Turkey: Eşya Taşıma Sözleşmelerinde Yükte Meydana Gelen Zarardan Doğan Sorumluluk: Zıya Ve Hasar

Last Updated: 13 October 2017
Article by Abdulkadir Guzeloglu and Tarik Kurban

Zıya, bir maldan ekonomik olarak yararlanma imkanının ortadan kalkması durumunu ifade etmektedir. Hasar ise bir malın ekonomik kıymetini azaltan ancak ortadan kaldırmayan zararların tümüdür.

Zıya Kavramı

Zıya, bir maldan ekonomik olarak yararlanma imkanının ortadan kalkması durumunu ifade etmektedir. Buna göre zıya halinin gerçekleşmesi için bir malın cismen yok olması bir zorunlı bir şart değildir. Malın cismen mevcut olması halinde dahi ondan ekonomik olarak istifade etme imkanının kalmaması durumunda zıya hali söz konusu olmaktadır.                

Buna ek olarak bir eşyanın, artık ekonomik olarak fayda getirmeyecek kadar geç teslim edilmesi hali de zıya olarak tanımlanabilmektedir. Nitekim 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu'nun 874. Maddesi bu durumu "Eşya, taşıma süresini izleyen yirmi gün içinde teslim edilmezse, hak sahibi ona zayi olmuş gözüyle bakabilir." hükmüyle tanımlanan zıya karinesiyle belirtmektedir.      

Zıya karinesinin süre bakımından şartı eşyanın tesliminin tahammül edilmesi beklenemeyecek kadar gecikmiş olmasıdır. Buna göre bu mahiyette bir gecikmenin zıya niteliğini teşkil edebilmesi için cismen yok olmanın sonuçlarını doğurması gerekmektedir.                

TTK'nın 874. Maddesi hükmünde bu süre yurtiçi taşımalarda yirmi gün ve sınır ötesi taşımalarda ise otuz gün olarak belirlenmiştir.                

Ancak Eşyaların Karayolundan Uluslararası Nakliyatı İçin Mukavele Sözleşmesi (CMR) bu konuda farklı bir süre öngörmektedir.  CMR'ye tabi taşımalarda taşıma süresi sözleşmede kararlaştırılmış ise bu sürenin bitiminden itibaren 30 gün geçtikten sonra malın zayi olduğu kabul edilir. Taşıma süresi sözleşmeyle belirtilmemişse, yükün taşıyıcıya tesliminden itibaren 60 günün geçmesiyle zıya karinesi kullanılabilir hale gelmektedir.

Hak sahibinin Eşya Bulunduğunda Kendisine Haber Verilmesini İsteme Yetkisi                

TTK'nın 874. Maddesinin 2. fıkrası hak sahibi eşyanın zıyaı dolayısıyla tazminat alırsa, bunun ödenmesi esnasında eşyanın daha sonra bulunması hâlinde, derhâl kendisine haber verilmesini isteyebileceğini düzenlemektedir.                 Belirtmemiz gerekir ki CMR'de, eşyanın daha sonradan bulunması halinde haber verilmesinin istenmesi talebinin yazılı olarak yapılması gerekliliği düzenlenmektedir.                

Ayrıca TTK haber alma isteğini herhangi bir süre ile sınırlamamaktadır. Ancak CMR, eşyanın tazminatın ödenmesi tarihinden itibaren 1 yıl içinde bulunması halinde kendisine bilgi verilmesini isteyebileceğini düzenlemektedir.

Hak Sahibinin Eşyanın Kendisine İadesini İsteme Yetkisi                

TTK 874(3) hükmü hak sahibine eşyanın bulunduğunun haberini aldıktan 30 gün içinde eşyanın kendisine iade edilmesini isteme yetkisi vermektedir. Eşyanın hak sahibine verilmesi için ödenmiş olan tazminatın geri ödenmesi ve ödenmesi gereken taşıma ücretinin taşıyana ödenmesi gerekmektedir.                

Zıya karinesine dayanıldığı için zıya tazminatı ödenmek zorunda kalınan eşyanın, bulunduğu vakit hak sahibine haber verilmesi isteğinin hiç yapılmaması durumunda veya haber verilmiş olmasına rağmen 30 gün içinde iadesi istenmemiş olması durumunda taşıyıcı o eşya üzerinde serbestçe tasarrufta bulunma yetkisini elde etmektedir.

Hasar Kavramı

Bir malın ekonomik kıymetini azaltan zararlar, hasar kavramı ile açıklanmaktadır.                

Malın hasara uğraması halinde gönderilen veya gönderen, malı hasarlı haliyle almak durumundadır.                

Durum her ne kadar böyle olsa da malın uğradığı zarar ondan elde edilmesi beklenen ekonomik yararı tamamen kaldıracak nitelikteyse artık hasardan değil zıya halinden bahsedilmesi gerekmektedir. Zararın Miktarının Belirlenmesi                

Taraflar arasında "Teslimde Özel Menfaat Şartı" (Special Interest In Delivery) kararlaştırılmamış ise, zarar, yükü teşkil eden eşyanın yüklenmek üzere teslim olunduğu yer ve zamanda ki ekonomik değerinin esas almasıyla ve zararın türüne göre tespit edilmektedir.

Eşya Değerinin Tespiti                

Eşyanın değeri, piyasası varsa bu fiyata göre, eğer piyasası yoksa aynı tür ve nitelikteki malların cari değerine göre tayin edilmektedir.                

Eşyanın taşımak üzere teslim edilmesinden hemen önce satılmış olması halinde, satıcının faturasında taşıma giderleri mahsup edilerek gösterilen satış bedelinin piyasa fiyatı olduğu varsayılmaktadır.                

Yukarıda da belirtildiği gibi bu değerler, eşyanın yüklenmek üzere teslim olunduğu yer ve zamanda ki değerler esas alınarak tespit edilmektedir.

Zıya veya Hasar Halinde Zararın Tespiti                

TTK 880 hükmüne göre zararın kısmen veya tamamen zıya şeklinde meydana gelmesi durumunda, zarar, eşyanın taşınması için teslim edildiği yere göre belirlenmektedir.                

Aynı maddenin ikinci fıkrasında ise eşyanın hasara uğraması hâlinde, onun taşınmak üzere teslim alındığı yer ve zamandaki hasarsız değeri ile hasarlı değeri arasındaki farkın tazmin edilmesi gerektiği düzenlenmektedir. Bu durumda zararı azaltmak ve gidermek için yapılacak harcamaların birinci cümleye göre saptanacak değer farkını karşıladığı karine olarak kabul edilmektedir. Ancak bu halde, malın hasarının giderilmiş olan halinin değeri ile malın hiç zarara uğramamış olan değeri arasında bir farkın bulunması durumunda, oluşan bu değer kaybı zarar içinde değerlendirilmektedir.

Teslimde Özel Menfaat Şartının Kararlaştırılmış Olması Durumu                 

Taşıma sözleşmesinin tarafları, taşınan eşyanın varma yerine ulaşması ve gönderilene teslim edilmesi halinde özel bir menfaatin gerçekleşeceğinden bahisle, teslime ilişkin bir özel menfaat değeri belirlemişler ise, yük zararı hesaplanırken taraflar arasında kararlaştırılan bu özel menfaat değeri esas alınır.                

CMR'de açıkça öngörülen bu uyugulama, TTK'da yer almamaktadır. Ancak doktrinde bu uygulamanın TTK'nın asıl taşıyıcının yaptığı sorumluluğu genişleten anlaşmaların fiili taşıyıcıyı da bağlaması şartının öngörüldüğü 888. Maddesinden hareketle gerçekleştirilebileceği savunulmaktadır.

Yük Zararı Halinde İleri Sürülebilecek Diğer Talep Hakları                

TTK'nın 881. maddesi yük zararından sorumlu olan taşıyıcının, ayrıca yük zararının belirlenmesi için yapılması zorunlu olan giderleri de tazminle yükümlü kılmaktadır.                

Taşıyıcının taşınan eşyanın zayi olması veya hasara uğraması sebebiyle yük zararından sorumlu olduğu hallerde, almış olduğu taşıma ücretini de iade etmesi esası yük zararının hasara uğraması halinde de uygulanmaktadır. Buna göre TTK'nın 882. madde hükmünde hasar halinde iadenin hasara uğrayan eşyanın hasarlı değeri ile hasarsız değeri arasındaki orana göre yapılması öngörülmektedir.                

Yük zararından sorumlu olan taşıyıcı aynı zamanda boşa giden diğer giderleri de karşılamakla yükümlüdür. Buna göre TTK'nın 883. maddesinde taşıyıcının, zararın meydana geldiği taşıma için yapılmış olan ancak boşa giden ödenmiş gümrük vergileri, resimler, harçlar, komisyonlar, yükleme ve istif ücretlerini zıya halinde tamamen; hasar halinde ise hasarlı değer ile hasarsız değer arasındaki oran nispetinde karşılaması gerektiği düzenlenmektedir.

The content of this article is intended to provide a general guide to the subject matter. Specialist advice should be sought about your specific circumstances.

To print this article, all you need is to be registered on Mondaq.com.

Click to Login as an existing user or Register so you can print this article.

Authors
 
Some comments from our readers…
“The articles are extremely timely and highly applicable”
“I often find critical information not available elsewhere”
“As in-house counsel, Mondaq’s service is of great value”

Related Topics
 
Related Articles
 
Up-coming Events Search
Tools
Print
Font Size:
Translation
Channels
Mondaq on Twitter
 
Register for Access and our Free Biweekly Alert for
This service is completely free. Access 250,000 archived articles from 100+ countries and get a personalised email twice a week covering developments (and yes, our lawyers like to think you’ve read our Disclaimer).
 
Email Address
Company Name
Password
Confirm Password
Position
Mondaq Topics -- Select your Interests
 Accounting
 Anti-trust
 Commercial
 Compliance
 Consumer
 Criminal
 Employment
 Energy
 Environment
 Family
 Finance
 Government
 Healthcare
 Immigration
 Insolvency
 Insurance
 International
 IP
 Law Performance
 Law Practice
 Litigation
 Media & IT
 Privacy
 Real Estate
 Strategy
 Tax
 Technology
 Transport
 Wealth Mgt
Regions
Africa
Asia
Asia Pacific
Australasia
Canada
Caribbean
Europe
European Union
Latin America
Middle East
U.K.
United States
Worldwide Updates
Registration (you must scroll down to set your data preferences)

Mondaq Ltd requires you to register and provide information that personally identifies you, including your content preferences, for three primary purposes (full details of Mondaq’s use of your personal data can be found in our Privacy and Cookies Notice):

  • To allow you to personalize the Mondaq websites you are visiting to show content ("Content") relevant to your interests.
  • To enable features such as password reminder, news alerts, email a colleague, and linking from Mondaq (and its affiliate sites) to your website.
  • To produce demographic feedback for our content providers ("Contributors") who contribute Content for free for your use.

Mondaq hopes that our registered users will support us in maintaining our free to view business model by consenting to our use of your personal data as described below.

Mondaq has a "free to view" business model. Our services are paid for by Contributors in exchange for Mondaq providing them with access to information about who accesses their content. Once personal data is transferred to our Contributors they become a data controller of this personal data. They use it to measure the response that their articles are receiving, as a form of market research. They may also use it to provide Mondaq users with information about their products and services.

Details of each Contributor to which your personal data will be transferred is clearly stated within the Content that you access. For full details of how this Contributor will use your personal data, you should review the Contributor’s own Privacy Notice.

Please indicate your preference below:

Yes, I am happy to support Mondaq in maintaining its free to view business model by agreeing to allow Mondaq to share my personal data with Contributors whose Content I access
No, I do not want Mondaq to share my personal data with Contributors

Also please let us know whether you are happy to receive communications promoting products and services offered by Mondaq:

Yes, I am happy to received promotional communications from Mondaq
No, please do not send me promotional communications from Mondaq
Terms & Conditions

Mondaq.com (the Website) is owned and managed by Mondaq Ltd (Mondaq). Mondaq grants you a non-exclusive, revocable licence to access the Website and associated services, such as the Mondaq News Alerts (Services), subject to and in consideration of your compliance with the following terms and conditions of use (Terms). Your use of the Website and/or Services constitutes your agreement to the Terms. Mondaq may terminate your use of the Website and Services if you are in breach of these Terms or if Mondaq decides to terminate the licence granted hereunder for any reason whatsoever.

Use of www.mondaq.com

To Use Mondaq.com you must be: eighteen (18) years old or over; legally capable of entering into binding contracts; and not in any way prohibited by the applicable law to enter into these Terms in the jurisdiction which you are currently located.

You may use the Website as an unregistered user, however, you are required to register as a user if you wish to read the full text of the Content or to receive the Services.

You may not modify, publish, transmit, transfer or sell, reproduce, create derivative works from, distribute, perform, link, display, or in any way exploit any of the Content, in whole or in part, except as expressly permitted in these Terms or with the prior written consent of Mondaq. You may not use electronic or other means to extract details or information from the Content. Nor shall you extract information about users or Contributors in order to offer them any services or products.

In your use of the Website and/or Services you shall: comply with all applicable laws, regulations, directives and legislations which apply to your Use of the Website and/or Services in whatever country you are physically located including without limitation any and all consumer law, export control laws and regulations; provide to us true, correct and accurate information and promptly inform us in the event that any information that you have provided to us changes or becomes inaccurate; notify Mondaq immediately of any circumstances where you have reason to believe that any Intellectual Property Rights or any other rights of any third party may have been infringed; co-operate with reasonable security or other checks or requests for information made by Mondaq from time to time; and at all times be fully liable for the breach of any of these Terms by a third party using your login details to access the Website and/or Services

however, you shall not: do anything likely to impair, interfere with or damage or cause harm or distress to any persons, or the network; do anything that will infringe any Intellectual Property Rights or other rights of Mondaq or any third party; or use the Website, Services and/or Content otherwise than in accordance with these Terms; use any trade marks or service marks of Mondaq or the Contributors, or do anything which may be seen to take unfair advantage of the reputation and goodwill of Mondaq or the Contributors, or the Website, Services and/or Content.

Mondaq reserves the right, in its sole discretion, to take any action that it deems necessary and appropriate in the event it considers that there is a breach or threatened breach of the Terms.

Mondaq’s Rights and Obligations

Unless otherwise expressly set out to the contrary, nothing in these Terms shall serve to transfer from Mondaq to you, any Intellectual Property Rights owned by and/or licensed to Mondaq and all rights, title and interest in and to such Intellectual Property Rights will remain exclusively with Mondaq and/or its licensors.

Mondaq shall use its reasonable endeavours to make the Website and Services available to you at all times, but we cannot guarantee an uninterrupted and fault free service.

Mondaq reserves the right to make changes to the services and/or the Website or part thereof, from time to time, and we may add, remove, modify and/or vary any elements of features and functionalities of the Website or the services.

Mondaq also reserves the right from time to time to monitor your Use of the Website and/or services.

Disclaimer

The Content is general information only. It is not intended to constitute legal advice or seek to be the complete and comprehensive statement of the law, nor is it intended to address your specific requirements or provide advice on which reliance should be placed. Mondaq and/or its Contributors and other suppliers make no representations about the suitability of the information contained in the Content for any purpose. All Content provided "as is" without warranty of any kind. Mondaq and/or its Contributors and other suppliers hereby exclude and disclaim all representations, warranties or guarantees with regard to the Content, including all implied warranties and conditions of merchantability, fitness for a particular purpose, title and non-infringement. To the maximum extent permitted by law, Mondaq expressly excludes all representations, warranties, obligations, and liabilities arising out of or in connection with all Content. In no event shall Mondaq and/or its respective suppliers be liable for any special, indirect or consequential damages or any damages whatsoever resulting from loss of use, data or profits, whether in an action of contract, negligence or other tortious action, arising out of or in connection with the use of the Content or performance of Mondaq’s Services.

General

Mondaq may alter or amend these Terms by amending them on the Website. By continuing to Use the Services and/or the Website after such amendment, you will be deemed to have accepted any amendment to these Terms.

These Terms shall be governed by and construed in accordance with the laws of England and Wales and you irrevocably submit to the exclusive jurisdiction of the courts of England and Wales to settle any dispute which may arise out of or in connection with these Terms. If you live outside the United Kingdom, English law shall apply only to the extent that English law shall not deprive you of any legal protection accorded in accordance with the law of the place where you are habitually resident ("Local Law"). In the event English law deprives you of any legal protection which is accorded to you under Local Law, then these terms shall be governed by Local Law and any dispute or claim arising out of or in connection with these Terms shall be subject to the non-exclusive jurisdiction of the courts where you are habitually resident.

You may print and keep a copy of these Terms, which form the entire agreement between you and Mondaq and supersede any other communications or advertising in respect of the Service and/or the Website.

No delay in exercising or non-exercise by you and/or Mondaq of any of its rights under or in connection with these Terms shall operate as a waiver or release of each of your or Mondaq’s right. Rather, any such waiver or release must be specifically granted in writing signed by the party granting it.

If any part of these Terms is held unenforceable, that part shall be enforced to the maximum extent permissible so as to give effect to the intent of the parties, and the Terms shall continue in full force and effect.

Mondaq shall not incur any liability to you on account of any loss or damage resulting from any delay or failure to perform all or any part of these Terms if such delay or failure is caused, in whole or in part, by events, occurrences, or causes beyond the control of Mondaq. Such events, occurrences or causes will include, without limitation, acts of God, strikes, lockouts, server and network failure, riots, acts of war, earthquakes, fire and explosions.

By clicking Register you state you have read and agree to our Terms and Conditions