Turkey: Ad Hoc Tahkim ve Kurumsal Tahkim

Last Updated: 3 October 2017
Article by Abdulkadir Guzeloglu and Tarik Kurban

Uluslararası niteliği haiz olan tahkim faaliyetleri, örgütlenme şemaları bakımından iki grup altında incelenebilmektedir.

Bunlardan birincisi "Ad Hoc", ikincisi ise "Kurumsal Tahkimdir".

  1. Ad Hoc Tahkim

Ad Hoc tahkim usulüne göre, tahkim yargılaması tarafların kendi inisiyatifleri ile belirlemiş oldukları yahut önceden belirlenmiş olan kurallara ya da yasalara atıfta bulundukları kurallar çerçevesince, taraflarca yahut tarafların yetkilendirdiği hakem veya hakem kurulunca yapılmaktadır. Ad hoc tahkim, kurumsal tahkim merkezlerinin bürokratik yapısının tahkim yargılamasında gecikmelere neden olabilmesi, bu bürokratik yapının "milletlerarası sermayenin" baskısı altında kaldığına ilişkin şüphelerin olması ve bu kurumların yargılama yapmak için ek masraflar çıkarması gibi nedenlerden ötürü uluslararası arenada tercih edildiği belirtilmektedir. Bu husus itibariyle, bilhassa bir tarafın devlet ya da kamu kurum veya kuruluşlarının teşkil ettiği yatırım uyuşmazlıklarında ad hoc yargılama yaygın şekilde tercih edilmektedir.

Ad hoc tahkim türünü seçen taraflar, yerel tahkim düzenlemelerine tabi olmaksızın, Birleşmiş Milletler Milletlerarası Ticaret Hukuku Komisyonu (UNCITRAL) tarafından hazırlanan tahkim kurallarının uygulanmasını kararlaştırabilmektedirler. UNCITRAL Tahkim Kuralları'nın 1. Maddesi "Taraflar, sözleşmesel olsun olmasın, belirli bir hukuki ilişki bakımından aralarındaki bir uyuşmazlığın UNCITRAL Tahkim Kurallarına göre çözüme bağlanacağını kararlaştırmış bulunuyorlarsa, söz konusu uyuşmazlıklar, taraflarca kabul edilecek değişikliklere bağlı olarak işbu kurallara göre çözümlenir." hükmüyle bu hususu düzenlemektedir.

  1. Kurumsal Tahkim

Uluslararası nitelik taşıyan sözleşmelerde, taraflar henüz müzakere aşamasındayken ileride ortaya çıkması muhtemel olan uyuşmazlıkları ve bunların çözüm yollarını gündeme getirmek istememektedirler. Bu nedenden ötürü taraflar tahkim prosedürünün bütün yönlerini detaylı bir şekilde düzenleyen kurallara ve tahkim prosedürünü yürütecek teknik ve idari organizasyonlara sahip olan daimî hakem divanlarını tercih etmektedir. Uluslararası tahkim kurumları tarafından belirlenmiş olan kuralların uygulanması seçildiği için, ad hoc tahkim yolunun aksine, taraflarca herhangi bir usul ve kural belirlenmesine gerek kalmamaktadır. Kurumsal tahkim yolunda yargı işlevini yürüten organ tahkim merkezi değil, tarafların seçtiği hakemler olmaktadır. Tahkim merkezi sadece yargılama sürecinin organizasyonunu gerçekleştirmektedir.

Bundan öte uyuşmazlığın çözümü için kurumsal mahkeme ile çalışan hakem ve avukatlar, kuralların söz konusu tahkim merkezleri tarafından önceden belirlenmiş olması ve uzun süreler boyunca kullanılıyor olması nedeniyle bu kurallara tam bir hakimiyet içerisinde olmaktadırlar. Bu husus tarafların uyuşmazlığın en adil biçimde çözülmesine olan inançlarını ve tahkim yargılamasına olan güvenlerini artırmaktadır.

Günümüzde uluslararası arenada hakemlik hizmeti sunmakta olan birçok kurumsal tahkim kuruluşu bulunmaktadır. Bunlardan en önemlileri Milletlerarası Ticaret Odası Tahkim Mahkemesi "ICC Arbitration Court", Yatırım İhtilaflarının Halline Dair Uluslararası Merkez "ICSID", Spor Tahkim Mahkemesi "CAS" ve İstanbul Tahkim Merkezi "ISTAC" olarak sayılabilir.

Milletlerarası Ticaret Odası Tahkim Mahkemesi "ICC Arbitration Court"

Milletlerarası Ticaret Odası, dünyanın en büyük iş örgütüdür. ICC'nin üç ana faaliyetinden birisi olan uyuşmazlık çözümü için, 1923 yılında Milletlerarası Ticaret Odası Tahkim Divanı (ICC Arbitration Court) kurulmuştur.

ICC Tahkim Mahkemesi ihtilafları doğrudan çözmemekte, sadece ICC Tahkim Kuralları uyarınca tahkim sürecini yönetmektedir. Buna göre işin esasına girerek uyuşmazlığın çözümünü yapan hakemler ya taraflarca bizzat yahut da tarafların vermiş olduğu yetki ile ICC Tahkim Mahkemesi tarafından seçilmektedir.

Tarafların ICC Tahkimi'ni tercih etmelerinin ardından işleyen süreç şu aşamalar dahilinde özetlenebilir

  1. Tahkim Talebi

ICC Tahkim Kuralları 4. Madde uyarınca tahkime başvurmak isteyen taraf bu talebini, sekretaryaya sunar. Bu talebin uygun olduğunu veya uyuşmazlığın etkin bir şekilde çözümüne katkı sağlayacağını düşündüğü diğer belge veya bilgiler ile birlikte şu hususları içermesi gerekmektedir:

  • Tarafların tam adı, sıfatı, adresleri ve diğer iletişim bilgileri,
  • Tahkimde davacıyı temsil eden kişi(lerin) tam adı, adresi ve diğer iletişim bilgileri,
  • Davadaki iddia(ların) ortaya çıkmasına sebep olan uyuşmazlığın mahiyet ve özelliklerinin tanımı ve bu taleplerin dayandığı hususlar,
  • Miktarı belirli olan taleplerin tutarları ile birlikte talep sonuçları ve mümkün olduğunca diğer taleplerin yaklaşık parasal değeri,
  • Bütün ilgili sözleşmeler ve özellikle tahkim sözleşmesi (veya sözleşmeleri),
  • Talebin birden fazla tahkim sözleşmesine dayanması durumunda, her bir talebin hangi tahkim sözleşmesine göre yapıldığının belirtilmesi,
  • 12. ve 13. madde hükümleri uyarınca hakemlerin sayısı ve seçilmesi ile ilgili her türlü gerekli bilgi ve görüş veya teklifler ve ilgili maddeler uyarınca hakemin atanması,
  • Tahkim yeri, uygulanacak hukuk ve tahkimin dili ile ilgili tüm hususlar ve görüşler veya teklifler,
  1. Hakemlerin Tespit Edilmesi

Tarafların anlaşmasına göre veya bu konuda anlaşma yoksa yahut sağlanamıyorsa ICC Tahkim Mahkemesi somut uyuşmazlığı karara bağlayacak hakemleri belirlemektedir.

  1. Masraf Avanslarının Yatırılması

ICC Tahkim Kuralları madde 4(4) hükmü uyarınca dava açan taraf, buna yönelik talebiyle birlikte talep tarihinde yürürlükte olan Ek III (Tahkim Masrafları ve Ücretleri) ile belirtilen dava açma masrafını yatırmaktadır.

  1. Dosyanın Hakem Kuruluna Tevdi Edilmesi

Hakem kurulunun seçilmesinden sonra sekretarya, dosyayı hakem kuruluna tevdi etmektedir.

Dosyanın hakem kuruluna tevdii üzerine hakem kurulu, belgelere dayanarak veya tarafların huzurunda ve en son beyanlarını da göz önünde tutarak, görevini belirten bir "Görev Belgesi" hazırlamaktadır.

  1. Hakem Kurulunun Karar Vermesi

Hakem kurulu görev belgesinin imzalanması tarihinden itibaren olayın esası hakkında karar tasarısını onay için Divana sunar.

  1. ICC Tahkim Divanı'nın Onayı

Hakem kurulu, kararı imzalamadan önce taslak halinde Divan'a sunar. Divan, kararın şekline ilişkin değişiklikler yapabilir ve hakem kurulunun karar verme özgürlüğünü etkilemeksizin, esasa ilişkin hususlara dikkatini çekebilir. Hakem kurulu, Divan'ın şekil yönünden onaylamadığı bir karar veremez.

Sekretarya Divan tarafından onaylanmış ve hakemler kurulunca imzalanmış olan kararı, tahkim masraflarının tamamının ödenmesi üzerine taraflara tebliğ eder.

Uluslararası Yatırım Anlaşmazlıklarının Çözüm Merkezi "ICSID"

ICSID Dünya Bankası tarafından, yatırım uyuşmazlıklarından doğan yatırım anlaşmazlıklarının çözümü için kurulmuştur. ICSID devletler ile başka devlet vatandaşları arasında, yatırım konusunda çıkan anlaşmazlıkları çözmektedir. Devletler milletlerarası yatırım anlaşmalarında, kendi kanunlarında ve yatırımcılar ile imzaladıkları sözleşmelerde bu kurumun yetkisini kabul etmektedirler.

ICSID'e uyuşmazlık götürülebilmesi için her somut olayda tarafların anlaşma ile ICSID'nin hakemliğini kabul etmiş olmaları gerekmektedir. Bu nedenle uluslararası niteliği haiz yatırım uyuşmazlıklarının çok azı bu kurum tarafından çözümlenmektedir

ICSID Kuralları uyarınca verilen kararlar, taraf devletlerin iç hukukunda cebri icra kuralları uyarınca doğrudan uygulanabilir niteliktedir.

Spor Tahkim Mahkemesi "CAS"

Spor Tahkim Mahkemesi, "CAS", spor hukuku ile ilgili anlaşmazlıkların halli için kurulmuş olan, uluslararası bir tahkim mahkemesidir.

Aralarında uyuşmazlık olan tarafların CAS'a başvurabilmesi için bu konuda bir tahkim anlaşması yapmış olmaları gerekmektedir. Olimpiyat Tüzüğü'nün 61. Maddesi, Olimpiyat Oyunları ile ilgili her türlü anlaşmazlıkta sadece CAS'ın yetkili olduğunu belirtmektedir. Uluslararası Olimpik Federasyonların tümü en azından bazı anlaşmazlıklar açısından CAS'ın yargılama yetkisini kabul etmektedir.

CAS kararlarına karşı İsviçre Federal Yüksek Mahkemesi'nde kanun yoluna başvurulabilmektedir. CAS kararlarının temyizleri nadiren kabul edilmektedir. Kabul edilen kararlar genellikle usul sorunlarıyla alakalı olmaktadır.

İstanbul Tahkim Merkezi "ISTAC"

İstanbul Tahkim Merkezi, 20.11.2014 tarihli ve 6570 sayılı İstanbul Tahkim Merkezi Tahkim Kanunu'nun, 29.11.2014 tarihli ve 29190 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe girmesiyle kurulmuştur.

İstanbul merkezli bir tahkim kuruluşu olan ISTAC gerek Türkiye'deki gerekse yurtdışındaki ticari aktörler arasındaki uyuşmazlıkların çözümlenmesi için tahkim ve arabuluculuk hizmeti sunmaktadır.

İstanbul Tahkim Merkezi Tahkim ve Arabuluculuk Kuralları, 26 Ekim 2015 tarihinde yürürlüğe girmiştir. ISTACTahkim Kuralları Seri Tahkim, Acil Durum Hakemi ve ad hoc tahkimlerde hakem atanmasına ilişkin kurulları içermektedir. İstanbul Tahkim Merkezi, Milli ve Milletlerarası Tahkim Divanları ile Sekretarya'dan oluşmaktadır.

ISTAC'ta dava açma usulünü kısaca özetlersek, ilk olarak davayı açmak isteyen taraf tahkim talebi (özet dilekçe) veya Dava Dilekçesi (tam dilekçe) ile birlikte tahkim şartını Sekretarya sunmakta akabinde tahkim masrafı yatırılmaktadır.

Bunun üzerine davalı 30 gün içerisinde Tahkim Talebine Cevabını (özet dilekçe) ve Cevap Dilekçesi (tam dilekçe) ve delillerini Sekretarya'ya sunmaktadır.

Daha sonra Duruşma yapılmakta, Tahkikatın sona ermesi ve Hakem kararının Sekretarya'ya sunulması safhaları takip edilmekte ve yargılama sonlandırılmaktadır.

The content of this article is intended to provide a general guide to the subject matter. Specialist advice should be sought about your specific circumstances.

To print this article, all you need is to be registered on Mondaq.com.

Click to Login as an existing user or Register so you can print this article.

Authors
 
Some comments from our readers…
“The articles are extremely timely and highly applicable”
“I often find critical information not available elsewhere”
“As in-house counsel, Mondaq’s service is of great value”

Related Topics
 
Related Articles
 
Up-coming Events Search
Tools
Print
Font Size:
Translation
Channels
Mondaq on Twitter
 
Register for Access and our Free Biweekly Alert for
This service is completely free. Access 250,000 archived articles from 100+ countries and get a personalised email twice a week covering developments (and yes, our lawyers like to think you’ve read our Disclaimer).
 
Email Address
Company Name
Password
Confirm Password
Position
Mondaq Topics -- Select your Interests
 Accounting
 Anti-trust
 Commercial
 Compliance
 Consumer
 Criminal
 Employment
 Energy
 Environment
 Family
 Finance
 Government
 Healthcare
 Immigration
 Insolvency
 Insurance
 International
 IP
 Law Performance
 Law Practice
 Litigation
 Media & IT
 Privacy
 Real Estate
 Strategy
 Tax
 Technology
 Transport
 Wealth Mgt
Regions
Africa
Asia
Asia Pacific
Australasia
Canada
Caribbean
Europe
European Union
Latin America
Middle East
U.K.
United States
Worldwide Updates
Registration (you must scroll down to set your data preferences)

Mondaq Ltd requires you to register and provide information that personally identifies you, including your content preferences, for three primary purposes (full details of Mondaq’s use of your personal data can be found in our Privacy and Cookies Notice):

  • To allow you to personalize the Mondaq websites you are visiting to show content ("Content") relevant to your interests.
  • To enable features such as password reminder, news alerts, email a colleague, and linking from Mondaq (and its affiliate sites) to your website.
  • To produce demographic feedback for our content providers ("Contributors") who contribute Content for free for your use.

Mondaq hopes that our registered users will support us in maintaining our free to view business model by consenting to our use of your personal data as described below.

Mondaq has a "free to view" business model. Our services are paid for by Contributors in exchange for Mondaq providing them with access to information about who accesses their content. Once personal data is transferred to our Contributors they become a data controller of this personal data. They use it to measure the response that their articles are receiving, as a form of market research. They may also use it to provide Mondaq users with information about their products and services.

Details of each Contributor to which your personal data will be transferred is clearly stated within the Content that you access. For full details of how this Contributor will use your personal data, you should review the Contributor’s own Privacy Notice.

Please indicate your preference below:

Yes, I am happy to support Mondaq in maintaining its free to view business model by agreeing to allow Mondaq to share my personal data with Contributors whose Content I access
No, I do not want Mondaq to share my personal data with Contributors

Also please let us know whether you are happy to receive communications promoting products and services offered by Mondaq:

Yes, I am happy to received promotional communications from Mondaq
No, please do not send me promotional communications from Mondaq
Terms & Conditions

Mondaq.com (the Website) is owned and managed by Mondaq Ltd (Mondaq). Mondaq grants you a non-exclusive, revocable licence to access the Website and associated services, such as the Mondaq News Alerts (Services), subject to and in consideration of your compliance with the following terms and conditions of use (Terms). Your use of the Website and/or Services constitutes your agreement to the Terms. Mondaq may terminate your use of the Website and Services if you are in breach of these Terms or if Mondaq decides to terminate the licence granted hereunder for any reason whatsoever.

Use of www.mondaq.com

To Use Mondaq.com you must be: eighteen (18) years old or over; legally capable of entering into binding contracts; and not in any way prohibited by the applicable law to enter into these Terms in the jurisdiction which you are currently located.

You may use the Website as an unregistered user, however, you are required to register as a user if you wish to read the full text of the Content or to receive the Services.

You may not modify, publish, transmit, transfer or sell, reproduce, create derivative works from, distribute, perform, link, display, or in any way exploit any of the Content, in whole or in part, except as expressly permitted in these Terms or with the prior written consent of Mondaq. You may not use electronic or other means to extract details or information from the Content. Nor shall you extract information about users or Contributors in order to offer them any services or products.

In your use of the Website and/or Services you shall: comply with all applicable laws, regulations, directives and legislations which apply to your Use of the Website and/or Services in whatever country you are physically located including without limitation any and all consumer law, export control laws and regulations; provide to us true, correct and accurate information and promptly inform us in the event that any information that you have provided to us changes or becomes inaccurate; notify Mondaq immediately of any circumstances where you have reason to believe that any Intellectual Property Rights or any other rights of any third party may have been infringed; co-operate with reasonable security or other checks or requests for information made by Mondaq from time to time; and at all times be fully liable for the breach of any of these Terms by a third party using your login details to access the Website and/or Services

however, you shall not: do anything likely to impair, interfere with or damage or cause harm or distress to any persons, or the network; do anything that will infringe any Intellectual Property Rights or other rights of Mondaq or any third party; or use the Website, Services and/or Content otherwise than in accordance with these Terms; use any trade marks or service marks of Mondaq or the Contributors, or do anything which may be seen to take unfair advantage of the reputation and goodwill of Mondaq or the Contributors, or the Website, Services and/or Content.

Mondaq reserves the right, in its sole discretion, to take any action that it deems necessary and appropriate in the event it considers that there is a breach or threatened breach of the Terms.

Mondaq’s Rights and Obligations

Unless otherwise expressly set out to the contrary, nothing in these Terms shall serve to transfer from Mondaq to you, any Intellectual Property Rights owned by and/or licensed to Mondaq and all rights, title and interest in and to such Intellectual Property Rights will remain exclusively with Mondaq and/or its licensors.

Mondaq shall use its reasonable endeavours to make the Website and Services available to you at all times, but we cannot guarantee an uninterrupted and fault free service.

Mondaq reserves the right to make changes to the services and/or the Website or part thereof, from time to time, and we may add, remove, modify and/or vary any elements of features and functionalities of the Website or the services.

Mondaq also reserves the right from time to time to monitor your Use of the Website and/or services.

Disclaimer

The Content is general information only. It is not intended to constitute legal advice or seek to be the complete and comprehensive statement of the law, nor is it intended to address your specific requirements or provide advice on which reliance should be placed. Mondaq and/or its Contributors and other suppliers make no representations about the suitability of the information contained in the Content for any purpose. All Content provided "as is" without warranty of any kind. Mondaq and/or its Contributors and other suppliers hereby exclude and disclaim all representations, warranties or guarantees with regard to the Content, including all implied warranties and conditions of merchantability, fitness for a particular purpose, title and non-infringement. To the maximum extent permitted by law, Mondaq expressly excludes all representations, warranties, obligations, and liabilities arising out of or in connection with all Content. In no event shall Mondaq and/or its respective suppliers be liable for any special, indirect or consequential damages or any damages whatsoever resulting from loss of use, data or profits, whether in an action of contract, negligence or other tortious action, arising out of or in connection with the use of the Content or performance of Mondaq’s Services.

General

Mondaq may alter or amend these Terms by amending them on the Website. By continuing to Use the Services and/or the Website after such amendment, you will be deemed to have accepted any amendment to these Terms.

These Terms shall be governed by and construed in accordance with the laws of England and Wales and you irrevocably submit to the exclusive jurisdiction of the courts of England and Wales to settle any dispute which may arise out of or in connection with these Terms. If you live outside the United Kingdom, English law shall apply only to the extent that English law shall not deprive you of any legal protection accorded in accordance with the law of the place where you are habitually resident ("Local Law"). In the event English law deprives you of any legal protection which is accorded to you under Local Law, then these terms shall be governed by Local Law and any dispute or claim arising out of or in connection with these Terms shall be subject to the non-exclusive jurisdiction of the courts where you are habitually resident.

You may print and keep a copy of these Terms, which form the entire agreement between you and Mondaq and supersede any other communications or advertising in respect of the Service and/or the Website.

No delay in exercising or non-exercise by you and/or Mondaq of any of its rights under or in connection with these Terms shall operate as a waiver or release of each of your or Mondaq’s right. Rather, any such waiver or release must be specifically granted in writing signed by the party granting it.

If any part of these Terms is held unenforceable, that part shall be enforced to the maximum extent permissible so as to give effect to the intent of the parties, and the Terms shall continue in full force and effect.

Mondaq shall not incur any liability to you on account of any loss or damage resulting from any delay or failure to perform all or any part of these Terms if such delay or failure is caused, in whole or in part, by events, occurrences, or causes beyond the control of Mondaq. Such events, occurrences or causes will include, without limitation, acts of God, strikes, lockouts, server and network failure, riots, acts of war, earthquakes, fire and explosions.

By clicking Register you state you have read and agree to our Terms and Conditions