Turkey: Milletlerarası Akit Taraflarının Sözleşme Öncesi Yükümlülükleri

Last Updated: 9 November 2017
Article by Abdulkadir Guzeloglu and Tarik Kurban

Milletlerarası ticari sözleşmeler ihtiva ettikleri yoğun risk elementleri nedeniyle tarafların süreci ihtiyatlı şekilde yönetmelerini gerektiren bir sahadır. Bu nedenle milletlerarası anlaşmalar ve iç hukuk düzenlemeleri tarafından milletlerarası akit tarafları, sözleşme henüz inşa aşamasında iken iyi niyet ve dürüstlük kuralları çerçevesinde birtakım sorumluluklara riayet etmekle yükümlü tutulmaktadırlar.

Sözleşme öncesi yükümlülükler, hedeflenen sözleşme kurulsa da kurulmasa da tarafların müzakereye girişmeleri ile birlikte ortaya çıkmaktadır. Türk hukukunda, sözleşme öncesi sorumluluğu düzenleyen "doğrudan" bir maddenin varlığından söz edilemese de Türk Medeni Kanunu tarafından düzenlenmekte olan iyi niyet ve dürüstlük kuralları tarafların sözleşmenin müzakere sürecindeki yükümlülüklerinin belirlenmesinin dayanak noktasını teşkil etmektedir.

Milletlerarası ticaret hukukundaki genel eğilime baktığımız zaman, müzakere sürecinde tarafların yükümlülüklerinin şunlar olduğu söylenebilmektedir;

1. Müzakereleri İyi Niyetle Yürütme Yükümlülüğü

Hemen hemen bütün hukuk sistemlerinde düzenlenmiş olan ve her türlü sözleşme ilişkisinde kabul edilen bir evrensel ilke olarak "İyiniyet" kuralı milletlerarası ticaret alanının somut şartlarına uyum sağlayabilmesi ve hüküm yokluğunda dahi hakkaniyeti yerine getirebilmesi sayesinde, her geçen gün daha fazla sözleşme tarafından uygulanmaktadır. Bunun bir sonucu olarak da milletlerarası ticaret ilişkilerinde iyi niyet prensibinin taraflara müdahale alanı iç hukuk düzenlemelerine göre daha geniş olmaktadır.

İyi niyet prensibi, iyi niyetli ve dürüst bir kişinin makul beklentisinin korunmasını, hukuki çıkarının dikkate alınmasını gerektirmektedir. Bu noktada öğretideki birtakım yazarlar sözleşme müzakerelerinde iyi niyetin veya tarafların ortak amaçlarına uygun biçimde davranıp davranmadığının tespitinde, sübjektif iyi niyet (subjective honesty) ve objektif mantıksallık (objecktive rationality) unsurlarının referans noktası olarak dikkate alınması gerektiğini ifade etmektedirler. Buna göre tarafların müzakereleri iyi niyetle yürütme yükümlülüklerini ihlal edip etmedikleri tespiti somut olay verilerine göre tespit edilmeye çalışılmaktadır.

Müzakere tarafları müzakere sürecine geçmekle birlikte, sözleşmenin kurulabilmesi amacıyla müzakere etmeyi ve bu müzakereyi bir anlaşma ile nihayetlendirecek ciddiyetle sürdürme taahhüdünde bulunmaktadırlar. Bu taahhüdün kapsamı, yukarıda da belirtildiği gibi, somut olayın özellikleri dahilinde hakkaniyet, dürüstlük ve doğruluk kuralları çerçevesinde belirlenmektedir.

Bu taahhüt kapsamında taraflar, olumlu davranış yükümlülükleri yerine "kötü niyet" veya "mantıksızlık" sonuçları doğurabilecek fiillerde bulunmamayı yüklenmektelerdir. Bunlara örnek olarak uygun olmayan taktikler kullanmamak, mantıksız öneriler sunmamak, açıklanmaması gereken hususları açıklamamak, başkalarıyla müzakereye girişmemek, müzakereleri kesmemek veya terk etmemek gibi yükümlülükler gösterilebilmektedir.

Milletlerarası Metinlerde Müzakere Aşamasında İyi Niyet Düzenlemeleri

1980 tarihli Milletlerarası Mal Satımına İlişkin Sözleşmeler Hakkında Birleşmiş Milletler Antlaşması'nın (United Nations Convention on Contracts for the International Sale of Goods) (Viyana Satım Sözleşmesi) 7.maddesi sözleşme kapsamında iyi niyet kuralını düzenlemektedir:

"Anlaşmanın yorumlanmasında anlaşmanın milletlerarası niteliğinin dikkate alınacağı gibi yeknesak uygulanmasını teşviki ve milletlerarası ticarette dürüstlük kuralının korunmasının gereği de gözetilir."

Bu hüküm dahlinde iyi niyet prensibinin sadece sözleşmenin hükümlerinin yorumlanması sırasında mı uygulanacağı yoksa bu hükümle birlikte sözleşme taraflarına iyi niyetle davranma yükümlülüğünün getirildiğinin tartışma doktrin tarafından yapılmaktadır. Hâkim olan görüş ve bu hüküm üzerinden verilmiş olan kararlar uyarınca denilebilir ki hüküm sözleşme öncesi, sözleşme sırası ve sözleşme sonrası aşamalarda uygulanmaktadır.

UNIDROIT Prensipleri (UNIDROIT Principles) ("Prensipler") madde 1.7 uyarınca her bir tarafın milletlerarası ticarette iyi niyet ve dürüstlük kurallarına uygun hareket edeceğini ve tarafların bu yükümlülüğü sınırlayamayacağı veya dışlayamayacağı kabul edilmektedir. Bu hükümle birlikte Prensiplerin uygulanması sırasında tarafların sözleşme özgürlüğü korunmakla birlikte hukukun temel prensipleri çerçevesinde taraf çıkarlarının azami korunması gerçekleşmektedir.

UNIDROIT Prensipleri madde 2.15(2) hükmünde yalnızca sözleşenin ifası aşamasına gelindiğinde değil, müzakere aşaması sırasında da taraflara iyi niyetle hareket etme yükümlülüğü yüklemekte ve kötü niyetli olarak müzakereyi kesen tarafın karşı tarafın bu yüzden uğramış olduğu zararları tazmin etmesini öngörmektedir.

Avrupa Sözleşmeler Hukuku Prensipleri ("ASHP") ("The Principles Of European Contract Law") madde 1:106'da da tıpkı Viyana Satım Sözleşmesinde olduğu gibi, Prensiplerin yorumlanmasında iyi niyet ve adil ticaretin teşvik edilmesi gerekliliğine ve uygulamanın yeknesaklığına vurgu yapılmaktadır.

Genel olarak iyi niyet yükümlülüğünün ihlali olarak kabul edilen haller şunlardır.

  1. Müzakereyi Geri Çevirmek
  2. Sözleşme Kurma Niyeti Olmaksızın Müzakereye Girişmek ve Müzakereyi Sürdürmek
  3. Mantıksız Öneriler Sunmak
  4. Uygun Olmayan Müzakere Taktikleri Kullanmak
  5. Paralel Müzakerelere Girişmek
  6. Müzakereyi Terk Etmek veya Yarıda Kesmek

2. Karşı Tarafı Aydınlatma ve Bilgilendirme Yükümlülüğü

Aydınlatma ve bilgilendirme yükümlülüğü, müzakere sürecinde tarafların müzakerenin kaderiyle ilgili hususları birbirlerine tam ve doğru açıklamaları önem arz eden hususları karşı tarafa bildirmelerini gerektiren bir yükümlülüktür.

3. Gizlilik Yükümlülüğü

Taraflar müzakereler sırasında karşı tarafa müzakere etmedikleri taktirde ulaşamayacakları bilgileri müzakere kapsamında açıklayabilmektedirler. Gizlilik yükümlülüğü tarafların müzakereler esnasında öğrendikleri bilgilerimüzakereden sonraki aşamalarda herhangi bir amaç için kullanmamak veya açıklamamak sorumluluğunu kapsamaktadır.

4. Koruma / Özen Yükümlülüğü

Müzakere sürecinde tarafların birbirlerine karşı koruma yükümlülüğü vardır. Bu yükümlülük tarafların edim menfaatleri dışında kalan kişilik ve mal varlığı değerlerini kapsamaktadır. Buna göre taraflar, karşı tarafın ayni hakları, yaşam, sağlık vücut bütünlüğü ve diğer kişilik haklarını korumakla yükümlüdür.

The content of this article is intended to provide a general guide to the subject matter. Specialist advice should be sought about your specific circumstances.

To print this article, all you need is to be registered on Mondaq.com.

Click to Login as an existing user or Register so you can print this article.

Authors
 
Some comments from our readers…
“The articles are extremely timely and highly applicable”
“I often find critical information not available elsewhere”
“As in-house counsel, Mondaq’s service is of great value”

Related Topics
 
Related Articles
 
Up-coming Events Search
Tools
Print
Font Size:
Translation
Channels
Mondaq on Twitter
 
Register for Access and our Free Biweekly Alert for
This service is completely free. Access 250,000 archived articles from 100+ countries and get a personalised email twice a week covering developments (and yes, our lawyers like to think you’ve read our Disclaimer).
 
Email Address
Company Name
Password
Confirm Password
Position
Mondaq Topics -- Select your Interests
 Accounting
 Anti-trust
 Commercial
 Compliance
 Consumer
 Criminal
 Employment
 Energy
 Environment
 Family
 Finance
 Government
 Healthcare
 Immigration
 Insolvency
 Insurance
 International
 IP
 Law Performance
 Law Practice
 Litigation
 Media & IT
 Privacy
 Real Estate
 Strategy
 Tax
 Technology
 Transport
 Wealth Mgt
Regions
Africa
Asia
Asia Pacific
Australasia
Canada
Caribbean
Europe
European Union
Latin America
Middle East
U.K.
United States
Worldwide Updates
Registration (you must scroll down to set your data preferences)

Mondaq Ltd requires you to register and provide information that personally identifies you, including your content preferences, for three primary purposes (full details of Mondaq’s use of your personal data can be found in our Privacy and Cookies Notice):

  • To allow you to personalize the Mondaq websites you are visiting to show content ("Content") relevant to your interests.
  • To enable features such as password reminder, news alerts, email a colleague, and linking from Mondaq (and its affiliate sites) to your website.
  • To produce demographic feedback for our content providers ("Contributors") who contribute Content for free for your use.

Mondaq hopes that our registered users will support us in maintaining our free to view business model by consenting to our use of your personal data as described below.

Mondaq has a "free to view" business model. Our services are paid for by Contributors in exchange for Mondaq providing them with access to information about who accesses their content. Once personal data is transferred to our Contributors they become a data controller of this personal data. They use it to measure the response that their articles are receiving, as a form of market research. They may also use it to provide Mondaq users with information about their products and services.

Details of each Contributor to which your personal data will be transferred is clearly stated within the Content that you access. For full details of how this Contributor will use your personal data, you should review the Contributor’s own Privacy Notice.

Please indicate your preference below:

Yes, I am happy to support Mondaq in maintaining its free to view business model by agreeing to allow Mondaq to share my personal data with Contributors whose Content I access
No, I do not want Mondaq to share my personal data with Contributors

Also please let us know whether you are happy to receive communications promoting products and services offered by Mondaq:

Yes, I am happy to received promotional communications from Mondaq
No, please do not send me promotional communications from Mondaq
Terms & Conditions

Mondaq.com (the Website) is owned and managed by Mondaq Ltd (Mondaq). Mondaq grants you a non-exclusive, revocable licence to access the Website and associated services, such as the Mondaq News Alerts (Services), subject to and in consideration of your compliance with the following terms and conditions of use (Terms). Your use of the Website and/or Services constitutes your agreement to the Terms. Mondaq may terminate your use of the Website and Services if you are in breach of these Terms or if Mondaq decides to terminate the licence granted hereunder for any reason whatsoever.

Use of www.mondaq.com

To Use Mondaq.com you must be: eighteen (18) years old or over; legally capable of entering into binding contracts; and not in any way prohibited by the applicable law to enter into these Terms in the jurisdiction which you are currently located.

You may use the Website as an unregistered user, however, you are required to register as a user if you wish to read the full text of the Content or to receive the Services.

You may not modify, publish, transmit, transfer or sell, reproduce, create derivative works from, distribute, perform, link, display, or in any way exploit any of the Content, in whole or in part, except as expressly permitted in these Terms or with the prior written consent of Mondaq. You may not use electronic or other means to extract details or information from the Content. Nor shall you extract information about users or Contributors in order to offer them any services or products.

In your use of the Website and/or Services you shall: comply with all applicable laws, regulations, directives and legislations which apply to your Use of the Website and/or Services in whatever country you are physically located including without limitation any and all consumer law, export control laws and regulations; provide to us true, correct and accurate information and promptly inform us in the event that any information that you have provided to us changes or becomes inaccurate; notify Mondaq immediately of any circumstances where you have reason to believe that any Intellectual Property Rights or any other rights of any third party may have been infringed; co-operate with reasonable security or other checks or requests for information made by Mondaq from time to time; and at all times be fully liable for the breach of any of these Terms by a third party using your login details to access the Website and/or Services

however, you shall not: do anything likely to impair, interfere with or damage or cause harm or distress to any persons, or the network; do anything that will infringe any Intellectual Property Rights or other rights of Mondaq or any third party; or use the Website, Services and/or Content otherwise than in accordance with these Terms; use any trade marks or service marks of Mondaq or the Contributors, or do anything which may be seen to take unfair advantage of the reputation and goodwill of Mondaq or the Contributors, or the Website, Services and/or Content.

Mondaq reserves the right, in its sole discretion, to take any action that it deems necessary and appropriate in the event it considers that there is a breach or threatened breach of the Terms.

Mondaq’s Rights and Obligations

Unless otherwise expressly set out to the contrary, nothing in these Terms shall serve to transfer from Mondaq to you, any Intellectual Property Rights owned by and/or licensed to Mondaq and all rights, title and interest in and to such Intellectual Property Rights will remain exclusively with Mondaq and/or its licensors.

Mondaq shall use its reasonable endeavours to make the Website and Services available to you at all times, but we cannot guarantee an uninterrupted and fault free service.

Mondaq reserves the right to make changes to the services and/or the Website or part thereof, from time to time, and we may add, remove, modify and/or vary any elements of features and functionalities of the Website or the services.

Mondaq also reserves the right from time to time to monitor your Use of the Website and/or services.

Disclaimer

The Content is general information only. It is not intended to constitute legal advice or seek to be the complete and comprehensive statement of the law, nor is it intended to address your specific requirements or provide advice on which reliance should be placed. Mondaq and/or its Contributors and other suppliers make no representations about the suitability of the information contained in the Content for any purpose. All Content provided "as is" without warranty of any kind. Mondaq and/or its Contributors and other suppliers hereby exclude and disclaim all representations, warranties or guarantees with regard to the Content, including all implied warranties and conditions of merchantability, fitness for a particular purpose, title and non-infringement. To the maximum extent permitted by law, Mondaq expressly excludes all representations, warranties, obligations, and liabilities arising out of or in connection with all Content. In no event shall Mondaq and/or its respective suppliers be liable for any special, indirect or consequential damages or any damages whatsoever resulting from loss of use, data or profits, whether in an action of contract, negligence or other tortious action, arising out of or in connection with the use of the Content or performance of Mondaq’s Services.

General

Mondaq may alter or amend these Terms by amending them on the Website. By continuing to Use the Services and/or the Website after such amendment, you will be deemed to have accepted any amendment to these Terms.

These Terms shall be governed by and construed in accordance with the laws of England and Wales and you irrevocably submit to the exclusive jurisdiction of the courts of England and Wales to settle any dispute which may arise out of or in connection with these Terms. If you live outside the United Kingdom, English law shall apply only to the extent that English law shall not deprive you of any legal protection accorded in accordance with the law of the place where you are habitually resident ("Local Law"). In the event English law deprives you of any legal protection which is accorded to you under Local Law, then these terms shall be governed by Local Law and any dispute or claim arising out of or in connection with these Terms shall be subject to the non-exclusive jurisdiction of the courts where you are habitually resident.

You may print and keep a copy of these Terms, which form the entire agreement between you and Mondaq and supersede any other communications or advertising in respect of the Service and/or the Website.

No delay in exercising or non-exercise by you and/or Mondaq of any of its rights under or in connection with these Terms shall operate as a waiver or release of each of your or Mondaq’s right. Rather, any such waiver or release must be specifically granted in writing signed by the party granting it.

If any part of these Terms is held unenforceable, that part shall be enforced to the maximum extent permissible so as to give effect to the intent of the parties, and the Terms shall continue in full force and effect.

Mondaq shall not incur any liability to you on account of any loss or damage resulting from any delay or failure to perform all or any part of these Terms if such delay or failure is caused, in whole or in part, by events, occurrences, or causes beyond the control of Mondaq. Such events, occurrences or causes will include, without limitation, acts of God, strikes, lockouts, server and network failure, riots, acts of war, earthquakes, fire and explosions.

By clicking Register you state you have read and agree to our Terms and Conditions