Turkey: Savunma Sanayiinde Pentagon Modeli: Devlet Tesislerinde Yüklenici Yönetimi Sistemi (Government Owned Contractor Operated-GOCO)

Last Updated: 15 September 2014
Article by Safak Herdem

Cumhurbaşkanlığı Savunma Reformu Çalışma Grubu tarafından hazırlanan raporda ülkemizin savunma sanayi gelişimine yönelik öneriler arasında değerlendirilen Devlet Tesislerinde Yüklenici Yönetimi Sistemi (Government Owned Contractor Operated-GOCO), devletlerin, savunma sanayi, enerji vb. teknolojik inovasyona ihtiyaç duyduğu alanlardaki kabiliyetlerinin arttırılması ve sürdürülebilirliğinin temini amacıyla seri üretim tecrübesi ve teknolojisi ile üretim kabiliyeti olan özel sektör şirketlerin karmaşık yapılı temel teknolojik çalışmalarını kamu-özel ortaklığında milli menfaatlere yönelik teminine ilişkin bir sistemdir.

İkinci dünya savaşı sırasında Manhattan Projesi kapsamında geliştirilen bu sistemde, A.B.D. tarafından özellikli misyonların sağlanması amacıyla bu tesisler kurulmuş olup, özel sektörün ise bu misyonları en uygun ticari işleyişte uygulanması amaçlanmıştır. İlk GOCO sözleşmeleri ise 1940 yılında A.B.D. ile Dupont arasında dumansız barut üretimi amacıyla imzalanmış olup 1948 yılında ise Kongre tarafından bu sözleşme sisteminin ilk yasal altyapısı hazırlanmıştır. 1960'lı yılların sonuna yaklaşıldığında ise bu tesislerde yürütülen çalışmaların çevresel kirliliğe yol açmasından kaynaklı gerekli çevre ve altyapı mevzuatının hazırlanması çalışmalarına başlanılmıştır.

A.B.D.'de özellikle savunma sanayi ve enerji alanındaki teknolojik gelişmeler döngüsünde ihtiyaçlara yönelik olarak belirlenen misyonların temini amacıyla getirilen çeşitli yasal standartlarla geliştirilen bu sistem temel olarak "Tesise İlişkin Sözleşmeler" ile "Üretime İlişkin Sözleşmeler" şeklinde iki temel sözleşmesel yapınının üzerine kuruludur.

Tesise ilişkin sözleşmelerde düzenlenen temel hususlar "tahsis", "kullanım", "sorumluluk", "mali mesuliyet" şeklindedir. Üretime ilişkin sözleşmeler de ise özellikle mali düzenlemeler ön plana çıkmakla, bu kapsamda üretimin sabit veya değişken maliyet üzerinden mi sağlanacağı sözleşmelerin ana çerçevesini oluşturmaktadır.

Prensip olarak tahsise ilişkin kurulan sözleşme yapılarında, tesis kurulum, modernizasyon veya tadilat çalışmaları tesis sahibi devletin talebine bağlı olmakla yüklenicinin kendi yetkisinde bu talebin yokluğunda herhangi bir şekilde tesis değişikliğine gitmesi olanaksızdır. Lakin ilave maliyetin hakedişe ilave edildiği sözleşmelerde yalnızca bu tesislerde kullanılmak şartıyla; endüstri hazırlık programını desteklemek amacıyla; özel bir makine teçhizat yapısının parçasını temin amacıyla; devlet otoritesi tarafından ödenmek şartıyla veya devlet otoritesi tarafından yüklenicinin faaliyetini yürütmesi için zaruri olduğunun tespiti halinde yüklenici de bu tür çalışmaları tek başına gerçekleştirebilmektedir.

Bununla birlikte ayrı bütçeleri bulunan sektör spesifik sorumlu düzenleyici kurumlar nedzinde denetim ve tahsisleri yapılan bu tesislere bu kurumların kendi bütçeleri ile yüklenicilere inşai işlere ilişkin araştırma ve geliştirme çalışmaları için kaynak aktarması, devlet kullanımına özgülenmeyen ana tesis içerisinde tesisler temin etmesi, hazineye ait olmayıp kendi uhdesinde yer alan tesisleri tefriş etmesi de özel kanunlarda öngörülmediği sürece yasal olarak kısıtlanmıştır.

Tüm ana ve ana tesis kapsamındaki küçük ölçekli tesislerin tahsisi, tahsis ana sözleşmesi kapsamında düzenlenmek zorunda olmasına rağmen; herhangi küçük ölçekli tesis veya ana tesisin gerçek veya tahmini elde etme maliyetinin belirli bir tutarı aştığı durumlarda, sağlanan tesis ekipman kalemlerinin sayısının on veya daha az olduğu hallerde, sözleşme performans döneminin on iki ay veya daha az olduğu durumlarda, sözleşmenin konusunun inşaat olması durumunda, sözleşmenin GOCO sözleşmesi kapsamında hizmetlerin temini veya kurulum için gerekli olduğu durumlarda veya sözleşme konusu işin devlet tarafından yürütülen kurulum ve montaj işlemlerine yönelik olduğu durumlarda ana tesis sözleşmeleri dışında yüklenici ile de gerekli tesislerin teminine yönelik ayrı sözleşmeler yapılabilmektedir.

Bu tür sözleşmelerde üretimi tamamlanan ve devlete ait ürünlerin bakımı ve depolanması ile araştırma araçlarının depolanmasına ilişkin olarak da özellikle mali hususlarda ürünün teslim edilmesi sürecine bağlı olarak "yedekleme" veya "vadeli teslimat" statuleri tespit edilebilir. Bu durumda sözleşmelerde özellikle bakım ve depolanmaya ilişkin olarak teknik özelliklerin net olarak belirlenmesi gerekmekle yüklenici bunlara bağlı olarak yedekleme süreci ile ödemelerin ne zaman başlayacağına dair hususları belirlemelidir.

GOCO sistemi dışında uygulanan ve bu sisteme benzerlik gösteren diğer sistemler ise "Yönetim ve İşletim Sistemi (Management and Operating- M&O)", "Devlet Tesislerinde Özel Firma Yönetimi Sistemi (Government Owned Privately Operated- GOPO)", "Yüklenici Tesislerinde Yüklenici Yönetimi Sistemi ( Contractor Owned and Contractor Operated- COFO)" ve "Özel Firma Tesislerinde Devlet Yönetim Sistemi ( Privately Owned and Government Operated- POGO)" olarak sıralanabilir. Bu terminilojik bir hata yanılgısına düşmemek adına altını çizmek istediğimiz husus hazırlanan Savunma Reformu Raporunda "Yüklenici" ve "Özel Firma" kavramlarından "Özel Firma"'nın GOPO modellemesinde hatalı şekilde kullanılmış olduğudur.

Bu modellemeler kapsamında; M&O modellemesinde temel olarak bir özel üçüncü kişi ile devlete ait veya devlet tarafından kontrol edilen araştırma, geliştirme, özel üretim veya test yapılandırılmasına ilişkin projelerde devlet menfaatine işletim, bakım veya destek hizmetleri konulu sözleşme sistemleri sağlanmakta; GOPO modellemesinde devlet tesislerinde özel firmaya tesisin tamamı veya bir kısmı kiralanmakta; POGO modellemesinde ise devlet tarafından özel yerlerin kiralanması suretiyle bu yönde çalışmalar yapılmaktadır.

İster GOPO ister GOCO sistemleri olsun bu şekilde milli menfaatlere yönelik sağlanacak kamu-özel ortaklıkları ve sözleşme yapıları tesis edilirken mevcut hukuki altyapının milli menfaatler ve ticari faaliyetler dengesinde sağlam şekillendirilmesi zaruridir. Zira bu tür çalışmalarda özellikle geliştirilecek teknolojinin fikri mülkiyet durumu, bu tesislerde yer alacak mal ve hizmetlerin vergilendirilme rejimleri, bu kapsamda varsa ithalata tabi malların gümrük rejimleri ile gerek yüklenici gerekse de özel firmalar statüsünde bulunsun bu nevi üçüncü kişi özel girişimlerin kamu ihale mevzuatı kapsamında belirtilen kriterler ve yeterliliklere ilaveten Savunma Sanayi Müsteşarlığı değerlendirmeleri de azami ölçüde dikkate alınarak kabul kriterlerinin isabetli şekilde mevcut milli üretim kapasitesi de nazara alınarak değerlendirilmesi gerekmektedir.

Özellikle savunma sanayinin havacılık ve uzay teknolojileri alanında teknoloji transferleri ve ihracat izinleri kapsamında yaşadığı sorunlar da dikkate alındığında savunma sanayinin millileşmesine yönelik Ar-Ge çalışmalarının güvenli şekilde korunması, bilgi güvenliği ve gizliliğine dair yalnızca savunma sanayi ile sınırlı olmayacak şekilde ticari teşebbüslerin de yükümlülüklerini düzenleyecek yasal altyapının sağlanarak bu düzenlemelerin etkili şekilde uygulanmasının sağlanması öncelikler arasındadır.

The content of this article is intended to provide a general guide to the subject matter. Specialist advice should be sought about your specific circumstances.

To print this article, all you need is to be registered on Mondaq.com.

Click to Login as an existing user or Register so you can print this article.

Authors
Safak Herdem
 
Some comments from our readers…
“The articles are extremely timely and highly applicable”
“I often find critical information not available elsewhere”
“As in-house counsel, Mondaq’s service is of great value”

Related Topics
 
Related Articles
 
Up-coming Events Search
Tools
Print
Font Size:
Translation
Channels
Mondaq on Twitter
 
Register for Access and our Free Biweekly Alert for
This service is completely free. Access 250,000 archived articles from 100+ countries and get a personalised email twice a week covering developments (and yes, our lawyers like to think you’ve read our Disclaimer).
 
Email Address
Company Name
Password
Confirm Password
Position
Mondaq Topics -- Select your Interests
 Accounting
 Anti-trust
 Commercial
 Compliance
 Consumer
 Criminal
 Employment
 Energy
 Environment
 Family
 Finance
 Government
 Healthcare
 Immigration
 Insolvency
 Insurance
 International
 IP
 Law Performance
 Law Practice
 Litigation
 Media & IT
 Privacy
 Real Estate
 Strategy
 Tax
 Technology
 Transport
 Wealth Mgt
Regions
Africa
Asia
Asia Pacific
Australasia
Canada
Caribbean
Europe
European Union
Latin America
Middle East
U.K.
United States
Worldwide Updates
Registration (you must scroll down to set your data preferences)

Mondaq Ltd requires you to register and provide information that personally identifies you, including your content preferences, for three primary purposes (full details of Mondaq’s use of your personal data can be found in our Privacy and Cookies Notice):

  • To allow you to personalize the Mondaq websites you are visiting to show content ("Content") relevant to your interests.
  • To enable features such as password reminder, news alerts, email a colleague, and linking from Mondaq (and its affiliate sites) to your website.
  • To produce demographic feedback for our content providers ("Contributors") who contribute Content for free for your use.

Mondaq hopes that our registered users will support us in maintaining our free to view business model by consenting to our use of your personal data as described below.

Mondaq has a "free to view" business model. Our services are paid for by Contributors in exchange for Mondaq providing them with access to information about who accesses their content. Once personal data is transferred to our Contributors they become a data controller of this personal data. They use it to measure the response that their articles are receiving, as a form of market research. They may also use it to provide Mondaq users with information about their products and services.

Details of each Contributor to which your personal data will be transferred is clearly stated within the Content that you access. For full details of how this Contributor will use your personal data, you should review the Contributor’s own Privacy Notice.

Please indicate your preference below:

Yes, I am happy to support Mondaq in maintaining its free to view business model by agreeing to allow Mondaq to share my personal data with Contributors whose Content I access
No, I do not want Mondaq to share my personal data with Contributors

Also please let us know whether you are happy to receive communications promoting products and services offered by Mondaq:

Yes, I am happy to received promotional communications from Mondaq
No, please do not send me promotional communications from Mondaq
Terms & Conditions

Mondaq.com (the Website) is owned and managed by Mondaq Ltd (Mondaq). Mondaq grants you a non-exclusive, revocable licence to access the Website and associated services, such as the Mondaq News Alerts (Services), subject to and in consideration of your compliance with the following terms and conditions of use (Terms). Your use of the Website and/or Services constitutes your agreement to the Terms. Mondaq may terminate your use of the Website and Services if you are in breach of these Terms or if Mondaq decides to terminate the licence granted hereunder for any reason whatsoever.

Use of www.mondaq.com

To Use Mondaq.com you must be: eighteen (18) years old or over; legally capable of entering into binding contracts; and not in any way prohibited by the applicable law to enter into these Terms in the jurisdiction which you are currently located.

You may use the Website as an unregistered user, however, you are required to register as a user if you wish to read the full text of the Content or to receive the Services.

You may not modify, publish, transmit, transfer or sell, reproduce, create derivative works from, distribute, perform, link, display, or in any way exploit any of the Content, in whole or in part, except as expressly permitted in these Terms or with the prior written consent of Mondaq. You may not use electronic or other means to extract details or information from the Content. Nor shall you extract information about users or Contributors in order to offer them any services or products.

In your use of the Website and/or Services you shall: comply with all applicable laws, regulations, directives and legislations which apply to your Use of the Website and/or Services in whatever country you are physically located including without limitation any and all consumer law, export control laws and regulations; provide to us true, correct and accurate information and promptly inform us in the event that any information that you have provided to us changes or becomes inaccurate; notify Mondaq immediately of any circumstances where you have reason to believe that any Intellectual Property Rights or any other rights of any third party may have been infringed; co-operate with reasonable security or other checks or requests for information made by Mondaq from time to time; and at all times be fully liable for the breach of any of these Terms by a third party using your login details to access the Website and/or Services

however, you shall not: do anything likely to impair, interfere with or damage or cause harm or distress to any persons, or the network; do anything that will infringe any Intellectual Property Rights or other rights of Mondaq or any third party; or use the Website, Services and/or Content otherwise than in accordance with these Terms; use any trade marks or service marks of Mondaq or the Contributors, or do anything which may be seen to take unfair advantage of the reputation and goodwill of Mondaq or the Contributors, or the Website, Services and/or Content.

Mondaq reserves the right, in its sole discretion, to take any action that it deems necessary and appropriate in the event it considers that there is a breach or threatened breach of the Terms.

Mondaq’s Rights and Obligations

Unless otherwise expressly set out to the contrary, nothing in these Terms shall serve to transfer from Mondaq to you, any Intellectual Property Rights owned by and/or licensed to Mondaq and all rights, title and interest in and to such Intellectual Property Rights will remain exclusively with Mondaq and/or its licensors.

Mondaq shall use its reasonable endeavours to make the Website and Services available to you at all times, but we cannot guarantee an uninterrupted and fault free service.

Mondaq reserves the right to make changes to the services and/or the Website or part thereof, from time to time, and we may add, remove, modify and/or vary any elements of features and functionalities of the Website or the services.

Mondaq also reserves the right from time to time to monitor your Use of the Website and/or services.

Disclaimer

The Content is general information only. It is not intended to constitute legal advice or seek to be the complete and comprehensive statement of the law, nor is it intended to address your specific requirements or provide advice on which reliance should be placed. Mondaq and/or its Contributors and other suppliers make no representations about the suitability of the information contained in the Content for any purpose. All Content provided "as is" without warranty of any kind. Mondaq and/or its Contributors and other suppliers hereby exclude and disclaim all representations, warranties or guarantees with regard to the Content, including all implied warranties and conditions of merchantability, fitness for a particular purpose, title and non-infringement. To the maximum extent permitted by law, Mondaq expressly excludes all representations, warranties, obligations, and liabilities arising out of or in connection with all Content. In no event shall Mondaq and/or its respective suppliers be liable for any special, indirect or consequential damages or any damages whatsoever resulting from loss of use, data or profits, whether in an action of contract, negligence or other tortious action, arising out of or in connection with the use of the Content or performance of Mondaq’s Services.

General

Mondaq may alter or amend these Terms by amending them on the Website. By continuing to Use the Services and/or the Website after such amendment, you will be deemed to have accepted any amendment to these Terms.

These Terms shall be governed by and construed in accordance with the laws of England and Wales and you irrevocably submit to the exclusive jurisdiction of the courts of England and Wales to settle any dispute which may arise out of or in connection with these Terms. If you live outside the United Kingdom, English law shall apply only to the extent that English law shall not deprive you of any legal protection accorded in accordance with the law of the place where you are habitually resident ("Local Law"). In the event English law deprives you of any legal protection which is accorded to you under Local Law, then these terms shall be governed by Local Law and any dispute or claim arising out of or in connection with these Terms shall be subject to the non-exclusive jurisdiction of the courts where you are habitually resident.

You may print and keep a copy of these Terms, which form the entire agreement between you and Mondaq and supersede any other communications or advertising in respect of the Service and/or the Website.

No delay in exercising or non-exercise by you and/or Mondaq of any of its rights under or in connection with these Terms shall operate as a waiver or release of each of your or Mondaq’s right. Rather, any such waiver or release must be specifically granted in writing signed by the party granting it.

If any part of these Terms is held unenforceable, that part shall be enforced to the maximum extent permissible so as to give effect to the intent of the parties, and the Terms shall continue in full force and effect.

Mondaq shall not incur any liability to you on account of any loss or damage resulting from any delay or failure to perform all or any part of these Terms if such delay or failure is caused, in whole or in part, by events, occurrences, or causes beyond the control of Mondaq. Such events, occurrences or causes will include, without limitation, acts of God, strikes, lockouts, server and network failure, riots, acts of war, earthquakes, fire and explosions.

By clicking Register you state you have read and agree to our Terms and Conditions