Turkey: Uzlaşma

Last Updated: 30 August 2016
Article by N. Can Isiktac

1. KONUYA GENEL BAKIŞ

Vergilendirmeden kaynaklanan ve çeşitli sebeplere dayanan sorunları önlemek için idare her türlü önlemi almak zorundadır1. Her türlü önleme rağmen vergi hukukunda çeşitli ihtilaflar yaşanabilmektedir. Yaşanan bu ihtilafların çözüm yolları arasında uzlaşma, gerek idare gerek vergi yükümlüsü, vergi sorumlusu ve/veya ceza muhatabı bakımından en az masraf ile en hızlı sonuca gidilebilecek bir yöntem olarak dikkat çekmektedir. Uzlaşma, bu niteliği bakımından usul ekonomisi ile bağdaşmaktadır.

Ayrıca uzlaşma, kamu giderlerinin karşılığı olarak vergiden beklenilenin zamanında elde edilmesini ve vergi yükümlüsünden istenilen verginin onun gerçek mali gücünün karşılığı olmasını sağlayacağından, verginin verimliliği ve vergilemede eşitlik ilkelerine de uygundur2.

Uzlaşma; karşıtlar arasındaki anlaşmazlıkların ortadan kaldırılması yoluyla birlik sağlama3 olarak tanımlanmıştır. Kelime anlamına bakıldığında uzlaşma, tarafların eşit olarak dikkate alındığı bir ortamda en adil sonucu verecek çözüm yöntemi olarak değerlendirilebilir. Uzlaşmanın vergi hukuku bakımından tanımı; yükümlü ile vergi idaresi arasındaki sorunu sulh yoluyla çözen idari bir sözleşme olarak yapılabilir4.

Uzlaşma, bir başka yönüyle değerlendirildiğinde, bir hukuk kültürüdür. Bir kültürün hukuk sistemine yerleşmesi ancak ciddi bir deneyim ve uzun yıllar sürecek bir istikrar gerektireceğinden uzlaşma kurumunun ülkemizde nispeten yeni olması bakımından bir takım sakıncalar barındırmaktadır. Uzlaşma, beraberinde objektif ve nitelikli uygulama yapabilecek idari bir yapı gerektirmektedir.

Tüm bu yönleriyle uzlaşma, hukuk uygulayıcıları olan bizler tarafından da dikkatle değerlendirilmesi gereken bir kurumdur. Bu çalışmada uzlaşmanın kapsamı, işleyişi ve hukuki dayanakları incelenmeye çalışılacaktır.

Türk hukukundaki uzlaşma kurumu, "Tarhiyat Öncesi Uzlaşma" ve "Tarhiyat Sonrası Uzlaşma" olmak üzere ikiye ayrılmaktadır.

2. TARHİYAT ÖNCESİ UZLAŞMA

2.1. GENEL OLARAK

Uzlaşma kurumu farklı hukuk sistemlerinde de bulunmaktadır. Türk hukukundaki düzenleme, Almanya'daki örnek alınarak hazırlanmıştır.

Türk hukukuna, 4.12.1985 tarihinde yürürlüğe giren ve Vergi Usul Kanunu'nda değişiklik yapan 3239 sayılı kanunun 33'üncü maddesi ile eklenen Ek 11 maddesi ile girmiştir. Ancak işlerlik kazanması 16.2.1987 tarihli 19374 sayılı Resmi Gazete'de yayınlanan "Tarhiyat Öncesi Uzlaşma Yönetmeliği" ile mümkün olmuştur. Bu yönetmelikte zamanla değişiklikler yapılmıştır.

2.2.TARHİYAT ÖNCESİ UZLAŞMANIN KONUSU

Vergi Usul Kanunu'nun Ek 11'inci maddesi şu şekildedir:

Maliye Bakanlığı, vergi incelemesine dayanılarak tarh edilecek vergilerle kesilecek cezalarda "(359 uncu maddede yazılı fiillerle vergi ziyaına sebebiyet verilmesi halinde tarh edilecek vergi ve kesilecek ceza ile bu fiillere iştirak edenlere kesilecek ceza hariç)" tarhiyat öncesi uzlaşma yapılmasına izin verebilir.

Tarhiyattan önce uzlaşmaya varılması halinde tutanakla tespit edilen bu husus hakkında dava açılamaz ve hiçbir mercie şikayette bulunulamaz. Uzlaşılan vergi miktarı üzerinden, bu Kanunun 112 nci maddesine göre gecikme faizi hesaplanır.

Tarhiyat öncesi uzlaşmanın temin edilememiş veya uzlaşma müzakeresinde uzlaşmaya varılamamış olması halinde mükellefler veya ceza muhatabı olanlar verginin tarhından ve cezanın kesilmesinden sonra uzlaşma talep edemezler.

Tarhiyat öncesi uzlaşmaya ilişkin esas ve usuller Yönetmelikte belirtilir.

Kaçakçılık suçunu oluşturan fiiller ile vergi kaybına yol açılması nedeniyle üç kat vergi zıyaı cezası kesilmesi gereken tarhiyata ilişkin vergi ve ceza hakkında tarhiyat öncesi uzlaşma yapılması mümkün değildir5. Bunun dışında, vergi incelemesine dayanılarak tarh edilecek vergilere ve kesilecek cezalara ilişkin olarak tarhiyat öncesinde uzlaşma yapılması mümkündür. Tarhiyat Öncesi Uzlaşma sayesinde müstakbel bir vergi ihtilafı daha doğmadan çözülebilmektedir.

Vergi idaresi ile yükümlü arasında tarhiyat öncesinde bir uzlaşma gerçekleşmesi halinde, uzlaşma şartları tutanak ile tespit edilir. Usulüne göre gerçekleştirilmiş bir uzlaşma olması durumunda, uzlaşma şartlarına ilişkin olarak dava açılamaz ve hiçbir mercie şikayette bulunulamaz. Uzlaşılan miktar üzerinden Vergi Usul Kanunun 112'nci maddesi uyarınca gecikme faizi hesaplanır.

Vergi idaresinin usulüne uygun icabına rağmen uzlaşmaya varılamaması halinde yükümlü veya ceza muhatabı verginin tarhından ya da cezanın kesilmesinden sonra uzlaşma talep edemezler.

2.3 TARHİYAT ÖNCESİ UZLAŞMA KOMİSYONLARI

Komisyonlar ile ilgili düzenleme yönetmelik ile yapılmıştır.

Komisyonlar, Vergi Denetim Kurulu Başkanlığı'nca ya da yetkilendirme dahilinde Grup Başkanlıklarınca belirlenecek biri başkan olmak üzere üç Vergi Müfettişinden oluşacaktır. Gerektiğinde, birden fazla komisyon oluşturulabilecektir.

Komisyonun üç biçimde oluşması öngörülmüştür. Bunlardan ikisi incelemeyi yapan elemanın merkez elemanı ya da mahalli inceleme elemanı olmasına göre üçüncüsü ise bölgesel düzeyde yapılacak inceleme için düzenlenmiştir6.

Tarhiyat için yapılacak vergi incelemesini yapanlar uzlaşma komisyonunda görev alamazlar. İncelemeyi yapanlar, ancak komisyonlara görüş bildirebilirler. Bu düzenleme uzlaşmanın tarafsız olarak yapılması adına getirilmiştir.

Komisyon, çoğunluk ile karar verir.

Komisyon, vergi idaresinin temsilcisi olarak görev yapmaktadır. Bu bakımdan, komisyon kararı hukuken, idarenin beyanı niteliğindedir. Bu bakımdan usulüne uygun olarak teşkil etmiş bir komisyonun kararı, vergi idaresini bağlamaktadır.

2.4 TARHİYAT ÖNCESİ UZLAŞMANIN YAPILMASI

Tarhiyat önce uzlaşma yapılması, Yönetmeliğin 8'inci maddesi uyarınca, nezdinde vergi incelemesi yapılan kimsenin ya da noterden alınan vekaletnameye dayanarak temsilcisi olduğunu ispatlayan vekili aracılığıyla yapılabilir. Talep, muhatap ya da vekili tarafından vergi idaresine başvuru olarak yapılabileceği gibi inceleme tutanağına geçirilmek sureti ile de yapılabilir. Yükümlü tarafından uzlaşma talebi; vergi incelemesinin başlangıcından, son tutanağın düzenlenmesine kadar geçen süre zarfında yapılabilir.

İdare tarafından harici belgeler ile vergi incelemesi yapılması halinde ise Yönetmeliğin 11'inci maddesi uyarınca incelemeyi yapan idare, vergi yükümlüsünü her zaman uzlaşmaya davet edilebilir. Davetin, en geç, uzlaşma gününden 15 gün öncesinde olmak üzere, savunma yapabilmesi adına inceleme raporu da eklenerek, muhataba tebliği şarttır.

Usulüne uygun yapılan uzlaşma talebi üzerine, Yönetmeliğin 10'uncu maddesi uyarınca uzlaşma günü ve saati belirlenir. Belirlenen tarih, en geç uzlaşma tarihinden 15 gün öncesinde olmak üzere muhataba tebliğ edilir.

Muhatabın davete uymaması halinde, başkaca bir işleme gerek kalmaksızın uzlaşma temin edilmemiş sayılır.

Hukuken yanlış bir uygulama olarak; yönetmeliğin 12'nci maddesinin 2'nci fıkrası uyarınca, posta memurunca tebligatın yapılamaması hali, "tebligatın yapılamaması" olarak düzenlenmiştir. Bu husus, muhatap bakımından, hiçbir kusuru olmaksızın, bir haktan yararlanama anlamına geldiğinden hukuk anlayışı ile bağdaşmamaktadır.

Tarh edilecek verginin ya da en azından düzenlenecek bir ön raporun, inceleme elemanı tarafından uzlaşma gününden 15 gün öncesine kadar komisyona ve muhataba bildirilmesi gerekmektedir. Bu savunma hakkının kullanılabilmesinin bir gereğidir.

Tüm bu şartlar yerine getirildiğinde uzlaşma günü komisyon ile muhatap ve varsa/veya vekili toplanırlar ve tarhiyat şartları ile ilgili olarak pazarlık yaparlar. Bu pazarlık neticesinde bir uzlaşmaya varılabilirse, uzlaşma şartları tutanak altına alınır. Tutanağın bir sureti muhataba verilir, diğer sureti ise üç gün içerisinde ilgili vergi dairesine gönderilir.

Uzlaşma metninin taraflardan birince imzalanmaması, muhatabın ihtirazı kayıtla imza altına almış olması hallerinde uzlaşma yapılmamış sayılır. Uzlaşma sağlanamaması halinde bu durum da tutanak altına alınır ve bir sureti derhal ya da durumun icabına göre posta yoluyla muhataba, diğer sureti ise inceleme elemanına verilir. Uzlaşmaya varılamadığı hususu, komisyonun teklif ettiği miktarlar da belirtilmek suretiyle inceleme elemanının düzenleyeceği raporda belirtilir.

Muhatap, uzlaşma komisyonunun tutanak altına alınmış olan teklifini vergi dairesince yapılan tarhiyata karşı dava açma süresinin son gününe kadar kabul edebilir. Bu bakımdan komisyonun uzlaşmaya yönelik icapları, bahsedilen süreye kadar geçerli kabul edilecektir ve muhatabın kabulü ile uzlaşma sözleşmesi kurulmuş olacaktır.

Uzlaşmanın talep kısmında, uzlaşmanın kısmi olarak yapılması istenebilir. Bu durumda uzlaşma hükümleri sözkonusu kısım için uygulanacaktır.

2.5 TARHİYAT ÖNCESİ UZLAŞMANIN SONUÇLARI

Tarhiyat öncesi uzlaşma, usulüne uygun tutanakların düzenlenmesi ile birlikte derhal sonuç doğuracaktır.

Yönetmeliğin 17'inci maddesi uyarınca, uzlaşma komisyonlarının uzlaşma neticesinde düzenledikleri uzlaşma tutanakları kesin olup gereği vergi dairelerince derhal yerine getirilecektir. Bu, uzlaşma neticesinin vergi idaresini bağlamasına ilişkin sonuçtur.

Üzerinde uzlaşılan veya tutanakla tespit edilen hususlar hakkında dava açılamaz ve hiçbir mercie şikayette bulunulamaz. Bu husus, uzlaşma neticesinin biçimsel kesinliğine ilişkin sonuçtur.

Mükellefler, yönetmelik uyarınca üzerinden uzlaşılan cezaya ilişkin olarak Vergi Usul Kanunu'nun 376'ncı maddesinde belirtilen indirim olanaklarından yararlanamazlar. Bu husus ise uzlaşma neticesinde tespit edilen miktarların kesinliğine ilişkin sonuçtur.

Uzlaşma vaki olduğunda, uzlaşma tutanağı tahakkuk fişi yerine geçecektir. Bu durumda uzlaşma tutanağının muhataba tebliğinden 30 gün sonra ya da eğer daha sonra ise kanuni ödeme zamanında ödeme yapılması gerekmektedir.

Uzlaşılan vergi ve/veya cezanın ödenmemesi halinde uzlaşma geçerliliğini yitirmez. Ancak alacağa, Amme Alacaklarının Tahsili Hakkındaki Kanunun uyarınca işlem yapılır.

Uzlaşamamanın sonucu ise; muhatap bakımından yalnızca tarhiyat sonrası uzlaşma talep edememektir. Bu durumda, muhatap dava açmak ve/veya Vergi Usul Kanunu'nun 376'ıncı maddesinde belirtilen indirim hakkını kullanmak gibi yasal ve anayasal haklarından özgürce yararlanabilecektir.

To read this article in full, please click here.

Footnotes

1 Karakoç Y., Vergi Sorunlarının/Uyuşmazlıklarının Çözüm Yolları, Ankara 2007, 1. Baskı, s.25

2 Candan T., Vergilendirme Yöntemleri ve Uzlaşma, Ankara 2006, Güncellenmiş 2. Baskı, s.259

3 http://tdkterim.gov.tr/bts/

4 Uzlaşmayı, bir idari sözleşme olarak görmeyip "sözleşme benzeri" olarak değerlendiren bir görüş de mevcuttur. Bkz. Saban N., Vergi Hukuku, İstanbul 2006, Gözden Geçirilmiş 4. Bası, s.288-289

5 Karakoç Y., Vergi Sorunlarının/Uyuşmazlıklarının Çözüm Yolları, Ankara 2007, 1. Baskı, s.41

6 Karakoç Y., Vergi Sorunlarının/Uyuşmazlıklarının Çözüm Yolları, Ankara 2007, 1. Baskı, s.43

The content of this article is intended to provide a general guide to the subject matter. Specialist advice should be sought about your specific circumstances.

To print this article, all you need is to be registered on Mondaq.com.

Click to Login as an existing user or Register so you can print this article.

Authors
 
Some comments from our readers…
“The articles are extremely timely and highly applicable”
“I often find critical information not available elsewhere”
“As in-house counsel, Mondaq’s service is of great value”

Up-coming Events Search
Tools
Print
Font Size:
Translation
Channels
Mondaq on Twitter
 
Register for Access and our Free Biweekly Alert for
This service is completely free. Access 250,000 archived articles from 100+ countries and get a personalised email twice a week covering developments (and yes, our lawyers like to think you’ve read our Disclaimer).
 
Email Address
Company Name
Password
Confirm Password
Position
Mondaq Topics -- Select your Interests
 Accounting
 Anti-trust
 Commercial
 Compliance
 Consumer
 Criminal
 Employment
 Energy
 Environment
 Family
 Finance
 Government
 Healthcare
 Immigration
 Insolvency
 Insurance
 International
 IP
 Law Performance
 Law Practice
 Litigation
 Media & IT
 Privacy
 Real Estate
 Strategy
 Tax
 Technology
 Transport
 Wealth Mgt
Regions
Africa
Asia
Asia Pacific
Australasia
Canada
Caribbean
Europe
European Union
Latin America
Middle East
U.K.
United States
Worldwide Updates
Registration
Mondaq Ltd requires you to register and provide information that personally identifies you, including what sort of information you are interested in, for three primary purposes:
  • To allow you to personalize the Mondaq websites you are visiting.
  • To enable features such as password reminder, newsletter alerts, email a colleague, and linking from Mondaq (and its affiliate sites) to your website.
  • To produce demographic feedback for our information providers who provide information free for your use.
  • Mondaq (and its affiliate sites) do not sell or provide your details to third parties other than information providers. The reason we provide our information providers with this information is so that they can measure the response their articles are receiving and provide you with information about their products and services.
    If you do not want us to provide your name and email address you may opt out by clicking here
    If you do not wish to receive any future announcements of products and services offered by Mondaq you may opt out by clicking here

    Terms & Conditions and Privacy Statement

    Mondaq.com (the Website) is owned and managed by Mondaq Ltd and as a user you are granted a non-exclusive, revocable license to access the Website under its terms and conditions of use. Your use of the Website constitutes your agreement to the following terms and conditions of use. Mondaq Ltd may terminate your use of the Website if you are in breach of these terms and conditions or if Mondaq Ltd decides to terminate your license of use for whatever reason.

    Use of www.mondaq.com

    You may use the Website but are required to register as a user if you wish to read the full text of the content and articles available (the Content). You may not modify, publish, transmit, transfer or sell, reproduce, create derivative works from, distribute, perform, link, display, or in any way exploit any of the Content, in whole or in part, except as expressly permitted in these terms & conditions or with the prior written consent of Mondaq Ltd. You may not use electronic or other means to extract details or information about Mondaq.com’s content, users or contributors in order to offer them any services or products which compete directly or indirectly with Mondaq Ltd’s services and products.

    Disclaimer

    Mondaq Ltd and/or its respective suppliers make no representations about the suitability of the information contained in the documents and related graphics published on this server for any purpose. All such documents and related graphics are provided "as is" without warranty of any kind. Mondaq Ltd and/or its respective suppliers hereby disclaim all warranties and conditions with regard to this information, including all implied warranties and conditions of merchantability, fitness for a particular purpose, title and non-infringement. In no event shall Mondaq Ltd and/or its respective suppliers be liable for any special, indirect or consequential damages or any damages whatsoever resulting from loss of use, data or profits, whether in an action of contract, negligence or other tortious action, arising out of or in connection with the use or performance of information available from this server.

    The documents and related graphics published on this server could include technical inaccuracies or typographical errors. Changes are periodically added to the information herein. Mondaq Ltd and/or its respective suppliers may make improvements and/or changes in the product(s) and/or the program(s) described herein at any time.

    Registration

    Mondaq Ltd requires you to register and provide information that personally identifies you, including what sort of information you are interested in, for three primary purposes:

    • To allow you to personalize the Mondaq websites you are visiting.
    • To enable features such as password reminder, newsletter alerts, email a colleague, and linking from Mondaq (and its affiliate sites) to your website.
    • To produce demographic feedback for our information providers who provide information free for your use.

    Mondaq (and its affiliate sites) do not sell or provide your details to third parties other than information providers. The reason we provide our information providers with this information is so that they can measure the response their articles are receiving and provide you with information about their products and services.

    Information Collection and Use

    We require site users to register with Mondaq (and its affiliate sites) to view the free information on the site. We also collect information from our users at several different points on the websites: this is so that we can customise the sites according to individual usage, provide 'session-aware' functionality, and ensure that content is acquired and developed appropriately. This gives us an overall picture of our user profiles, which in turn shows to our Editorial Contributors the type of person they are reaching by posting articles on Mondaq (and its affiliate sites) – meaning more free content for registered users.

    We are only able to provide the material on the Mondaq (and its affiliate sites) site free to site visitors because we can pass on information about the pages that users are viewing and the personal information users provide to us (e.g. email addresses) to reputable contributing firms such as law firms who author those pages. We do not sell or rent information to anyone else other than the authors of those pages, who may change from time to time. Should you wish us not to disclose your details to any of these parties, please tick the box above or tick the box marked "Opt out of Registration Information Disclosure" on the Your Profile page. We and our author organisations may only contact you via email or other means if you allow us to do so. Users can opt out of contact when they register on the site, or send an email to unsubscribe@mondaq.com with “no disclosure” in the subject heading

    Mondaq News Alerts

    In order to receive Mondaq News Alerts, users have to complete a separate registration form. This is a personalised service where users choose regions and topics of interest and we send it only to those users who have requested it. Users can stop receiving these Alerts by going to the Mondaq News Alerts page and deselecting all interest areas. In the same way users can amend their personal preferences to add or remove subject areas.

    Cookies

    A cookie is a small text file written to a user’s hard drive that contains an identifying user number. The cookies do not contain any personal information about users. We use the cookie so users do not have to log in every time they use the service and the cookie will automatically expire if you do not visit the Mondaq website (or its affiliate sites) for 12 months. We also use the cookie to personalise a user's experience of the site (for example to show information specific to a user's region). As the Mondaq sites are fully personalised and cookies are essential to its core technology the site will function unpredictably with browsers that do not support cookies - or where cookies are disabled (in these circumstances we advise you to attempt to locate the information you require elsewhere on the web). However if you are concerned about the presence of a Mondaq cookie on your machine you can also choose to expire the cookie immediately (remove it) by selecting the 'Log Off' menu option as the last thing you do when you use the site.

    Some of our business partners may use cookies on our site (for example, advertisers). However, we have no access to or control over these cookies and we are not aware of any at present that do so.

    Log Files

    We use IP addresses to analyse trends, administer the site, track movement, and gather broad demographic information for aggregate use. IP addresses are not linked to personally identifiable information.

    Links

    This web site contains links to other sites. Please be aware that Mondaq (or its affiliate sites) are not responsible for the privacy practices of such other sites. We encourage our users to be aware when they leave our site and to read the privacy statements of these third party sites. This privacy statement applies solely to information collected by this Web site.

    Surveys & Contests

    From time-to-time our site requests information from users via surveys or contests. Participation in these surveys or contests is completely voluntary and the user therefore has a choice whether or not to disclose any information requested. Information requested may include contact information (such as name and delivery address), and demographic information (such as postcode, age level). Contact information will be used to notify the winners and award prizes. Survey information will be used for purposes of monitoring or improving the functionality of the site.

    Mail-A-Friend

    If a user elects to use our referral service for informing a friend about our site, we ask them for the friend’s name and email address. Mondaq stores this information and may contact the friend to invite them to register with Mondaq, but they will not be contacted more than once. The friend may contact Mondaq to request the removal of this information from our database.

    Emails

    From time to time Mondaq may send you emails promoting Mondaq services including new services. You may opt out of receiving such emails by clicking below.

    *** If you do not wish to receive any future announcements of services offered by Mondaq you may opt out by clicking here .

    Security

    This website takes every reasonable precaution to protect our users’ information. When users submit sensitive information via the website, your information is protected using firewalls and other security technology. If you have any questions about the security at our website, you can send an email to webmaster@mondaq.com.

    Correcting/Updating Personal Information

    If a user’s personally identifiable information changes (such as postcode), or if a user no longer desires our service, we will endeavour to provide a way to correct, update or remove that user’s personal data provided to us. This can usually be done at the “Your Profile” page or by sending an email to EditorialAdvisor@mondaq.com.

    Notification of Changes

    If we decide to change our Terms & Conditions or Privacy Policy, we will post those changes on our site so our users are always aware of what information we collect, how we use it, and under what circumstances, if any, we disclose it. If at any point we decide to use personally identifiable information in a manner different from that stated at the time it was collected, we will notify users by way of an email. Users will have a choice as to whether or not we use their information in this different manner. We will use information in accordance with the privacy policy under which the information was collected.

    How to contact Mondaq

    You can contact us with comments or queries at enquiries@mondaq.com.

    If for some reason you believe Mondaq Ltd. has not adhered to these principles, please notify us by e-mail at problems@mondaq.com and we will use commercially reasonable efforts to determine and correct the problem promptly.

    By clicking Register you state you have read and agree to our Terms and Conditions