Turkey: Türk Ticaret Kanunu Kapsamında Acentenin Yükümlülüklerine Kısa Bir Bakış

Last Updated: 27 November 2017
Article by Abdulkadir Guzeloglu and Tarik Kurban
Most Read Contributor in Turkey, November 2017

Özellikle faaliyet göstermekte olduğu coğrafyalardan başka yeni pazarlara isteyen tacirlerin, farklı ülkelerin hukuki ve ticari durumunu değerlendirmek zorunda olmaksızın uzman bir acente vasıtasıyla bunu gerçekleştirmesi büyük bir kolaylık sağlamaktadır. Acente açısından ise bu husus, üretim faaliyeti riskleri ile karşılaşmadan müşteri talepleri ile ilgilenerek faaliyette bulunması avantajını teşkil etmektedir.

Acente, bir başkası adına ancak ondan bağımsız bir biçimde iş yapmayı meslek edinmiş kişilere denir. 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu'nun ("TTK") 102.maddesi acenteyi şöyle tanımlamaktadır:

"Ticari mümessil, ticari vekil, satış memuru veya işletmenin çalışanı gibi işletmeye bağlı bir hukuki konuma sahip olmaksızın, bir sözleşmeye dayanarak, belirli bir yer veya bölge içinde sürekli olarak ticari bir işletmeyi ilgilendiren sözleşmelerde aracılık etmeyi veya bunları o tacir adına yapmayı meslek edinen kimseye acente denir."

Türk Ticaret Kanunu tarafından yapılmış olan bu çerçevesinde acentelik sözleşmesinin temel unsurları şu şekilde sıralanabilmektedir:

  • İşletmeye bağlı hukuki bir konumu olmaksızın faaliyet göstermesi,
  • Belirli bir coğrafi sınırlamaya tabi olarak faaliyet göstermesi,
  • Ticari işletmeyi ilgilendiren sözleşmelerde aracılık etmesi veya bunları tacir adına yapması,
  • Acentenin bu faaliyetini bir sözleşmeye dayanarak sürdürmesi.

Acente asıl olarak bir vekildir. Ticari bir işletmeyi temsil eder ve bu işletme adına sözleşmelerde aracılık etme ve bunları o tacir adına yapar. Acenteyi diğer ticari temsilcilerden ayıran unsurlar ise işletmeden bağımsız bir şekilde aracılık etmesi veya müvekkili adına sözleşme akdetmesidir.

Acente, müvekkilinin makul talimatlarına uygun olarak faaliyet gösterdiği sürece, kendi işini istediği gibi organize edebilmektedir. Böylelikle acente, bulunduğu bölgenin somut koşullarına uyum göstermekte, piyasanın sürekli değişen dinamiğine daha rahat adapte olabilmektedir. Bu unsur, ürünlerini özelliklerin değişiklik arz ettiği pazar coğrafyalarında satmak isteyen tacirin amacının gerçekleşmesinde önemli rol oynamaktadır.

Özellikle faaliyet göstermekte olduğu coğrafyalardan başka yeni pazarlara isteyen tacirlerin, farklı ülkelerin hukuki ve ticari durumunu değerlendirmek zorunda olmaksızın uzman bir acente vasıtasıyla bunu gerçekleştirmesi büyük bir kolaylık sağlamaktadır. Acente açısından ise bu husus, üretim faaliyeti riskleri ile karşılaşmadan müşteri talepleri ile ilgilenerek faaliyette bulunması avantajını teşkil etmektedir.

Acentelik Sözleşmesi

Acentelik sözleşmesi, tam iki tarafa borç yükleyen bir sözleşme olup sözleşmenin tarafları müvekkil ve acentedir. Acentelik sözleşmesi doktrinde bir görüş tarafından iş görme sözleşmesi olarak sınıflandırılmaktadır. Tipik iş görme sözleşmelerinde bir taraf iş görme borcu altına girmekteyken, sözleşmenin karşı tarafı ücret ödeme borcu altına girmektedir.

Doktrindeki bir başka görüş ise acentelik sözleşmesini vekalet sözleşmesinin özel bir görünümü olarak sınıflandırmaktadır.

Acentenin Borç ve Yükümlülükleri

Müvekkilin işini Görmek

Acente, müvekkilinin sözleşme ile öngörülmüş olan işlerini görmekle yükümlüdür. Ancak sözleşmede acentenin faaliyet alanı belirlenmemiş ise acente, müvekkilinin faaliyet konusu ile sınırlı olmak üzere iş görmekle yükümlü olmaktadır. Acente bu faaliyetini kendisine sözleşme ile bırakılmış bölge ile sınırlı olarak yürütmekle yükümlüdür. Bu TTK'da şöyle ifade edilmektedir.

"Acente, sözleşme uyarınca kendisine bırakılan bölge ve ticaret dalı içinde, müvekkilinin işlerini görmekle ve menfaatlerini korumakla yükümlüdür."

Acentenin Özen Yükümlülüğü

Acente, tacir olmasından mütevellit, üstlendiği faaliyeti basiretli bir tacirin göstereceği makul dikkat, yetenek ve özen kıstaslarına göre yürütmek ile yükümlüdür. Bu yükümlülüğün ihlali sözleşmenin feshedilmesi sonucunu doğurabileceği gibi, yükümlülüğün ihlalinden yüzünden doğmuş olan zararlar ve kararlaştırılmış olmak kaydıyla cezai şartlar da talep edilebilmektedir.

Müvekkilin Menfaatlerini Koruma Yükümlülüğü

Acente aynı zamanda, müvekkilinin menfaatlerini korumakla da yükümlü tutulmaktadır.

Uluslararası Ticaret Odası (International Commercial Chamber) acentenin, müvekkilinin makul talimatlarını yerine getirirken en yararlı davranış prensibine göre hareket etmeli basiretli bir tacir gibi davranması gerektiğini öngörmektedir.

Sözleşme ile acentenin faaliyet süresine ve işlem miktarına sınırlamalar getirilebilmektedir. Benzer şekilde, minimum bir satış miktarının garanti edilmesi de söz konusu olabilmektedir. Bu şartların ihlal edilmesi neticesinde cezai şart ödeneceği kararlaştırılabilirken, şartların ihlali sözleşmenin feshedilebilmesi sonucunu da doğurabilecektir.

Haber Verme Yükümlülüğü

TTK bunun yanında acentenin haber vermeye ilişkin yükümlülüklerini de düzenlemektedir. Buna göre

"Acente, üçüncü kişilerin kabule yetkili olduğu beyanlarını, bölgesindeki piyasanın ve müşterilerin finansal durumunu, şartlarını, bunlarda meydana gelen değişiklikleri ve yapılan işlemlere ilişkin olarak müvekkilini ilgilendiren bütün hususları ona zamanında bildirmek zorundadır."

Bilgi Verme Yükümlülüğü

Acente, müvekkile piyasa koşulları, sektördeki yeni düzenlemeler ve önemli değişiklikler, coğrafi riskler, müşteri portföyünde gerçekleşen önemli değişiklikler gibi bilgileri bildirmekle yükümlüdür.

Buna ek olarak, aracılıkta bulunduğu veya müvekkili adına akdettiği sözleşmelerle ilgili tarafına tebellüğ edilen her türlü ihtar, ihbar ve diğer belgeleri de bildirmekle yükümlü tutulmaktadır.

Sır Sa/strong> klama Yükümlülüğü <

Acente, faaliyetlerini yürütürken öğrendiği gizli bilgi ve belgeleri sözleşmenin sona ermesinden önce veya sonra üçüncü kişilere açıklamamakla yükümlüdür. Sır saklama yükümlülüğünün kapsamına, sır teşkil eden bilgi ve belgeleri kullanarak müvekkil ile rekabet etmemek yükümlülüğünün de dahil olduğu doktrin tarafından ifade edilmektedir.

Sadakat Yükümlülüğü

Sadakat yükümlülüğü acente ile müvekkil arasında akdedilmiş olan sözleşmenin doğal bir sonucu olarak ortaya çıkmaktadır. Bu yükümlülüğün kapsamı kural olarak sözleşme ile belirlenmektedir. Sadakat borcunun ilk unsuru acentenin, müvekkilinin menfaatlerini etkileyecek şekilde hareket etmemesi ve aralarındaki sözleşme ilişkisine aykırı davranarak kazanç elde etmemesi şeklinde karşımıza çıkmaktadır.

Önleyici Tedbirler Alma Borcu

Acente, müvekkili hesabına teslim aldığı eşyanın taşınması sırasında hasara uğradığına dair belirtilerin varlığı durumunda, müvekkilinin taşıyıcıya karşı dava hakkını teminat altına almak üzere, hasarı belirlettirmek ve gereken diğer önlemleri almakla yükümlüdür. Bu kapsamda, eşyayı mümkün olduğu kadar korumak ve eğer telef olma tehlikesi var ise, mahkeme izniyle sattırmak ve durumu gecikmeksizin müvekkiline haber vermekle yükümlüdür.

Söz konusu malların, çabuk bozulacak veya değeri büyük ölçüde düşecek cinsten olması ve müvekkilden zamanında talimat alınması mümkün olmaması halinde ise acente, malları hemen satmakla yükümlüdür. Aksi taktirde doğacak zararlardan acente, ihmali ölçüsünde tacire karşı sorumlu olmaktadır.

Acentenin Rekabet Yasağı

Sözleşmede aksi kararlaştırılmadıkça, acente, kararlaştırılan bölge kapsamında müvekkili ile rekabette bulunan başka ticari işletmeler için acentelik yapamamaktadır. TTK'da "İnhisar" başlığı altında bu yasak şu şekilde düzenlenmektedir:

"Yazılı olarak aksi kararlaştırılmadıkça, müvekkil, aynı zamanda ve aynı yer veya bölge içinde aynı ticaret dalı ile ilgili olarak birden fazla acente atayamayacağı gibi, acente de aynı yer veya bölgede, birbirleriyle rekabette bulunan birden çok ticari işletme hesabına acentelik yapamaz."

The content of this article is intended to provide a general guide to the subject matter. Specialist advice should be sought about your specific circumstances.

To print this article, all you need is to be registered on Mondaq.com.

Click to Login as an existing user or Register so you can print this article.

Authors
 
Some comments from our readers…
“The articles are extremely timely and highly applicable”
“I often find critical information not available elsewhere”
“As in-house counsel, Mondaq’s service is of great value”

Up-coming Events Search
Tools
Print
Font Size:
Translation
Channels
Mondaq on Twitter
 
Register for Access and our Free Biweekly Alert for
This service is completely free. Access 250,000 archived articles from 100+ countries and get a personalised email twice a week covering developments (and yes, our lawyers like to think you’ve read our Disclaimer).
 
Email Address
Company Name
Password
Confirm Password
Position
Mondaq Topics -- Select your Interests
 Accounting
 Anti-trust
 Commercial
 Compliance
 Consumer
 Criminal
 Employment
 Energy
 Environment
 Family
 Finance
 Government
 Healthcare
 Immigration
 Insolvency
 Insurance
 International
 IP
 Law Performance
 Law Practice
 Litigation
 Media & IT
 Privacy
 Real Estate
 Strategy
 Tax
 Technology
 Transport
 Wealth Mgt
Regions
Africa
Asia
Asia Pacific
Australasia
Canada
Caribbean
Europe
European Union
Latin America
Middle East
U.K.
United States
Worldwide Updates
Registration
Mondaq Ltd requires you to register and provide information that personally identifies you, including what sort of information you are interested in, for three primary purposes:
  • To allow you to personalize the Mondaq websites you are visiting.
  • To enable features such as password reminder, newsletter alerts, email a colleague, and linking from Mondaq (and its affiliate sites) to your website.
  • To produce demographic feedback for our information providers who provide information free for your use.
  • Mondaq (and its affiliate sites) do not sell or provide your details to third parties other than information providers. The reason we provide our information providers with this information is so that they can measure the response their articles are receiving and provide you with information about their products and services.
    If you do not want us to provide your name and email address you may opt out by clicking here
    If you do not wish to receive any future announcements of products and services offered by Mondaq you may opt out by clicking here

    Terms & Conditions and Privacy Statement

    Mondaq.com (the Website) is owned and managed by Mondaq Ltd and as a user you are granted a non-exclusive, revocable license to access the Website under its terms and conditions of use. Your use of the Website constitutes your agreement to the following terms and conditions of use. Mondaq Ltd may terminate your use of the Website if you are in breach of these terms and conditions or if Mondaq Ltd decides to terminate your license of use for whatever reason.

    Use of www.mondaq.com

    You may use the Website but are required to register as a user if you wish to read the full text of the content and articles available (the Content). You may not modify, publish, transmit, transfer or sell, reproduce, create derivative works from, distribute, perform, link, display, or in any way exploit any of the Content, in whole or in part, except as expressly permitted in these terms & conditions or with the prior written consent of Mondaq Ltd. You may not use electronic or other means to extract details or information about Mondaq.com’s content, users or contributors in order to offer them any services or products which compete directly or indirectly with Mondaq Ltd’s services and products.

    Disclaimer

    Mondaq Ltd and/or its respective suppliers make no representations about the suitability of the information contained in the documents and related graphics published on this server for any purpose. All such documents and related graphics are provided "as is" without warranty of any kind. Mondaq Ltd and/or its respective suppliers hereby disclaim all warranties and conditions with regard to this information, including all implied warranties and conditions of merchantability, fitness for a particular purpose, title and non-infringement. In no event shall Mondaq Ltd and/or its respective suppliers be liable for any special, indirect or consequential damages or any damages whatsoever resulting from loss of use, data or profits, whether in an action of contract, negligence or other tortious action, arising out of or in connection with the use or performance of information available from this server.

    The documents and related graphics published on this server could include technical inaccuracies or typographical errors. Changes are periodically added to the information herein. Mondaq Ltd and/or its respective suppliers may make improvements and/or changes in the product(s) and/or the program(s) described herein at any time.

    Registration

    Mondaq Ltd requires you to register and provide information that personally identifies you, including what sort of information you are interested in, for three primary purposes:

    • To allow you to personalize the Mondaq websites you are visiting.
    • To enable features such as password reminder, newsletter alerts, email a colleague, and linking from Mondaq (and its affiliate sites) to your website.
    • To produce demographic feedback for our information providers who provide information free for your use.

    Mondaq (and its affiliate sites) do not sell or provide your details to third parties other than information providers. The reason we provide our information providers with this information is so that they can measure the response their articles are receiving and provide you with information about their products and services.

    Information Collection and Use

    We require site users to register with Mondaq (and its affiliate sites) to view the free information on the site. We also collect information from our users at several different points on the websites: this is so that we can customise the sites according to individual usage, provide 'session-aware' functionality, and ensure that content is acquired and developed appropriately. This gives us an overall picture of our user profiles, which in turn shows to our Editorial Contributors the type of person they are reaching by posting articles on Mondaq (and its affiliate sites) – meaning more free content for registered users.

    We are only able to provide the material on the Mondaq (and its affiliate sites) site free to site visitors because we can pass on information about the pages that users are viewing and the personal information users provide to us (e.g. email addresses) to reputable contributing firms such as law firms who author those pages. We do not sell or rent information to anyone else other than the authors of those pages, who may change from time to time. Should you wish us not to disclose your details to any of these parties, please tick the box above or tick the box marked "Opt out of Registration Information Disclosure" on the Your Profile page. We and our author organisations may only contact you via email or other means if you allow us to do so. Users can opt out of contact when they register on the site, or send an email to unsubscribe@mondaq.com with “no disclosure” in the subject heading

    Mondaq News Alerts

    In order to receive Mondaq News Alerts, users have to complete a separate registration form. This is a personalised service where users choose regions and topics of interest and we send it only to those users who have requested it. Users can stop receiving these Alerts by going to the Mondaq News Alerts page and deselecting all interest areas. In the same way users can amend their personal preferences to add or remove subject areas.

    Cookies

    A cookie is a small text file written to a user’s hard drive that contains an identifying user number. The cookies do not contain any personal information about users. We use the cookie so users do not have to log in every time they use the service and the cookie will automatically expire if you do not visit the Mondaq website (or its affiliate sites) for 12 months. We also use the cookie to personalise a user's experience of the site (for example to show information specific to a user's region). As the Mondaq sites are fully personalised and cookies are essential to its core technology the site will function unpredictably with browsers that do not support cookies - or where cookies are disabled (in these circumstances we advise you to attempt to locate the information you require elsewhere on the web). However if you are concerned about the presence of a Mondaq cookie on your machine you can also choose to expire the cookie immediately (remove it) by selecting the 'Log Off' menu option as the last thing you do when you use the site.

    Some of our business partners may use cookies on our site (for example, advertisers). However, we have no access to or control over these cookies and we are not aware of any at present that do so.

    Log Files

    We use IP addresses to analyse trends, administer the site, track movement, and gather broad demographic information for aggregate use. IP addresses are not linked to personally identifiable information.

    Links

    This web site contains links to other sites. Please be aware that Mondaq (or its affiliate sites) are not responsible for the privacy practices of such other sites. We encourage our users to be aware when they leave our site and to read the privacy statements of these third party sites. This privacy statement applies solely to information collected by this Web site.

    Surveys & Contests

    From time-to-time our site requests information from users via surveys or contests. Participation in these surveys or contests is completely voluntary and the user therefore has a choice whether or not to disclose any information requested. Information requested may include contact information (such as name and delivery address), and demographic information (such as postcode, age level). Contact information will be used to notify the winners and award prizes. Survey information will be used for purposes of monitoring or improving the functionality of the site.

    Mail-A-Friend

    If a user elects to use our referral service for informing a friend about our site, we ask them for the friend’s name and email address. Mondaq stores this information and may contact the friend to invite them to register with Mondaq, but they will not be contacted more than once. The friend may contact Mondaq to request the removal of this information from our database.

    Emails

    From time to time Mondaq may send you emails promoting Mondaq services including new services. You may opt out of receiving such emails by clicking below.

    *** If you do not wish to receive any future announcements of services offered by Mondaq you may opt out by clicking here .

    Security

    This website takes every reasonable precaution to protect our users’ information. When users submit sensitive information via the website, your information is protected using firewalls and other security technology. If you have any questions about the security at our website, you can send an email to webmaster@mondaq.com.

    Correcting/Updating Personal Information

    If a user’s personally identifiable information changes (such as postcode), or if a user no longer desires our service, we will endeavour to provide a way to correct, update or remove that user’s personal data provided to us. This can usually be done at the “Your Profile” page or by sending an email to EditorialAdvisor@mondaq.com.

    Notification of Changes

    If we decide to change our Terms & Conditions or Privacy Policy, we will post those changes on our site so our users are always aware of what information we collect, how we use it, and under what circumstances, if any, we disclose it. If at any point we decide to use personally identifiable information in a manner different from that stated at the time it was collected, we will notify users by way of an email. Users will have a choice as to whether or not we use their information in this different manner. We will use information in accordance with the privacy policy under which the information was collected.

    How to contact Mondaq

    You can contact us with comments or queries at enquiries@mondaq.com.

    If for some reason you believe Mondaq Ltd. has not adhered to these principles, please notify us by e-mail at problems@mondaq.com and we will use commercially reasonable efforts to determine and correct the problem promptly.

    By clicking Register you state you have read and agree to our Terms and Conditions