where you have reason to believe that any Intellectual Property Rights or any other rights of any third party may have been infringed; co-operate with reasonable security or other checks or requests for information made by Mondaq from time to time; and at all times be fully liable for the breach of any of these Terms by a third party using your login details to access the Website and/or Services

however, you shall not: do anything likely to impair, interfere with or damage or cause harm or distress to any persons, or the network; do anything that will infringe any Intellectual Property Rights or other rights of Mondaq or any third party; or use the Website, Services and/or Content otherwise than in accordance with these Terms; use any trade marks or service marks of Mondaq or the Contributors, or do anything which may be seen to take unfair advantage of the reputation and goodwill of Mondaq or the Contributors, or the Website, Services and/or Content.

Mondaq reserves the right, in its sole discretion, to take any action that it deems necessary and appropriate in the event it considers that there is a breach or threatened breach of the Terms.

Mondaq’s Rights and Obligations

Unless otherwise expressly set out to the contrary, nothing in these Terms shall serve to transfer from Mondaq to you, any Intellectual Property Rights owned by and/or licensed to Mondaq and all rights, title and interest in and to such Intellectual Property Rights will remain exclusively with Mondaq and/or its licensors.

Mondaq shall use its reasonable endeavours to make the Website and Services available to you at all times, but we cannot guarantee an uninterrupted and fault free service.

Mondaq reserves the right to make changes to the services and/or the Website or part thereof, from time to time, and we may add, remove, modify and/or vary any elements of features and functionalities of the Website or the services.

Mondaq also reserves the right from time to time to monitor your Use of the Website and/or services.

Disclaimer

The Content is general information only. It is not intended to constitute legal advice or seek to be the complete and comprehensive statement of the law, nor is it intended to address your specific requirements or provide advice on which reliance should be placed. Mondaq and/or its Contributors and other suppliers make no representations about the suitability of the information contained in the Content for any purpose. All Content provided "as is" without warranty of any kind. Mondaq and/or its Contributors and other suppliers hereby exclude and disclaim all representations, warranties or guarantees with regard to the Content, including all implied warranties and conditions of merchantability, fitness for a particular purpose, title and non-infringement. To the maximum extent permitted by law, Mondaq expressly excludes all representations, warranties, obligations, and liabilities arising out of or in connection with all Content. In no event shall Mondaq and/or its respective suppliers be liable for any special, indirect or consequential damages or any damages whatsoever resulting from loss of use, data or profits, whether in an action of contract, negligence or other tortious action, arising out of or in connection with the use of the Content or performance of Mondaq’s Services.

General

Mondaq may alter or amend these Terms by amending them on the Website. By continuing to Use the Services and/or the Website after such amendment, you will be deemed to have accepted any amendment to these Terms.

These Terms shall be governed by and construed in accordance with the laws of England and Wales and you irrevocably submit to the exclusive jurisdiction of the courts of England and Wales to settle any dispute which may arise out of or in connection with these Terms. If you live outside the United Kingdom, English law shall apply only to the extent that English law shall not deprive you of any legal protection accorded in accordance with the law of the place where you are habitually resident ("Local Law"). In the event English law deprives you of any legal protection which is accorded to you under Local Law, then these terms shall be governed by Local Law and any dispute or claim arising out of or in connection with these Terms shall be subject to the non-exclusive jurisdiction of the courts where you are habitually resident.

You may print and keep a copy of these Terms, which form the entire agreement between you and Mondaq and supersede any other communications or advertising in respect of the Service and/or the Website.

No delay in exercising or non-exercise by you and/or Mondaq of any of its rights under or in connection with these Terms shall operate as a waiver or release of each of your or Mondaq’s right. Rather, any such waiver or release must be specifically granted in writing signed by the party granting it.

If any part of these Terms is held unenforceable, that part shall be enforced to the maximum extent permissible so as to give effect to the intent of the parties, and the Terms shall continue in full force and effect.

Mondaq shall not incur any liability to you on account of any loss or damage resulting from any delay or failure to perform all or any part of these Terms if such delay or failure is caused, in whole or in part, by events, occurrences, or causes beyond the control of Mondaq. Such events, occurrences or causes will include, without limitation, acts of God, strikes, lockouts, server and network failure, riots, acts of war, earthquakes, fire and explosions.

By clicking Register you state you have read and agree to our Terms and Conditions