Turkey: Türk Hukukunda Tek Satıcının Denkleştirme

Türk Hukukunda acentelik sözleşmesinin sona ermesinden sonra acentenin, acenteliğini yaptığı firmaya karşı ileri sürdüğü denkleştirme istemi portföy tazminatı olarak adlandırılmaktadır. Acentenin denkleştirme istemi, yeni Türk Ticaret Kanunu'nun ("TTK") yürürlüğe girmesinden önce de Yargıtay içtihatlarıyla tanınmaktaydı. Yeni TTK'nın 1 Temmuz 2012 tarihinde yürürlüğe girmesiyle birlikte, denkleştirme istemi TTK'nın 122. Maddesinde düzenlenerek kanuni dayanağa kavuşmuştur.

TTK'nın 122. maddesinin gerekçesinde de belirtildiği üzere, söz konusu madde, Alman Ticaret Kanunu'nun 89b maddesi ve İsviçre Borçlar Kanunu 418u hükmüne benzer şekilde düzenlenmiştir.1

Acentelik sözleşmesinin sona ermesinden sonra, acentenin firmadan denkleştirme isteminde bulunabilmesi için TTK'nın 122. maddesinin birinci fıkrasında sıralanan üç şartın kümülatif olarak gerçekleşmesi gerekmektedir:

  1. Firmanın, acentenin kendisine kazandırdığı yeni müşteriler sayesinde sözleşmenin sona ermesinden sonra da önemli menfaatler elde ediyor olması;
  2. Acentenin, sözleşmenin sona ermesi sebebiyle, onun kazandırdığı yeni müşterilerle yapılmakta olan ve kısa süre içerisinde yapılacak olan işler dolayısıyla sözleşme devam etseydi elde edebileceği ücret isteme hakkını kaybetmesi; ve
  3. Somut olayın özellik ve şartlarına göre bir tazminat ödenmesinin hakkaniyete uygun olması.

TTK'nın 122. maddesinin üçüncü fıkrasında, sözleşme acente tarafından firmanın feshi haklı gösterecek bir eylemi olmaksızın feshedilirse veya sözleşme acentenin kusuru sebebiyle haklı sebeplere dayanarak firma tarafından feshedilmişse, acentenin denkleştirme isteminde bulunamayacağı düzenlenmiştir.

Tek satıcının denkleştirme istemi de, acentenin denkleştirme isteminde olduğu gibi yeni TTK'nın yürürlüğe girmesinden önce Yargıtay içtihatlarıyla tanınmaktaydı. Yargıtay'ın yerleşik Içtihadına göre, eğer tek satıcı sözleşmede belirtilen bölgede tedarikçi firmanın müşteri portföyünü oluşturmuş veya önemli ölçüde geliştirmiş ise, sözleşmenin sonlandırılmasından sonra tek satıcıya bir portföy tazminatı ödenmesi hakkaniyete uygundur.2

TTK'nın 122. maddesinin beşinci fıkrası uyarınca, hakkaniyete uygun olduğu sürece, tek satıcılık gibi benzer tekel hakkı veren sürekli borç ilişkilerinin sona ermesi hallerinde de denkleştirme isteminde bulunulması mümkündür. Kanunda, acentelik sözleşmelerinin sonlandırılmasında tanınan denkleştirme hakkının tek satıcılık sözleşmelerine uygulanması için hakkaniyet dışında başka bir koşul belirtilmemiştir.

Tek satıcılık sözleşmeleri, taraflarını tedarikçinin ve tek satıcının oluşturduğu bir çerçeve sözleşme ile düzenlenir ve tek satıcıya, tedarikçinin ürünlerinin tamamının veya bir kısmının belli bir bölgede pazarlanmasına ilişkin münhasır bir yetki tanınır.3 Bu sözleşme kapsamında, tek satıcı, tedarikçinin ürünlerini kendi adına ve hesabına pazarlamakta ve ürünlerin satış fiyatını tedarikçiye ödemekle yükümlü bulunmaktadır. Tek satıcılık sözleşmelerinde, tedarikçi, kural olarak, sözleşmede belirtilen bölgede başka bir satıcı ile çalışmamayı, bu bölgede ürünlerini doğrudan veya üçüncü kişiler aracılığıyla pazarlamamayı üstlenir.

Alman Federal Mahkemesi'nin içtihatlarında, Alman Ticaret Kanunu'nun 89b paragrafında Düzenlenen acentenin denkleştirme isteminin tek satıcılık sözleşmelerine kıyasen uygulanabilmesi belirli şartların oluşmasına bağlanmıştır. Tek satıcı, ancak, bir acente gibi, tedarikçinin pazarlama ağına dahil edilmiş ise ve müşteri portföyünü tedarikçiye bildirme yükümlülüğü bulunuyor ise denkleştirme hakkını kazanabilir.

Yargıtay'ın bugüne kadarki içtihadında ise, tek satıcının denkleştirme isteminin, tek satıcılık sözleşmesi tedarikçi tarafından haklı sebeple feshedilmediği sürece hakkaniyete uygun düştüğü kabul edilmiştir. Yargıtay, tek satıcılık sözleşmelerinde portföy tazminatına hükmederken tek satıcının, tedarikçinin satış ağına dahil edilmesi veya tek satıcı tarafından kazandırılmış olan müşteri portföyünün tedarikçi firmanın en azından bilgisi dahilinde olması gibi, tedarikçi ve tek satıcı arasındaki ilişkiye dair hususları göz önünde bulundurmamaktadır.

Türk doktrinindeki hakim görüşe göre, TTK'nın 122. maddesinin beşinci fıkrasında düzenlenen hakkaniyet şartı, yalnızca tek satıcının bir acente gibi tedarikçinin talimatlarına bağlı olarak hareket ettiği, tedarikçinin satış örgütlenmesinin bir parçası haline geldiği ve sözleşme ilişkisi sona erdiğinde müşteri portföyünü tedarikçiye bırakma yükümlülüğü olduğu hallerde uygulama alanı bulmalıdır. Ancak bu koşulların varlığı ile TTK'nın 122. maddesinin beşinci fıkrasındaki hakkaniyet şartı gerçekleşir.4

Yargıtay'ın TTK'nın 122. maddesinin beşinci fıkrasına ilişkin vermiş olduğu bir karar bilgimiz Dahilinde henüz bulunmamaktadır. Bu doğrultuda, Yargıtay'ın tek satıcının denkleştirme istemine ilişkin içtihadı yalnızca eski TTK'nın uygulandığı kararlardan oluşmaktadır. Yargıtay'ın yeni TTK'nın yürürlükte olduğu dönemde, somut olaya eski TTK hükümlerini uygulayarak verdiği kararlarda, tek satıcılık sözleşmelerinde denkleştirme tazminatının ödenmesinin hakkaniyete uygun olduğunu savunurken TTK'nın 122. maddesinin beşinci fıkrasına atıf yaptığı görülmektedir.

Yargıtay, kendi içtihadında tanımış olduğu denkleştirme hakkınınyeni TTK'da açıkça düzenlenmesi ile kendi görüşünün doğrululuğunun kanun koyucu tarafından da kabul edildiğini vurgulamaktadır. Ancak, Yargıtay, tek satıcılık ve benzer tekel hakkı veren sürekli borç ilişkilerinde denkleştirme hakkının oluşması için, kanun koyucu tarafından getirilen iki kademeli hakkaniyet incelemesine değinmemektedir. 122. maddenin beşinci ve birinci fıkralarının lafzına bakıldığında, öncelikle denkleştirme hakkının tek satıcılık sözleşmesine uygulanması hakkaniyete aykırı düşmemelidir. Eğer ön koşul olan hakkaniyet şartı gerçekleşmiş ise, 122. maddenin birinci fıkrası gereğince tazminat ödenmesinin ayrıca somut olayın özellik ve şartları değerlendirildiğinde hakkaniyete uygun olması gerekmektedir.

Yargıtay'a göre, sözleşme tedarikçi firma tarafından haklı bir sebebe dayanarak feshedilmediği sürece, portföy tazminatına hükmedilmesi hakkaniyete uygundur.5 Bu doğrultuda, Almanya'daki uygulamadan farklı olarak, tek satıcının denkleştirme hakkının doğması için, sözleşme ilişkisinin sona ermesinden sonra müşteri portföyünün tedarikçi firmaya bırakılması yükümlülüğünün ve tek satıcının tedarikçi firmanın işletme yapısının bir parçası haline gelmiş olması şartının Yargıtay tarafından aranmadığı anlaşılmaktadır.

Yargıtay'ın mevcut hukuki düzenlemeler karşısında, tek satıcının denkleştirme istemine ilişkin Eski içtihadında değişikliğe giderek, doktrindeki hakim görüş doğrultusunda TTK'nın 122. maddesinin birinci ve beşinci fıkrası uyarınca iki kademeli bir hakkaniyet incelemesine Başvurup başvurmayacağı ise yeni TTK hükümlerini uygulayacağı kararları ile açıklık kazanacaktır.

Footnotes

1 TTK Gerekçesi m. 122: Kaya, Türk Ticaret Kanunu Şerhi, 2013 Istanbul, s. 333

2 19. HD., E. 2007/9285 K. 2008/2759 T. 21.03.2008; 19. HD., E. 1999/7725 K. 2000/3470 T. 04.05.2000

3 Krş. 19. HD., E. 2001/2685 K. 2001/6382 T. 11.10.2001

4 Demir Gökyayla, Milletlerarası Özel Hukukta Tek Satıcılık Sözleşmeleri, 2013 İstanbul, S. 258 vd.; Kaya, Türk Ticaret Kanunu Şerhi, 2013 Istanbul, s. 260 vd.; Badak Aybar, 6102 Sayılı Türk Ticaret Kanunu'nda Denkleştirme İstemi, İTÜSBD 2013/2, s. 195

5 11. HD., E. 2015/7834 K. 2016/3665 T. 05.04.2016; 19. HD., E. 2012/6027 K. 2013/957 T. 21.01.2013; 11. HD., E. 2015/10468 K. 2016/4852 T. 28.04.2016

© Kolcuoğlu Demirkan Koçaklı Attorneys at Law 2016

The content of this article is intended to provide a general guide to the subject matter. Specialist advice should be sought about your specific circumstances.

To print this article, all you need is to be registered on Mondaq.com.

Click to Login as an existing user or Register so you can print this article.

Authors
 
Some comments from our readers…
“The articles are extremely timely and highly applicable”
“I often find critical information not available elsewhere”
“As in-house counsel, Mondaq’s service is of great value”

Related Topics
 
Related Articles
 
Up-coming Events Search
Tools
Print
Font Size:
Translation
Channels
Mondaq on Twitter
 
Register for Access and our Free Biweekly Alert for
This service is completely free. Access 250,000 archived articles from 100+ countries and get a personalised email twice a week covering developments (and yes, our lawyers like to think you’ve read our Disclaimer).
 
Email Address
Company Name
Password
Confirm Password
Position
Mondaq Topics -- Select your Interests
 Accounting
 Anti-trust
 Commercial
 Compliance
 Consumer
 Criminal
 Employment
 Energy
 Environment
 Family
 Finance
 Government
 Healthcare
 Immigration
 Insolvency
 Insurance
 International
 IP
 Law Performance
 Law Practice
 Litigation
 Media & IT
 Privacy
 Real Estate
 Strategy
 Tax
 Technology
 Transport
 Wealth Mgt
Regions
Africa
Asia
Asia Pacific
Australasia
Canada
Caribbean
Europe
European Union
Latin America
Middle East
U.K.
United States
Worldwide Updates
Registration (you must scroll down to set your data preferences)

Mondaq Ltd requires you to register and provide information that personally identifies you, including your content preferences, for three primary purposes (full details of Mondaq’s use of your personal data can be found in our Privacy and Cookies Notice):

  • To allow you to personalize the Mondaq websites you are visiting to show content ("Content") relevant to your interests.
  • To enable features such as password reminder, news alerts, email a colleague, and linking from Mondaq (and its affiliate sites) to your website.
  • To produce demographic feedback for our content providers ("Contributors") who contribute Content for free for your use.

Mondaq hopes that our registered users will support us in maintaining our free to view business model by consenting to our use of your personal data as described below.

Mondaq has a "free to view" business model. Our services are paid for by Contributors in exchange for Mondaq providing them with access to information about who accesses their content. Once personal data is transferred to our Contributors they become a data controller of this personal data. They use it to measure the response that their articles are receiving, as a form of market research. They may also use it to provide Mondaq users with information about their products and services.

Details of each Contributor to which your personal data will be transferred is clearly stated within the Content that you access. For full details of how this Contributor will use your personal data, you should review the Contributor’s own Privacy Notice.

Please indicate your preference below:

Yes, I am happy to support Mondaq in maintaining its free to view business model by agreeing to allow Mondaq to share my personal data with Contributors whose Content I access
No, I do not want Mondaq to share my personal data with Contributors

Also please let us know whether you are happy to receive communications promoting products and services offered by Mondaq:

Yes, I am happy to received promotional communications from Mondaq
No, please do not send me promotional communications from Mondaq
Terms & Conditions

Mondaq.com (the Website) is owned and managed by Mondaq Ltd (Mondaq). Mondaq grants you a non-exclusive, revocable licence to access the Website and associated services, such as the Mondaq News Alerts (Services), subject to and in consideration of your compliance with the following terms and conditions of use (Terms). Your use of the Website and/or Services constitutes your agreement to the Terms. Mondaq may terminate your use of the Website and Services if you are in breach of these Terms or if Mondaq decides to terminate the licence granted hereunder for any reason whatsoever.

Use of www.mondaq.com

To Use Mondaq.com you must be: eighteen (18) years old or over; legally capable of entering into binding contracts; and not in any way prohibited by the applicable law to enter into these Terms in the jurisdiction which you are currently located.

You may use the Website as an unregistered user, however, you are required to register as a user if you wish to read the full text of the Content or to receive the Services.

You may not modify, publish, transmit, transfer or sell, reproduce, create derivative works from, distribute, perform, link, display, or in any way exploit any of the Content, in whole or in part, except as expressly permitted in these Terms or with the prior written consent of Mondaq. You may not use electronic or other means to extract details or information from the Content. Nor shall you extract information about users or Contributors in order to offer them any services or products.

In your use of the Website and/or Services you shall: comply with all applicable laws, regulations, directives and legislations which apply to your Use of the Website and/or Services in whatever country you are physically located including without limitation any and all consumer law, export control laws and regulations; provide to us true, correct and accurate information and promptly inform us in the event that any information that you have provided to us changes or becomes inaccurate; notify Mondaq immediately of any circumstances where you have reason to believe that any Intellectual Property Rights or any other rights of any third party may have been infringed; co-operate with reasonable security or other checks or requests for information made by Mondaq from time to time; and at all times be fully liable for the breach of any of these Terms by a third party using your login details to access the Website and/or Services

however, you shall not: do anything likely to impair, interfere with or damage or cause harm or distress to any persons, or the network; do anything that will infringe any Intellectual Property Rights or other rights of Mondaq or any third party; or use the Website, Services and/or Content otherwise than in accordance with these Terms; use any trade marks or service marks of Mondaq or the Contributors, or do anything which may be seen to take unfair advantage of the reputation and goodwill of Mondaq or the Contributors, or the Website, Services and/or Content.

Mondaq reserves the right, in its sole discretion, to take any action that it deems necessary and appropriate in the event it considers that there is a breach or threatened breach of the Terms.

Mondaq’s Rights and Obligations

Unless otherwise expressly set out to the contrary, nothing in these Terms shall serve to transfer from Mondaq to you, any Intellectual Property Rights owned by and/or licensed to Mondaq and all rights, title and interest in and to such Intellectual Property Rights will remain exclusively with Mondaq and/or its licensors.

Mondaq shall use its reasonable endeavours to make the Website and Services available to you at all times, but we cannot guarantee an uninterrupted and fault free service.

Mondaq reserves the right to make changes to the services and/or the Website or part thereof, from time to time, and we may add, remove, modify and/or vary any elements of features and functionalities of the Website or the services.

Mondaq also reserves the right from time to time to monitor your Use of the Website and/or services.

Disclaimer

The Content is general information only. It is not intended to constitute legal advice or seek to be the complete and comprehensive statement of the law, nor is it intended to address your specific requirements or provide advice on which reliance should be placed. Mondaq and/or its Contributors and other suppliers make no representations about the suitability of the information contained in the Content for any purpose. All Content provided "as is" without warranty of any kind. Mondaq and/or its Contributors and other suppliers hereby exclude and disclaim all representations, warranties or guarantees with regard to the Content, including all implied warranties and conditions of merchantability, fitness for a particular purpose, title and non-infringement. To the maximum extent permitted by law, Mondaq expressly excludes all representations, warranties, obligations, and liabilities arising out of or in connection with all Content. In no event shall Mondaq and/or its respective suppliers be liable for any special, indirect or consequential damages or any damages whatsoever resulting from loss of use, data or profits, whether in an action of contract, negligence or other tortious action, arising out of or in connection with the use of the Content or performance of Mondaq’s Services.

General

Mondaq may alter or amend these Terms by amending them on the Website. By continuing to Use the Services and/or the Website after such amendment, you will be deemed to have accepted any amendment to these Terms.

These Terms shall be governed by and construed in accordance with the laws of England and Wales and you irrevocably submit to the exclusive jurisdiction of the courts of England and Wales to settle any dispute which may arise out of or in connection with these Terms. If you live outside the United Kingdom, English law shall apply only to the extent that English law shall not deprive you of any legal protection accorded in accordance with the law of the place where you are habitually resident ("Local Law"). In the event English law deprives you of any legal protection which is accorded to you under Local Law, then these terms shall be governed by Local Law and any dispute or claim arising out of or in connection with these Terms shall be subject to the non-exclusive jurisdiction of the courts where you are habitually resident.

You may print and keep a copy of these Terms, which form the entire agreement between you and Mondaq and supersede any other communications or advertising in respect of the Service and/or the Website.

No delay in exercising or non-exercise by you and/or Mondaq of any of its rights under or in connection with these Terms shall operate as a waiver or release of each of your or Mondaq’s right. Rather, any such waiver or release must be specifically granted in writing signed by the party granting it.

If any part of these Terms is held unenforceable, that part shall be enforced to the maximum extent permissible so as to give effect to the intent of the parties, and the Terms shall continue in full force and effect.

Mondaq shall not incur any liability to you on account of any loss or damage resulting from any delay or failure to perform all or any part of these Terms if such delay or failure is caused, in whole or in part, by events, occurrences, or causes beyond the control of Mondaq. Such events, occurrences or causes will include, without limitation, acts of God, strikes, lockouts, server and network failure, riots, acts of war, earthquakes, fire and explosions.

By clicking Register you state you have read and agree to our Terms and Conditions