Turkey: Tahkim Anlaşması

Last Updated: 20 September 2017
Article by Abdulkadir Guzeloglu and Tarik Kurban
Most Read Contributor in Turkey, November 2017

Tahkim Anlaşması, kişiler arasında ortaya çıkmış veya çıkabilecek olan anlaşmazlıkların, olağan devlet yargısı yerine, hakemler tarafından çözülmesi amacıyla taraflar arasında yapılan anlaşmayı ifade etmektedir. Tarafların tahkim yoluna müracaat edebilmeleri için aralarında bir tahkim anlaşmasının bulunması gerekmektedir. Bu nedenden ötürü tahkim yoluna başvurabilmenin "olmazsa olmaz" (conditio sine qua non) koşulu, taraflar arasında bir tahkim anlaşmasının var olmasıdır.

4686 sayılı Milletlerarası Tahkim Kanunu'nun 4. maddesinde tahkim anlaşmasının tanımı yapılmaktadır. Bu tanıma göre "Tahkim anlaşması, tarafların, sözleşmeden kaynaklansın veya kaynaklanmasın aralarında mevcut bir hukuki ilişkiden doğmuş veya doğabilecek uyuşmazlıkların tümünün veya bazılarının tahkim yoluyla çözülmesi konusunda yaptıkları anlaşmadır."

Bu tanımın, 1958 tarihli New York Sözleşmesi'nin Ⅱ(1) maddesi dikkate alınarak yapılmış olduğu görülmektedir.

Yukarıdaki tanım uyarınca tahkim anlaşmasının konusu, sözleşmeden kaynaklı bir uyuşmazlık olabileceği gibi, sözleşme dışı bir ilişkiden kaynaklanmış olan uyuşmazlıklar da olabilmektedir. Bu açıdan tarafların tahkime götürmek istedikleri uyuşmazlık, haksız fiil veya sebepsiz zenginleşmeden kaynaklanmış olan bir uyuşmazlık olsa dahi taraflar bir tahkim anlaşması yaparak, uyuşmazlığın tahkim yolu ile çözümlenmesini kararlaştırabilmektedirler. Burada önem arz eden husus, uyuşmazlığın tahkime elverişli olması şartıdır.

Milletlerarası Tahkim Kanunu'nda yapılmış olan tanıma göre, tahkim anlaşmasının konusunu halihazırda doğmuş olan bir uyuşmazlık yada henüz doğmamış fakat doğabilecek bir uyuşmazlık oluşturabilmektedir.

Yine Milletlerarası Tahkim Kanunu, taraflar arasındaki uyuşmazlıkların tümünün veya bazısının tahkim yolu ile çözümlenebileceğini öngörmektedir. Bu durumda tahkim anlaşması kapsamı dışında kalan uyuşmazlıklar, olağan yargı yoluna göre çözüme kavuşturulmaktadır.

Tahkim Sözleşmesi ve Tahkim şartı

Tahkim anlaşması, uyuşmazlığın tahkim yoluyla çözümleneceği hususundaki taraf iradesini beyan eden bir sözleşme ile yapılabilmektedir. Tahkim sözleşmesi, uyuşmazlığın tarafları arasındaki anlaşmayı ifade ettiğinden, hakem sözleşmesinden farklılık arz etmektedir. Nitekim hakem sözleşmesi, taraflarla hakemler arasında hakemlik ücreti ve diğer koşullara ilişkin olarak yapılan sözleşmeyi ifade etmektedir.

Milletlerarası Tahkim Kanunu'nun 4. maddesi uyarınca "tahkim anlaşması, asıl sözleşmeye konulan tahkim şartı veya ayrı bir sözleşme ile yapılabilir". Bu sebeple, tarafların bağımsız bir tahkim sözleşmesi yapmak yerine, aralarındaki ilişkiyi düzenleyen (ana) sözleşmeye madde eklemek suretiyle de, uyuşmazlıkların tahkim ile çözümlenmesi hususunda anlaşmaları mümkündür. Sözleşmeye konulan tahkime ilişkin hükümler, "tahkim şartı" olarak ifade edilmektedir.

Tarafların, aralarındaki uyuşmazlığın tahkim yolu ile çözümlenmesi anlaşmasını dava açıldıktan sonra da yapmaları mümkündür. Milletlerarası Tahkim Kanunu'nun 5. maddesi hükmüne göre "yargılama sırasında tarafların tahkim yoluna başvurma konusunda anlaşmaları halinde, dava dosyası mahkemece ilgili hakem veya hakem kuruluna gönderilir." Buna göre, yargılamanın herhangi bir aşamasında taraflarca tahkim anlaşması yapılması durumunda mahkeme davaya bakmaktan vazgeçmekte ve uyuşmazlık tahkim yolu ile çözümlenmektedir.

Tahkim İradesi

Uyuşmazlıkların tahkim yolu ile çözümlenmesine ilişkin irade açıklaması, tahkim sözleşmesinin kurucu unsurlarından bir tanesidir. Bu irade açıklamasının geçerliliğinden bahsedebilmek için kesin bir şekilde, yazılı olarak ve herhangi bir karışıklığa yer vermeyecek açıklıkta yapılması gerekmektedir.

Geçerli bir tahkim şartı veya sözleşmesinden bahsedebilmek için, hangi uyuşmazlıkların tahkim yolu ile çözüleceğine dair taraf iradelerinin de anlaşılabilir olması gerekmektedir. Ancak belirli bir uyuşmazlık hakkında tahkim sözleşmesi yapılabilmektedir. Bundan dolayı tahkim iradelerinin belirli olması, tarafların hangi konulardaki uyuşmazlıkları hakeme götürdüklerini biliyor olmalarını gerektirmektedir. Buna göre, belli bir ilişkiye atıf yapmadan, belli birkaç uyuşmazlığı işaret etmeden yapılan "aramızda doğacak bütün anlaşmazlıklar tahkim yolu ile çözümlenecektir" şeklinde bir tahkim anlaşması herhangi bir geçerlilik ifade etmemektedir.

Burada belirtmek gerekir ki, taraflar arasındaki ilişkinin belirli olması şartı, uyuşmazlığın belirli olması anlamına gelmemektedir. Nitekim tarafların aralarında henüz doğmamış bir uyuşmazlığı belirleyip buna ilişkin tahkim şartı yazmaları mümkün değildir. Kanunun tarafların hangi mevcut hukuki ilişki çerçevesinde doğabilecek hususlar hakkında tahkim anlaşması yapmış olduklarını belirtmelerini istemektedir.

Tahkim Anlaşmasının İçeriği

Milletlerarası Tahkim Kanunu, tahkim anlaşmasının geçerli olması için herhangi bir unsurun bulunmasını şart koşmamaktadır. Tarafların tahkime yönelik irade açıklamaları su götürmez şekilde açık olduğu sürece, içerik itibariyle geçerli bir tahkim anlaşmasının varlığından söz edilebilmektedir. Bununla birlikte, tarafların tahkimle ilgili kendileri açısından önem taşıyan ayrıntılara tahkim anlaşmasında yer vermeleri ve bu konuları açıklığa kavuşturmaları tahkim yolu ile amaçlanan tatminin temini için önem arz etmektedir. Bu amaçla, tahkim anlaşmasında tahkim yeri, hangi tahkim kurumunun kurallarının uygulanacağı, yargılama dili, hakem sayısı, hakemlerin nasıl belirleneceği gibi konuların belirlenmiş olması yararlı olmaktadır.

Tahkim Anlaşmasına Uygulanacak Hukuk

Tahkim anlaşmasına hangi hukukun uygulanacağı hususu, Milletlerarası Tahkim Kanunu'un 4(3) maddesi ile düzenlenmektedir. Milletlerarası Tahkim Kanunu'nun öngörmüş olduğu düzenlemeye göre, öncelikli olarak tarafların tahkim anlaşmasının geçerliliğine ilişkin seçtikleri hukuk uygulanmakta, taraflar hukuk seçiminde bulunmadılar ise Türk Hukuku uygulanmaktadır. Belirtmek gerekir ki, hukuk seçimi yapılmaması durumunda tahkim anlaşmasına Türk hukuku uygulanırken kanunlar ihtilafı kuralları dikkate alınmamaktadır. Bu husus kanun hükmünün lafzından açıkça anlaşılmaktadır.

Tahkim Şartının Asıl Sözleşmeden Bağımsızlığı İlkesi

Asıl sözleşmenin içerisinde yer alan tahkim şartının, asıl sözleşmeye karşı bulunulan geçersizlik iddialarından nasıl etkileneceği konusu tahkim şartının geçerliliğini doğrudan etkileyeceği için önem arz etmektedir. Zira uyuşmazlığı tahkime götürmek istemeyen taraf diğer iddialarının yanında sözleşmenin geçersizliğini de ileri sürmesi, uyuşmazlığın tahkim yerine mahkemelerde çözümlenmesine neden olabilmektedir. Bu ise tahkim anlaşması ile elde edilmek istenen pratik sonucun önüne geçmektedir. Bunu engellemek için hukuk sistemleri tahkim şartının asıl sözleşmeden bağımsızlığı ilkesini benimsemektedirler. Buna binaen, asıl sözleşme ile ilgili geçerlilik iddiaları yine hakemler tarafından karara bağlanmaktadır. Bu prensip Milletlerarası Tahkim Kanunu'nun 4. maddesi ile hukukumuz tarafından da benimsenmiştir.

Özet olarak belirtmek gerekirse, tahkim şartının geçerliliği, esas sözleşmenin geçerliliğine bağlı değildir ve asıl sözleşmenin geçersiz olmasından etkilenmemektedir.

Tahkim Anlaşmasının Şekli

Tahkim anlaşmasının şekli, Milletlerarası Tahkim Kanunu'nun 4. madde hükmü tarafından düzenlenmektedir. New York Sözleşmesi'nin Ⅱ(1) maddesi ile aynı geçerlilik şartını öngörmekte olan söz konusu madde, tahkim anlaşmasının geçerliliğini "yazılı şekil şartına" bağlamaktadır. Bu maddeye göre "Yazılı şekil şartının yerine getirilmiş sayılması için, tahkim anlaşmasının taraflarca imzalanmış yazılı bir belgeye veya taraflar arasında teati edilen mektup, telgraf, teleks, faks gibi bir iletişim aracına veya elektronik ortama geçirilmiş olması ya da dava dilekçesinde yazılı bir tahkim anlaşmasının varlığının iddia edilmesine davalının verdiği cevap dilekçesinde itiraz edilmemiş olması gerekir. Asıl sözleşmenin bir parçası hâline getirilmek amacıyla tahkim şartı içeren bir belgeye yollama yapılması hâlinde de geçerli bir tahkim anlaşması" yapılmış sayılmaktadır.

Tahkim Anlaşmasının İcrası ve Tahkim İtirazı

Geçerli bir tahkim anlaşması taraflara iki temel hak sağlamaktadır. Bunlardan ilki tarafların, uyuşmazlık iddialarını yetkilendirilen tahkim kurumuna taşıyabilme hakkı; ikincisi ise taraflardan birinin genel mahkemelerde tahkim edilmesi gereken bir uyuşmazlığı dava konusu yapması üzerine yapılabilecek olan tahkim ilk itirazı hakkıdır.

Milletlerarası Tahkim Kanunu'nun 5. maddesi "Tahkim anlaşmasının konusunu oluşturan bir uyuşmazlıkta dava mahkemede açılmışsa; karşı taraf, tahkim itirazında bulunabilir. Tahkim itirazının ileri sürülmesi ve tahkim anlaşmasının geçerliliğine ilişkin uyuşmazlıkların çözülmesi, Hukuk Usulü Muhakemeleri Kanununun ilk itirazlara ilişkin hükümlerine tâbidir. Tahkim itirazının kabulü halinde, mahkeme davayı usulden reddeder." hükmüyle bu hususu düzenlemektedir.

Burada değinilmesi gereken bir başka sorun, mahkemenin ileri sürülen tahkim anlaşmasının geçerli bir tahkim anlaşması olup olmadığını inceleme yetkisine ilişkindir.

Doktrin ve içtihatlarda yer alan ağırlıklı görüşe göre, mahkeme, tahkim anlaşmasının varlığını araştırırken söz konusu tahkim anlaşmasının geçerli olup olmadığının incelemesini re'sen yapmalıdır. Milletlerarası Tahkim Kanunu'nun 5. maddesinde yer alan "tahkim itirazının kabulü halinde, mahkeme davayı usulden reddeder" ifadesi bu görüşe dayanak yapılmaktadır. Zira Kanun'da yer verilmiş olan "tahkim itirazının kabulü halinde" ifadesi, varlığı iddia edilen tahkim anlaşmasının kabul edilebilir bir geçerlilikte olmasını aramaktadır.

Milletlerarası Tahkim Kanunu'nun 15. maddesi uyarınca tahkim şartının geçerliliği genel mahkemeler tarafından denetlenebilmektedir. Bu maddeye göre hakemlerin tahkim anlaşmasının geçerliliğine yönelik verdikleri kararlar iptal davasına konu edilebilmektedir. Tahkim anlaşmasının geçerliliğine ilişkin bir mahkeme kararının tahkim yargılamasını engellemesi ile, geçerli olmayan bir tahkim yargılaması yüzünden uğranılacak zaman ve para kaybını da engellemektedir.

The content of this article is intended to provide a general guide to the subject matter. Specialist advice should be sought about your specific circumstances.

To print this article, all you need is to be registered on Mondaq.com.

Click to Login as an existing user or Register so you can print this article.

Authors
 
Some comments from our readers…
“The articles are extremely timely and highly applicable”
“I often find critical information not available elsewhere”
“As in-house counsel, Mondaq’s service is of great value”

Up-coming Events Search
Tools
Print
Font Size:
Translation
Channels
Mondaq on Twitter
 
Register for Access and our Free Biweekly Alert for
This service is completely free. Access 250,000 archived articles from 100+ countries and get a personalised email twice a week covering developments (and yes, our lawyers like to think you’ve read our Disclaimer).
 
Email Address
Company Name
Password
Confirm Password
Position
Mondaq Topics -- Select your Interests
 Accounting
 Anti-trust
 Commercial
 Compliance
 Consumer
 Criminal
 Employment
 Energy
 Environment
 Family
 Finance
 Government
 Healthcare
 Immigration
 Insolvency
 Insurance
 International
 IP
 Law Performance
 Law Practice
 Litigation
 Media & IT
 Privacy
 Real Estate
 Strategy
 Tax
 Technology
 Transport
 Wealth Mgt
Regions
Africa
Asia
Asia Pacific
Australasia
Canada
Caribbean
Europe
European Union
Latin America
Middle East
U.K.
United States
Worldwide Updates
Registration
Mondaq Ltd requires you to register and provide information that personally identifies you, including what sort of information you are interested in, for three primary purposes:
  • To allow you to personalize the Mondaq websites you are visiting.
  • To enable features such as password reminder, newsletter alerts, email a colleague, and linking from Mondaq (and its affiliate sites) to your website.
  • To produce demographic feedback for our information providers who provide information free for your use.
  • Mondaq (and its affiliate sites) do not sell or provide your details to third parties other than information providers. The reason we provide our information providers with this information is so that they can measure the response their articles are receiving and provide you with information about their products and services.
    If you do not want us to provide your name and email address you may opt out by clicking here
    If you do not wish to receive any future announcements of products and services offered by Mondaq you may opt out by clicking here

    Terms & Conditions and Privacy Statement

    Mondaq.com (the Website) is owned and managed by Mondaq Ltd and as a user you are granted a non-exclusive, revocable license to access the Website under its terms and conditions of use. Your use of the Website constitutes your agreement to the following terms and conditions of use. Mondaq Ltd may terminate your use of the Website if you are in breach of these terms and conditions or if Mondaq Ltd decides to terminate your license of use for whatever reason.

    Use of www.mondaq.com

    You may use the Website but are required to register as a user if you wish to read the full text of the content and articles available (the Content). You may not modify, publish, transmit, transfer or sell, reproduce, create derivative works from, distribute, perform, link, display, or in any way exploit any of the Content, in whole or in part, except as expressly permitted in these terms & conditions or with the prior written consent of Mondaq Ltd. You may not use electronic or other means to extract details or information about Mondaq.com’s content, users or contributors in order to offer them any services or products which compete directly or indirectly with Mondaq Ltd’s services and products.

    Disclaimer

    Mondaq Ltd and/or its respective suppliers make no representations about the suitability of the information contained in the documents and related graphics published on this server for any purpose. All such documents and related graphics are provided "as is" without warranty of any kind. Mondaq Ltd and/or its respective suppliers hereby disclaim all warranties and conditions with regard to this information, including all implied warranties and conditions of merchantability, fitness for a particular purpose, title and non-infringement. In no event shall Mondaq Ltd and/or its respective suppliers be liable for any special, indirect or consequential damages or any damages whatsoever resulting from loss of use, data or profits, whether in an action of contract, negligence or other tortious action, arising out of or in connection with the use or performance of information available from this server.

    The documents and related graphics published on this server could include technical inaccuracies or typographical errors. Changes are periodically added to the information herein. Mondaq Ltd and/or its respective suppliers may make improvements and/or changes in the product(s) and/or the program(s) described herein at any time.

    Registration

    Mondaq Ltd requires you to register and provide information that personally identifies you, including what sort of information you are interested in, for three primary purposes:

    • To allow you to personalize the Mondaq websites you are visiting.
    • To enable features such as password reminder, newsletter alerts, email a colleague, and linking from Mondaq (and its affiliate sites) to your website.
    • To produce demographic feedback for our information providers who provide information free for your use.

    Mondaq (and its affiliate sites) do not sell or provide your details to third parties other than information providers. The reason we provide our information providers with this information is so that they can measure the response their articles are receiving and provide you with information about their products and services.

    Information Collection and Use

    We require site users to register with Mondaq (and its affiliate sites) to view the free information on the site. We also collect information from our users at several different points on the websites: this is so that we can customise the sites according to individual usage, provide 'session-aware' functionality, and ensure that content is acquired and developed appropriately. This gives us an overall picture of our user profiles, which in turn shows to our Editorial Contributors the type of person they are reaching by posting articles on Mondaq (and its affiliate sites) – meaning more free content for registered users.

    We are only able to provide the material on the Mondaq (and its affiliate sites) site free to site visitors because we can pass on information about the pages that users are viewing and the personal information users provide to us (e.g. email addresses) to reputable contributing firms such as law firms who author those pages. We do not sell or rent information to anyone else other than the authors of those pages, who may change from time to time. Should you wish us not to disclose your details to any of these parties, please tick the box above or tick the box marked "Opt out of Registration Information Disclosure" on the Your Profile page. We and our author organisations may only contact you via email or other means if you allow us to do so. Users can opt out of contact when they register on the site, or send an email to unsubscribe@mondaq.com with “no disclosure” in the subject heading

    Mondaq News Alerts

    In order to receive Mondaq News Alerts, users have to complete a separate registration form. This is a personalised service where users choose regions and topics of interest and we send it only to those users who have requested it. Users can stop receiving these Alerts by going to the Mondaq News Alerts page and deselecting all interest areas. In the same way users can amend their personal preferences to add or remove subject areas.

    Cookies

    A cookie is a small text file written to a user’s hard drive that contains an identifying user number. The cookies do not contain any personal information about users. We use the cookie so users do not have to log in every time they use the service and the cookie will automatically expire if you do not visit the Mondaq website (or its affiliate sites) for 12 months. We also use the cookie to personalise a user's experience of the site (for example to show information specific to a user's region). As the Mondaq sites are fully personalised and cookies are essential to its core technology the site will function unpredictably with browsers that do not support cookies - or where cookies are disabled (in these circumstances we advise you to attempt to locate the information you require elsewhere on the web). However if you are concerned about the presence of a Mondaq cookie on your machine you can also choose to expire the cookie immediately (remove it) by selecting the 'Log Off' menu option as the last thing you do when you use the site.

    Some of our business partners may use cookies on our site (for example, advertisers). However, we have no access to or control over these cookies and we are not aware of any at present that do so.

    Log Files

    We use IP addresses to analyse trends, administer the site, track movement, and gather broad demographic information for aggregate use. IP addresses are not linked to personally identifiable information.

    Links

    This web site contains links to other sites. Please be aware that Mondaq (or its affiliate sites) are not responsible for the privacy practices of such other sites. We encourage our users to be aware when they leave our site and to read the privacy statements of these third party sites. This privacy statement applies solely to information collected by this Web site.

    Surveys & Contests

    From time-to-time our site requests information from users via surveys or contests. Participation in these surveys or contests is completely voluntary and the user therefore has a choice whether or not to disclose any information requested. Information requested may include contact information (such as name and delivery address), and demographic information (such as postcode, age level). Contact information will be used to notify the winners and award prizes. Survey information will be used for purposes of monitoring or improving the functionality of the site.

    Mail-A-Friend

    If a user elects to use our referral service for informing a friend about our site, we ask them for the friend’s name and email address. Mondaq stores this information and may contact the friend to invite them to register with Mondaq, but they will not be contacted more than once. The friend may contact Mondaq to request the removal of this information from our database.

    Emails

    From time to time Mondaq may send you emails promoting Mondaq services including new services. You may opt out of receiving such emails by clicking below.

    *** If you do not wish to receive any future announcements of services offered by Mondaq you may opt out by clicking here .

    Security

    This website takes every reasonable precaution to protect our users’ information. When users submit sensitive information via the website, your information is protected using firewalls and other security technology. If you have any questions about the security at our website, you can send an email to webmaster@mondaq.com.

    Correcting/Updating Personal Information

    If a user’s personally identifiable information changes (such as postcode), or if a user no longer desires our service, we will endeavour to provide a way to correct, update or remove that user’s personal data provided to us. This can usually be done at the “Your Profile” page or by sending an email to EditorialAdvisor@mondaq.com.

    Notification of Changes

    If we decide to change our Terms & Conditions or Privacy Policy, we will post those changes on our site so our users are always aware of what information we collect, how we use it, and under what circumstances, if any, we disclose it. If at any point we decide to use personally identifiable information in a manner different from that stated at the time it was collected, we will notify users by way of an email. Users will have a choice as to whether or not we use their information in this different manner. We will use information in accordance with the privacy policy under which the information was collected.

    How to contact Mondaq

    You can contact us with comments or queries at enquiries@mondaq.com.

    If for some reason you believe Mondaq Ltd. has not adhered to these principles, please notify us by e-mail at problems@mondaq.com and we will use commercially reasonable efforts to determine and correct the problem promptly.

    By clicking Register you state you have read and agree to our Terms and Conditions