Turkey: Spor Organizasyonlarında Avrupa ve Amerika Modellerine Bakış

Last Updated: 28 June 2018
Article by Abdulkadir Guzeloglu

Spora yüklenen anlam, değer, spor ile ulaşılmaya çalışılan hedefler ve mücadelelere atfedilen amaçlar toplumlar ile birlikte gelişmekte ve şekillenmektedir. Tarih ve coğrafya gibi dış etkenlerden kaynaklanan bu farklılıklar farklı toplumlarda spor organizasyonlarının düzenlenme modellerinde de farklılaşmalara neden olmaktadır. Tıpkı kara Avrupası ve Anglo-Sakson hukuk sistemlerinde gözlenebildiği gibi Avrupa ve Amerikan Spor Modelleri kendilerine özgü sistemler geliştirmiştir.

Avrupa Komisyonu tarafından düzenlenen "Sporun Avrupa Modeli: Danışma Raporu"nda ("The European Model of Sport: Consultation Document") Avrupa Birliği üye ülkeleri 1896-1996 arasında düzenlenen Yaz Olimpiyatlarının %54'üne ve 1930-1998 yılları arasında düzenlenen Dünya Kupası Organizasyonlarının %50'sine ev sahipliği yaptıkları belirtilmekte ve büyük spor etkinliklerinin Avrupa'da yoğunlaşmasının tarihsel bir sonuç olduğu çıkarımında bulunulmaktadır.

Rapora göre endüstri devrimi ile birlikte gelişen ekonomik ve sosyal hayatın kıtada sporun gelişmesine neden olduğu belirtilmektedir. Geleneksel olarak bakıldığında da spor organizasyonlarının Avrupa'da köklü bir tarihe sahip olduğunun görüldüğü ve bunun en açık örneğinin olimpiyat oyunlarının Avrupalı ülkelerin girişimleri neticesinde istikrarlı ve popüler bir yapıya kavuşması olduğu ifade edilmektedir. Dahası raporda bir çok önemli spor organizasyonun Avrupa kökenli olduğu vurgulanmakta ve bu açıdan Avrupa'nın dünya sporunun güç santrali olduğu belirtilmektedir.

Sporun tarihsel kökenli Avrupada'ki gelişiminin yanında Amerika Birleşik Devletleri'nde de özellikle sporcuların ticari şekilde pazarlanması ve oluşturulan ekonomik büyüklük açısından devasa boyutlara ulaştığı görülmektedir. Bu nedenle ABD'de sporun gelişmesine etki eden dinamik gücün tarihin değil ekonomi olduğu ifade edilebilmektedir.

Tarihsel ve ekonomik nedenlerin indüklediği bu gelişmeler iki farklı Spor Organizasyon Modelini, Avrupa modeli olan açık model ve Amerika modeli olan "kapalı spor modeli"ni ortaya çıkarmıştır.

Avrupa Spor Modeli

Avrupa Spor modelinin iki temel sistem çerçevesinde kurulduğu ifade edilmektedir. Bunlar "Piramit Yapı (Pyramid Sctructure)" ve "Yükselme ve Düşme Sistemi(Promotion and Relegation System)" sistemleridir.

Piramit yapı sisteminde spor aktörleri temelden tepeye kadar düzenli bir yapı oluşturmaktadır. Devletlerin spor mücadelelerini bir propaganda aracı olarak görmelerinin neticesinde ortaya çıktığı ileri sürülen bu sistemde kulüpler piramitin temelini oluşturmaktadır. Kulüplerin üyesi oldukları Bölgesel Federasyonlar piramitin bir sonraki basamağını oluşturmaktadır. Bölgesel Federasyonların üyesi olduğu Ulusal Spor Federasyonları da daha sonraki basamaktır. Piramitin en tepesinde ise Avrupa Spor Federasyonları bulunmaktadır.

Piramit yapı sisteminde, piramitin seviyeleri arasında sadece organizasyonel açıdan değil, aynı zamanda rekabetçi (mücadele) açıdan da bağımsızlığın sağlanmasını amaçlamaktadır. Çünkü mücadeleler bütün seviyeler arasında dikey olarak düzenlenmektedir. Bu da yükselme ve düşme sistemini oluşturmaktadır. Buna göre bölgesel seviyede faaliyet göstermekte olan bir kulübün, Avrupa kupalarında mücadele etme şansı bulunmaktadır.

Amerikan sisteminde ise bunun tam tersi uygulanmaktadır. Buna göre Yatay sistem adı verilen bu sistemde profesyonel lig kulüpleri ile alt kademedeki kulüplerin birbirleri ile bağlantısı ve etkileşimi yok denecek kadar azdır.

Yükselme ve Düşme sistemi Başarıyı ödüllendirmek, takımlar arasında fırsat eşitliğini dengelemek ve rekabetini desteklemek için tasarlanmıştır. Yükselme ve düşme sistemi bu açıdan, herhangi bir takımın daha düşük bir seviyeye düşmesinin muhtemel nedenlerini belirtmeye veya belirlemeyi kolaylaştırmayı amaçlayarak takımları ve yönetimlerini sorgulamaya yönlendirmekte ve bu kapsamda etik bir işlev de gerçekleştirmektedir.

Buna karşın Amerikan modelinde, ABD'de, "Kapalı Şampiyona/ Ligler ve Çoklu Spor Federasyonları" modeli geliştirilmiştir. Önce liglerde birbirleri ile mücadele eden takımlar, daha sonra ise Şampiyonalar kapsamında mücadele etmektelerdir. Böylelikle hem liglerde hem şampiyonalarda aynı takımlar boy göstermektedir. Bundan ötürü her basamakta yer alan takımlar diğer basamaktakiler ile karşılaşma fırsatı bulamamaktadır.

Avrupa'da son yıllarda her iki sistemi (Yatay ve Dikey Rekabet) birleştirmeye çalışmak yönünde yeni bir eğilimin ortaya çıktığı son yıllarda sıkça konuşulmaktadır. Buna göre UEFA'nın (Union of European Football Associations), kulüplerin Avrupa mücadelelerine katılım hakkını sadece "yükselme ve düşme" sistemi içerisinde değil, aynı zamanda belirli ekonomik ve teknik kriterleri yerine getirerek de kazanabileceklerini önermektedir. Amerikan Ulusal Futbol Ligi (National Football League 'NFL') benzeri bir yapıya sahip olması beklenen bu "Avrupa Süper Ligi" fikri, kulüplerin daha fazla gelir sağlayacağı için oldukça dikkatlerini çektiği söylenmektedir.

Bunların yanında, Avrupa Spor Organizasyon modelinin tarihsel ve yapısal özellikleri sayesinde profesyonel organizasyonların yanında, yerel toplumun gönüllü olarak atletleri eğitmek ve yerel düzeyde yarışmalar düzenleyerek katılımlar gerçekleştirmek ve bu yolla yetenekli olsun veya olmasın geniş kitlelerin spor ile buluşmasına katkı sağlamak yönünde de büyük bir paya sahip olduğu söylenmektedir.

Amerikan Spor Organizasyon Modeli

Yukarıda da değinildiği üzere ABD spor modeli, Avrupa spor modelinin aksine, kapalı ve yatay özelliklere sahip olduğu belirtilmektedir. Spor hukuku paydaşları, ABD Spor Organizasyon modelinin tanımlanmasının Avrupa modeline göre daha zor olduğunu ifade etmektedir. Çünkü yukarıda da bahsedildiği üzere spor Avrupa'da, özellikle ikinci dünya savaşı sonrasında, propaganda aracı olarak görülmüş ve devletlerin inisiyatifi ile spor için yönetim modelleri oluşturulmuştur.

ABD spor kültürü ve doğal olarak organizasyonları, Avrupa'dakinin aksine toplumun kaynaşmasına veya gelişimine bir katkı aracı olarak değil, profesyoneller tarafından yürütülen ticari bir faaliyet olarak görülmektedir. Ancak buna rağmen, Amerikan toplumunun heterojen ve çok milletli yapısı sayesinde Avrupa spor organizasyonlarında görülen ultra milliyetçilik, ırkçılık ve holiganlık gibi olumsuz özelliklere ABD spor modelinde daha az rastlanıldığı ifade edilmelidir. Bunun bir diğer nedeninin ise Amerikalıların sporu bir eğlenme aracı olarak görmesi fakat Avrupalıların sporu rakip kulüpler, milletler arasında gerçekleştirilen mücadele aracı olarak görmelerinden kaynaklandığı da ifade edilmektedir.

ABD spor modelinin diğer özellikleri şunlar olarak sayılabilmektedir; "Oyuncu Seçimi Sistemi (Player Draft System)", ücret tavanı sistemi(slary-wage cap), "Toplu Sözleşme (colective bargaining agreements)" ve amatör düzeyde düzenlenen ve birçok oyuncunun burs almasını sağlayan bu kapsamda gençlerin spora olan ilgilerini artıran ayrıca genç sporcuların desteklenmesini sağlayan üniversiteler arası kulüpler mücadelesi "collegiate sports".

Avrupa Birliği Rekabet Hukuku (EU Competition Laws) ile ABD Rekabet Hukukunun (US Anti-Trust Laws) spor uyuşmazlıklarına uygulanması, Spor yayın haklarının yasal olarak edinilmesini ve ticari olarak kullanılması noktalarında da büyük farklılıklar bulunduğu ifade edilmelidir.

ABD'deki Büyük Lig Takımları ticari imtiyazlar olarak görülmekte iken, bunlara yapılan yatırımlar da "kapalı" ve "yatay" sistemler içerisinde korunmaktadır. ABD'de Lige üye olmak üyeliği, bir Takımın rekabet edebilmesi için zorunlu bir gerekliliktir. Ancak Avrupa'da, ligi oluşturan temel yapı taşı takımlardır. Yani ABD'de lig olmadan takımlar olmazken, Avrupa'da takımlar olmadan liglerin varlığından söz edilemeyeceği belirtilmektedir.

Spor dünyasında gerçekleşen ticarileşme ve küreselleşmenin ile artan etkileşim her iki kıta spor sistemlerinin birbirinden daha da fazla etkilenmesine yol açmaktadır. Birlikte gelişen ve şekillenen toplumlar ve etkileşimde bulundukları spor modelleri bu çerçevede birbirlerinin izlerini taşıdıkları söylenebilmektedir.

The content of this article is intended to provide a general guide to the subject matter. Specialist advice should be sought about your specific circumstances.

To print this article, all you need is to be registered on Mondaq.com.

Click to Login as an existing user or Register so you can print this article.

Authors
 
Some comments from our readers…
“The articles are extremely timely and highly applicable”
“I often find critical information not available elsewhere”
“As in-house counsel, Mondaq’s service is of great value”

Related Topics
 
Related Articles
 
Up-coming Events Search
Tools
Print
Font Size:
Translation
Channels
Mondaq on Twitter
 
Register for Access and our Free Biweekly Alert for
This service is completely free. Access 250,000 archived articles from 100+ countries and get a personalised email twice a week covering developments (and yes, our lawyers like to think you’ve read our Disclaimer).
 
Email Address
Company Name
Password
Confirm Password
Position
Mondaq Topics -- Select your Interests
 Accounting
 Anti-trust
 Commercial
 Compliance
 Consumer
 Criminal
 Employment
 Energy
 Environment
 Family
 Finance
 Government
 Healthcare
 Immigration
 Insolvency
 Insurance
 International
 IP
 Law Performance
 Law Practice
 Litigation
 Media & IT
 Privacy
 Real Estate
 Strategy
 Tax
 Technology
 Transport
 Wealth Mgt
Regions
Africa
Asia
Asia Pacific
Australasia
Canada
Caribbean
Europe
European Union
Latin America
Middle East
U.K.
United States
Worldwide Updates
Registration (you must scroll down to set your data preferences)

Mondaq Ltd requires you to register and provide information that personally identifies you, including your content preferences, for three primary purposes (full details of Mondaq’s use of your personal data can be found in our Privacy and Cookies Notice):

  • To allow you to personalize the Mondaq websites you are visiting to show content ("Content") relevant to your interests.
  • To enable features such as password reminder, news alerts, email a colleague, and linking from Mondaq (and its affiliate sites) to your website.
  • To produce demographic feedback for our content providers ("Contributors") who contribute Content for free for your use.

Mondaq hopes that our registered users will support us in maintaining our free to view business model by consenting to our use of your personal data as described below.

Mondaq has a "free to view" business model. Our services are paid for by Contributors in exchange for Mondaq providing them with access to information about who accesses their content. Once personal data is transferred to our Contributors they become a data controller of this personal data. They use it to measure the response that their articles are receiving, as a form of market research. They may also use it to provide Mondaq users with information about their products and services.

Details of each Contributor to which your personal data will be transferred is clearly stated within the Content that you access. For full details of how this Contributor will use your personal data, you should review the Contributor’s own Privacy Notice.

Please indicate your preference below:

Yes, I am happy to support Mondaq in maintaining its free to view business model by agreeing to allow Mondaq to share my personal data with Contributors whose Content I access
No, I do not want Mondaq to share my personal data with Contributors

Also please let us know whether you are happy to receive communications promoting products and services offered by Mondaq:

Yes, I am happy to received promotional communications from Mondaq
No, please do not send me promotional communications from Mondaq
Terms & Conditions

Mondaq.com (the Website) is owned and managed by Mondaq Ltd (Mondaq). Mondaq grants you a non-exclusive, revocable licence to access the Website and associated services, such as the Mondaq News Alerts (Services), subject to and in consideration of your compliance with the following terms and conditions of use (Terms). Your use of the Website and/or Services constitutes your agreement to the Terms. Mondaq may terminate your use of the Website and Services if you are in breach of these Terms or if Mondaq decides to terminate the licence granted hereunder for any reason whatsoever.

Use of www.mondaq.com

To Use Mondaq.com you must be: eighteen (18) years old or over; legally capable of entering into binding contracts; and not in any way prohibited by the applicable law to enter into these Terms in the jurisdiction which you are currently located.

You may use the Website as an unregistered user, however, you are required to register as a user if you wish to read the full text of the Content or to receive the Services.

You may not modify, publish, transmit, transfer or sell, reproduce, create derivative works from, distribute, perform, link, display, or in any way exploit any of the Content, in whole or in part, except as expressly permitted in these Terms or with the prior written consent of Mondaq. You may not use electronic or other means to extract details or information from the Content. Nor shall you extract information about users or Contributors in order to offer them any services or products.

In your use of the Website and/or Services you shall: comply with all applicable laws, regulations, directives and legislations which apply to your Use of the Website and/or Services in whatever country you are physically located including without limitation any and all consumer law, export control laws and regulations; provide to us true, correct and accurate information and promptly inform us in the event that any information that you have provided to us changes or becomes inaccurate; notify Mondaq immediately of any circumstances where you have reason to believe that any Intellectual Property Rights or any other rights of any third party may have been infringed; co-operate with reasonable security or other checks or requests for information made by Mondaq from time to time; and at all times be fully liable for the breach of any of these Terms by a third party using your login details to access the Website and/or Services

however, you shall not: do anything likely to impair, interfere with or damage or cause harm or distress to any persons, or the network; do anything that will infringe any Intellectual Property Rights or other rights of Mondaq or any third party; or use the Website, Services and/or Content otherwise than in accordance with these Terms; use any trade marks or service marks of Mondaq or the Contributors, or do anything which may be seen to take unfair advantage of the reputation and goodwill of Mondaq or the Contributors, or the Website, Services and/or Content.

Mondaq reserves the right, in its sole discretion, to take any action that it deems necessary and appropriate in the event it considers that there is a breach or threatened breach of the Terms.

Mondaq’s Rights and Obligations

Unless otherwise expressly set out to the contrary, nothing in these Terms shall serve to transfer from Mondaq to you, any Intellectual Property Rights owned by and/or licensed to Mondaq and all rights, title and interest in and to such Intellectual Property Rights will remain exclusively with Mondaq and/or its licensors.

Mondaq shall use its reasonable endeavours to make the Website and Services available to you at all times, but we cannot guarantee an uninterrupted and fault free service.

Mondaq reserves the right to make changes to the services and/or the Website or part thereof, from time to time, and we may add, remove, modify and/or vary any elements of features and functionalities of the Website or the services.

Mondaq also reserves the right from time to time to monitor your Use of the Website and/or services.

Disclaimer

The Content is general information only. It is not intended to constitute legal advice or seek to be the complete and comprehensive statement of the law, nor is it intended to address your specific requirements or provide advice on which reliance should be placed. Mondaq and/or its Contributors and other suppliers make no representations about the suitability of the information contained in the Content for any purpose. All Content provided "as is" without warranty of any kind. Mondaq and/or its Contributors and other suppliers hereby exclude and disclaim all representations, warranties or guarantees with regard to the Content, including all implied warranties and conditions of merchantability, fitness for a particular purpose, title and non-infringement. To the maximum extent permitted by law, Mondaq expressly excludes all representations, warranties, obligations, and liabilities arising out of or in connection with all Content. In no event shall Mondaq and/or its respective suppliers be liable for any special, indirect or consequential damages or any damages whatsoever resulting from loss of use, data or profits, whether in an action of contract, negligence or other tortious action, arising out of or in connection with the use of the Content or performance of Mondaq’s Services.

General

Mondaq may alter or amend these Terms by amending them on the Website. By continuing to Use the Services and/or the Website after such amendment, you will be deemed to have accepted any amendment to these Terms.

These Terms shall be governed by and construed in accordance with the laws of England and Wales and you irrevocably submit to the exclusive jurisdiction of the courts of England and Wales to settle any dispute which may arise out of or in connection with these Terms. If you live outside the United Kingdom, English law shall apply only to the extent that English law shall not deprive you of any legal protection accorded in accordance with the law of the place where you are habitually resident ("Local Law"). In the event English law deprives you of any legal protection which is accorded to you under Local Law, then these terms shall be governed by Local Law and any dispute or claim arising out of or in connection with these Terms shall be subject to the non-exclusive jurisdiction of the courts where you are habitually resident.

You may print and keep a copy of these Terms, which form the entire agreement between you and Mondaq and supersede any other communications or advertising in respect of the Service and/or the Website.

No delay in exercising or non-exercise by you and/or Mondaq of any of its rights under or in connection with these Terms shall operate as a waiver or release of each of your or Mondaq’s right. Rather, any such waiver or release must be specifically granted in writing signed by the party granting it.

If any part of these Terms is held unenforceable, that part shall be enforced to the maximum extent permissible so as to give effect to the intent of the parties, and the Terms shall continue in full force and effect.

Mondaq shall not incur any liability to you on account of any loss or damage resulting from any delay or failure to perform all or any part of these Terms if such delay or failure is caused, in whole or in part, by events, occurrences, or causes beyond the control of Mondaq. Such events, occurrences or causes will include, without limitation, acts of God, strikes, lockouts, server and network failure, riots, acts of war, earthquakes, fire and explosions.

By clicking Register you state you have read and agree to our Terms and Conditions