Turkey: Türk Ticaret Kanunu Kapsamında Acentenin Yükümlülüklerine Kısa Bir Bakış

Last Updated: 27 November 2017
Article by Abdulkadir Guzeloglu and Tarik Kurban

Özellikle faaliyet göstermekte olduğu coğrafyalardan başka yeni pazarlara isteyen tacirlerin, farklı ülkelerin hukuki ve ticari durumunu değerlendirmek zorunda olmaksızın uzman bir acente vasıtasıyla bunu gerçekleştirmesi büyük bir kolaylık sağlamaktadır. Acente açısından ise bu husus, üretim faaliyeti riskleri ile karşılaşmadan müşteri talepleri ile ilgilenerek faaliyette bulunması avantajını teşkil etmektedir.

Acente, bir başkası adına ancak ondan bağımsız bir biçimde iş yapmayı meslek edinmiş kişilere denir. 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu'nun ("TTK") 102.maddesi acenteyi şöyle tanımlamaktadır:

"Ticari mümessil, ticari vekil, satış memuru veya işletmenin çalışanı gibi işletmeye bağlı bir hukuki konuma sahip olmaksızın, bir sözleşmeye dayanarak, belirli bir yer veya bölge içinde sürekli olarak ticari bir işletmeyi ilgilendiren sözleşmelerde aracılık etmeyi veya bunları o tacir adına yapmayı meslek edinen kimseye acente denir."

Türk Ticaret Kanunu tarafından yapılmış olan bu çerçevesinde acentelik sözleşmesinin temel unsurları şu şekilde sıralanabilmektedir:

  • İşletmeye bağlı hukuki bir konumu olmaksızın faaliyet göstermesi,
  • Belirli bir coğrafi sınırlamaya tabi olarak faaliyet göstermesi,
  • Ticari işletmeyi ilgilendiren sözleşmelerde aracılık etmesi veya bunları tacir adına yapması,
  • Acentenin bu faaliyetini bir sözleşmeye dayanarak sürdürmesi.

Acente asıl olarak bir vekildir. Ticari bir işletmeyi temsil eder ve bu işletme adına sözleşmelerde aracılık etme ve bunları o tacir adına yapar. Acenteyi diğer ticari temsilcilerden ayıran unsurlar ise işletmeden bağımsız bir şekilde aracılık etmesi veya müvekkili adına sözleşme akdetmesidir.

Acente, müvekkilinin makul talimatlarına uygun olarak faaliyet gösterdiği sürece, kendi işini istediği gibi organize edebilmektedir. Böylelikle acente, bulunduğu bölgenin somut koşullarına uyum göstermekte, piyasanın sürekli değişen dinamiğine daha rahat adapte olabilmektedir. Bu unsur, ürünlerini özelliklerin değişiklik arz ettiği pazar coğrafyalarında satmak isteyen tacirin amacının gerçekleşmesinde önemli rol oynamaktadır.

Özellikle faaliyet göstermekte olduğu coğrafyalardan başka yeni pazarlara isteyen tacirlerin, farklı ülkelerin hukuki ve ticari durumunu değerlendirmek zorunda olmaksızın uzman bir acente vasıtasıyla bunu gerçekleştirmesi büyük bir kolaylık sağlamaktadır. Acente açısından ise bu husus, üretim faaliyeti riskleri ile karşılaşmadan müşteri talepleri ile ilgilenerek faaliyette bulunması avantajını teşkil etmektedir.

Acentelik Sözleşmesi

Acentelik sözleşmesi, tam iki tarafa borç yükleyen bir sözleşme olup sözleşmenin tarafları müvekkil ve acentedir. Acentelik sözleşmesi doktrinde bir görüş tarafından iş görme sözleşmesi olarak sınıflandırılmaktadır. Tipik iş görme sözleşmelerinde bir taraf iş görme borcu altına girmekteyken, sözleşmenin karşı tarafı ücret ödeme borcu altına girmektedir.

Doktrindeki bir başka görüş ise acentelik sözleşmesini vekalet sözleşmesinin özel bir görünümü olarak sınıflandırmaktadır.

Acentenin Borç ve Yükümlülükleri

Müvekkilin işini Görmek

Acente, müvekkilinin sözleşme ile öngörülmüş olan işlerini görmekle yükümlüdür. Ancak sözleşmede acentenin faaliyet alanı belirlenmemiş ise acente, müvekkilinin faaliyet konusu ile sınırlı olmak üzere iş görmekle yükümlü olmaktadır. Acente bu faaliyetini kendisine sözleşme ile bırakılmış bölge ile sınırlı olarak yürütmekle yükümlüdür. Bu TTK'da şöyle ifade edilmektedir.

"Acente, sözleşme uyarınca kendisine bırakılan bölge ve ticaret dalı içinde, müvekkilinin işlerini görmekle ve menfaatlerini korumakla yükümlüdür."

Acentenin Özen Yükümlülüğü

Acente, tacir olmasından mütevellit, üstlendiği faaliyeti basiretli bir tacirin göstereceği makul dikkat, yetenek ve özen kıstaslarına göre yürütmek ile yükümlüdür. Bu yükümlülüğün ihlali sözleşmenin feshedilmesi sonucunu doğurabileceği gibi, yükümlülüğün ihlalinden yüzünden doğmuş olan zararlar ve kararlaştırılmış olmak kaydıyla cezai şartlar da talep edilebilmektedir.

Müvekkilin Menfaatlerini Koruma Yükümlülüğü

Acente aynı zamanda, müvekkilinin menfaatlerini korumakla da yükümlü tutulmaktadır.

Uluslararası Ticaret Odası (International Commercial Chamber) acentenin, müvekkilinin makul talimatlarını yerine getirirken en yararlı davranış prensibine göre hareket etmeli basiretli bir tacir gibi davranması gerektiğini öngörmektedir.

Sözleşme ile acentenin faaliyet süresine ve işlem miktarına sınırlamalar getirilebilmektedir. Benzer şekilde, minimum bir satış miktarının garanti edilmesi de söz konusu olabilmektedir. Bu şartların ihlal edilmesi neticesinde cezai şart ödeneceği kararlaştırılabilirken, şartların ihlali sözleşmenin feshedilebilmesi sonucunu da doğurabilecektir.

Haber Verme Yükümlülüğü

TTK bunun yanında acentenin haber vermeye ilişkin yükümlülüklerini de düzenlemektedir. Buna göre

"Acente, üçüncü kişilerin kabule yetkili olduğu beyanlarını, bölgesindeki piyasanın ve müşterilerin finansal durumunu, şartlarını, bunlarda meydana gelen değişiklikleri ve yapılan işlemlere ilişkin olarak müvekkilini ilgilendiren bütün hususları ona zamanında bildirmek zorundadır."

Bilgi Verme Yükümlülüğü

Acente, müvekkile piyasa koşulları, sektördeki yeni düzenlemeler ve önemli değişiklikler, coğrafi riskler, müşteri portföyünde gerçekleşen önemli değişiklikler gibi bilgileri bildirmekle yükümlüdür.

Buna ek olarak, aracılıkta bulunduğu veya müvekkili adına akdettiği sözleşmelerle ilgili tarafına tebellüğ edilen her türlü ihtar, ihbar ve diğer belgeleri de bildirmekle yükümlü tutulmaktadır.

Sır Sa/strong> klama Yükümlülüğü <

Acente, faaliyetlerini yürütürken öğrendiği gizli bilgi ve belgeleri sözleşmenin sona ermesinden önce veya sonra üçüncü kişilere açıklamamakla yükümlüdür. Sır saklama yükümlülüğünün kapsamına, sır teşkil eden bilgi ve belgeleri kullanarak müvekkil ile rekabet etmemek yükümlülüğünün de dahil olduğu doktrin tarafından ifade edilmektedir.

Sadakat Yükümlülüğü

Sadakat yükümlülüğü acente ile müvekkil arasında akdedilmiş olan sözleşmenin doğal bir sonucu olarak ortaya çıkmaktadır. Bu yükümlülüğün kapsamı kural olarak sözleşme ile belirlenmektedir. Sadakat borcunun ilk unsuru acentenin, müvekkilinin menfaatlerini etkileyecek şekilde hareket etmemesi ve aralarındaki sözleşme ilişkisine aykırı davranarak kazanç elde etmemesi şeklinde karşımıza çıkmaktadır.

Önleyici Tedbirler Alma Borcu

Acente, müvekkili hesabına teslim aldığı eşyanın taşınması sırasında hasara uğradığına dair belirtilerin varlığı durumunda, müvekkilinin taşıyıcıya karşı dava hakkını teminat altına almak üzere, hasarı belirlettirmek ve gereken diğer önlemleri almakla yükümlüdür. Bu kapsamda, eşyayı mümkün olduğu kadar korumak ve eğer telef olma tehlikesi var ise, mahkeme izniyle sattırmak ve durumu gecikmeksizin müvekkiline haber vermekle yükümlüdür.

Söz konusu malların, çabuk bozulacak veya değeri büyük ölçüde düşecek cinsten olması ve müvekkilden zamanında talimat alınması mümkün olmaması halinde ise acente, malları hemen satmakla yükümlüdür. Aksi taktirde doğacak zararlardan acente, ihmali ölçüsünde tacire karşı sorumlu olmaktadır.

Acentenin Rekabet Yasağı

Sözleşmede aksi kararlaştırılmadıkça, acente, kararlaştırılan bölge kapsamında müvekkili ile rekabette bulunan başka ticari işletmeler için acentelik yapamamaktadır. TTK'da "İnhisar" başlığı altında bu yasak şu şekilde düzenlenmektedir:

"Yazılı olarak aksi kararlaştırılmadıkça, müvekkil, aynı zamanda ve aynı yer veya bölge içinde aynı ticaret dalı ile ilgili olarak birden fazla acente atayamayacağı gibi, acente de aynı yer veya bölgede, birbirleriyle rekabette bulunan birden çok ticari işletme hesabına acentelik yapamaz."

The content of this article is intended to provide a general guide to the subject matter. Specialist advice should be sought about your specific circumstances.

To print this article, all you need is to be registered on Mondaq.com.

Click to Login as an existing user or Register so you can print this article.

Authors
 
Some comments from our readers…
“The articles are extremely timely and highly applicable”
“I often find critical information not available elsewhere”
“As in-house counsel, Mondaq’s service is of great value”

Related Topics
 
Related Articles
 
Up-coming Events Search
Tools
Print
Font Size:
Translation
Channels
Mondaq on Twitter
 
Register for Access and our Free Biweekly Alert for
This service is completely free. Access 250,000 archived articles from 100+ countries and get a personalised email twice a week covering developments (and yes, our lawyers like to think you’ve read our Disclaimer).
 
Email Address
Company Name
Password
Confirm Password
Position
Mondaq Topics -- Select your Interests
 Accounting
 Anti-trust
 Commercial
 Compliance
 Consumer
 Criminal
 Employment
 Energy
 Environment
 Family
 Finance
 Government
 Healthcare
 Immigration
 Insolvency
 Insurance
 International
 IP
 Law Performance
 Law Practice
 Litigation
 Media & IT
 Privacy
 Real Estate
 Strategy
 Tax
 Technology
 Transport
 Wealth Mgt
Regions
Africa
Asia
Asia Pacific
Australasia
Canada
Caribbean
Europe
European Union
Latin America
Middle East
U.K.
United States
Worldwide Updates
Registration (you must scroll down to set your data preferences)

Mondaq Ltd requires you to register and provide information that personally identifies you, including your content preferences, for three primary purposes (full details of Mondaq’s use of your personal data can be found in our Privacy and Cookies Notice):

  • To allow you to personalize the Mondaq websites you are visiting to show content ("Content") relevant to your interests.
  • To enable features such as password reminder, news alerts, email a colleague, and linking from Mondaq (and its affiliate sites) to your website.
  • To produce demographic feedback for our content providers ("Contributors") who contribute Content for free for your use.

Mondaq hopes that our registered users will support us in maintaining our free to view business model by consenting to our use of your personal data as described below.

Mondaq has a "free to view" business model. Our services are paid for by Contributors in exchange for Mondaq providing them with access to information about who accesses their content. Once personal data is transferred to our Contributors they become a data controller of this personal data. They use it to measure the response that their articles are receiving, as a form of market research. They may also use it to provide Mondaq users with information about their products and services.

Details of each Contributor to which your personal data will be transferred is clearly stated within the Content that you access. For full details of how this Contributor will use your personal data, you should review the Contributor’s own Privacy Notice.

Please indicate your preference below:

Yes, I am happy to support Mondaq in maintaining its free to view business model by agreeing to allow Mondaq to share my personal data with Contributors whose Content I access
No, I do not want Mondaq to share my personal data with Contributors

Also please let us know whether you are happy to receive communications promoting products and services offered by Mondaq:

Yes, I am happy to received promotional communications from Mondaq
No, please do not send me promotional communications from Mondaq
Terms & Conditions

Mondaq.com (the Website) is owned and managed by Mondaq Ltd (Mondaq). Mondaq grants you a non-exclusive, revocable licence to access the Website and associated services, such as the Mondaq News Alerts (Services), subject to and in consideration of your compliance with the following terms and conditions of use (Terms). Your use of the Website and/or Services constitutes your agreement to the Terms. Mondaq may terminate your use of the Website and Services if you are in breach of these Terms or if Mondaq decides to terminate the licence granted hereunder for any reason whatsoever.

Use of www.mondaq.com

To Use Mondaq.com you must be: eighteen (18) years old or over; legally capable of entering into binding contracts; and not in any way prohibited by the applicable law to enter into these Terms in the jurisdiction which you are currently located.

You may use the Website as an unregistered user, however, you are required to register as a user if you wish to read the full text of the Content or to receive the Services.

You may not modify, publish, transmit, transfer or sell, reproduce, create derivative works from, distribute, perform, link, display, or in any way exploit any of the Content, in whole or in part, except as expressly permitted in these Terms or with the prior written consent of Mondaq. You may not use electronic or other means to extract details or information from the Content. Nor shall you extract information about users or Contributors in order to offer them any services or products.

In your use of the Website and/or Services you shall: comply with all applicable laws, regulations, directives and legislations which apply to your Use of the Website and/or Services in whatever country you are physically located including without limitation any and all consumer law, export control laws and regulations; provide to us true, correct and accurate information and promptly inform us in the event that any information that you have provided to us changes or becomes inaccurate; notify Mondaq immediately of any circumstances where you have reason to believe that any Intellectual Property Rights or any other rights of any third party may have been infringed; co-operate with reasonable security or other checks or requests for information made by Mondaq from time to time; and at all times be fully liable for the breach of any of these Terms by a third party using your login details to access the Website and/or Services

however, you shall not: do anything likely to impair, interfere with or damage or cause harm or distress to any persons, or the network; do anything that will infringe any Intellectual Property Rights or other rights of Mondaq or any third party; or use the Website, Services and/or Content otherwise than in accordance with these Terms; use any trade marks or service marks of Mondaq or the Contributors, or do anything which may be seen to take unfair advantage of the reputation and goodwill of Mondaq or the Contributors, or the Website, Services and/or Content.

Mondaq reserves the right, in its sole discretion, to take any action that it deems necessary and appropriate in the event it considers that there is a breach or threatened breach of the Terms.

Mondaq’s Rights and Obligations

Unless otherwise expressly set out to the contrary, nothing in these Terms shall serve to transfer from Mondaq to you, any Intellectual Property Rights owned by and/or licensed to Mondaq and all rights, title and interest in and to such Intellectual Property Rights will remain exclusively with Mondaq and/or its licensors.

Mondaq shall use its reasonable endeavours to make the Website and Services available to you at all times, but we cannot guarantee an uninterrupted and fault free service.

Mondaq reserves the right to make changes to the services and/or the Website or part thereof, from time to time, and we may add, remove, modify and/or vary any elements of features and functionalities of the Website or the services.

Mondaq also reserves the right from time to time to monitor your Use of the Website and/or services.

Disclaimer

The Content is general information only. It is not intended to constitute legal advice or seek to be the complete and comprehensive statement of the law, nor is it intended to address your specific requirements or provide advice on which reliance should be placed. Mondaq and/or its Contributors and other suppliers make no representations about the suitability of the information contained in the Content for any purpose. All Content provided "as is" without warranty of any kind. Mondaq and/or its Contributors and other suppliers hereby exclude and disclaim all representations, warranties or guarantees with regard to the Content, including all implied warranties and conditions of merchantability, fitness for a particular purpose, title and non-infringement. To the maximum extent permitted by law, Mondaq expressly excludes all representations, warranties, obligations, and liabilities arising out of or in connection with all Content. In no event shall Mondaq and/or its respective suppliers be liable for any special, indirect or consequential damages or any damages whatsoever resulting from loss of use, data or profits, whether in an action of contract, negligence or other tortious action, arising out of or in connection with the use of the Content or performance of Mondaq’s Services.

General

Mondaq may alter or amend these Terms by amending them on the Website. By continuing to Use the Services and/or the Website after such amendment, you will be deemed to have accepted any amendment to these Terms.

These Terms shall be governed by and construed in accordance with the laws of England and Wales and you irrevocably submit to the exclusive jurisdiction of the courts of England and Wales to settle any dispute which may arise out of or in connection with these Terms. If you live outside the United Kingdom, English law shall apply only to the extent that English law shall not deprive you of any legal protection accorded in accordance with the law of the place where you are habitually resident ("Local Law"). In the event English law deprives you of any legal protection which is accorded to you under Local Law, then these terms shall be governed by Local Law and any dispute or claim arising out of or in connection with these Terms shall be subject to the non-exclusive jurisdiction of the courts where you are habitually resident.

You may print and keep a copy of these Terms, which form the entire agreement between you and Mondaq and supersede any other communications or advertising in respect of the Service and/or the Website.

No delay in exercising or non-exercise by you and/or Mondaq of any of its rights under or in connection with these Terms shall operate as a waiver or release of each of your or Mondaq’s right. Rather, any such waiver or release must be specifically granted in writing signed by the party granting it.

If any part of these Terms is held unenforceable, that part shall be enforced to the maximum extent permissible so as to give effect to the intent of the parties, and the Terms shall continue in full force and effect.

Mondaq shall not incur any liability to you on account of any loss or damage resulting from any delay or failure to perform all or any part of these Terms if such delay or failure is caused, in whole or in part, by events, occurrences, or causes beyond the control of Mondaq. Such events, occurrences or causes will include, without limitation, acts of God, strikes, lockouts, server and network failure, riots, acts of war, earthquakes, fire and explosions.

By clicking Register you state you have read and agree to our Terms and Conditions