Turkey: Yabanci Sermaye Hareketlerine Mali Suçlar Perspektifinden Bir Bakiş

Last Updated: 26 July 2016
Article by Nil Tomul

Türkiye ekonomisinin, küresel ekonominin ülkeleri aşacak düzeydeki makro boyutlara ulaşan ticaret fikriyle paralel şekilde geliştirilmesinde yabancı sermayenin önemli bir yeri bulunmaktadır. Bu sebeple, örneğin 4875 sayılı doğrudan Yabancı Yatırımlar Kanunu vesaire mevzuatlar, yabancı sermayenin Türkiye'de yatırım yapmasını teşvik edici yönde değiştirilmiştir. Nitekim yapılan işbu mevzuat değişiklikleri sayesinde, yabancı sermayeli şirketlerin ülke içindeki yatırımları artmış ve bu suretle, yurt dışından yatırım temelli para akışı da gittikçe hız kazanmıştır.

Söz konusu mevzuat değişiklikleri, uluslararası ekonomik ve finansal ilişkilerin her geçen gün daha da artması sonucunu doğuran meşru temelli yatırımların gerçekleşmesini sağlamış ise de, aynı zamanda meşru olmayan kaynakların da ülke içine transfer edilmesine yol açmıştır.Meşru temele dayanmayan söz konusu para akışı gerçeği karşısında, mali istihbarat birimlerinin kurularak, ulusal ve uluslararası boyutta suç gelirlerinin aklanması ile ilgili olarak etkin bir şekilde mücadele etmeyi gerektirmiştir. Dolayısıyla, şirketlerin yabancı ortaklarının taahhüt ettikleri sermaye pay bedellerini hangi usul ve esaslar dairesinde ödemesi gerektiği -para transferlerinin bankalar nezdinde şüpheli işlem olarak değerlendirilmemesi ve mali istihbarat birimleri tarafından mali incelemeye tabi tutulmaması yönünden-büyük önem taşımaktadır. Aşağıda Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası'nın (TCMB) Sermaye Hareketleri Genelgesi, mali suçlar ışığı altında değerlendirilmiştir.

YABANCI SERMAYE PAYININ TÜRKIYE'YE GETIRILMESI

Yabancı sermayeli şirket veya şube kurulmasında, mevcut şirketlere iştirak ya da hisse devri yahut sermaye artırımında kullanılmak üzere, yabancı yatırımcı tarafından yurda getirilen nakdi sermayenin, 5411 sayılı Bankalar Kanunu'na göre faaliyette bulunan bir bankaya yatırılması ve ayrıca söz konusu bedelin TCMB'ınca alım satımı yapılan döviz cinsinden olması gerekmektedir.

Bankalar ise, Hazine Müşteşarlığı'nın 10 Eylü 2003 sayılı ve 55297 sayılı yazısı gereğince, havale edilenya da efektif olarak getirilen sermaye pay bedelinin yurt dışındaki yabancı ortaktan geldiğini tespit etmekle yükümlüdür.

Bu bağlamda, efektif olarak getirilen yabancı sermaye pay bedellerinin yabancı ortaktan geldiğinin tespit edilebilmesi için, yurda girişte gümrüklere beyan edilmeli ve gümrük idareleri tarafından nakit beyan formu düzenlenmelidir. Serbest bölgelerden Türkiye'ye gönderilen bedellerin yabancı sermaye olduğunun kabulü için, bu bedellerin serbest bölgeye girişinin yurt dışından yapılmış olması gereklidir.

6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu'nun "Pay Bedellerinin Ödenmesi" başlıklı 344. maddesi doğrultusunda, yabancı sermaye pay bedeli olarak getirilen nakdi ödemelerin bir bankaya yatırılabilmesi ve ilgili banka tarafından sermaye bedeli olarak alınabilmesi için :

a) Nakit beyan formunun "Geliş Sebebi" bölümünde, getirilme amacının "yabancı sermaye payı" olduğunun açıkça belirtilmiş olması,

b) Nakit beyan formunu ibraz eden şahsın kimlik tespitinin yapılması,

c) Yabancı sermaye payını nakit getiren kişinin yazılı beyanının aranılması

gerekmektedir.

Yabancı sermaye pay bedeli olarak gelen ödemelerin, döviz alım belgesine bağlanması yoluyla Türk Lirası mevduat hesabına ya da döviz tediat hesabına alınarak karşılığında makbuz düzenlenmesi durumunda, döviz alım belgesinde veya makbuz üzerinde aşağıda sayılan bilgiler bulunmalıdır:

a) Yabancı sermayeli kuruluşun adı,

b) Yabancı ortağın adı,

c) Dövizin veya Türk lirasının gönderildiği ülke,

d) Dövizin veya Türk lirasının geliş şekli (havale veya efektif ),

e) Döviz cinsi, tutarı/Türk lirası tutarı,

f) ABD doları karşılığı (aracı banka çapraz kuru),

g) İşleme aracılık eden bankanın cari döviz alış kurundan Türk lirası karşılığı,

h) Yabancı sermaye payının ne için geldiği (sermaye artışı, iştirakle ilgili transfer, vb.),

i) Yabancı sermaye payının geldiği sanayi veya hizmet dalı.

YABANCI SERMAYE PAYININ ÖDENMESI

6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu çerçevesinde şirket kuruluşunda ya da sermaye artırımında kullanılmak üzere yabancı ortak tarafından gönderilen ve 5411 sayılı Bankacılık Kanununa bağlı bir bankada şirket adına açılacak özel hesaba yatırılan bedel, yalnızca ticaret sicili müdürlüğünden alınan ve şirketin tüzel kişilik kazandığını bildiren yazının bankaya sunulması üzerine, söz konusu tutarlar banka tarafından şirkete ödenecektir.

SERMAYE AVANSI YERINE SERMAYE ARTIŞ BEDELI ÖDENMESI

Sermaye hareketlerinin kontrolünün daha sıkılaştırılması ve sermaye olarak gelen paranın şirket tarafından kullanımının önüne geçilmek amacıyla, TCMB'nin 29.03.2013 tarih ve 2013/YB-7 sayılı Genelgesi ile yürürlükte olan Sermaye Hareketleri Genelgesi'nde değişiklik yapılmış ve sermaye avansı ödemelerinin kabul edilmesi engellenmiştir. Buna göre, 29.03.2013 tarih ve 2013/YB-7 sayılı Genelge yayınlanmadan önce, yabancı sermayeli kuruluşların yabancı ortaktan sermaye avansı ödemesi kabul etmesi ve bu bedelin şirket tarafından kullanılması serbest iken, genelgenin yayınlanması ile birlikte bu serbestiyet ortadan kaldırılmıştır. Bu itibarla, artık sermaye artışı için gönderilen bedel, Türk Lirası mevduat veya döviz tevdiat hesabına alacak kaydedildiği tarihten itibaren tescil edileceği tarihe kadar sermaye artış bedeli olarak takip edilecektir.

Sermaye artış bedelinin, sermaye olarak tescil edilmeyerek, söz konusu tutarın yurt dışına iadesinin talep edilmesi halinde; bu tutarın geri ödemesi, kredi geri ödemesine ilişkin esas ve usullere göre yapılacaktır. Öte yandan yabancı sermayeli kuruluşun, yabancı ortağından aldığı kredinin yurt dışına geri ödenmeyip, yabancı ortağın sermaye pay bedeli olarak sermayeye dahil edilmesi de mümkün ve olasıdır. Bu durumda, söz konusu tutarın sermayeye eklenmesine ilişkin süreç tamamlandığında, yurt dışı kredisinin alışını yapan bankanın kredinin geri ödenmediği ve sermayeye eklendiği bilgisini İstatistik Genel Müdürlüğü, Ödemeler Dengesi Müdürlüğüne yazılı olarak bildirmesi gerekmektedir.

MALI SUÇLAR PERSPEKTIFINDEN DEĞERLENDIRME

Suç gelirinin aklanması ile mücadele etmek ve mali sistemin suçlular tarafından kullanılmasını önlemek amacıyla gerek uluslararası arenada gerekse iç hukukta finans kuruluşlarına ve bazı sektörlerde (örneğin yatırım ortaklıkları, sigorta, reasürans ve emeklilik irketleri ile sigorta ve reasürans brokerleri, yatırım fonu yöneticileri, varlık yönetim şirketleri) faaliyette bulunanlara bir takım yükümlülükler getirilmiştir. Bu anlamda yükümlülük getirilen sektörlerin başında Bankalar yer almaktadır.

Nitekim 5549 sayılı Suç Gelirinin Aklanmasının Önlenmesi Hakkında Kanunun. 4. maddesi uyarınca, bankaların kendi nezdinde yapılan ya da yapılmaya teşebbüs edilen işlemlere konu malvarlığının yasa dışı yollardan elde edildiğine veya yasa dışı amaçlarla kullanıldığına dair herhangi bir bilgi, şüphe ya da şüpheyi gerektirecek bir emarenin bulunması durumunda, bu işlemi bildirme yükümlülüğü söz konusudur.

Bu itibarla, yabancı yatırımcı tarafından yurda getirilen nakdi sermayenin, 5411 sayılı Bankalar Kanunu'na göre faaliyette bulunan bir bankaya yatırılması ve her türlü işlemin bankalar nezdinde tamamlanması gerektiği göz önüne alındığı takdirde, şirket kuruluşu, sermaye artışı ve hisselerin devri sürecinde bankalar nezdinde yapılacak para transferlerinin şüpheli işlem kategorisinde değerlendirilmemesi amacıyla, işlemlerin bankalarla işbirliği halinde, TCMB'nin 29.03.2013 tarih ve 2013/YB-7 sayılı Genelgesine uygun yapılmasında fayda bulunduğu kanısındayız.

The content of this article is intended to provide a general guide to the subject matter. Specialist advice should be sought about your specific circumstances.

To print this article, all you need is to be registered on Mondaq.com.

Click to Login as an existing user or Register so you can print this article.

Authors
 
Some comments from our readers…
“The articles are extremely timely and highly applicable”
“I often find critical information not available elsewhere”
“As in-house counsel, Mondaq’s service is of great value”

Up-coming Events Search
Tools
Print
Font Size:
Translation
Channels
Mondaq on Twitter
 
Register for Access and our Free Biweekly Alert for
This service is completely free. Access 250,000 archived articles from 100+ countries and get a personalised email twice a week covering developments (and yes, our lawyers like to think you’ve read our Disclaimer).
 
Email Address
Company Name
Password
Confirm Password
Position
Mondaq Topics -- Select your Interests
 Accounting
 Anti-trust
 Commercial
 Compliance
 Consumer
 Criminal
 Employment
 Energy
 Environment
 Family
 Finance
 Government
 Healthcare
 Immigration
 Insolvency
 Insurance
 International
 IP
 Law Performance
 Law Practice
 Litigation
 Media & IT
 Privacy
 Real Estate
 Strategy
 Tax
 Technology
 Transport
 Wealth Mgt
Regions
Africa
Asia
Asia Pacific
Australasia
Canada
Caribbean
Europe
European Union
Latin America
Middle East
U.K.
United States
Worldwide Updates
Registration
Mondaq Ltd requires you to register and provide information that personally identifies you, including what sort of information you are interested in, for three primary purposes:
  • To allow you to personalize the Mondaq websites you are visiting.
  • To enable features such as password reminder, newsletter alerts, email a colleague, and linking from Mondaq (and its affiliate sites) to your website.
  • To produce demographic feedback for our information providers who provide information free for your use.
  • Mondaq (and its affiliate sites) do not sell or provide your details to third parties other than information providers. The reason we provide our information providers with this information is so that they can measure the response their articles are receiving and provide you with information about their products and services.
    If you do not want us to provide your name and email address you may opt out by clicking here
    If you do not wish to receive any future announcements of products and services offered by Mondaq you may opt out by clicking here

    Terms & Conditions and Privacy Statement

    Mondaq.com (the Website) is owned and managed by Mondaq Ltd and as a user you are granted a non-exclusive, revocable license to access the Website under its terms and conditions of use. Your use of the Website constitutes your agreement to the following terms and conditions of use. Mondaq Ltd may terminate your use of the Website if you are in breach of these terms and conditions or if Mondaq Ltd decides to terminate your license of use for whatever reason.

    Use of www.mondaq.com

    You may use the Website but are required to register as a user if you wish to read the full text of the content and articles available (the Content). You may not modify, publish, transmit, transfer or sell, reproduce, create derivative works from, distribute, perform, link, display, or in any way exploit any of the Content, in whole or in part, except as expressly permitted in these terms & conditions or with the prior written consent of Mondaq Ltd. You may not use electronic or other means to extract details or information about Mondaq.com’s content, users or contributors in order to offer them any services or products which compete directly or indirectly with Mondaq Ltd’s services and products.

    Disclaimer

    Mondaq Ltd and/or its respective suppliers make no representations about the suitability of the information contained in the documents and related graphics published on this server for any purpose. All such documents and related graphics are provided "as is" without warranty of any kind. Mondaq Ltd and/or its respective suppliers hereby disclaim all warranties and conditions with regard to this information, including all implied warranties and conditions of merchantability, fitness for a particular purpose, title and non-infringement. In no event shall Mondaq Ltd and/or its respective suppliers be liable for any special, indirect or consequential damages or any damages whatsoever resulting from loss of use, data or profits, whether in an action of contract, negligence or other tortious action, arising out of or in connection with the use or performance of information available from this server.

    The documents and related graphics published on this server could include technical inaccuracies or typographical errors. Changes are periodically added to the information herein. Mondaq Ltd and/or its respective suppliers may make improvements and/or changes in the product(s) and/or the program(s) described herein at any time.

    Registration

    Mondaq Ltd requires you to register and provide information that personally identifies you, including what sort of information you are interested in, for three primary purposes:

    • To allow you to personalize the Mondaq websites you are visiting.
    • To enable features such as password reminder, newsletter alerts, email a colleague, and linking from Mondaq (and its affiliate sites) to your website.
    • To produce demographic feedback for our information providers who provide information free for your use.

    Mondaq (and its affiliate sites) do not sell or provide your details to third parties other than information providers. The reason we provide our information providers with this information is so that they can measure the response their articles are receiving and provide you with information about their products and services.

    Information Collection and Use

    We require site users to register with Mondaq (and its affiliate sites) to view the free information on the site. We also collect information from our users at several different points on the websites: this is so that we can customise the sites according to individual usage, provide 'session-aware' functionality, and ensure that content is acquired and developed appropriately. This gives us an overall picture of our user profiles, which in turn shows to our Editorial Contributors the type of person they are reaching by posting articles on Mondaq (and its affiliate sites) – meaning more free content for registered users.

    We are only able to provide the material on the Mondaq (and its affiliate sites) site free to site visitors because we can pass on information about the pages that users are viewing and the personal information users provide to us (e.g. email addresses) to reputable contributing firms such as law firms who author those pages. We do not sell or rent information to anyone else other than the authors of those pages, who may change from time to time. Should you wish us not to disclose your details to any of these parties, please tick the box above or tick the box marked "Opt out of Registration Information Disclosure" on the Your Profile page. We and our author organisations may only contact you via email or other means if you allow us to do so. Users can opt out of contact when they register on the site, or send an email to unsubscribe@mondaq.com with “no disclosure” in the subject heading

    Mondaq News Alerts

    In order to receive Mondaq News Alerts, users have to complete a separate registration form. This is a personalised service where users choose regions and topics of interest and we send it only to those users who have requested it. Users can stop receiving these Alerts by going to the Mondaq News Alerts page and deselecting all interest areas. In the same way users can amend their personal preferences to add or remove subject areas.

    Cookies

    A cookie is a small text file written to a user’s hard drive that contains an identifying user number. The cookies do not contain any personal information about users. We use the cookie so users do not have to log in every time they use the service and the cookie will automatically expire if you do not visit the Mondaq website (or its affiliate sites) for 12 months. We also use the cookie to personalise a user's experience of the site (for example to show information specific to a user's region). As the Mondaq sites are fully personalised and cookies are essential to its core technology the site will function unpredictably with browsers that do not support cookies - or where cookies are disabled (in these circumstances we advise you to attempt to locate the information you require elsewhere on the web). However if you are concerned about the presence of a Mondaq cookie on your machine you can also choose to expire the cookie immediately (remove it) by selecting the 'Log Off' menu option as the last thing you do when you use the site.

    Some of our business partners may use cookies on our site (for example, advertisers). However, we have no access to or control over these cookies and we are not aware of any at present that do so.

    Log Files

    We use IP addresses to analyse trends, administer the site, track movement, and gather broad demographic information for aggregate use. IP addresses are not linked to personally identifiable information.

    Links

    This web site contains links to other sites. Please be aware that Mondaq (or its affiliate sites) are not responsible for the privacy practices of such other sites. We encourage our users to be aware when they leave our site and to read the privacy statements of these third party sites. This privacy statement applies solely to information collected by this Web site.

    Surveys & Contests

    From time-to-time our site requests information from users via surveys or contests. Participation in these surveys or contests is completely voluntary and the user therefore has a choice whether or not to disclose any information requested. Information requested may include contact information (such as name and delivery address), and demographic information (such as postcode, age level). Contact information will be used to notify the winners and award prizes. Survey information will be used for purposes of monitoring or improving the functionality of the site.

    Mail-A-Friend

    If a user elects to use our referral service for informing a friend about our site, we ask them for the friend’s name and email address. Mondaq stores this information and may contact the friend to invite them to register with Mondaq, but they will not be contacted more than once. The friend may contact Mondaq to request the removal of this information from our database.

    Emails

    From time to time Mondaq may send you emails promoting Mondaq services including new services. You may opt out of receiving such emails by clicking below.

    *** If you do not wish to receive any future announcements of services offered by Mondaq you may opt out by clicking here .

    Security

    This website takes every reasonable precaution to protect our users’ information. When users submit sensitive information via the website, your information is protected using firewalls and other security technology. If you have any questions about the security at our website, you can send an email to webmaster@mondaq.com.

    Correcting/Updating Personal Information

    If a user’s personally identifiable information changes (such as postcode), or if a user no longer desires our service, we will endeavour to provide a way to correct, update or remove that user’s personal data provided to us. This can usually be done at the “Your Profile” page or by sending an email to EditorialAdvisor@mondaq.com.

    Notification of Changes

    If we decide to change our Terms & Conditions or Privacy Policy, we will post those changes on our site so our users are always aware of what information we collect, how we use it, and under what circumstances, if any, we disclose it. If at any point we decide to use personally identifiable information in a manner different from that stated at the time it was collected, we will notify users by way of an email. Users will have a choice as to whether or not we use their information in this different manner. We will use information in accordance with the privacy policy under which the information was collected.

    How to contact Mondaq

    You can contact us with comments or queries at enquiries@mondaq.com.

    If for some reason you believe Mondaq Ltd. has not adhered to these principles, please notify us by e-mail at problems@mondaq.com and we will use commercially reasonable efforts to determine and correct the problem promptly.

    By clicking Register you state you have read and agree to our Terms and Conditions