Turkey: Uzlaşma

Last Updated: 30 August 2016
Article by N. Can Isiktac

1. KONUYA GENEL BAKIŞ

Vergilendirmeden kaynaklanan ve çeşitli sebeplere dayanan sorunları önlemek için idare her türlü önlemi almak zorundadır1. Her türlü önleme rağmen vergi hukukunda çeşitli ihtilaflar yaşanabilmektedir. Yaşanan bu ihtilafların çözüm yolları arasında uzlaşma, gerek idare gerek vergi yükümlüsü, vergi sorumlusu ve/veya ceza muhatabı bakımından en az masraf ile en hızlı sonuca gidilebilecek bir yöntem olarak dikkat çekmektedir. Uzlaşma, bu niteliği bakımından usul ekonomisi ile bağdaşmaktadır.

Ayrıca uzlaşma, kamu giderlerinin karşılığı olarak vergiden beklenilenin zamanında elde edilmesini ve vergi yükümlüsünden istenilen verginin onun gerçek mali gücünün karşılığı olmasını sağlayacağından, verginin verimliliği ve vergilemede eşitlik ilkelerine de uygundur2.

Uzlaşma; karşıtlar arasındaki anlaşmazlıkların ortadan kaldırılması yoluyla birlik sağlama3 olarak tanımlanmıştır. Kelime anlamına bakıldığında uzlaşma, tarafların eşit olarak dikkate alındığı bir ortamda en adil sonucu verecek çözüm yöntemi olarak değerlendirilebilir. Uzlaşmanın vergi hukuku bakımından tanımı; yükümlü ile vergi idaresi arasındaki sorunu sulh yoluyla çözen idari bir sözleşme olarak yapılabilir4.

Uzlaşma, bir başka yönüyle değerlendirildiğinde, bir hukuk kültürüdür. Bir kültürün hukuk sistemine yerleşmesi ancak ciddi bir deneyim ve uzun yıllar sürecek bir istikrar gerektireceğinden uzlaşma kurumunun ülkemizde nispeten yeni olması bakımından bir takım sakıncalar barındırmaktadır. Uzlaşma, beraberinde objektif ve nitelikli uygulama yapabilecek idari bir yapı gerektirmektedir.

Tüm bu yönleriyle uzlaşma, hukuk uygulayıcıları olan bizler tarafından da dikkatle değerlendirilmesi gereken bir kurumdur. Bu çalışmada uzlaşmanın kapsamı, işleyişi ve hukuki dayanakları incelenmeye çalışılacaktır.

Türk hukukundaki uzlaşma kurumu, "Tarhiyat Öncesi Uzlaşma" ve "Tarhiyat Sonrası Uzlaşma" olmak üzere ikiye ayrılmaktadır.

2. TARHİYAT ÖNCESİ UZLAŞMA

2.1. GENEL OLARAK

Uzlaşma kurumu farklı hukuk sistemlerinde de bulunmaktadır. Türk hukukundaki düzenleme, Almanya'daki örnek alınarak hazırlanmıştır.

Türk hukukuna, 4.12.1985 tarihinde yürürlüğe giren ve Vergi Usul Kanunu'nda değişiklik yapan 3239 sayılı kanunun 33'üncü maddesi ile eklenen Ek 11 maddesi ile girmiştir. Ancak işlerlik kazanması 16.2.1987 tarihli 19374 sayılı Resmi Gazete'de yayınlanan "Tarhiyat Öncesi Uzlaşma Yönetmeliği" ile mümkün olmuştur. Bu yönetmelikte zamanla değişiklikler yapılmıştır.

2.2.TARHİYAT ÖNCESİ UZLAŞMANIN KONUSU

Vergi Usul Kanunu'nun Ek 11'inci maddesi şu şekildedir:

Maliye Bakanlığı, vergi incelemesine dayanılarak tarh edilecek vergilerle kesilecek cezalarda "(359 uncu maddede yazılı fiillerle vergi ziyaına sebebiyet verilmesi halinde tarh edilecek vergi ve kesilecek ceza ile bu fiillere iştirak edenlere kesilecek ceza hariç)" tarhiyat öncesi uzlaşma yapılmasına izin verebilir.

Tarhiyattan önce uzlaşmaya varılması halinde tutanakla tespit edilen bu husus hakkında dava açılamaz ve hiçbir mercie şikayette bulunulamaz. Uzlaşılan vergi miktarı üzerinden, bu Kanunun 112 nci maddesine göre gecikme faizi hesaplanır.

Tarhiyat öncesi uzlaşmanın temin edilememiş veya uzlaşma müzakeresinde uzlaşmaya varılamamış olması halinde mükellefler veya ceza muhatabı olanlar verginin tarhından ve cezanın kesilmesinden sonra uzlaşma talep edemezler.

Tarhiyat öncesi uzlaşmaya ilişkin esas ve usuller Yönetmelikte belirtilir.

Kaçakçılık suçunu oluşturan fiiller ile vergi kaybına yol açılması nedeniyle üç kat vergi zıyaı cezası kesilmesi gereken tarhiyata ilişkin vergi ve ceza hakkında tarhiyat öncesi uzlaşma yapılması mümkün değildir5. Bunun dışında, vergi incelemesine dayanılarak tarh edilecek vergilere ve kesilecek cezalara ilişkin olarak tarhiyat öncesinde uzlaşma yapılması mümkündür. Tarhiyat Öncesi Uzlaşma sayesinde müstakbel bir vergi ihtilafı daha doğmadan çözülebilmektedir.

Vergi idaresi ile yükümlü arasında tarhiyat öncesinde bir uzlaşma gerçekleşmesi halinde, uzlaşma şartları tutanak ile tespit edilir. Usulüne göre gerçekleştirilmiş bir uzlaşma olması durumunda, uzlaşma şartlarına ilişkin olarak dava açılamaz ve hiçbir mercie şikayette bulunulamaz. Uzlaşılan miktar üzerinden Vergi Usul Kanunun 112'nci maddesi uyarınca gecikme faizi hesaplanır.

Vergi idaresinin usulüne uygun icabına rağmen uzlaşmaya varılamaması halinde yükümlü veya ceza muhatabı verginin tarhından ya da cezanın kesilmesinden sonra uzlaşma talep edemezler.

2.3 TARHİYAT ÖNCESİ UZLAŞMA KOMİSYONLARI

Komisyonlar ile ilgili düzenleme yönetmelik ile yapılmıştır.

Komisyonlar, Vergi Denetim Kurulu Başkanlığı'nca ya da yetkilendirme dahilinde Grup Başkanlıklarınca belirlenecek biri başkan olmak üzere üç Vergi Müfettişinden oluşacaktır. Gerektiğinde, birden fazla komisyon oluşturulabilecektir.

Komisyonun üç biçimde oluşması öngörülmüştür. Bunlardan ikisi incelemeyi yapan elemanın merkez elemanı ya da mahalli inceleme elemanı olmasına göre üçüncüsü ise bölgesel düzeyde yapılacak inceleme için düzenlenmiştir6.

Tarhiyat için yapılacak vergi incelemesini yapanlar uzlaşma komisyonunda görev alamazlar. İncelemeyi yapanlar, ancak komisyonlara görüş bildirebilirler. Bu düzenleme uzlaşmanın tarafsız olarak yapılması adına getirilmiştir.

Komisyon, çoğunluk ile karar verir.

Komisyon, vergi idaresinin temsilcisi olarak görev yapmaktadır. Bu bakımdan, komisyon kararı hukuken, idarenin beyanı niteliğindedir. Bu bakımdan usulüne uygun olarak teşkil etmiş bir komisyonun kararı, vergi idaresini bağlamaktadır.

2.4 TARHİYAT ÖNCESİ UZLAŞMANIN YAPILMASI

Tarhiyat önce uzlaşma yapılması, Yönetmeliğin 8'inci maddesi uyarınca, nezdinde vergi incelemesi yapılan kimsenin ya da noterden alınan vekaletnameye dayanarak temsilcisi olduğunu ispatlayan vekili aracılığıyla yapılabilir. Talep, muhatap ya da vekili tarafından vergi idaresine başvuru olarak yapılabileceği gibi inceleme tutanağına geçirilmek sureti ile de yapılabilir. Yükümlü tarafından uzlaşma talebi; vergi incelemesinin başlangıcından, son tutanağın düzenlenmesine kadar geçen süre zarfında yapılabilir.

İdare tarafından harici belgeler ile vergi incelemesi yapılması halinde ise Yönetmeliğin 11'inci maddesi uyarınca incelemeyi yapan idare, vergi yükümlüsünü her zaman uzlaşmaya davet edilebilir. Davetin, en geç, uzlaşma gününden 15 gün öncesinde olmak üzere, savunma yapabilmesi adına inceleme raporu da eklenerek, muhataba tebliği şarttır.

Usulüne uygun yapılan uzlaşma talebi üzerine, Yönetmeliğin 10'uncu maddesi uyarınca uzlaşma günü ve saati belirlenir. Belirlenen tarih, en geç uzlaşma tarihinden 15 gün öncesinde olmak üzere muhataba tebliğ edilir.

Muhatabın davete uymaması halinde, başkaca bir işleme gerek kalmaksızın uzlaşma temin edilmemiş sayılır.

Hukuken yanlış bir uygulama olarak; yönetmeliğin 12'nci maddesinin 2'nci fıkrası uyarınca, posta memurunca tebligatın yapılamaması hali, "tebligatın yapılamaması" olarak düzenlenmiştir. Bu husus, muhatap bakımından, hiçbir kusuru olmaksızın, bir haktan yararlanama anlamına geldiğinden hukuk anlayışı ile bağdaşmamaktadır.

Tarh edilecek verginin ya da en azından düzenlenecek bir ön raporun, inceleme elemanı tarafından uzlaşma gününden 15 gün öncesine kadar komisyona ve muhataba bildirilmesi gerekmektedir. Bu savunma hakkının kullanılabilmesinin bir gereğidir.

Tüm bu şartlar yerine getirildiğinde uzlaşma günü komisyon ile muhatap ve varsa/veya vekili toplanırlar ve tarhiyat şartları ile ilgili olarak pazarlık yaparlar. Bu pazarlık neticesinde bir uzlaşmaya varılabilirse, uzlaşma şartları tutanak altına alınır. Tutanağın bir sureti muhataba verilir, diğer sureti ise üç gün içerisinde ilgili vergi dairesine gönderilir.

Uzlaşma metninin taraflardan birince imzalanmaması, muhatabın ihtirazı kayıtla imza altına almış olması hallerinde uzlaşma yapılmamış sayılır. Uzlaşma sağlanamaması halinde bu durum da tutanak altına alınır ve bir sureti derhal ya da durumun icabına göre posta yoluyla muhataba, diğer sureti ise inceleme elemanına verilir. Uzlaşmaya varılamadığı hususu, komisyonun teklif ettiği miktarlar da belirtilmek suretiyle inceleme elemanının düzenleyeceği raporda belirtilir.

Muhatap, uzlaşma komisyonunun tutanak altına alınmış olan teklifini vergi dairesince yapılan tarhiyata karşı dava açma süresinin son gününe kadar kabul edebilir. Bu bakımdan komisyonun uzlaşmaya yönelik icapları, bahsedilen süreye kadar geçerli kabul edilecektir ve muhatabın kabulü ile uzlaşma sözleşmesi kurulmuş olacaktır.

Uzlaşmanın talep kısmında, uzlaşmanın kısmi olarak yapılması istenebilir. Bu durumda uzlaşma hükümleri sözkonusu kısım için uygulanacaktır.

2.5 TARHİYAT ÖNCESİ UZLAŞMANIN SONUÇLARI

Tarhiyat öncesi uzlaşma, usulüne uygun tutanakların düzenlenmesi ile birlikte derhal sonuç doğuracaktır.

Yönetmeliğin 17'inci maddesi uyarınca, uzlaşma komisyonlarının uzlaşma neticesinde düzenledikleri uzlaşma tutanakları kesin olup gereği vergi dairelerince derhal yerine getirilecektir. Bu, uzlaşma neticesinin vergi idaresini bağlamasına ilişkin sonuçtur.

Üzerinde uzlaşılan veya tutanakla tespit edilen hususlar hakkında dava açılamaz ve hiçbir mercie şikayette bulunulamaz. Bu husus, uzlaşma neticesinin biçimsel kesinliğine ilişkin sonuçtur.

Mükellefler, yönetmelik uyarınca üzerinden uzlaşılan cezaya ilişkin olarak Vergi Usul Kanunu'nun 376'ncı maddesinde belirtilen indirim olanaklarından yararlanamazlar. Bu husus ise uzlaşma neticesinde tespit edilen miktarların kesinliğine ilişkin sonuçtur.

Uzlaşma vaki olduğunda, uzlaşma tutanağı tahakkuk fişi yerine geçecektir. Bu durumda uzlaşma tutanağının muhataba tebliğinden 30 gün sonra ya da eğer daha sonra ise kanuni ödeme zamanında ödeme yapılması gerekmektedir.

Uzlaşılan vergi ve/veya cezanın ödenmemesi halinde uzlaşma geçerliliğini yitirmez. Ancak alacağa, Amme Alacaklarının Tahsili Hakkındaki Kanunun uyarınca işlem yapılır.

Uzlaşamamanın sonucu ise; muhatap bakımından yalnızca tarhiyat sonrası uzlaşma talep edememektir. Bu durumda, muhatap dava açmak ve/veya Vergi Usul Kanunu'nun 376'ıncı maddesinde belirtilen indirim hakkını kullanmak gibi yasal ve anayasal haklarından özgürce yararlanabilecektir.

To read this article in full, please click here.

Footnotes

1 Karakoç Y., Vergi Sorunlarının/Uyuşmazlıklarının Çözüm Yolları, Ankara 2007, 1. Baskı, s.25

2 Candan T., Vergilendirme Yöntemleri ve Uzlaşma, Ankara 2006, Güncellenmiş 2. Baskı, s.259

3 http://tdkterim.gov.tr/bts/

4 Uzlaşmayı, bir idari sözleşme olarak görmeyip "sözleşme benzeri" olarak değerlendiren bir görüş de mevcuttur. Bkz. Saban N., Vergi Hukuku, İstanbul 2006, Gözden Geçirilmiş 4. Bası, s.288-289

5 Karakoç Y., Vergi Sorunlarının/Uyuşmazlıklarının Çözüm Yolları, Ankara 2007, 1. Baskı, s.41

6 Karakoç Y., Vergi Sorunlarının/Uyuşmazlıklarının Çözüm Yolları, Ankara 2007, 1. Baskı, s.43

The content of this article is intended to provide a general guide to the subject matter. Specialist advice should be sought about your specific circumstances.

To print this article, all you need is to be registered on Mondaq.com.

Click to Login as an existing user or Register so you can print this article.

Authors
 
Some comments from our readers…
“The articles are extremely timely and highly applicable”
“I often find critical information not available elsewhere”
“As in-house counsel, Mondaq’s service is of great value”

Related Topics
 
Related Articles
 
Up-coming Events Search
Tools
Print
Font Size:
Translation
Channels
Mondaq on Twitter
 
Register for Access and our Free Biweekly Alert for
This service is completely free. Access 250,000 archived articles from 100+ countries and get a personalised email twice a week covering developments (and yes, our lawyers like to think you’ve read our Disclaimer).
 
Email Address
Company Name
Password
Confirm Password
Position
Mondaq Topics -- Select your Interests
 Accounting
 Anti-trust
 Commercial
 Compliance
 Consumer
 Criminal
 Employment
 Energy
 Environment
 Family
 Finance
 Government
 Healthcare
 Immigration
 Insolvency
 Insurance
 International
 IP
 Law Performance
 Law Practice
 Litigation
 Media & IT
 Privacy
 Real Estate
 Strategy
 Tax
 Technology
 Transport
 Wealth Mgt
Regions
Africa
Asia
Asia Pacific
Australasia
Canada
Caribbean
Europe
European Union
Latin America
Middle East
U.K.
United States
Worldwide Updates
Registration (you must scroll down to set your data preferences)

Mondaq Ltd requires you to register and provide information that personally identifies you, including your content preferences, for three primary purposes (full details of Mondaq’s use of your personal data can be found in our Privacy and Cookies Notice):

  • To allow you to personalize the Mondaq websites you are visiting to show content ("Content") relevant to your interests.
  • To enable features such as password reminder, news alerts, email a colleague, and linking from Mondaq (and its affiliate sites) to your website.
  • To produce demographic feedback for our content providers ("Contributors") who contribute Content for free for your use.

Mondaq hopes that our registered users will support us in maintaining our free to view business model by consenting to our use of your personal data as described below.

Mondaq has a "free to view" business model. Our services are paid for by Contributors in exchange for Mondaq providing them with access to information about who accesses their content. Once personal data is transferred to our Contributors they become a data controller of this personal data. They use it to measure the response that their articles are receiving, as a form of market research. They may also use it to provide Mondaq users with information about their products and services.

Details of each Contributor to which your personal data will be transferred is clearly stated within the Content that you access. For full details of how this Contributor will use your personal data, you should review the Contributor’s own Privacy Notice.

Please indicate your preference below:

Yes, I am happy to support Mondaq in maintaining its free to view business model by agreeing to allow Mondaq to share my personal data with Contributors whose Content I access
No, I do not want Mondaq to share my personal data with Contributors

Also please let us know whether you are happy to receive communications promoting products and services offered by Mondaq:

Yes, I am happy to received promotional communications from Mondaq
No, please do not send me promotional communications from Mondaq
Terms & Conditions

Mondaq.com (the Website) is owned and managed by Mondaq Ltd (Mondaq). Mondaq grants you a non-exclusive, revocable licence to access the Website and associated services, such as the Mondaq News Alerts (Services), subject to and in consideration of your compliance with the following terms and conditions of use (Terms). Your use of the Website and/or Services constitutes your agreement to the Terms. Mondaq may terminate your use of the Website and Services if you are in breach of these Terms or if Mondaq decides to terminate the licence granted hereunder for any reason whatsoever.

Use of www.mondaq.com

To Use Mondaq.com you must be: eighteen (18) years old or over; legally capable of entering into binding contracts; and not in any way prohibited by the applicable law to enter into these Terms in the jurisdiction which you are currently located.

You may use the Website as an unregistered user, however, you are required to register as a user if you wish to read the full text of the Content or to receive the Services.

You may not modify, publish, transmit, transfer or sell, reproduce, create derivative works from, distribute, perform, link, display, or in any way exploit any of the Content, in whole or in part, except as expressly permitted in these Terms or with the prior written consent of Mondaq. You may not use electronic or other means to extract details or information from the Content. Nor shall you extract information about users or Contributors in order to offer them any services or products.

In your use of the Website and/or Services you shall: comply with all applicable laws, regulations, directives and legislations which apply to your Use of the Website and/or Services in whatever country you are physically located including without limitation any and all consumer law, export control laws and regulations; provide to us true, correct and accurate information and promptly inform us in the event that any information that you have provided to us changes or becomes inaccurate; notify Mondaq immediately of any circumstances where you have reason to believe that any Intellectual Property Rights or any other rights of any third party may have been infringed; co-operate with reasonable security or other checks or requests for information made by Mondaq from time to time; and at all times be fully liable for the breach of any of these Terms by a third party using your login details to access the Website and/or Services

however, you shall not: do anything likely to impair, interfere with or damage or cause harm or distress to any persons, or the network; do anything that will infringe any Intellectual Property Rights or other rights of Mondaq or any third party; or use the Website, Services and/or Content otherwise than in accordance with these Terms; use any trade marks or service marks of Mondaq or the Contributors, or do anything which may be seen to take unfair advantage of the reputation and goodwill of Mondaq or the Contributors, or the Website, Services and/or Content.

Mondaq reserves the right, in its sole discretion, to take any action that it deems necessary and appropriate in the event it considers that there is a breach or threatened breach of the Terms.

Mondaq’s Rights and Obligations

Unless otherwise expressly set out to the contrary, nothing in these Terms shall serve to transfer from Mondaq to you, any Intellectual Property Rights owned by and/or licensed to Mondaq and all rights, title and interest in and to such Intellectual Property Rights will remain exclusively with Mondaq and/or its licensors.

Mondaq shall use its reasonable endeavours to make the Website and Services available to you at all times, but we cannot guarantee an uninterrupted and fault free service.

Mondaq reserves the right to make changes to the services and/or the Website or part thereof, from time to time, and we may add, remove, modify and/or vary any elements of features and functionalities of the Website or the services.

Mondaq also reserves the right from time to time to monitor your Use of the Website and/or services.

Disclaimer

The Content is general information only. It is not intended to constitute legal advice or seek to be the complete and comprehensive statement of the law, nor is it intended to address your specific requirements or provide advice on which reliance should be placed. Mondaq and/or its Contributors and other suppliers make no representations about the suitability of the information contained in the Content for any purpose. All Content provided "as is" without warranty of any kind. Mondaq and/or its Contributors and other suppliers hereby exclude and disclaim all representations, warranties or guarantees with regard to the Content, including all implied warranties and conditions of merchantability, fitness for a particular purpose, title and non-infringement. To the maximum extent permitted by law, Mondaq expressly excludes all representations, warranties, obligations, and liabilities arising out of or in connection with all Content. In no event shall Mondaq and/or its respective suppliers be liable for any special, indirect or consequential damages or any damages whatsoever resulting from loss of use, data or profits, whether in an action of contract, negligence or other tortious action, arising out of or in connection with the use of the Content or performance of Mondaq’s Services.

General

Mondaq may alter or amend these Terms by amending them on the Website. By continuing to Use the Services and/or the Website after such amendment, you will be deemed to have accepted any amendment to these Terms.

These Terms shall be governed by and construed in accordance with the laws of England and Wales and you irrevocably submit to the exclusive jurisdiction of the courts of England and Wales to settle any dispute which may arise out of or in connection with these Terms. If you live outside the United Kingdom, English law shall apply only to the extent that English law shall not deprive you of any legal protection accorded in accordance with the law of the place where you are habitually resident ("Local Law"). In the event English law deprives you of any legal protection which is accorded to you under Local Law, then these terms shall be governed by Local Law and any dispute or claim arising out of or in connection with these Terms shall be subject to the non-exclusive jurisdiction of the courts where you are habitually resident.

You may print and keep a copy of these Terms, which form the entire agreement between you and Mondaq and supersede any other communications or advertising in respect of the Service and/or the Website.

No delay in exercising or non-exercise by you and/or Mondaq of any of its rights under or in connection with these Terms shall operate as a waiver or release of each of your or Mondaq’s right. Rather, any such waiver or release must be specifically granted in writing signed by the party granting it.

If any part of these Terms is held unenforceable, that part shall be enforced to the maximum extent permissible so as to give effect to the intent of the parties, and the Terms shall continue in full force and effect.

Mondaq shall not incur any liability to you on account of any loss or damage resulting from any delay or failure to perform all or any part of these Terms if such delay or failure is caused, in whole or in part, by events, occurrences, or causes beyond the control of Mondaq. Such events, occurrences or causes will include, without limitation, acts of God, strikes, lockouts, server and network failure, riots, acts of war, earthquakes, fire and explosions.

By clicking Register you state you have read and agree to our Terms and Conditions